o tym, \u017ce niegdy\u015b jego kult kwit\u0142 zar\u00f3wno w pa\u0144stwie faraon\u00f3w, jak i minos\u00f3w (je\u015bli tak brzmia\u0142 tytu\u0142 kr\u00f3l\u00f3w krete\u0144skich). To oczywi\u015bcie tylko lu\u017ana hipoteza, ale id\u017amy dalej. Wzg\u00f3rze, na kt\u00f3rym na pocz\u0105tku II tys. p.n.e. stan\u0105\u0142 pa\u0142ac w Knossos, nazywa\u0142o si\u0119 Kefala<\/em> \u2013 nietrudno znale\u017a\u0107 podobie\u0144stwo do nazwy egipskiej Keftiu (Kephtu).<\/em> <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/B1-Knossos-basen-lustralny2-1024x768.jpg\")
Jednocze\u015bnie w tych samych i to do\u015b\u0107 wczesnych pismach egipskich znajdziemy omown\u0105, poetyck\u0105 nazw\u0119 wyspy, mowa jest bowiem o \u201emajestacie kraju w postaci Bia\u0142ego Byka\u201d. Je\u017celi za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce Krete\u0144czycy tak jak mieszka\u0144cy Anatolii jednym i tym samym s\u0142owem okre\u015blali \u201eg\u00f3r\u0119, wzg\u00f3rze\u201d i \u201ebyka\u201d (por. greckie taur), kt\u00f3ry to zwyczaj j\u0119zykowy nie pozostawa\u0142 bez zwi\u0105zku z mitologi\u0105, to rdze\u0144 kef<\/strong> (keph)<\/em> oznacza\u0142by r\u00f3wnie dobrze \u201ewzg\u00f3rze\u201d jak \u201ebyka\u201d. Bia\u0142y byk \u2013 figura z\u0142\u0105czona z Kreta, jej herb niemal. Ale i w Egipcie byk by\u0142 jednym z wcze\u015bniejszych form objawiania si\u0119 sacrum. Bia\u0142y byk to zwierz\u0119 starego boga Mina. Min nieraz jest okre\u015blany jako \u201eByk swojej matki\u201d \u2013 Ka<\/strong>mutef<\/em>. Ka<\/em> \u2013 jak w nazwie Het-Ka-<\/strong>ptah. <\/em>Wiemy, \u017ce u Egipcjan ka<\/em> oznacza co\u015b w rodzaju ducha czy te\u017c \u201e\u017cyj\u0105c\u0105 posta\u0107\u201d kogo\u015b, ale wcze\u015bniej \u201eka<\/em>\u201d oznacza\u0142 po prostu … byk! Wiemy te\u017c, \u017ce Ka<\/em> (sensie \u201eduszy\u201d) boga Ptaha stanowi\u0142 Apis (a w\u0142a\u015bciwie Hapi po egipsku), czyli… \u015bwi\u0119ty Bia\u0142y Byk! <\/p>\n\n\n\n \u015awi\u0119tego Byka czczono ju\u017c od czas\u00f3w pierwszej dynastii w Memfis, a mo\u017ce wcze\u015bniej. A je\u015bli jeszcze raz przypomnie\u0107, \u017ce zapis egipski dotycz\u0105cy Krety zawiera\u0142 tylko sp\u00f3\u0142g\u0142oski, to mo\u017ce Kpth<\/em> wymawiano nie Ke-phtiu<\/em>, ale Ka-phtiu<\/em>, zatem pierwsza sylaba brzmia\u0142aby tak jak Ka-ptara<\/em> w pismach akadyjskich. Czy\u017cby wi\u0119c cz\u0105stka wyrazowa ka<\/em> by\u0142a identyczna i w Egipcie, i na Krecie i by\u0142a s\u0142owem znacz\u0105cym \u201ebyk\u201d? Tak, ale to tylko hipoteza.<\/p>\n\n\n\n No i nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce zanim pojawi\u0142 si\u0119 termin \u201efaraon\u201d i zanim kr\u00f3l egipski wyst\u0105pi\u0142 jako (m.in.) syn Horusa i Re, wierzono, \u017ce jest synem Mina. Stary b\u00f3g Min<\/strong> i jego zwi\u0105zek z bykiem….A teraz imi\u0119 krete\u0144skiego w\u0142adcy – Min<\/strong>os… A jeszcze ta szczeg\u00f3lna cecha j\u0119zyka Minojczyk\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 wyabstrahowano z tekst\u00f3w linearnych A, mimo, \u017ce nie zosta\u0142y odczytane \u2013 ot\u00f3\u017c pewne jest, \u017ce \u201es\u201d na ko\u0144cu wyrazu \u201eminos\u201d to dzie\u0142o greki, j\u0119zyk minojski bowiem zna\u0142 tylko sylaby otwarte, czyli by\u0142 j\u0119zykiem typu SASA, w kt\u00f3rym sp\u00f3\u0142g\u0142oska regularnie nast\u0119powa\u0142a po samog\u0142osce (zbitki np. SS por. Knossos zdarza\u0142y si\u0119 sporadycznie). Zatem mamy: Min i Mino \u2013 podobie\u0144stwo brzmienia oraz to\u017csamo\u015b\u0107 mitycznego kontekstu zwi\u0105zanego z obrazem mitycznym byka, skupiaj\u0105cym w sobie wiele znacze\u0144, w tym sensy z\u0142\u0105czone z w\u0142adz\u0105. Czy to tylko zbiegi okoliczno\u015bci? Ale je\u015bli nie, to mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 wniosek, \u017ce Minotaur to nie potw\u00f3r z przetworzonego na bajk\u0119 dla grzecznych dzieci mitu nie rozumiej\u0105cych jego sensu Grek\u00f3w, ale Ka<\/strong><\/em> Mino(sa), jego \u201e\u017cyj\u0105ca forma\u201d, jak Apis by\u0142 \u201e\u017cyj\u0105c\u0105 form\u0105\u201d Ptaha!<\/p>\n\n\n\n T\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 rozwa\u017ca\u0144 zostawmy na razie na boku, by przyjrze\u0107 si\u0119 mitom Grek\u00f3w, spoza kt\u00f3rych nieraz prze\u015bwieca starsza, przedhelle\u0144ska warstwa.<\/p>\n\n\n\n Achajowie, pierwsi Grecy na wyspie Minosa, w po\u0142owie II tys. p.n.e. opanowali os\u0142abione trz\u0119sieniami ziemi \u201eimperium\u201d minojskie, ale nie zd\u0142awili tw\u00f3rczych zdolno\u015bci tkwi\u0105cych w jego ludzie. Nie rozumieli jego opowie\u015bci i dlatego dotar\u0142y one do nas za po\u015brednictwem greckim w zmienionym kszta\u0142cie, ale dobrze, \u017ce w og\u00f3le dotar\u0142y i mo\u017cna podejmowa\u0107 pr\u00f3by rekonstrukcji tej starszej, przedgreckiej warstwy. Minojskie \u201eimperium\u201d si\u0119ga\u0142o daleko poza Kret\u0119 i poza Ther\u0119. Ju\u017c cho\u0107by nazwy o tym \u015bwiadcz\u0105, na przyk\u0142ad te, w kt\u00f3rych mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w Kef<\/em>…czy te\u017c Mess<\/em>… (np. wyspa Kefalonia czy zatoka Messy\u0144ska), ale tak\u017ce relikty wierze\u0144 zakl\u0119te w mity i …kamie\u0144. Czasem kamie\u0144 zdaje si\u0119 nawet \u015bwiadectwem pewniejszym, a czasem zgo\u0142a jedynym. Tak si\u0119 ma sprawa z rze\u017abami kuros\u00f3w i kor. Wszystkie tropy zdaj\u0105 si\u0119 odsy\u0142a\u0107 do starszej ni\u017c grecka tradycja. Zygmunt Kubiak, autor \u201eMitologii Grek\u00f3w i Rzymian\u201d rozpatruj\u0105c mit o dzieci\u0144stwie Zeusa, kt\u00f3re jak powiada jeden z mit\u00f3w, zwi\u0105zane by\u0142o w\u0142a\u015bnie z Kret\u0105, przywo\u0142uje postacie Kuret\u00f3w strzeg\u0105cych ma\u0142ego Zeusa przed jego ojcem Kronosem. I w\u0142a\u015bnie tych tajemniczych Kuret\u00f3w autor uto\u017csamia z kurosami. Kamienne postaci kuros\u00f3w podziwia\u0107 mo\u017cemy w wielu greckich muzeach. Zygmunt Kubiak wyprowadza wniosek, \u017ce ich miano prowadzi nas wprost do imienia zdawa\u0142o by si\u0119 zapomnianego krete\u0144skiego b\u00f3stwa m\u0119skiego \u2013 Kurosa. \u201eKuros\u201d znaczy \u201eM\u0142odzieniec\u201d. M\u0142odzie\u0144czy b\u00f3g, to jak wielokro\u0107 ukazuj\u0105 mity i zachowane zabytki plastyczne, towarzysz Wielkiej Bogini, kt\u00f3r\u0105 z kolei Kubiak uto\u017csamia z Artemid\u0105 nosz\u0105c\u0105 niejedn\u0105 cech\u0119 Pani Zwierz\u0105t, nieobcej Krete\u0144czykom. Nie mnie mierzy\u0107 si\u0119 z profesorem Kubiakiem \u2013 ale moim zdaniem tu autor mo\u017ce si\u0119 myli\u0107. Tu mo\u017ce wcale nie chodzi o Artemid\u0119. Przecie\u017c ona nie jest zwi\u0105zana z ziemi\u0105 i podziemiem, jak Wielkie Boginie Matki. Pani Zwierz\u0105t nie potrzebuje Ma\u0142\u017conka, nie jest zwi\u0105zana z wegetacj\u0105 i p\u0142odno\u015bci\u0105. Kuros nie jest wi\u0119c jej partnerem. Jego Wielk\u0105 Ma\u0142\u017conk\u0105 by\u0142 raczej kto inny. Kto?<\/p>\n\n\n\n Aby t\u0119 kwesti\u0119 postawi\u0107 we w\u0142a\u015bciwym \u015bwietle, musimy wpierw rozpatrzy\u0107 j\u0105 na tle pewnych og\u00f3lnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci, jakie posiada\u0142y staro\u017cytne religie, te istniej\u0105ce na wiele lat przed Grekami. W religijno\u015bci Egiptu, Mezopotamii, Anatolii, a tak\u017ce Indii przedaryjskich znane by\u0142o zjawisko tzw. dubletu b\u00f3stw \u2013 boskiej pary nosz\u0105cej podobne imiona. Je\u017celi wywiedli\u015bmy kurosa z Krety, to pami\u0119ta\u0107 musimy, \u017ce wyspa ta pozostawa\u0142a w \u017cywym kontakcie z wymienionymi w\u0142a\u015bnie kr\u0119gami kulturowymi. Mo\u017ce wi\u0119c i tu istnia\u0142y owe dublety? Je\u015bli tak, to brzmienie imienia bogini nie mog\u0142o daleko odbiega\u0107 od brzmienia imienia m\u0119skiego b\u00f3stwa Kurosa.<\/p>\n\n\n\n Dalej: ma\u0142\u017conka m\u0142odego boga musia\u0142a by\u0107 zwi\u0105zana z ziemi\u0105, wegetacj\u0105, p\u0142odno\u015bci\u0105 \u2013 i w\u0142a\u015bnie w kr\u0119gu bogi\u0144 zwi\u0105zanych z tymi sakralnie poj\u0119tymi aspektami religii musimy szuka\u0107 jej osoby i imienia. I co wi\u0119cej \u2013 niewykluczone, Dodajmy, \u017ce egiptolodzy s\u0105 zgodni, \u017ce Egipt zasiedli\u0142a mi\u0119dzy innymi ludno\u015b\u0107 pochodz\u0105ca z Azji Zachodniej. \u015alady ich pobytu s\u0105 szczeg\u00f3lnie widoczne w delcie Nilu. Nie jest wi\u0119c wykluczone, \u017ce przynajmniej po cz\u0119\u015bci \u017ar\u00f3d\u0142a obu kultur: egipskiej i krete\u0144skiej s\u0105 wsp\u00f3lne i to jest odpowied\u017a na niekt\u00f3re podobie\u0144stwa mi\u0119dzy pewnymi motywami istniej\u0105cymi w tych kr\u0119gach cywilizacyjnych.<\/p>\n\n\n\n Ale wracajmy do tropienia boskiej ma\u0142\u017conki m\u0142odego boga. Wszystkie te \u201ewarunki wst\u0119pne\u201d, o kt\u00f3rych m\u00f3wili\u015bmy wy\u017cej, spe\u0142nia bogini znana w Grecji pod imieniem Demeter. Grecy opowiadali mit o Demeter poszukuj\u0105cej c\u00f3rki porwanej – co znamienne, ale i typowe dla \u201elogiki\u201d pewnego rodzaju wierze\u0144 \u2013 do \u015bwiata podziemnego. A ta c\u00f3rka Demeter w naj\u015bci\u015blejszy spos\u00f3b zwi\u0105zana jest z obszarem ziemi i podziemi, ona jest zwi\u0105zana z wegetacj\u0105 ro\u015blin, jej atrybutem jest k\u0142os zbo\u017ca.<\/p>\n\n\n\n Ale, co ciekawe, tak\u017ce… mak\u00f3wka. Jej przydomkiem jest miano Melissa (Pszczo\u0142a), co jest wiele m\u00f3wi\u0105ce, jako, \u017ce pszczo\u0142a by\u0142a pot\u0119\u017cnym symbolem niew\u0105tpliwie obecnym na Krecie, ale i w Egipcie, i w Anatolii. Pszczo\u0142a postrzegana by\u0142a jako stworzenie blisko zwi\u0105zane ze sfer\u0105 podziemi, jako \u017ce cz\u0119sto roje pszcz\u00f3\u0142 mia\u0142y swe \u201eule\u201d w jaskiniach, a ich znikni\u0119cie w okresie zimy t\u0142umaczono sobie jako ich czasowe przeniesienie si\u0119 do Podziemia, ale i ze sfer\u0105 solarn\u0105, za\u015b pszczeli plaster miodu by\u0142 \u201eziemskim\u201d odpowiednikiem s\u0142onecznej tarczy. W Egipcie np. pszczo\u0142y hodowano przy \u015bwi\u0105tyniach boga-s\u0142o\u0144ce. Innym kultowym zwierz\u0119ciem Wielkiej Bogini by\u0142 w\u0105\u017c.<\/p>\n\n\n\n Z etymologi\u0105 imienia Demeter jest k\u0142opot. Jedni jej teonim wywodz\u0105 od zbitki wyrazowej Ge (g\/ d) – \u201eziemia\u201d i meter \u2013 \u201ematka\u201d. Cz\u0119sto te\u017c jest \u0142\u0105czona z Posejdonem (tak\u017ce maj\u0105cym cechy przedgreckie).<\/p>\n\n\n\n No dobrze, a trzecie imi\u0119 Wielkiej Bogini? W spos\u00f3b wprost narzucaj\u0105cy si\u0119, gdy przyjmie si\u0119 anatolijsk\u0105 perspektyw\u0119 systemu wierze\u0144, pojawi si\u0119 bogini, kt\u00f3ra z kr\u00f3lestwem podziemi zwi\u0105zana jest w formie budz\u0105cej dreszcz przera\u017cenia. Pot\u0119\u017cna Hekate! Oto trzecie imi\u0119 Wielkiej Potr\u00f3jnej Bogini \u017bycia i \u015amierci. Znane s\u0105 wizerunki Hekate z trzema twarzami, wielor\u0119kiej, w ka\u017cdej ze swych r\u0105k trzymaj\u0105cej symboliczny przedmiot, niemal jak bogowie i boginie indyjskie. Znany jest jej przydomek \u2013 Hekate \u201eStoj\u0105ca na Rozdro\u017cu Trzech Dr\u00f3g\u201d. Mo\u017ce wi\u0119c tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da\u0142 pierwotny krete\u0144ski dublet: para Kuros \u2013 Kora\/ Demeter\/ Hekate. Dziewczyna \/Matka \/Starucha. I Wielki Ma\u0142\u017conek. A nieraz Syn.<\/p>\n\n\n\n Przyjrzyjmy si\u0119 teraz wizualnej formie, w jakiej pojawia si\u0119 Kuros i Kora. Kurosi w rze\u017abie to nadzy m\u0142odzie\u0144cy przestawiani w spos\u00f3b charakterystyczny raczej dla sztuki egipskiej ni\u017c greckiej. Istnieje wielo\u015b\u0107 rze\u017ab, ale pozycja kuros\u00f3w prawie zawsze jest ta sama \u2013 wyprostowana posta\u0107, zaci\u015bni\u0119te pi\u0119\u015bci przylegaj\u0105ce do ud, jednakowy spos\u00f3b uczesania.<\/p>\n\n\n\n Misternie uplecione d\u0142ugie w\u0142osy kuros\u00f3w, przypominaj\u0105ce fryzury postaci zachowanych na malowid\u0142ach znad Nilu. Zdarzaj\u0105 si\u0119 tak\u017ce kory siedz\u0105ce na tronie, a jak wiadomo by\u0142 to jeden ze sposob\u00f3w symbolizacji pot\u0119gi Wielkiej Bogini. Co ciekawe kory maj\u0105 szaty zdobione wzorem, znanym te\u017c z naczy\u0144 z epoki myke\u0144skiej, przywodz\u0105cym na my\u015bl motyw labiryntu, a ten jak wiadomo, jest motywem charakterystycznym dla Krety (cho\u0107 nie tylko dla niej).<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli te izolowane \u201eznaki\u201d po\u0142\u0105czy\u0107, to mo\u017ce ukaza\u0107 si\u0119 wi\u0105zka krete\u0144skich, przedgreckich wierze\u0144. Przetrwa\u0142y one d\u0142ugo, obecne s\u0105 w epoce myke\u0144skiej, ale i przedar\u0142y si\u0119 przez nast\u0119pne wieki – i trwaj\u0105 do dzi\u015b zakl\u0119te w marmur i piaskowiec. I w opowie\u015bciach, cho\u0107 ju\u017c mocno zdeformowanych. Mo\u017ce ju\u017c nie pami\u0119tano ich pierwotnych znacze\u0144 i przekazywano kamieniom wizerunki na zasadzie si\u0142y trwania, a mo\u017ce krete\u0144scy pogrobowcy kultury minojskiej, arty\u015bci przechowali cz\u0105stk\u0119 swych dawnych wierze\u0144, kt\u00f3re Grecy, ju\u017c w innych kontekstach, przejmowali. W ka\u017cdym razie greckie mity zachowa\u0142y wi\u0119cej krete\u0144skich topos\u00f3w, ni\u017c si\u0119 na pierwszy rzut oka wydaje, tak jak hinduistyczna religia zachowa\u0142a motywy jeszcze z Mohend\u017co Daro i Harappy przebijaj\u0105ce zza warstwy indoeuropejskiej. Kurosi i kory obecni s\u0105 niemal w ka\u017cdym z wa\u017cniejszych miejsc greckiej kultury, np. w formie pos\u0105g\u00f3w wotywnych i cz\u0119sto s\u0105 darem pochodz\u0105cym od mieszka\u0144c\u00f3w tych miejscowo\u015bci, gdzie docierali starsi od Achaj\u00f3w i Dor\u00f3w Minojczycy: z wyspy Naksos, Samos i innych (o tym, \u017ce tu dotarli \u015bwiadcz\u0105 nazwy topograficzne, kt\u00f3re jak wiemy z bada\u0144 toponomastyk\u00f3w bardzo cz\u0119sto przechowuj\u0105 pierwotne miana, nadane im przez ludy, po kt\u00f3rych inne \u015blady nie przetrwa\u0142y; te wszystkie nazwy maj\u0105ce rdzenie Mess…, Kef…, Lef… daj\u0105 du\u017co do my\u015blenia.<\/p>\n\n\n\n W kontek\u015bcie minojskiej kultury religijnej pojawi\u0142y si\u0119 nam wi\u0119c: Kuros, Kora, labirynt, owoc granatu, podziemna kraina \u015bmierci i odrodzenia. Kompleks \u201ereligii Bogini\u201d uzupe\u0142ni\u0107 trzeba o motywy ni\u017cej wymienione: jaskini\u0119, \u017ar\u00f3d\u0142o, \u015bwi\u0119t\u0105 g\u00f3r\u0119.<\/p>\n\n\n\n Przybyli z p\u00f3\u0142nocy Achajowie mieli w\u0142asny panteon i system wierze\u0144, zapewne niekt\u00f3re praktyki i opowie\u015bci rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w wysp i l\u0105du greckiego musia\u0142y im si\u0119 wydawa\u0107 zdumiewaj\u0105ce \u2013 tote\u017c w\u0142\u0105czaj\u0105c je w obr\u0119b (coraz szerszy) nowej mitologii powsta\u0142ej z fuzji kultur, zniekszta\u0142cili lub przykrawali niekt\u00f3re toposy i znaczenia lub przydawali im nowych w\u0142a\u015bciwo\u015bci ni\u017c mia\u0142y pierwotnie, zapewne tak, jak Ariowie, kt\u00f3rzy dotarli w Dolin\u0119 Indusu. Ale rozpoznaj\u0105c podstawy \u201ekompleksu Bogini\u201d mo\u017cemy niekt\u00f3re w\u0105tki postawi\u0107 w innym ni\u017c zwykle \u015bwietle. Pradawne wierzenia zwi\u0105zane z tym w\u0142a\u015bnie kompleksem s\u0105 ukryte nie tylko w rze\u017abach kuros\u00f3w i kor. S\u0105 obecne tam, gdzie \u201egrecko\u015b\u0107\u201d wydaje si\u0119 tak oczywista. S\u0142awne, \u201esztandarowe\u201d Delfy, i w og\u00f3le wiele greckich wyroczni – mo\u017cna i\u015b\u0107 o zak\u0142ad – fundowali Krete\u0144czycy i dotyczy\u0142y one innego kompleksu znacze\u0144 sakralnych ni\u017c te, kt\u00f3re na\u0142o\u017cy\u0142a na\u0144 potem religijno\u015b\u0107 grecka. Zacznijmy od Delf. Wiadomo, \u017ce obecny ich kszta\u0142t pochodzi z okresu klasycznego wiadomo te\u017c, \u017ce miejsce to by\u0142o \u015bwi\u0119te ju\u017c co najmniej w czasach achajskich. Ten najstarszy pok\u0142ad \u0142\u0105czy si\u0119 z ca\u0142ym kompleksem zwi\u0105zanym swoi\u015bcie z \u201ereligi\u0105 Bogini\u201d. Tu czczono Bogini\u0119 Ziemi\u0119. Tu \u017cy\u0142 pot\u0119\u017cny w\u0105\u017c, potem nazwany Pytonem. Tu by\u0142 niezwyk\u0142y kamie\u0144, omfalos. Tu bi\u0142o \u015bwi\u0119te \u017ar\u00f3d\u0142o. By\u0142y szczyty otaczane kultem i \u015bwi\u0119ta jaskinia. Delfy by\u0142y miejscem \u201eprzep\u0142ywu\u201d si\u0142 sakralnych p\u0142yn\u0105cych z wn\u0119trza ziemi. A teraz po kolei: Nazwa…Delfy. Nie mo\u017cemy by\u0107 pewni czy brzmienie to zachowa\u0142o brzmienie j\u0119zyka minojskiego (b\u0105d\u017a minojskie znaczenie). Je\u015bli pierwotna nazwa te\u017c by\u0142a zwi\u0105zana ze \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owem kszta\u0142tuj\u0105cym nazw\u0119 \u015bwi\u0119tego delfina, jak w j\u0119zyku greckim, by\u0142aby to nie lada gratka, ale tego udowodni\u0107 si\u0119 nie da, p\u00f3ki nie odczyta si\u0119 pisma linearnego A i piktogram\u00f3w krete\u0144skich. To tylko hipoteza. Na Krecie t\u0105 \u201eryb\u0105 w og\u00f3le\u201d by\u0142 delfin. S\u0105 hipotezy wywodz\u0105ce imi\u0119 samego kr\u00f3la Minosa od rdzenia \u201emin\u201d \u2013 ryba. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c minos by\u0142 nazw\u0105 tytu\u0142u kr\u00f3lewskiego, jak faraon, a nie imieniem w\u0142asnym, jak w greckim micie. Przedstawienie postaci ludzkiej dosiadaj\u0105cej delfina nie tylko na samej Krecie by\u0142o obecne, takie wizerunki znamy np. z Delos, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 nawet tzw. Dom Delfin\u00f3w (i to w kontek\u015bcie innych motyw\u00f3w znamiennych dla kultury minojskiej). A przecie\u017c Krete\u0144czycy kontrolowali i zasiedlali wiele wysp, w tym pewnie i Delos (zreszt\u0105 sama nazwa Del-os, zawiera pocz\u0105tkowe fonemy s\u0142owa del-fin). Dlaczego delfin czy \u201eryba w og\u00f3le\u201d dost\u0105pili takiego sakralnego wywy\u017cszenia staj\u0105c si\u0119 symbolem?<\/p>\n\n\n\n Aby na to odpowiedzie\u0107, musimy w skr\u00f3cie przypomnie\u0107 wizj\u0119 \u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 podziela\u0142y wszystkie spo\u0142eczno\u015bci z obszaru \u201ereligii Bogini\u201d (Sumerowie, Egipcjanie, Protohindusi i Krete\u0144czycy). Ot\u00f3\u017c \u015bwiat sk\u0142ada\u0142 si\u0119 ze sfer umieszczonych jedna pod drug\u0105, jakby wpisanych w kul\u0119. Strefy te, rozdzielone Ziemi\u0105 \u2013 cz\u0119\u015bciowo odpowiada\u0142y sobie jak w lustrzanym odbiciu, tak \u017ce ocean czy rzeki mia\u0142y swoje odpowiedniki w sferze podziemnej i nadziemnej (niebia\u0144skiej). Ten akwatyczny charakter podziemi przetrwa\u0142 w micie greckim, kt\u00f3\u017c nie pami\u0119ta rzeki Styks. Tak wi\u0119c pod ziemi\u0105 by\u0142 ocean \u2013 i w niebiosach by\u0142 ocean. Nil ziemski mia\u0142 swego brata bli\u017aniaka w niebiosach. To dlatego b\u00f3g Ra w\u0119drowa\u0142 w swojej barce s\u0142onecznej po niebie i pod ziemi\u0105, gdzie toczy\u0142 codziennie walk\u0119 z pot\u0119\u017cnym w\u0119\u017cem Apopem. Grecy t\u0119 bark\u0119 zamienili na rydwan s\u0142oneczny. Delfin wi\u0119c to symbol akwatyczny, ale ma jednocze\u015bnie charakter symbolu podziemnego, jest symbolicznym zwierz\u0119ciem zwi\u0105zanym ze \u015bwiatem wszystkich sfer. Wyp\u0142ywa z podziemnego oceanu, zna wi\u0119c jego tajemnice. A wi\u0119c Apollo zamieniony w delfina, Apollo s\u0142oneczny…B\u00f3stwa solarne s\u0105 w \u201ereligii Bogini\u201d zwi\u0105zane z podziemiem \u2013 to tu wszak schodz\u0105 co dzie\u0144, by znowu powtarza\u0107 niesko\u0144czony cykl w\u0119dr\u00f3wek przez wszystkie sfery kuli uniwersum. Nie trzymaj\u0105 si\u0119 tylko jednej przypisanej im strefy, jak bogowie Indoeuropejczyk\u00f3w. To znamienny rys r\u00f3\u017cni\u0105cy obydwa \u201ebloki\u201d mitologiczne \u2013 ten pierwszy to cykliczna w\u0119dr\u00f3wka, \u017cycie przenikaj\u0105ce wszystkie sfery, to drugie to podzia\u0142 na obszary. Tak\u0105 dynamik\u0119 wykazuje Apollo. Jest bogiem s\u0142o\u0144ca, ale zwi\u0105zanym ze \u015bwiatem podziemnym, przecie\u017c wyrocznia zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 ze sfer\u0105 chtoniczn\u0105. Walczy z Pytonem, jak Ra zabijaj\u0105cy Apopa. A jednak \u2013 zabija go tak, jak pokonuje si\u0119 wroga: jednorazowo, raz na zawsze; Ra walczy z Apopem zawsze<\/em>, bo ta walka ukazuje zupe\u0142nie inne rozumienie \u015bwiata, ona jest \u015bcieraniem si\u0119 si\u0142 w ustawicznej \u201egrze\u201d \u015bwiata. To inny rodzaj mitu. To tak, jakby Grecy wys\u0142uchali krete\u0144skiego mitu i zrozumieli go po swojemu \u2013 kazali swemu bogu pokona\u0107 Pytona raz na zawsze.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Pyton strzeg\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142a przy skale. \u0179r\u00f3d\u0142o nazywa si\u0119 dzi\u015b kastalskim. Kastalia by\u0142a nimf\u0105 \u015bcigan\u0105 przez pe\u0142nego \u017c\u0105dzy Apolla, a uciekaj\u0105c zamieni\u0142a si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142o. Czy to tylko zbieg okoliczno\u015bci, czy te\u017c znane badaczom d\u0142ugie trwanie nazw, \u017ce na Krecie tak nazywa si\u0119 pewne wzg\u00f3rze w okolicach Hanii, gdzie s\u0105 stare \u015blady osadnictwa. Kastelli… ska\u0142a, g\u00f3ra w j\u0119zykach staro\u017cytnych na oba te wyrazy by\u0142a jedna nazwa. Apollo? Kim by\u0142 pierwotnie? W\u0105\u017c, \u017ar\u00f3d\u0142o, ska\u0142a, krete\u0144scy \u017ceglarze, delfin \u2013 oto elementy uk\u0142adanki odsy\u0142aj\u0105ce nas wstecz w czasy przedhelle\u0144skie. Z VII w. p.n.e., pochodzi dziwna statuetka Apolla \u2013 popatrzmy na jego d\u0142ugie w\u0142osy, misternie uplecione jakby w szereg malutkich warkoczyk\u00f3w, opaska na czole….Wygl\u0105da jak krete\u0144ski kr\u00f3l-kap\u0142an z minojskiego fresku! Albo jak…kurosi! A s\u0142ynne wizerunki Apolla i Artemidy, o twarzach z kosztownej ko\u015bci s\u0142oniowej (muzeum w Delfach). Twarzach…czarnych! Zadano sobie trud zabarwienia ko\u015bci, dlaczego? Nie przystaje do to helle\u0144skich wyobra\u017ce\u0144. Czy byli tacy, co pami\u0119tali o starych zwi\u0105zkach delfijskich b\u00f3stw ze sfer\u0105 podziemn\u0105? Bog\u00f3w w \u201eich\u201d wersji religijnej przedstawiano z czarnymi twarzami (albo niebieskimi, kt\u00f3ry by\u0142 na Krecie kolorem \u017ca\u0142obnym). To dlatego Evans odkrywaj\u0105c freski w Knossos i widz\u0105c wizerunki o czarnych twarzach s\u0105dzi\u0142, \u017ce Minojczycy przedstawili negroidalnych s\u0105siad\u00f3w z po\u0142udnia, z Afryki. Ale to kolor patron\u00f3w \u015bwiata podziemnego. Ozyrys egipski zwany by\u0142 Czarnym, jak hinduski \u015aiwa, zwany Kala. Apollo przej\u0105\u0142 we w\u0142adanie wyroczni\u0119 po bogu widzianym jak tamci, bogu obiegaj\u0105cym wszystkie sfery, z pods\u0142onecznej schodz\u0105cy do podziemnej, w wielkim cyklu \u017bycia i \u015amierci.<\/p>\n\n\n\n Skoro mowa o Delfach nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 s\u0142ynnego \u201ep\u0119pka \u015bwiat\u201d, zwanego omfalos. Legenda o Zeusie wypuszczaj\u0105cym dwa or\u0142y, by ich zetkni\u0119cie wytyczy\u0142o \u015brodek \u015bwiata, na nic si\u0119 nam nie przyda, wiele bowiem wskazuje na to, \u017ce tu mamy do czynienia z wypadkiem \u201et\u0142umaczenie wstecz\u201d, kiedy ludy nie rozumiej\u0105ce starego symbolu t\u0142umacz\u0105 sobie mitem jego sens, nie znaj\u0105c ju\u017c pierwotnego. Z prac Eliadego wiadomo, \u017ce tam, gdzie przechodzi\u0142 axis mundi \u2013 tam by\u0142 \u015brodek \u015bwiata. By\u0142 wsz\u0119dzie<\/em>, gdzie wsp\u00f3lnota ludzka usakralnia\u0142a przestrze\u0144 wok\u00f3\u0142 siebie. By\u0142 i w Delfach, ale przecie\u017c nie tylko tu! Axis mundi, pionowa konstrukcja przecinaj\u0105ca ca\u0142e sferyczne uniwersum, otwiera\u0142 drog\u0119 w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142, daj\u0105c dost\u0119p do zasob\u00f3w sacrum. Drzewo, kolumna, g\u00f3ra \u2013 osie \u015bwiata. Omfalos \u2013 to model. Model \u015bwi\u0119tej g\u00f3ry, prawzg\u00f3rka, jakich pe\u0142no np. na egipskich freskach. Na Krecie ko\u0142o miejscowo\u015bci Aga Varvara znajduje si\u0119 ska\u0142a, kt\u00f3r\u0105 od bardzo dawna ludno\u015b\u0107 nazywa… omfalos. Doprawdy nie ma o co kruszy\u0107 kopii, omfalos, p\u0119pek \u015bwiata znajdowa\u0142 si\u0119 w wielu miejscach. Ale zabawmy si\u0119 t\u0105 nazw\u0105, oby z po\u017cytkiem. Wiemy, \u017ce lud Krety staro\u017cytni Egipcjanie nazywali Kef-tiu. W pismach jest mowa o ludzie \u201eBia\u0142ego Byka\u201d. Wzg\u00f3rze (i nie tylko to jedno) pod pa\u0142acem w Knossos nazywane jest Kef-ala. Na Krecie jeszcze dzi\u015b jest co najmniej jeden szczyt nazywaj\u0105cy si\u0119 Kefala (w G\u00f3rach Bia\u0142ych) i przynajmniej jedno miasto zwane Kefalas, nie licz\u0105c miejscowo\u015bci zachowuj\u0105cych w swych nazwach ten sam rdze\u0144 rozsianych po ziemi Grecji l\u0105dowej i na greckich wyspach. I dalej \u2013 odrzuciwszy przedrostek zobaczymy podobny rdze\u0144 w wyrazach KeFAL<\/strong>a i omFAL<\/strong>os. I jedna i druga forma wyrazowa wskazuje na pokrewie\u0144stwo znaczeniowe: FAL. Czy dowiemy si\u0119 co to mog\u0142o znaczy\u0107? Ska\u0142a, g\u00f3ra? W ka\u017cdym razie omfalos by\u0142 \u201eimportem\u201d z Krety. Ten kamie\u0144 w kszta\u0142cie wzg\u00f3rka jest wed\u0142ug mitu jednocze\u015bnie nagrobkiem zabitego pytona. I oto otwieraj\u0105 si\u0119 ciekawe mo\u017cliwo\u015bci interpretacyjne. Przecie\u017c w\u0105\u017c jako zwierz\u0119 symboliczne jest nie tylko zwi\u0105zany z ziemi\u0105, ale i z podziemnym oceanem, jest by\u0107 mo\u017ce nawet pierwotnie zwierz\u0119ciem akwatycznym i pluwialnym, czyli zwi\u0105zanym z symbolik\u0105 wody i deszczu. Pami\u0119\u0107 o pierwotnym w\u0119\u017cu zwi\u0105zanym z \u017cywio\u0142em wody zachowa\u0142 si\u0119 jeszcze w p\u00f3\u017aniejszych obrazach w\u0119\u017cy strzeg\u0105cych \u017ar\u00f3de\u0142. Jak w Delfach. Ten podziemny w\u0105\u017c strze\u017ce i wi\u0119zi wody podziemne, tkwi ukryty w g\u00f3rze. Wierzono, \u017ce woda uwi\u0119ziona jest we wn\u0119trzu g\u00f3r, a jej stra\u017cnikiem jest w\u0105\u017c. To bardzo stary trop. Zapewne zakorzeniony te\u017c na minojskiej Krecie.<\/p>\n\n\n\n Na omfalosie by\u0142y widoczne litery GA, oznaczaj\u0105ce Matk\u0119 Ziemi\u0119 (oraz mistyczne E delfickie). M\u00f3wili\u015bmy ju\u017c \u2013 i to nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 \u017ce pierwotnie Delfy by\u0142y miejscem \u015bwi\u0119tym Wielkiej Bogini, a przecie\u017c nie Grecy ze swoim patriarchaln\u0105 struktur\u0105 spo\u0142eczn\u0105 przynie\u015bli jej kult. Nie oni, lecz Krete\u0144czycy. Do kogo nale\u017ca\u0142a przed Apollem wyrocznia delficka \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce minojska figurka wyobra\u017caj\u0105ca nag\u0105 kobiet\u0119 siedz\u0105c\u0105 na tronie \u2013 (takie figurki wpierw pojawi\u0142y si\u0119 w Anatolii, ju\u017c w Catal Hujuk). Nie, to nie Pytia, ta przej\u0119\u0142a wyroczni\u0119 dopiero w VIII w. p.n.e. Kogo wi\u0119c przedstawia\u0142a tronuj\u0105ca bogini. Mo\u017ce Wielk\u0105 Bogini\u0119 Ge\u0119, GA?<\/p>\n\n\n\n A sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 opowie\u015b\u0107 o wyziewach wydobywaj\u0105cych si\u0119 spod skalnej szczeliny, na kt\u00f3rej \u015blad, mimo pr\u00f3b nie wpad\u0142 \u017caden archeolog? To mo\u017ce pozosta\u0142o\u015b\u0107, jak zwykle przetworzona, po zwyczaju u\u017cywania jakiej\u015b substancji, pewnie narkotycznej, maj\u0105cej pomaga\u0107 w osi\u0105gni\u0119ciu wieszczego stanu. Mo\u017ce chodzi o opium, wszak naczy\u0144ka w kszta\u0142cie mak\u00f3wek znajdowano w wykopaliskach z czasach myke\u0144skich, a na Krecie boginie z mak\u00f3wkami wplecionymi we w\u0142osy lub w d\u0142oniach nie s\u0105 rzadko\u015bci\u0105. W ka\u017cdym razie o szczelinie nie zawsze wspominaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a, milczy o niej Plutarch, kt\u00f3ry by\u0142 tam swego czasu kap\u0142anem. Ale, ale – szczelina, tyle \u017ce bez wyziew\u00f3w, mo\u017ce nas naprowadzi\u0107 na jeszcze jeden trop. I skoro o pytonie mowa… \u201ePytho\u201d – mo\u017ce pochodzi\u0107 od semickiego \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu \u201epoth\u201d… i oznacza\u0107 \u201e\u0142ono, szczelina\u201d (albo raczej z zasob\u00f3w \u201estarych rdzeni\u201d, jak np. kur). Tak przynajmniej twierdzi autor \u201eDionizosa\u201d K. Kerenyi, \u0142\u0105cz\u0105c zreszt\u0105 nieznany j\u0119zyk minojski z semick\u0105 grup\u0105 j\u0119zykow\u0105. O ile jednak wiadomo, \u017ce Delfy by\u0142y zwi\u0105zane u swych pocz\u0105tk\u00f3w z kr\u0119giem kultury minojskiej, o tyle \u0142\u0105czenie j\u0119zyka minojskiego z grup\u0105 semick\u0105, cho\u0107 takie teorie w\u015br\u00f3d j\u0119zykoznawc\u00f3w funkcjonowa\u0142y, nie zosta\u0142y potwierdzone. Ale na tabliczkach z tzw. pismem linearnym B jedno z boskich imion zapisano jako \u201ePotnia\u201d – i jak s\u0105dz\u0105 religioznawcy by\u0142o to imi\u0119 Wielkiej Bogini, mo\u017ce prototypu Demeter… A te\u017c trzeba zapyta\u0107: dlaczego grecki wyraz delphys znaczy \u2013 \u201e\u0142ono\u201d, a \u201ew\u0105\u017c\u201d to \u201edelphis\u201d. Czy greckie delphys jest po prostu t\u0142umaczeniem obcego s\u0142owa o takim samym znaczeniu? Poth, phyto – szczelina, \u0142ono i zarazem w\u0105\u017c. Analogia ca\u0142kowita. Jakby nie by\u0142o, wszystko to prowadzi do konkluzji, i\u017c wierzono, \u017ce w miejscu \u201e\u015brodka\u201d, gdzie spoczywa\u0142 omfalos, rozwiera\u0142a si\u0119 po nim szczelina, \u0142ono ziemi, sk\u0105d promieniowa\u0142y si\u0142y sacrum, i gdzie pod kamieniem mieszka\u0142 w\u0105\u017c – \u015bwi\u0119te zwierz\u0119 Bogini. Jej kult najpierw dotar\u0142 w okolice Parnasu i sprawowany by\u0142 w jaskiniach, kt\u00f3rych tu nie brak.<\/p>\n\n\n\n Rysuje si\u0119 wi\u0119c taki scenariusz: to Krete\u0144czycy, jeszcze w czasach rozkwitu kultury minojskiej przenikn\u0119li na l\u0105d i wyspy greckie i zak\u0142adali sanktuaria, takie jak na ojczystej ziemi. Wyrocznia w Delfach nale\u017ca\u0142a do Wielkiej Bogini, a jej kult najpierw dotar\u0142 w okolice Parnasu i sprawowany by\u0142 w jaskiniach, kt\u00f3rych tu nie brak. Jeszcze Grecy opowiadali, \u017ce gdy Apollo na zim\u0119 opuszcza\u0142 Delfy (czy\u017cby reminiscencja umieraj\u0105cego b\u00f3stwa wegetacji?) wyroczni\u0119 obejmowa\u0142y w posiadanie nimfy i Pan mieszkaj\u0105cy w Jaskini Korycyjskiej. W jaskiniach znaleziono m.in. figurki tronuj\u0105cej bogini, w poni\u017cej le\u017c\u0105cych osadach Krissie i Kirze znaleziska si\u0119gaj\u0105 roku 2800 p.n.e. Je\u017celi miejsce to by\u0142o nie tylko wyroczni\u0105, lecz miejscem praktyk religijnych zwi\u0105zanych z kultem Wielkiej Bogini, to zgodnie ze struktur\u0105 mitu wegetacyjnego bogini musia\u0142a mie\u0107 towarzysza, kogo? Kogo\u015b, kto potem odda\u0142 sw\u0105 posta\u0107 Apollonowi. Tego, kogo w istocie dotyczy figurka z krete\u0144sk\u0105 fryzur\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 kurosom i czarny Apollo z ko\u015bci s\u0142oniowej. W Bassai, na p\u00f3\u0142wyspie Mani na Peloponezie odkopano resztki \u015bwi\u0105tyni, bardzo zreszt\u0105 nietypowej \u2013 po\u015bwi\u0119conej Apollowi o przydomku Epi-kurios<\/strong>. (Pomocodawca). Je\u017celi widzimy tu podobny rdze\u0144 kurios jak w wyrazie kuros to jak\u017ce mo\u017cna pogodzi\u0107 znaczenia; kuros, jak twierdzi prof. Kubiak znaczy \u201em\u0142odzieniec\u201d, za\u015b kurios znaczy\u0142by \u201edawca\u201d. A odczytany wyraz z tabliczek z pa\u0142acu krete\u0144skich ku-ro znaczy pono\u0107 \u201erazem\u201d. Tu tropy si\u0119 nie przecinaj\u0105, \u015bcie\u017cki rozbiegaj\u0105. Mo\u017ce by\u0142o tak, \u017ce Kuros, ten pierwotny krete\u0144ski b\u00f3g, rozszczepi\u0142 swoje cechy i obdarowa\u0142 nimi po trosze Zeusa, jego syna Apolla (o jego narodzinach te\u017c mo\u017cna by sporo powiedzie\u0107, Leto zap\u0142odniona z\u0142otym deszczem, rodz\u0105ca pod drzewem, na wyspie…), a mo\u017ce i syna Apolla \u2013 Asklepiosa.<\/p>\n\n\n\n To jemu po\u015bwi\u0119cone by\u0142o s\u0142ynne sanktuarium w Epidauros (Epi \u2013 pomoc).<\/p>\n\n\n\n A je\u015bli jeszcze raz bior\u0105c pod uwag\u0119 cech\u0119 hipotetycznego j\u0119zyka minojskiego nie rozr\u00f3\u017cniaj\u0105cego opozycji d\u017awi\u0119czna \/bezd\u017awi\u0119czna, dauros brzmia\u0142o tauros, razem nazwa oznacza\u0142aby Pomoc Byka. Sanktuarium s\u0142u\u017cy\u0142o leczeniu, Asklepios przedstawiany jest z w\u0119\u017cem, ale ani \u015bladu byka. Chyba, \u017ce te dziwne kobiety zachowane w rze\u017abach znajduj\u0105cych si\u0119 w muzeum w Epidauros dosiadaj\u0105ce koni, pierwotnie dosiada\u0142 byk\u00f3w. Podobnie jak centaury zdaj\u0105 si\u0119 wpierw by\u0107 lud\u017ami-bykami, a nie lud\u017ami ko\u0144mi, na co zdaje si\u0119 wskazywa\u0107 ju\u017c sama tylko nazwa, wszak taur to po grecku byk. Ale to tylko spekulacje. W Epidauros znaleziono ciekaw\u0105 budowl\u0119, tolos, dzi\u015b twierdzi si\u0119, \u017ce w jej labiryntowych wn\u0119trzu trzymano \u2013 po co? \u2013 \u015bwi\u0119te w\u0119\u017ce.<\/p>\n\n\n\n Przypomina si\u0119 tolos w Delfach, po\u0142o\u017cony poni\u017cej samego sanktuarium Apolla, obok \u015bwi\u0105tyni Ateny. Archeolodzy nie przes\u0105dzaj\u0105 o jego przeznaczeniu, a mo\u017ce tak\u017ce tu trzymano \u015bwi\u0119te w\u0119\u017ce? Kto wie, co jeszcze odkryj\u0105 archeolodzy…<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (Tekst drukowany w gda\u0144skim czasopi\u015bmie literackim „Tytu\u0142”) Sukces ksi\u0105\u017cki prof. Z. Kubiaka o mitologii Grek\u00f3w i Rzymian, a tak\u017ce to, \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej odwiedzamy w czasie wakacji Hellad\u0119, daje nadziej\u0119, \u017ce Polacy w coraz wi\u0119kszym stopniu staj\u0105 si\u0119 zaciekawieni dawnymi czasami, starymi opowie\u015bciami, zabytkami plastyki i architektury staro\u017cytno\u015bci. Bo te\u017c ze \u015ar\u00f3dziemnomorza pochodzi nasze dziedzictwo… […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":170,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-169","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=169"}],"version-history":[{"count":46,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3880,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions\/3880"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/D6-Muzeum-w-Heraklionie-slynne-ryton-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSCN4601-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Kora.jpg\")
a nawet bardzo prawdopodobne, \u017ce nie b\u0119dzie to jedno imi\u0119 \u2013 lecz kilka! W paradoksalny mo\u017ce dla nas spos\u00f3b, Wielka Bogini mia\u0142a kilka \u201epostaci\u201d i imion, pozostaj\u0105c jednak jedn\u0105 istot\u0105 bosk\u0105. W starej warstwie wierze\u0144 anatolijskich spotykamy Wielk\u0105 Bogini\u0119 widzian\u0105 pod trzema postaciami: M\u0142odej Dziewczyny, Matki i Staruchy. Dodajmy, \u017ce wielu badaczy jest zdania, \u017ce w\u0142a\u015bnie z wybrze\u017cy anatolijskich wyruszy\u0142a jedna z migracja ludno\u015bci, kt\u00f3ra osiad\u0142a na Krecie. Wiele kulturowych motyw\u00f3w znanych z prastarego miasta Catal Hujuk (tu znaleziono figurki bogi\u0144 w trzech postaciach, \u015blady kultu byka, zwi\u0105zanego z kultem b\u00f3stw \u017ce\u0144skich, motywy spirali i labiryntu), ale i z kultury Halaf odnajdziemy potem w kulturze Krety. <\/p>\n\n\n\n
(a mo\u017ce m\u0142odzie\u0144czy aspekt samej bogini Demeter ?) nosi\u0142a imi\u0119 Persefona, lub inaczej \u2013 Kora (Kore)<\/em>. I ona w\u0142a\u015bnie zdaje si\u0119 by\u0107 poszukiwan\u0105 przez nas ma\u0142\u017conka Kurosa<\/em>, drug\u0105 osob\u0105 dubletu! Bo por\u00f3wnajmy tylko brzmienie imion oraz ich znaczenie: Kuros = M\u0142odzieniec, Kora = Dziewczyna.<\/strong><\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Symbole-Demeter.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Rzezba-kurosa.-Muzeum-atenskie.-Fot.-wlasna-336x1024.jpg\")
I oto jeszcze widzimy niemal identyczne fryzury kor! Te w\u0142osy, a tak\u017ce charakterystyczne nakrycia g\u0142owy przywo\u0142uj\u0105 z pami\u0119ci krete\u0144skie pos\u0105\u017cki \u201ekap\u0142anek z w\u0119\u017cami\u201d i wizerunki na freskach. Tylko ubi\u00f3r jest inny \u2013 czy z powodu zwyczaj\u00f3w Dor\u00f3w? Nie m\u00f3g\u0142 pozosta\u0107 krete\u0144ski rozpi\u0119ty stanik ukazuj\u0105cy pe\u0142ne \u201ekarmi\u0105ce\u201d piersi w \u015bwiecie m\u0119\u017cczyzn kontroluj\u0105cych kobieco\u015b\u0107 i seks. W\u0142a\u015bnie rze\u017aby kor zachowane w muzeum ate\u0144skim odkrywaj\u0105 jeszcze jeden \u015blad pozwalaj\u0105cy na hipotetyczne uto\u017csamienie kor i Kory\/ Demeter\/ Hekate. Ot\u00f3\u017c jedna z kor przedstawiona jest z owocem granatu. Jak wiadomo Kora, o czym powiadamia nas mit, podczas przymusowego pobytu w podziemiu zjad\u0142a pewien owoc i przez ten niefortunny, a symboliczny akt musia\u0142a w krainie podziemnej pozostawa\u0107 odt\u0105d przez 2\/3 ka\u017cdego roku. Ten owoc \u2013 to w\u0142a\u015bnie owoc granatu.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Rzezba-kory.-Muzeum-atenskie.-Fot-wlasna-362x1024.jpg\")
W posta\u0107 delfina w\u0142a\u015bnie wcieli\u0142 si\u0119 Apollo, gdy zwerbowa\u0142 do zak\u0142adanego przez siebie sanktuarium w Delfach nie kogo innego, lecz \u017ceglarzy krete\u0144skich! (hymn do Apolla z VII w. p.n.e.). Czy to nie wyra\u017any krete\u0144ski trop? Ale dlaczego delfin? Grecy z p\u00f3\u0142nocy raczej nie mogli u\u017cywa\u0107 tego symbolu. To symbol minojski \u2013 wystarczy przypomnie\u0107 sobie freski z pa\u0142acu w Knossos i szereg ma\u0142ych figurek z p\u00f3\u017aniejszego okresu. Delfin by\u0142 zwierz\u0119ciem \u015bwi\u0119tym, kto wie czy nie supozycj\u0105 samego… kr\u00f3la! Wiadomo, \u017ce ikona ryby w og\u00f3le mia\u0142a ogromne znaczenie w religiach zwi\u0105zanych z Wielk\u0105 Bogini\u0105. <\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/A9-Knossos-fresk-z-delfinami-edited-4.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Delfy.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/artemis-3597426_1920-683x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/B.-L.-Molyneaux-Sekrety-ziemi-W-wa-1997-s.-24.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Figurka-terakotowa-przedstawiajaca-Demeter-i-jej-corke-Kore.-Za-Historia-sztuki-t.-II-Bibliot.-GW-s.-233-1-1024x816.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Epidauros.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/sanktuarium-ponizej-glownego-w-Delfach.jpg\")