![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Szaman-z-akcesoriami-swej-sztuki.-Muzeum-etnograficzne-w-Poznaniu.-Fot.-wlasna.jpg\")
Wiele musia\u0142o zmieni\u0107 si\u0119 od tego czasu i okres, od kt\u00f3rego pocz\u0105wszy, mo\u017cemy z wi\u0119ksz\u0105 pewno\u015bci\u0105 oprze\u0107 si\u0119 na badaniach archeologicznych i tekstach pozostawionych przez naszych przodk\u00f3w, to czas najstarszych rolniczych kultur bliskowschodnich. Wtedy ju\u017c mamy do czynienia z do\u015b\u0107 rozbudowan\u0105 \u201emetodyk\u0105\u201d przepowiadania przysz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
Aby wprowadzi\u0107 troch\u0119 porz\u0105dku w t\u0119 delikatn\u0105 materi\u0119, dokonamy og\u00f3lnego podzia\u0142u \u201e\u017ar\u00f3de\u0142\u201d, z kt\u00f3rych – jak wierzono – pochodzi\u0142a wiedza o maj\u0105cych nast\u0105pi\u0107 wydarzeniach. Jednym z takich \u017ar\u00f3de\u0142 by\u0142… po prostu i tylko cz\u0142owiek! Wieszcz\u0105cy w natchnieniu, w boskim uniesieniu, maj\u0105cy zdolno\u015b\u0107 – jak by\u015bmy to dzi\u015b powiedzieli: jasnowidzenia albo jasnos\u0142yszenia. Medium, maj\u0105ce dost\u0119p do ponadmaterialnych warstw bytu i st\u0105d czerpi\u0105ce sw\u0105 wiedz\u0119. Bywa\u0142o, \u017ce wieszcz\u0105cy \u201epomaga\u0142\u201d sobie pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 w celu osi\u0105gni\u0119cia \u201einnego stanu \u015bwiadomo\u015bci\u201d substancjami zawieraj\u0105cymi narkotyk, wprowadzaj\u0105cymi w rodzaj transu.<\/p>\n\n\n\n
Drugim \u201e\u017ar\u00f3d\u0142em\u201d by\u0142y przer\u00f3\u017cne techniki wr\u00f3\u017cbiarskie, wypracowywane przez lata, zapo\u017cyczane od siebie nawzajem przez ludy z r\u00f3\u017cnych krain. Wykorzystywano r\u00f3\u017cnorodne \u201eobiekty\u201d, wspomagaj\u0105ce wieszcze natchnienie lub wskazuj\u0105ce na ukryty porz\u0105dek, kt\u00f3ry tylko wr\u00f3\u017c czy kap\u0142an prawid\u0142owo umia\u0142 odczyta\u0107. W tej grupie b\u0119d\u0105 mie\u015bci\u0107 si\u0119 rozmaite gry losowe, karty, a tak\u017ce – cho\u0107 to nieco inna materia – takie techniki wr\u00f3\u017cbiarskie jak wr\u00f3\u017cenie ze zwierz\u0119cych wn\u0119trzno\u015bci, z lotu ptaka, a nawet z ludzkiej d\u0142oni (chiromancja). \u0141\u0105czy je wszystkie to, \u017ce proces odczytywania znacze\u0144 odbywa\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki znakom zewn\u0119trznym. Dlatego nie bacz\u0105c teraz na skal\u0119 \u201eobiekt\u00f3w\u201d mo\u017cemy doda\u0107 tu tak\u017ce wr\u00f3\u017cenie z ruch\u00f3w cia\u0142 niebieskich, czyli astrologi\u0119. Nie trzeba zapewne nikogo przekonywa\u0107, jak wspania\u0142ymi astrologami by\u0142y ludu zamieszkuj\u0105ce Mezopotami\u0119 (by wspomnie\u0107 tylko najbardziej pewnie znanych Chaldejczyk\u00f3w) i jak ich obserwacje przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju wiedzy. Wiemy te\u017c, \u017ce w\u0142a\u015bnie st\u0105d oraz ze staro\u017cytnej protohinduskiej cywilizacji Doliny Indusu, pochodzi zar\u00f3wno do dzi\u015b znany nam Zodiak, jak i metody \u201ewr\u00f3\u017cenia\u201d z gwiazd.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/seals5.gif\")
Zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 mi\u0119dzy wymienionymi sposobami odczytywania znak\u00f3w a technikami transowymi jest tu w\u0142a\u015bnie owa \u201ezewn\u0119trzno\u015b\u0107\u201d znak\u00f3w (podczas gdy wieszcz wpadaj\u0105cy w trans \u201eczyta\u201d w swoim w\u0142asnym wn\u0119trzu). Oczywi\u015bcie wprowadzenie tego rozr\u00f3\u017cnienia to tylko zabieg porz\u0105dkuj\u0105cy; w praktyce nie zawsze mo\u017cna wytyczy\u0107 mi\u0119dzy nimi ostre granice.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsze historyczne, zrekonstruowane przez badaczy techniki wr\u00f3\u017cbiarskie, znamy z Sumeru, z ok. III tys. p.n.e. To Sumerowie, tajemniczy lud przyby\u0142y nie wiadomo z jakiej krainy na r\u00f3wniny mi\u0119dzy Eufratem i Tygrysem, a nie Rzymianie, jak pewnie przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 mniema\u0107, pierwsi zacz\u0119li stosowa\u0107 metod\u0119 wr\u00f3\u017cenia z lotu ptak\u00f3w. Oni te\u017c, a potem dopiero rzymscy augurowie, wr\u00f3\u017cyli z wn\u0119trzno\u015bci ofiarnych zwierz\u0105t, kt\u00f3rymi by\u0142y najcz\u0119\u015bciej owce czy kozy. Co ciekawe, klasa ludzi zajmuj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142aniami sakralnymi, czyli kap\u0142ani, dzieli\u0142a si\u0119 wewn\u0119trznie na specjalistyczne grupy, i w\u0142a\u015bnie jedn\u0105 z takich grup stanowili kap\u0142ani dokonuj\u0105cy zabieg\u00f3w wr\u00f3\u017cbiarskich. Na przyk\u0142ad asyryjski wr\u00f3\u017cbita wr\u00f3\u017c\u0105cy ze zwierz\u0119cych wn\u0119trzno\u015bci nazywa\u0142 si\u0119 baru<\/em>. Rozpoczynaj\u0105c ceremonia\u0142 wr\u00f3\u017cenia, baru<\/em> zwraca\u0142 si\u0119 do bog\u00f3w z pro\u015bb\u0105, by nic nie zak\u0142\u00f3ci\u0142o przebiegu rytua\u0142y, a na koniec prosi\u0142, by nie zmieniaj\u0105c wyniku wr\u00f3\u017cby, odwr\u00f3cili z\u0142y los. Czyli, jak si\u0119 wydaje, nie traktowano wyniku wr\u00f3\u017cby jako ostatecznego i nieodwracalnego – bogowie mogli zmieni\u0107 wywr\u00f3\u017cony bieg wypadk\u00f3w. Rytua\u0142owi towarzyszy\u0142y mod\u0142y, pal\u0105ce si\u0119 kadzid\u0142a wywo\u0142ywa\u0142y podnios\u0142y nastr\u00f3j. Ka\u017cda ceremonia wr\u00f3\u017cenia, o czym nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, wpisana by\u0142a w okre\u015blony system wierze\u0144 i nosi\u0142a znamiona rytua\u0142u religijnego. W Mezopotamii wr\u00f3\u017cono ze zwierz\u0119cych jelit – ich uk\u0142ad mia\u0142 wskazywa\u0107 poszukiwan\u0105 odpowied\u017a. Znaleziono asyryjsk\u0105 tabliczk\u0119 wr\u00f3\u017cebn\u0105, kt\u00f3ra przedstawia\u0142a spiralne zwoje przypominaj\u0105ce jelita, u\u0142o\u017cone w kszta\u0142t twarzy demona Humbaby, tego\u017c samego, kt\u00f3rego w starszych od asyryjskich mitach sumeryjskich pokona\u0142 s\u0142ynny heros Gilgamesz. Ale do wr\u00f3\u017cb u\u017cywano te\u017c w\u0105troby ofiarnego zwierz\u0119cia, zachowa\u0142y si\u0119 nawet gliniane lub metalowe modele, zar\u00f3wno asyryjskie, jak etruskie, greckie i rzymskie. Tradycje te zatem s\u0105 niezwykle archaiczne i dziedziczone, jak wida\u0107, z pokolenie na pokolenie w obr\u0119bie lud\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich przez tysi\u0105ce lat! Mo\u017cemy oczywi\u015bcie zapyta\u0107, dlaczego wybrano taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b dowiadywania si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 os\u00f3b czy spraw? Pami\u0119tajmy, \u017ce zwierz\u0119, kt\u00f3re mia\u0142o pos\u0142u\u017cy\u0107 do tego celu, by\u0142o darowane bogu i jako takie by\u0142o \u201e\u015bwi\u0119te\u201d, dlatego tez zwierz\u0119tami \u201ewr\u00f3\u017cebnymi\u201d by\u0142y te, kt\u00f3re mia\u0142y ju\u017c sankcje sakralne – mityczne, rytualne, symboliczne. Czynno\u015b\u0107 wr\u00f3\u017cenia nie by\u0142a zatem tylko mechanicznie wykonywanym przez baru<\/em> aktem, lecz w\u0142\u0105czonym w szeroki kontekst sposobem porozumiewania si\u0119 ze sfer\u0105 wy\u017csz\u0105 – bosk\u0105. To bogowie \u201em\u00f3wili\u201d za po\u015brednictwem zwierz\u0119cia, a kap\u0142an przek\u0142ada\u0142 na ludzki j\u0119zyk ten zaszyfrowany boski przekaz. W istocie to spos\u00f3b widzenia uniwersum, spos\u00f3b pojmowania praw nim rz\u0105dz\u0105cych sprawia\u0142, \u017ce dla \u00f3wczesnych ludzi wr\u00f3\u017cby nie by\u0142y czym\u015b irracjonalnym, jak dla ludzi XX wieku. Ciekawym przyczynkiem do wyja\u015bnienia tego problemu jest opowie\u015b\u0107 dotycz\u0105ca Sybilli. A trzeba tu podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie jest tak, jak s\u0105dzi si\u0119 powszechnie, \u017ce Sybilla to imi\u0119 w\u0142asne, kt\u00f3re nosi\u0142a jedna jedyna wielka wieszczka – to raczej miano okre\u015blaj\u0105ce wiele wieszczek dziedzicz\u0105cych arkana sztuki wieszczej; innymi s\u0142owy \u201esybilla\u201d to tytu\u0142, nie imi\u0119 – tak jak grecka Pytia. Ot\u00f3\u017c wierzono, \u017ce pierwsza Sybilla po swej \u015bmierci pochowana w \u0142onie Matki Ziemi pojawi\u0142a si\u0119 niejako na powr\u00f3t na ziemi, obecna… w ro\u015blinach. Z kolei ro\u015bliny jako pokarm dostawa\u0142y si\u0119 do cia\u0142a zwierz\u0105t, zatem, gdy te ostatnie sk\u0142ada si\u0119 w ofierze i wr\u00f3\u017cy z ich trzewi, to tak naprawd\u0119 odczytuje si\u0119 znaki zostawione przez Sybill\u0119 – wszak to jej \u201esubstancja\u201d jest zachowana w ca\u0142ym tym \u201epasie transmisyjnym\u201d. Sprytne, prawda? To wiara w uniwersaln\u0105 energi\u0119<\/em>, kt\u00f3ra obiega \u017cywe istoty mog\u0142a stworzy\u0107 podstawy dla przekonania, \u017ce mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 o wielu rzeczach ukrytych., w dodatku wierzono, \u017ce ziemski \u015bwiat jest odbiciem \u015bwiata niebia\u0144skiego, co potem znalaz\u0142o wyraz w s\u0142ynnej formule hermetycznej: to co w g\u00f3rze to\u017csame jest z tym co w dole. Mikro i makrokosmos s\u0105 swoim odbiciem. Dlatego nie dziwmy si\u0119, \u017ce formy i nazwy gwiazdozbior\u00f3w i znak\u00f3w zodiaku odpowiadaj\u0105 \u201eziemskim\u201d \u015bwi\u0119tym zwierz\u0119tom lub innym postaciom. Do dzi\u015b m\u00f3wimy o znaku Byka czy Barana – nie pami\u0119taj\u0105c, \u017ce by\u0142y to \u015bwi\u0119te zwierz\u0119ta (i \u017ce te w\u0142a\u015bnie by\u0142y zwierz\u0119tami ofiarnymi). Nie dziwmy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wr\u00f3\u017cebna w\u0105troba ofiarnego zwierz\u0119cia uwa\u017cana by\u0142a za swego rodzaju obraz czy te\u017c \u201emap\u0119\u201d niebios! Czy znaki czyta\u0142 baru<\/em>, czy wyspecjalizowany astronom to tylko kwestia techniki, nie za\u015b istoty. Tak naprawd\u0119 czytali te same znaki, tyle \u017ce zawarte w dw\u00f3ch \u015bwiatach: w makro i mikro skali.<\/p>\n\n\n\n Zwierz\u0119tami maj\u0105cymi wielkie mitologiczne znaczenie by\u0142y r\u00f3wnie\u017c w\u0119\u017ce, zatem nic dziwnego, \u017ce i tych stworze\u0144 u\u017cywano do wr\u00f3\u017cb i to w spos\u00f3b do\u015b\u0107 oryginalny: do kadzi z wod\u0105 wrzucano kilka w\u0119\u017cy i uwa\u017cnie wpatrywano si\u0119 w ich ruchy – po tym rozpoznawano znaki. Naczynie z wod\u0105 by\u0142o u\u017cywane tak\u017ce do pewnej techniki wr\u00f3\u017cbiarskiej, bardzo \u017cywo przypominaj\u0105cej nasze zwyczaje andrzejkowe, tyle \u017ce zamiast la\u0107 na powierzchni\u0119 wody wosk, Sumerowie lali oliw\u0119. Je\u015bli o w\u0119\u017ce idzie, to dodajmy, \u017ce w wielu kulturach uwa\u017cano je za stworzenia m\u0105dre, znaj\u0105ce sekrety \u017cycia, pozostaj\u0105ce bowiem w ustawicznym kontakcie z Ziemi\u0105; nic przeto dziwnego, i\u017c uwa\u017cano je za istoty znaj\u0105ce przysz\u0142o\u015b\u0107. W\u0119\u017ce nale\u017ca\u0142y do atrybut\u00f3w bog\u00f3w, heros\u00f3w, itp., kt\u00f3re w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b \u0142\u0105czono ze sztuk\u0105 wieszczenia. Tak\u0105 postaci\u0105 na p\u00f3\u0142 mityczn\u0105 jest oczywi\u015bcie znana wszystkim Kasandra, c\u00f3rka Priama, kr\u00f3la Troi – kt\u00f3r\u0105 achajscy zdobywcy obr\u00f3cili w perzyn\u0119. Z pewnej wersji przekaz\u00f3w wynika, \u017ce Kasandr\u0119 porwa\u0142 i wywi\u00f3z\u0142 do Myken s\u0142ynny kr\u00f3l Agamemnon (kt\u00f3ry zreszt\u0105 zabi\u0142 w\u0142asn\u0105 c\u00f3rk\u0119 w ofierze) jako brank\u0119 \u2013 jak elegancko g\u0142osi przek\u0142ad Iliady <\/em>\u2013 a po prawdzie zapewne seksualn\u0105 niewolnic\u0119. Doprawdy achajscy wojowie nie wydaj\u0105 si\u0119 du\u017co lepsi od wsp\u00f3\u0142czesnych wojownik\u00f3w tzw. Pa\u0144stwa Islamskiego (gwa\u0142ty na kobietach, porwania, tortury, palenia miast to sta\u0142e wyczyny bandyt\u00f3w, kt\u00f3rych tradycja uzna\u0142a za \u201ebohater\u00f3w\u201d\u2026).<\/p>\n\n\n\n Ma\u0142o jednak kto wie, \u017ce wedle opowie\u015bci, to sam b\u00f3g Apollo stoi za wybitnymi zdolno\u015bciami Kasandry – urzeczony bowiem jej urod\u0105 postanowi\u0142 obdarzy\u0107 j\u0105 cennym darem wieszczenia. I pewnego dnia \u015bliczna dziewczyna obudzi\u0142a si\u0119 po\u015br\u00f3d w\u0119\u017cy, kt\u00f3re li\u017c\u0105c jej uszy, w ten cokolwiek dla nas dziwny spos\u00f3b, przekaza\u0142y jej cz\u0119\u015b\u0107 swojej wiedzy. Oczywi\u015bcie w\u0119\u017ce s\u0105… g\u0142uche, a jednak przekazywa\u0142y Kasandrze swe zdolno\u015bci w spos\u00f3b wskazuj\u0105cy na rodzaj jasnos\u0142yszenia. Zdaje si\u0119, \u017ce fakt upo\u015bledzenia jakiego\u015b zmys\u0142u wywo\u0142ywa\u0142 u naszych przodk\u00f3w prze\u015bwiadczenie, \u017ce na miejscu uszkodzonego zmys\u0142u musi by\u0107 co\u015b w zamian, \u017ce bogowie daj\u0105 jaki\u015b rodzaj \u201erekompensaty\u201d: wiemy przecie\u017c, \u017ce uwa\u017cano, i\u017c kto utraci\u0142 zmys\u0142 wzroku, ten (gdy tylko bogowie mu sprzyjali) mia\u0142 wszelkie szanse na to, by zyska\u0107 \u201ewzrok\u201d wewn\u0119trzny. Czy pami\u0119tamy \u015blepego wieszczka Terezjasza? Je\u015bli za\u015b w\u0119\u017ce s\u0105 g\u0142uche, to pewnie maj\u0105 w zamian \u201es\u0142uch wewn\u0119trzny\u201d. A co do Kasandry, to dodajmy, \u017ce nieopatrznie dziewczyna odrzuci\u0142a zaloty Apolla, ten za\u015b rozgniewany sprawi\u0142, i\u017c nikt nie chcia\u0142 uwierzy\u0107 w jej proroctwa, co jak wiemy \u017ale si\u0119 dla Troi sko\u0144czy\u0142o.<\/p>\n\n\n\n Innym rodzajem wieszczenia, znanym ju\u017c w czasach sumeryjskich, by\u0142o szukanie znak\u00f3w dotycz\u0105cych przysz\u0142o\u015bci cz\u0142owieka przy pomocy obserwacji wygl\u0105du \u015bwie\u017co narodzonego dziecka, chocia\u017c nie wiadomo dok\u0142adnie przebiega\u0142 \u00f3w zabieg magiczny. Mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 to z przepowiadaniem losu? A Grecy – kt\u00f3rzy, o czym si\u0119 ma\u0142o pami\u0119ta, wiele Sumerom i innym ludom Mezopotamii zawdzi\u0119czaj\u0105 – poszukiwali analogii pomi\u0119dzy widniej\u0105cymi na ciele danego cz\u0142owieka znamionami a uk\u0142adem cia\u0142 niebieskich: z ich wzajemnej korelacji wyci\u0105gano wniosek, co do charakteru i przysz\u0142o\u015bci osoby poddanej temu badaniu. Tu znowu widzimy to niezwykle mocne prze\u015bwiadczenie o odpowiednio\u015bci mikro i makro \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Znano tak\u017ce skomplikowane techniki wieszczenia, wykorzystuj\u0105ce… gry planszowe z pionkami. Staro\u017cytne szachownice albo warcabnice znaleziono w pa\u0142acach w\u0142adc\u00f3w i w grobowcach, zar\u00f3wno w Egipcie, jak w Sumerze, a tak\u017ce na Krecie. Niekt\u00f3rzy badacze s\u0105dz\u0105, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142y one wy\u0142\u0105cznie rozrywce, inni s\u0105 zdania, \u017ce gry mia\u0142y pierwotnie sakralne znaczenie, podobnie jak gra w ko\u015bci, kt\u00f3ra jak si\u0119 zdaje zosta\u0142a wynaleziona w staro\u017cytnych Indiach.<\/p>\n\n\n\n Wygl\u0105da tak\u017ce na to, \u017ce w jaki\u015b ju\u017c niezbyt dla nas czytelny spos\u00f3b, przynajmniej niekt\u00f3re rodzaje gier by\u0142y szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zane z osob\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105. A kim by\u0142 kr\u00f3l we wczesnych wsp\u00f3lnotach rolniczych? Nie by\u0142, jak p\u00f3\u017aniej wy\u0142\u0105cznie decydentem, w r\u0119ku kt\u00f3rego skupi\u0142a si\u0119 w\u0142adza rz\u0105dzenia – kr\u00f3l by\u0142 postaci\u0105 \u201e\u015bwi\u0119t\u0105\u201d, uosabia\u0142 w\u0142adz\u0119 nie tylko nad poddanymi, ale nad \u0142adem \u015bwiata, jako ten, kt\u00f3ry panowa\u0142 nad si\u0142ami natury; jego osoba gwarantowa\u0142a deszcz, urodzaj, udane zbiory. Pami\u0119tajmy zatem, \u017ce funkcja kr\u00f3la na staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie mia\u0142a natur\u0119 sakraln\u0105 i zwa\u017cywszy na ten wymiar, lepiej odda\u0107 j\u0105 poj\u0119ciem kr\u00f3la-kap\u0142ana. To erozja tego pierwotnego zwi\u0105zku kr\u00f3la ze sfer\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 i bosk\u0105 doprowadzi\u0142a do wykszta\u0142cenia si\u0119 roli kr\u00f3la jako po prostu i tylko – przyw\u00f3dcy, ale sporo lat jeszcze rytualna i mitologiczna symbolika kr\u00f3lewska prze\u015bwieca\u0142a w ba\u015bniach, legendach czy ludowej obrz\u0119dowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n \u0141atwo sobie wyobrazi\u0107, w jaki spos\u00f3b planszowe figury, z kt\u00f3rych najwy\u017cszym znaczeniem obdarzono w\u0142a\u015bnie figur\u0119 symbolizuj\u0105ca kr\u00f3la, zacz\u0119\u0142y by\u0107 u\u017cywane wy\u0142\u0105cznie do gier towarzyskich (jak nasze szachy). Proces ten nast\u0119powa\u0142 wraz z utrat\u0105 wiary w moc sakraln\u0105 kr\u00f3lewskiej osoby. Kto\u015b w ko\u0144cu wpad\u0142 na pomys\u0142, \u017ceby przestrzenne pionki odwzorowa\u0107 na p\u0142askim pod\u0142o\u017cu – i tak oto powsta\u0142y… karty. Ale nawet w talii kart zachowa\u0142a si\u0119 i wci\u0105\u017c trwa wysoka pozycja kr\u00f3la i kr\u00f3lowej (dama).<\/p>\n\n\n\n Sumerowie, jak wiele innych starych lud\u00f3w, wielk\u0105 wag\u0119 przyk\u0142adali do sn\u00f3w – z sennych obraz\u00f3w starano si\u0119 wyinterpretowa\u0107 sens, a aby wzmocni\u0107 moc wizji podobnych do snu, si\u0119gano do narkotyk\u00f3w. I w tym miejscu musimy podkre\u015bli\u0107, \u017ce tam, gdzie posi\u0142kowano si\u0119 r\u00f3\u017cnymi wr\u00f3\u017cebnymi przedmiotami, tam istnia\u0142a wyspecjalizowana funkcja kap\u0142ana \u2013 specjalisty, tam za\u015b, gdzie wiedz\u0119 ukryt\u0105 przed innymi czerpano z wizji, tam najwa\u017cniejsz\u0105 figur\u0105 sta\u0142 si\u0119 natchniony wieszcz; i jak kap\u0142an zwi\u0105zany by\u0142 ze \u015bwi\u0105tyni\u0105, tak wieszcz z wyroczni\u0105<\/strong>. To wyroczniom w\u0142a\u015bnie przyjrzymy si\u0119 teraz bli\u017cej. A uczynimy to, bior\u0105c pod uwag\u0119 takie zjawiska jak – z jednej strony – trans i u\u017cywanie narkotyk\u00f3w, z drugiej – sprawnie dzia\u0142aj\u0105cy system informacji. Narkotyk\u00f3w w celu wieszczenia u\u017cywano ju\u017c w Sumerze, ale przecie\u017c by\u0142y one w u\u017cyciu tak\u017ce w krajach \u015br\u00f3dziemnomorskich. Wydaje si\u0119, \u017ce tylko Egipcjanie stronili od praktyk, w kt\u00f3rych si\u0119gano po narkotyk albo w inny spos\u00f3b wywo\u0142ywano stany ekstatyczne i transowe. Nigdy ju\u017c nie b\u0119dziemy wiedzie\u0107 na pewno, czy na staro\u017cytnej Krecie, zanim przybyli tu Grecy (Achajowie, ok. po\u0142owa II tys. p.n.e.) u\u017cywano narkotyk\u00f3w w celu wieszczenia, ale trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce tak istotnie by\u0142o, je\u015bli patrzy si\u0119 na starokrete\u0144skie figurki bogi\u0144 lub kap\u0142anek, kt\u00f3re nosz\u0105 korony z mak\u00f3wek albo trzymaj\u0105 ich p\u0119k w d\u0142oniach. Pewien badacz na jednej z krete\u0144skich gemm doszuka\u0142 si\u0119 nawet fachowych ci\u0119\u0107 na mak\u00f3wce, takich jakie robi si\u0119, by uzyska\u0107 mleczko makowe. Z czas\u00f3w myke\u0144skich, (a jak wiemy greccy Achajowie, kt\u00f3rzy wznie\u015bli podziwiane dzi\u015b grody w Mykenach, Tirynsie, Pylos i opanowali Kret\u0119, wiele przej\u0119li ze starszej kultury krete\u0144skiej) pochodz\u0105 male\u0144kie naczynia w kszta\u0142cie mak\u00f3wek, kt\u00f3re niew\u0105tpliwie s\u0142u\u017cy\u0142y do przechowywania mleczka makowego. Podobne naczynia znajdowano na wyspach morza Egejskiego, np. na Cyprze. <\/p>\n\n\n\n Wiele wskazuje te\u017c na to, \u017ce s\u0142ynne greckie wyrocznie swymi korzeniami si\u0119gaj\u0105 do obyczaj\u00f3w starszych ni\u017c greccy mieszka\u0144c\u00f3w l\u0105du i wysp greckich – niekt\u00f3re z nich maj\u0105 zapewne genez\u0119 zwi\u0105zan\u0105 w\u0142a\u015bnie z Kret\u0105. Grecy, acz niech\u0119tni narkotykom, u\u017cywali halucynogen\u00f3w w o\u015brodkach wr\u00f3\u017cbiarskich i wyroczniach, stosowano np. opium oraz lulka czarnego. Nacierano te\u017c specjalnymi balsamami ca\u0142e cia\u0142o (jak to jeszcze w \u015bredniowieczu mia\u0142y czyni\u0107 \u201eczarownice\u201d); najpewniej s\u0142u\u017cy\u0142a do tego ma\u015b\u0107 z werbeny. W wyroczniach u\u017cywano specjalnych mis zwanych phiale<\/em>, kt\u00f3re zawiera\u0142y wod\u0119 zapewne z dodatkiem jakich\u015b osza\u0142amiaj\u0105cych substancji, za\u015b wieszczka wpatruj\u0105c si\u0119 w powierzchni\u0119, wywo\u0142ywa\u0142a u siebie efekt podobny do tego, jaki wywo\u0142uje wpatrywanie si\u0119 w kryszta\u0142ow\u0105 kul\u0119. Nie zosta\u0142o rozstrzygni\u0119te, czy opary rzekomo spowijaj\u0105ce wieszcz\u0105c\u0105 w s\u0142ynnych Delfach Pyti\u0119 mia\u0142y jakie\u015b narkotyczne w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Znamienne, \u017ce silnie dzia\u0142aj\u0105cy \u015brodek, jakim jest lulek czarny zwano apollinaros<\/em>, co Pliniusz wywodzi wprost od imienia boga Apolla! Ale pami\u0119tajmy, \u017ce Apollo obj\u0105\u0142 Delfy w posiadanie dopiero ok. 800 r. p.n.e.; dzi\u015b ju\u017c nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, i\u017c wcze\u015bniej by\u0142o to miejsce \u015bwi\u0119te Wielkiej Bogini. I to mo\u017ce z jej kultem zwi\u0105zane by\u0142o u\u017cywanie ro\u015blin narkotycznych. Pami\u0119tajmy jednak tak\u017ce o tym, \u017ce je\u015bli chcemy zrozumie\u0107 motywacje \u00f3wczesnych ludzi, to trzeba nam wiedzie\u0107, i\u017c ro\u015bliny maj\u0105ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci narkotyczne by\u0142y traktowano z czci\u0105, jako dar Wielkiej Bogini czy jakby\u015bmy dzi\u015b powiedzieli – Natury, i obchodzono si\u0119 z nimi z ostro\u017cno\u015bci\u0105, u\u017cywaj\u0105c tylko i wy\u0142\u0105cznie w celach sakralnych, w czasie specjalnych ceremonii, wtedy gdy chciano zakre\u015bli\u0107 wyra\u017ana granic\u0119 oddzielaj\u0105c\u0105 od zwyk\u0142ego Czasu i sfery profanum. Jednym s\u0142owem, narkotyki by\u0142y czym\u015b od\u015bwi\u0119tnym i wpisywanym w sfer\u0119 bosk\u0105. Eksperymenty z ro\u015blinami o silnym dzia\u0142aniu przynios\u0142y jednak\u017ce skutki ca\u0142kiem \u015bwieckiej natury, mianowicie przyczynia\u0142y si\u0119 do rozwoju medycyny, opartej na obserwacji dzia\u0142ania rozmaitych ro\u015blin – nic przeto dziwnego, \u017ce synem patrona wyroczni w Delfach Apollona by\u0142 b\u00f3g-lekarz Asklepios, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cono o\u015brodek kultu i leczenia w Epidauros.<\/p>\n\n\n\n Ale czy rzeczywi\u015bcie wprowadzanie si\u0119 w trans (w tym narkotyczny) jest tak wczesnym zwyczajem wieszczym? Nie brak g\u0142os\u00f3w, \u017ce wieszczenie w ekstazie jest spraw\u0105 czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych, \u017ce w Delfach w okresie przedgreckim udzielano odpowiedzi przybywaj\u0105cym tu pielgrzymom za pomoc\u0105 losowania, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 ma\u0142ymi kamykami znajduj\u0105cymi si\u0119 w misie stoj\u0105cej na tr\u00f3jnogu, kt\u00f3ry z kolei sta\u0142 zapewne na omfalosie, kamieniu wyznaczaj\u0105cym centrum \u015bwiata<\/strong>. Najlepiej za\u015b leczy\u0107 si\u0119 w samym \u015brodku skoncentrowanych mocy \u015bwiata, w centrum \u2013 kto wie, czy nazywanie dzi\u015b pewnych wyznaczonych szpitali \u201ecentrami\u201d nie jest przejawem bezwiednej pami\u0119ci o esencji si\u0142 leczniczych istniej\u0105cych w samym \u015brodku uniwersum\u2026<\/p>\n\n\n\n W greckich wyroczniach stosowano rozmaite techniki wr\u00f3\u017cebne. I tak w Argos na Peloponezie znajdowa\u0142a si\u0119 wyrocznia, gdzie kap\u0142anka sw\u0105 si\u0142\u0119 wieszcz\u0105 zdobywa\u0142a dzi\u0119ki piciu krwi ofiarnych jagni\u0105t. W Tebach z kolei stosowano \u201eklasyczn\u0105\u201d metod\u0119 wr\u00f3\u017cenia z wn\u0119trzno\u015bci. By\u0142y r\u00f3wnie\u017c wyrocznie wr\u00f3\u017c\u0105ce z brz\u0119czenia pszcz\u00f3\u0142, a trzeba nam wiedzie\u0107, \u017ce pszczo\u0142y tak\u017ce by\u0142y stworzeniami \u015bwi\u0119tymi, zwi\u0105zanymi z Wielka Bogini\u0105 i krain\u0105 podziemn\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wielu badaczy na podstawie zabytk\u00f3w plastyki i tekst\u00f3w uwa\u017ca, \u017ce to nie tylko przy pomocy \u201eboskiego natchnienia\u201d Pytia dawa\u0142a oczekuj\u0105cym odpowied\u017a; dzia\u0142a\u0142 bowiem system, mo\u017ce mniej tajemniczy od wieszczego transu, ale dla badacza r\u00f3wnie interesuj\u0105cy \u2013 mianowicie system zdobywania informacji. Jednym z \u201enarz\u0119dzi\u201d s\u0142u\u017c\u0105cym temu celowi by\u0142y… go\u0142\u0119bie. Go\u0142\u0105b to oczywi\u015bcie \u015bwi\u0119ty ptak Wielkiej Bogini, o czym dobrze wiadomo. Na malowidle z V w. p.n.e. widzimy kap\u0142ank\u0119 z Delf, siedz\u0105c\u0105 na tr\u00f3jnogu, trzymaj\u0105c\u0105 w d\u0142oniach pochodni\u0119, k\u0142osy zbo\u017ca (prastary symbol Bogini) oraz… mak\u00f3wki. Z ty\u0142u, za g\u0142ow\u0105 dobrze widoczny jest go\u0142\u0105b. <\/p>\n\n\n\n Z kolei kap\u0142anki przekazuj\u0105ce przepowiednie w Dodonie, tak\u017ce s\u0142awnej wyroczni greckiej, nazywano \u201eskalnymi go\u0142\u0119bicami\u201d. Tak, to wielki symbol, ale… go\u0142\u0119bie spe\u0142nia\u0142y w realnym \u017cyciu ca\u0142kiem zwyczajn\u0105 rol\u0119 – jak nasze go\u0142\u0119bie pocztowe przenosi\u0142y wiadomo\u015bci i \u2013 jak ju\u017c si\u0119 rzek\u0142o – to w\u0142a\u015bnie by\u0142 jeden z kana\u0142\u00f3w informacyjnych s\u0142u\u017c\u0105cych wyroczniom, a wiadomo z przekaz\u00f3w, \u017ce przy wyroczniach trzymano ca\u0142e stada go\u0142\u0119bi. Skoro wspomnieli\u015bmy dodo\u0144sk\u0105 wyroczni\u0119, zacytujemy kr\u00f3tki tekst Herodota: \u201eDwie czarne go\u0142\u0105bki wylecia\u0142y z egipskich Teb i jedna z nich przylecia\u0142a do Libii, a druga do nich [do Dodony \u2013 przyp. Autorki]. Ta usiad\u0142a na d\u0119bie i przem\u00f3wi\u0142a ludzkim g\u0142osem, \u017ce tu musi powsta\u0107 wyrocznia Zeusa (…). O drugiej go\u0142\u0105bce, kt\u00f3ra odlecia\u0142a do Libii opowiadaj\u0105, \u017ce rozkaza\u0142a ona Libijczykom za\u0142o\u017cy\u0107 wyroczni\u0119 Amona.\u201d (cyt. za P. James i N. Thorpe Dawne wynalazki<\/em>, s. 420). Jak widzimy, zdawano sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce wyrocznie jako\u015b \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z go\u0142\u0119biami, ale nie wiedziano dok\u0142adnie jak. Opowiadano, \u017ce kap\u0142ani i kap\u0142anki w Dodonie otrzymywali wiadomo\u015bci od samego Zeusa s\u0142uchaj\u0105c gruchania go\u0142\u0119bi – pewnie sami kap\u0142ani rozpuszczali takie opowiastki, gdy\u017c bez w\u0105tpienia kryli spos\u00f3b, w jaki otrzymywali informacje, w ko\u0144cu od ich wiarygodno\u015bci zale\u017ca\u0142 ich presti\u017c. A wiemy na pewno, \u017ce go\u0142\u0119bie pocztowe wykorzystywano w staro\u017cytno\u015bci – np. w celach wojskowych.<\/p>\n\n\n\n Pad\u0142o tu imi\u0119 Amona. Ten egipski b\u00f3g przez Grek\u00f3w uto\u017csamiany by\u0142 z Zeusem. Najs\u0142ynniejsza jego wyrocznia znajdowa\u0142a si\u0119 w oazie Siwa ma Pustyni Libijskiej (zgodnie z przekazem Herodota). To tu uda\u0142 si\u0119, brn\u0105c przez piaskow\u0105 burz\u0119, mocno zdeterminowany Aleksander Wielki. Otrzymana wyrocznia utwierdzi\u0142a go w planach, kt\u00f3re przedsi\u0119wzi\u0105\u0142, pragn\u0105c zosta\u0107 panem \u015bwiata; po tej wizycie uzna\u0142 si\u0119 zreszt\u0105 za syna Amona\/ Zeusa. Pocz\u0105tek \u201ekariery\u201d Aleksandra zwi\u0105zany jest wi\u0119c z wyroczni\u0105, a i jego \u015bmier\u0107 podobno przewidziano, a mieli to uczyni\u0107 babilo\u0144scy wr\u00f3\u017cbici na podstawie wr\u00f3\u017cenia z wn\u0119trzno\u015bci zwierz\u0105t ofiarnych.<\/p>\n\n\n\n W Grecji oczywi\u015bcie funkcjonowa\u0142y inne wyrocznie opr\u00f3cz wymienionych w Delfach i Dodonie. Pauzaniasz w roku 150 n.e. opisywa\u0142 wyroczni\u0119 Trofoniosa, bardzo star\u0105 i kto wie, czy nie maj\u0105c\u0105 zwi\u0105zku z przedhelle\u0144sk\u0105 ludno\u015bci\u0105 l\u0105du greckiego. Trofonios to cokolwiek tajemnicza posta\u0107, uwa\u017cany by\u0142 nawet wed\u0142ug niekt\u00f3rych przekaz\u00f3w za budowniczego \u015bwi\u0105tyni w Delfach! Po do\u015b\u0107 dziwnej \u015bmierci uznany zosta\u0142 za p\u00f3\u0142boga, b\u00f3stwo jaski\u0144. Relacja Pauzaniasza jednoznacznie pokazuje, \u017ce mamy tu do czynienia z odmiennym typem wyroczni ni\u017c ta w Delfach.<\/p>\n\n\n\n Sam grecki historyk przyznaje, \u017ce opu\u015bci\u0142 wyroczni\u0119 w stanie kompletnego przera\u017cenia, nie bardzo zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z tego, gdzie si\u0119 w og\u00f3le znajduje. Wyrocznia znajdowa\u0142a si\u0119 w Lewadii. Wzniesiono j\u0105 na wzg\u00f3rzu; nie tak dawno znaleziono resztki okr\u0105g\u0142ej budowli, z kt\u00f3rej – jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a – mia\u0142a prowadzi\u0107 droga do jaskini. Chc\u0105c uda\u0107 si\u0119 do wyroczni, nale\u017ca\u0142o obmy\u0107 si\u0119 w ni\u017cej po\u0142o\u017conych strumieniach, kt\u00f3re zwano – zgodnie z mitem – \u017ar\u00f3d\u0142em Zapomnienia i \u017ar\u00f3d\u0142em Pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n Te specjalne wyrocznie, kt\u00f3re s\u0105 jakby przestrzenn\u0105 ilustracj\u0105 mitu dotycz\u0105cego Krainy Podziemi, mia\u0142y wej\u015bcia w jaskiniach albo innych formacjach skalnych – rozpadlinach, szczelinach. Jak wierzono, w\u0142a\u015bnie takie miejsca \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednio z kr\u00f3lestwem podziemnym, kt\u00f3re jak wiemy Grecy okre\u015blali mianem Tartar czy Hades. W staro\u017cytnej Grecji znano niejedno miejsce, kt\u00f3re brano za rzeczywiste wej\u015bcie do Hadesu. Jedno z nich znajdowa\u0107 si\u0119 mia\u0142o na najdalej ku po\u0142udniowi wysuni\u0119tym cyplu p\u00f3\u0142wyspu Mani, na przyl\u0105dku Tenaron na Peloponezie, gdzie dzi\u015b, niedaleko jaskini z rzekomym wej\u015bciem do podziemi, stoj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci po \u015bwi\u0105tyni Posejdona. Inne – na terenie Epiru ko\u0142o miasta Parga, zwano Nekromantejon. Ju\u017c sama nazwa m\u00f3wi za siebie \u2013 Nekromantejon to \u201ewyrocznia zmar\u0142ych\u201d. Tu, na wzg\u00f3rzu, w w\u0105wozie rzeki o dziwnie podobnej do mitologicznej nazwie Acheronda, znajdowa\u0107 si\u0119 mia\u0142o sanktuarium boga podziemi Hadesa i Persefony, c\u00f3rki bogini Demeter, kt\u00f3r\u0105 Hades porwa\u0142 i po\u015blubi\u0142. Jest wielce prawdopodobne, \u017ce w\u0142a\u015bnie to miejsce Homer wybra\u0142, gdy opisywa\u0142 zej\u015bcie Odyseusza do Hadesu.<\/p>\n\n\n\n S\u0105dzi si\u0119, \u017ce niegdy\u015b \u015bwi\u0105tyni\u0119 oblewa\u0142y wody jeziora, w dole hucza\u0142a rzeka, wok\u00f3\u0142 wznosi\u0142y si\u0119 skaliste turnie \u2013 niew\u0105tpliwie taka sceneria musia\u0142a wywiera\u0107 nie lada wra\u017cenie na pielgrzymach. Tych, kt\u00f3rzy chcieli zasi\u0119gn\u0105\u0107 rady wyroczni, po ablucji w nurtach rzeki, kierowano do pomieszcze\u0144 bez okien, gdzie zapewne sp\u0119dzali kilka dni. Wielu badaczy uwa\u017ca, \u017ce u\u017cywano tu halucynogen\u00f3w, co zapewne jest typowe dla tego rodzaju wyroczni. Potem przybyszy maj\u0105cych za sob\u0105 par\u0119dziesi\u0105t godzin bez \u015bwiat\u0142a i b\u0119d\u0105cych pod wp\u0142ywem narkotyk\u00f3w, niew\u0105tpliwie do\u015b\u0107 mocno ju\u017c zasugerowanych pe\u0142n\u0105 grozy atmosfer\u0105, prowadzono ku \u201epodziemnemu \u015bwiatu\u201d, czyli do istnego labiryntu skalnego, gdzie docierali spuszczani na dno skalnych rozpadlin za pomoc\u0105 specjalnie skonstruowanego ko\u0142owrotu.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie w takich w miejscach, stanowi\u0105cych jakby swoist\u0105 przerw\u0119 mi\u0119dzy strefami uniwersum, mo\u017cliwa by\u0142a transmisja wiadomo\u015bci z tamtego \u015bwiata. Wierzono, \u017ce skoro istnieje gdzie\u015b wej\u015bcie do \u015bwiata podziemnego, to mo\u017cliwe jest dostanie si\u0119 do miejsca, gdzie przebywaj\u0105 zmarli, z kt\u00f3rymi mo\u017cna uzyska\u0107 kontakt i uzyska\u0107 po\u017c\u0105dane wiadomo\u015bci. W tekstach, kt\u00f3re zostawili po sobie wielcy pisarze staro\u017cytno\u015bci wspomina si\u0119 o ludziach, kt\u00f3rym po wielu trudach uda\u0142o si\u0119 dosta\u0107 do zakazanej strefy, jak wspomnianemu ju\u017c Odyseuszowi, kt\u00f3ry mia\u0142 sposobno\u015b\u0107 rozmawia\u0107 z samym wieszczkiem Terezjaszem albo Eneaszowie (znanemu nam z epopei Wergiliusza). Opis zostawiony przez poet\u00f3w odpowiada wygl\u0105dowi realnie istniej\u0105cych miejsc – miejsc, w kt\u00f3rych funkcjonowa\u0142y wyrocznie. Topografia wyroczni zmar\u0142ych przypomina\u0142a z kolei topografi\u0119 mitycznej krainy za\u015bwiat\u00f3w. Takie wyrocznie zmar\u0142ych, opr\u00f3cz wspomnianych ju\u017c, archeolodzy znale\u017ali na terenach greckich kolonii: w Didymie ko\u0142o Miletu, w Azji Mniejszej: we Frygii i Lidii, a \u015bci\u015blej w Hierapolis i Kolofonie.<\/p>\n\n\n\n Najstaranniej jednak zbadan\u0105 wyroczni\u0105 tego typu jest wyrocznia zwi\u0105zana z imieniem Sybilli, le\u017c\u0105ca na ziemi z italskiej \u2013 w Baie (por. Robert Temple Rozmowy z wieczno\u015bci\u0105<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Wej\u015bcie do wyroczni znajdowa\u0142o si\u0119 w \u201estrategicznym\u201d miejscu – w pobli\u017cu krateru wulkanu. Kieruj\u0105c si\u0119 danymi ze znalezisk archeologicznych i tekstami autor\u00f3w staro\u017cytnych, odtworzono ceremoni\u0119, kt\u00f3ra stawa\u0142a si\u0119 udzia\u0142em przybywaj\u0105cych do wyroczni. Jak si\u0119 zak\u0142ada na pocz\u0105tek kap\u0142ani musieli rozpozna\u0107, czy nowo przyby\u0142y godzien jest dost\u0105pienia sekretu. Nie bez znaczenia by\u0142y te\u017c dary, kt\u00f3re odwiedzaj\u0105cy wyroczni\u0119 zobowi\u0105zany by\u0142 ofiarowa\u0107. Eneasz, jak pisze Wergiliusz, gdy wkracza\u0142 do krainy zmar\u0142ych musia\u0142 da\u0107 Sybilli siedem wo\u0142\u00f3w i tyle samo ja\u0142\u00f3wek. Po wst\u0119pnych ustaleniach, przyby\u0142y kierowany by\u0142 do specjalnej komnaty, gdzie podawano mu \u015brodki halucynogenne. W Baie odkryto ciekawe malowid\u0142a skalne znajduj\u0105ce si\u0119 w tzw. \u201epierwszym przedsionku\u201d; obrazy musia\u0142y wywo\u0142ywa\u0107 nie lada wra\u017cenie, szczeg\u00f3lnie, gdy kto\u015b znajdowa\u0142 si\u0119 pod dzia\u0142aniem narkotyk\u00f3w – przed oczami ukazywa\u0142y si\u0119 sceny przedstawiaj\u0105ce Chorob\u0119, Strach, Wojn\u0119, Staro\u015b\u0107. W pobli\u017cu znajdowa\u0142a si\u0119 skalna komnata, gdzie odwiedzaj\u0105cy sp\u0119dza\u0142 trzy dni. Potem kap\u0142an bada\u0142 wn\u0119trzno\u015bci ofiarnych zwierz\u0105t, sprawdzaj\u0105c czy nasta\u0142 ju\u017c odpowiedni czas na spotkanie ze zmar\u0142ymi. Gdy uzna\u0142, \u017ce tak jest istotnie, prowadzono delikwenta do \u0142a\u017ani, sk\u0105d wychodzi\u0142 odziany w bia\u0142\u0105 szat\u0119, z ga\u0142\u0105zk\u0105 jemio\u0142y w jednej r\u0119ce i z mieczem w drugiej. Teraz obowi\u0105zany by\u0142 i\u015b\u0107 za kap\u0142ank\u0105-Sybill\u0105 ubran\u0105 w szkar\u0142atne szaty. Szli kr\u0119tymi korytarzami.. Dym z lampek oliwnych, zapach palonych zi\u00f3\u0142, pog\u0142os i echo id\u0105ce z g\u0142\u0119bi jaskini – czy to jeszcze dzi\u015b nie dzia\u0142a na wyobra\u017ani\u0119? A o ile\u017c wi\u0119kszym prze\u017cyciem musia\u0142o by\u0107 rzeczywi\u015bcie znajdowa\u0107 si\u0119 tam, czu\u0107 zapach mokrych \u015bcian, ledwo rozpoznawa\u0107 ogniki migoc\u0105ce w przepastnych korytarzach, s\u0142ucha\u0107 \u015bpiewu kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy przy\u0142\u0105czali si\u0119 po drodze, prowadz\u0105c za sob\u0105 przeznaczone na ofiar\u0119 zwierz\u0119 zamykaj\u0105ce orszak…<\/p>\n\n\n\n \u201eRozwidlenie dr\u00f3g\u201d, o kt\u00f3rym czytamy w mitach, tu mia\u0142o sw\u00f3j realny odpowiednik, znaleziono bowiem miejsce, z kt\u00f3rego odchodz\u0105 id\u0105ce w trzech kierunkach korytarze – czy\u017c nie przypomina si\u0119 straszna bogini Hekate, Pani Trzech Dr\u00f3g? Jedna z rozwidlaj\u0105cych si\u0119 dr\u00f3g mia\u0142a prowadzi\u0107 w kierunku Elizjum, miejsca wiecznej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Kiedy orszak z przybyszem dochodzi\u0142 do ukrytych w skale drzwi, Sybilla zawiadamia\u0142a go, \u017ce oto znale\u017ali si\u0119 u wej\u015bcia do Tartaru. Z drugiej strony drzwi wznosi\u0107 si\u0119 mia\u0142 Dom Persefony. P\u0142yn\u0105ce podziemne strumienie nazywano Styksem, Acherontem, Leto \u2013 jak w micie. Niewykluczone, \u017ce oczom przyby\u0142ego ukazywano kogo\u015b, kto brany by\u0142 za przewodnika dusz – Charona. Wreszcie w kulminacyjnym punkcie w\u0119dr\u00f3wki po \u201eza\u015bwiatach\u201d otwierano wrota i wprowadzano przyby\u0142ego do wewn\u0119trznego sanktuarium, rzekomego Domu Persefony. Tu odbierano ga\u0142\u0105zk\u0119 jemio\u0142y, kt\u00f3ra by\u0142a darem dla niej. Tu te\u017c sk\u0142adano ofiar\u0119 z przyprowadzonego zwierz\u0119cia. Wtedy pojawi\u0107 si\u0119 mia\u0142 Zmar\u0142y… Ale jak to przeprowadzano, nie wiemy. Czy oszo\u0142omiony \u015brodkami narkotycznymi i klimatem grozy przybysz, wpatruj\u0105c si\u0119 w faluj\u0105ce lustro wody w magicznej misie phiale<\/em>, \u201ewidzia\u0142\u201d odbicie zmar\u0142ego? Czy kap\u0142ani inscenizowali jakie\u015b ma\u0142e przedstawienie?<\/p>\n\n\n\n Po wszystkim kap\u0142ani sadzali delikwenta na tzw. krze\u015ble prawdy (jak w wyroczni Trofoniosa) i pytali, czy przyby\u0142y uwierzy\u0142 w to, co zobaczy\u0142. Je\u015bli przejrza\u0142 gr\u0119\u2026 kto wie? Mog\u0142o grozi\u0107 mu spore niebezpiecze\u0144stwo, wszak skoro nie uwierzy\u0142, m\u00f3g\u0142 zdradzi\u0107 sekret kap\u0142an\u00f3w. Pami\u0119tamy mit o Eurydyce, kt\u00f3ra musia\u0142a wr\u00f3ci\u0107 do krainy zmar\u0142ych, gdy Orfeusz nieopatrznie obejrza\u0142 si\u0119 na ni\u0105, id\u0105c\u0105 z ty\u0142u…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201eOd pocz\u0105tku \u015bwiata\u201d – mo\u017cna by tak poetycko rozpocz\u0105\u0107 – jak tylko cz\u0142owiek rozpozna\u0142 natur\u0119 Czasu, chcia\u0142 wiedzie\u0107, co b\u0119dzie. Z troski i niepokoju zrodzi\u0142 si\u0119 kulturowy fenomen, obecny w rozmaitych formach we wszystkich zak\u0105tkach \u015bwiata, a polegaj\u0105cy na pr\u00f3bach odczytywania przysz\u0142o\u015bci. Oczywi\u015bcie nigdy ju\u017c nie dowiemy si\u0119 kto \u201ewynalaz\u0142\u201d wr\u00f3\u017cbiarstwo, jaka by\u0142a pierwsza technika […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1125,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-1109","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1109"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2496,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1109\/revisions\/2496"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Babilonska-plakietka-z-ok.-700-p.n.e.-Wynik-wrozby-z-jelit-zwierzat-zapisany-na-odwrocie.-M.-Roaf-Mezopotamia-s.-76.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/R.-Temple-Rozmowy-z-wiecznoscia-s.-115..jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Gliniane-kosci-podobne-do-uzywanych-do-szis.-Harappa-J.M.-Kenoyer-s.-121.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Makowka-muzeum-w-Atenach.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Muzeum-w-Heraklionie-Bogini-okres-poznominojski-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Persefona.-Beocja-V-w.-p.n.e.-The-Myth-of-the-Goddess-A.-Baring-J.-Cashford-s.-368.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Orestes-at-Delphi-flanked-by-Athena-and-Pylades-among-the-Erinyes-and-priestesses-of-the-oracle-perhaps-including-Pythia-behind-the-tripod-Paestan-red-figured-bell-k.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Bog-Apollo-z-wezem.-Muzeum-wloskie-nie-pamietam-ktore.-Fot.-autorki.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Dodona-Grecja.-Teatr-i-wrozebny-dab-raczej-nie-ten-sam-ktory-stal-w-czasach-archaicznych...-Fot.-wlasne-1024x339.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Korytarze-podziemne-pod-Cumale-gdzie-znajdowala-sie-wyrocznia-Sybilli-niedaleko-Baie.-M.-Baigent-Archiwum-Jezusa-wkladka-barwna-597x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/1024px-Orpheus_and_Eurydice_by_Peter_Paul_Rubens.jpg\")