![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/brahma-2417582_1920-1024x725.png\")
Poniewa\u017c temat jest obszerny, ciekawy, a przy tym kontrowersyjny, przyst\u0105pmy od razu do rzeczy. Ale musimy w tym celu poruszy\u0107 nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119 i przenie\u015b\u0107 si\u0119 w zamierzch\u0142e czasy umar\u0142ego ju\u017c \u015bwiata. Wyobra\u017amy sobie czasy sprzed trzech tysi\u0119cy lat, rzesze ludzi zbitych w gromady, id\u0105cych odwa\u017cnie ku nowym, nieznanym ziemiom, gdy zabrak\u0142o ich tam, gdzie przyszli na \u015bwiat. Te rzesze ludzi w\u0119druj\u0105cych przez cz\u0119sto niego\u015bcinne krainy, nie wiedz\u0105cy co dzie\u0144 im przyniesie, obarczeni ca\u0142ym swym dobytkiem, g\u0142odni i niepewni, czy zjedz\u0105 dzi\u015b posi\u0142ek – to aryjscy pasterze, kt\u00f3rzy z wy\u017cyn Iranu przez prze\u0142\u0119cze g\u00f3rskie przenikali stopniowo do \u017cyznej doliny Indusu. Szli ze wszystkim co mieli, ze stadami zwierz\u0105t, dziel\u0105cymi z nimi los na dobre i z\u0142e. Te zwierz\u0119ta, owce, kozy, krowy – to ca\u0142a nadzieja na przetrwanie. Ich mleko – to dobro najwa\u017cniejsze, ich sk\u00f3ry dawa\u0142y odzienie i obuwie. Ariowie dbaj\u0105 wi\u0119c o zwierz\u0119ta i szanuj\u0105 je, podobnie jak Izraelscy pasterze, kt\u00f3rych dawne \u017cycie znamy z opowie\u015bci biblijnych, i u kt\u00f3rych \u201ebaranek\u201d sta\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu zwierz\u0119ciem sakralnym. Ale nieraz dramat niepewnej w\u0119dr\u00f3wki powoduje, \u017ce bez plemiennej zgody ten i \u00f3w z g\u0142odu zabije zwierz\u0119 ze stada, zabije krow\u0119, bo z niej jest najwi\u0119cej mi\u0119sa. Jedn\u0105, drug\u0105, trzeci\u0105… i kolejne. A \u017cyciodajne mleko, z kt\u00f3rego mo\u017cna zrobi\u0107 i ser, i mas\u0142o? C\u00f3\u017c zrobi\u0107, gdy zabraknie mleka? \u017bywa krowa jest mimo wszystko wi\u0119cej warta ni\u017c jej mi\u0119so spo\u017cyte na uczcie, po kt\u00f3rej cz\u0142owiek jest syty dzie\u0144 lub dwa, a potem? Krowa p\u00f3ki \u017cyje daje mleko i rodzi nowe krowy! Kto\u015b z wodz\u00f3w plemiennych wpada wi\u0119c na pomys\u0142, jak zapobiec masakrze – og\u0142asza, \u017ce krowa jest \u201eboska\u201d. Czy tak zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cycie \u201e\u015bwi\u0119tej krowy\u201d? Pozwoli\u0142am sobie pofantazjowa\u0107, ale tak w\u0142a\u015bnie mog\u0142o by\u0107; wszak nie od dzi\u015b wiadomo, \u017ce im wi\u0119ksza pokusa (mi\u0119so, jedzenie!), tym wi\u0119ksza potrzeba zakazu, uprawomocnionego przez bog\u00f3w, w kt\u00f3rych plemi\u0119 wierzy.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Krowy-w-gouszali-czyli-przytulku-dla-bydla.-Fot.-z-ksiazki-R.-Piekarowicza-Zrozumiec-Indie..jpg\")
Powiedzmy od razu – kult krowy nie jest czym\u015b jednorodnym, mia\u0142 r\u00f3\u017cne oblicza, przez setki lat zmienia\u0142 si\u0119, jak wszystkie inne kulty i nie mo\u017cna wskaza\u0107 jednego pocz\u0105tkowego momentu. A to, \u017ce w \u015bwi\u0119tych hymnach Ari\u00f3w raz i drugi pojawia si\u0119 posta\u0107 krowy widzianej w mityczny spos\u00f3b, to, \u017ce w zbiorach praw m\u00f3wi si\u0119 o jej sakralnej istocie, nie znaczy wcale, i\u017c w \u017cyciu codziennym by\u0142a traktowana inaczej ni\u017c pozosta\u0142e zwierz\u0119ta. Krowy pracowa\u0142y (do dzi\u015b pracuj\u0105 ci\u0119\u017cko na roli), krowy sk\u0142adano w ofierze, krowy zabijano i zjadano – przynajmniej do VII, VIII w. n.e. C\u00f3\u017c sta\u0142o si\u0119 w tych wiekach? Zdarzy\u0142 si\u0119 najazd muzu\u0142ma\u0144ski. C\u00f3\u017c to ma do krowy – zobaczymy p\u00f3\u017aniej. Teraz musimy zrozumie\u0107 kontekst kultu i pami\u0119ta\u0107, \u017ce w Indiach i w ca\u0142ym zreszt\u0105 \u015bwiecie, nie tylko krowy by\u0142y \u015bwi\u0119te: by\u0142y \u015bwi\u0119te pawie, ma\u0142py, w\u0119\u017ce, krokodyle, s\u0142onie\u2026 I nie tylko w Indiach widziano krow\u0119 w niemal religijny spos\u00f3b, tak\u017ce w Egipcie i wielu miejscach Azji i Europy. W \u00f3wczesnej mentalno\u015bci sakralne by\u0142o wiele rzeczy, zwierz\u0105t, zjawisk, wreszcie – ludzi. To by\u0142 inny \u015bwiat, pe\u0142en duch\u00f3w, istot gro\u017anych lub dobrotliwych, bog\u00f3w-specjalist\u00f3w od ka\u017cdej niemal wa\u017cniejszej czynno\u015bci czy sfery \u017cycia. Wiara w jednego boga pojawi si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci (cho\u0107 z tym prze\u015bwiadczeniem niekt\u00f3rzy religioznawcy polemizuj\u0105). Hindusi na sw\u00f3j w\u0142asny spos\u00f3b potrafili pogodzi\u0107 wiele, zdawa\u0142o by si\u0119, sprzecznych prawd i idei, np. wiar\u0119 w jednego Boga (dzi\u015b ka\u017cdy wykszta\u0142cony Hindus to potwierdzi) i specyficzny politeizm t\u0142umaczony tak: jest jeden wszechogarniaj\u0105cy B\u00f3g, lecz przejawia si\u0119 w rozmaitych formach i aspektach, tkwi w ka\u017cdej istocie. Powiada si\u0119 nawet, \u017ce w\u0142a\u015bnie w krowie znajduje si\u0119 (symbolicznie!) 300 mln b\u00f3stw, czyli wszystkie z hinduskiego panteonu. Ale to nie to samo, co wiara w krow\u0119 jako Boga!! Tego nigdy w Indiach nie by\u0142o, Hindusi nie tak rozumieli ten kult.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/elephant-375_1920-1024x768.jpg\")
Sp\u00f3jrzmy, jakie miejsce w tamtej dalekiej rzeczywisto\u015bci zajmowa\u0142 wizerunek krowy, nie tylko zreszt\u0105 w Indiach; przypomnijmy, \u017ce Indoeuropejscy Ariowie, kt\u00f3rzy przybyli do Indii rozpocz\u0119li prawdopodobnie migracje z Iranu, za\u015b r\u00f3\u017cne plemiona wielkiej rodziny Indoeuropejczyk\u00f3w, z kt\u00f3rej i my si\u0119 wywodzimy, maj\u0105 wiele wsp\u00f3lnych cech i j\u0119zykowych, i mitologicznych. Rzeczywi\u015bcie – w mitach ira\u0144skich \u0142atwo natrafi\u0107 na pierwotny \u015blad \u015bwi\u0119tej krowy! Pierwsza krowa wy\u0142oniona w wielkim dziele stworzenia nazywa\u0142a si\u0119 Gawa Ewodata<\/strong>, by\u0142a bia\u0142a i \u201eja\u015bnia\u0142a niczym ksi\u0119\u017cyc\u201d (bia\u0142a krowa<\/strong> to tak\u017ce prototypowa \u015bwi\u0119ta krowa Hindus\u00f3w). Powiada si\u0119 te\u017c, i\u017c u kresu czas\u00f3w, gdy nast\u0105pi koniec \u015bwiata, wybra\u0144cy bog\u00f3w zasi\u0105d\u0105 do Wielkiej Uczty, na kt\u00f3rej spo\u017cywa\u0107 b\u0119d\u0105 – niczym sakrament – mi\u0119so tej\u017ce Pierwszej Krowy. Ona w\u0142a\u015bnie postanowi\u0142a: \u201eb\u0119d\u0119 karmi\u0107 \u017cywe stworzenia\u201d. W\u0142a\u015bnie, karmi\u0107 \u017cywe stworzenia – czy to nie potwierdza naszego domys\u0142u, \u017ce kult krowy wzi\u0105\u0142 si\u0119 z ca\u0142kiem realistycznych przyczyn, gdy\u017c krowa by\u0142a szanowana jako dawczyni, dostawca, \u017cywicielka?<\/p>\n\n\n\n W mitologii ira\u0144skiej nie brak i postaci pierwszego grzesznika \u2013 ciekawe, kim by\u0142 i na czym polega\u0107 mia\u0142 jego grzech? Ot\u00f3\u017c by\u0142 nim Zohak, kr\u00f3l smok\u00f3w, a przecie\u017c w\u0142a\u015bnie smok (lub w\u0105\u017c) uosabia\u0142 si\u0142y odpowiedzialne za upadek, z\u0142o, z\u0142amanie pierwszego zakazu – wystarczy przypomnie\u0107 biblijny Eden. I rzeczywi\u015bcie czyn, jakiego smok si\u0119 dopu\u015bci\u0142 by\u0142 niegodziwy, on to bowiem jako pierwszy o\u015bmieli\u0142 si\u0119 zje\u015b\u0107 mi\u0119so krowy. Spotykamy tak\u017ce bardziej rozbudowan\u0105 symbolik\u0119 widoczn\u0105 w mitach, a zwi\u0105zan\u0105 z postaci\u0105 krowy, i tak – istnieje opowie\u015b\u0107 o pewnym dramatycznym wydarzeniu: ot\u00f3\u017c smok nie tylko powa\u017cy\u0142 si\u0119 na pierwsze zab\u00f3jstwo krowy, ale dopu\u015bci\u0142 si\u0119 tak\u017ce porwania wszystkich, jakie istnia\u0142y, kr\u00f3w nale\u017c\u0105cych wtedy do bog\u00f3w. Dopiero pewien heros wyzwoli\u0142 krowy z niewoli i przywr\u00f3ci\u0142 je \u015bwiatu. Aby skomplikowa\u0107 spraw\u0119, dodajmy, \u017ce mit ten funkcjonuje w wielu wersjach: w jednej z nich powiada si\u0119, \u017ce smok, owszem, dopu\u015bci\u0142 si\u0119 porwania – ale nie kr\u00f3w, lecz\u2026 kobiet. Tak, tak, wszak krowa jest prastarym indoaryjskim symbolem kobiety. Jakkolwiek nam wydaje si\u0119 to dziwne, oddajmy si\u0119 jeszcze raz sile wyobra\u017ani i nie gorszmy si\u0119, \u017ce nasi przodkowie w wielkim wysi\u0142ku opisania otaczaj\u0105cego ich \u015bwiata cz\u0119sto widzieli sens Porz\u0105dku w analogiach i podobie\u0144stwo cech przenosili na \u201eobiekty\u201d. Dlaczeg\u00f3\u017c krow\u0119 widziano jako odpowiednik kobiety? To mo\u017ce prostsze ni\u017c si\u0119 wydaje. Krowa by\u0142a karmicielk\u0105 – jak kobieta karmi\u0105ca piersi\u0105 niemowl\u0119; krowa uosabia\u0142a niezupe\u0142nie jeszcze rozpoznane si\u0142y p\u0142odno\u015bci – jak kobieta obdarzona ze swej natury przywilejem rodzenia… I to wystarczy\u0142o, by symbolika krowy i symbolika kobiety z\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105. Id\u017amy dalej tym tropem – jak wiadomo z bada\u0144 nad wierzeniami zwi\u0105zanymi z matriarchatem, kobiet\u0119 \u0142\u0105czono z symbolik\u0105 ksi\u0119\u017cyca <\/strong>oraz z symbolik\u0105 \u015bwiata podziemnego<\/strong>. I c\u00f3\u017c, okazuje si\u0119, \u017ce te w\u0142a\u015bnie motywy \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 tak\u017ce z postaci\u0105 krowy. Powiada si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce ro\u015bliny, wpisane w sakraln\u0105 moc ziemi, kt\u00f3ra daje im si\u0142y okresowego umierania w glebie i ponownego odradzania si\u0119, powsta\u0142y nie inaczej, ale jako efekt o f i a r y, zrodzi\u0142y si\u0119 bowiem z cia\u0142a krowy (to przecie\u017c przypomina schemat ofiary Praolbrzyma, Praboga z\u0142o\u017conego w ofierze, by da\u0107 \u017cycie \u015bwiatu (por. m\u00f3j artyku\u0142 pt. Rytua\u0142y ofiarnicze<\/em>, NzTZ nr 2 i 3). Jeszcze gdzie indziej opowiada\u0142o si\u0119 legendy jakoby nauczycielk\u0105 ludzi chc\u0105cych posi\u0105\u015b\u0107 tajemnic\u0119 uprawy ro\u015blin by\u0142a w\u0142a\u015bnie krowa. A jak wiadomo, \u015bwiat ro\u015blinny poprzez sw\u00f3j zwi\u0105zek z ziemi\u0105 bliski jest mitom o \u015bwiecie podziemnym, a w konsekwencji mitom \u015bmierci, nic zatem dziwnego, \u017ce w mitach i rytua\u0142ach \u015bmierci spotykamy posta\u0107 krowy. To w\u0142a\u015bnie ona jest patronk\u0105 id\u0105cych po \u015bmierci po \u201eksi\u0119\u017cycowej drodze\u201d. Do tego tematu przyjdzie nam jeszcze powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem warto poruszy\u0107 pewien problem, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwie kwesti\u0105 natury j\u0119zykowej. Ot\u00f3\u017c musimy przytoczy\u0107 wyniki bada\u0144 stwierdzaj\u0105ce, \u017ce w czasach, o kt\u00f3rych m\u00f3wimy, nie funkcjonowa\u0142y tak jak dzi\u015b oddzielne terminy okre\u015blaj\u0105ce p\u0142e\u0107 byd\u0142a, inaczej m\u00f3wi\u0105c nie rozr\u00f3\u017cniano s\u0142\u00f3w byk<\/em> i krowa<\/em>. A m\u00f3wimy o tym dlatego, \u017ce z pewn\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105, ale jednak, pozwoli nam to przyj\u0105\u0107 tez\u0119, i\u017c kult b y k a rozpowszechniony w wielu kulturach (w tym w bliskiej nam Grecji) m\u00f3g\u0142 by\u0107 swoistym zamiennikiem lub dope\u0142nieniem kultu krowy. Spr\u00f3bujmy i\u015b\u0107 tym \u015bladem: si\u0119gaj\u0105c do jednej z najstarszych cywilizacji \u015bwiata, do Egiptu, natkniemy si\u0119 na oba warianty kultu. Tak wi\u0119c bogowi Ozyrysowi, patronowi \u017cycia po\u015bmiertnego, po\u015bwi\u0119cone by\u0142y nawet dwa \u015bwi\u0119te byki, Apis i Mhewis, o kt\u00f3rych m\u00f3wiono, \u017ce nauczy\u0142y ludzi sia\u0107 zbo\u017ce – zupe\u0142nie jak uczyni\u0142a to krowa w Indiach i Iranie! Egipcjanie ponadto przydali Ozyrysowi ma\u0142\u017conk\u0119: by\u0142a ni\u0105 Izyda, kt\u00f3rej zwierz\u0119ciem atrybutowym by\u0142a – oczywi\u015bcie – krowa; sama Izyda przedstawiana by\u0142a cz\u0119sto z krowimi rogami na g\u0142owie albo nawet jako kobieta z g\u0142ow\u0105 krowy. Nietrudno si\u0119 domy\u015bli\u0107 za jakie sfery \u017cycia odpowiada\u0142a Izyda, skoro jej atrybutowym zwierz\u0119ciem by\u0142a krowa – ot\u00f3\u017c by\u0142a patronk\u0105 przyrody, si\u0142 p\u0142odno\u015bci, wcieleniem Wielkiej Matki. Wcze\u015bniejsza chyba od Izydy by\u0142a inna bogini – Hathor, tak\u017ce na wizerunkach przedstawiana jako osoba z g\u0142ow\u0105 krowy. <\/p>\n\n\n\n Aby nie mno\u017cy\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w, opowiedzmy jeszcze tylko o Grekach, tak\u017ce wywodz\u0105cych si\u0119 od dawnych Indoeuropejczyk\u00f3w. Jednym z greckich kult\u00f3w by\u0142 kult Dionizosa, kt\u00f3ry by\u0142 b\u00f3stwem ro\u015blinno\u015bci i bohaterem misteri\u00f3w odbywaj\u0105cych si\u0119, by zg\u0142\u0119bi\u0107 tajemnic\u0119 \u017cycia i \u015bmierci, i kt\u00f3rego zwierz\u0119ciem by\u0142 byk (cho\u0107 tak\u017ce i kozio\u0142). Kult byka kwit\u0142 w epoce archaicznej w Atenach, gdzie uwa\u017cano wr\u0119cz, \u017ce zabicie wo\u0142a to morderstwo i \u015bwi\u0119tokradztwo. W Attyce wypadki zabicia byd\u0142a karano nawet \u015bmierci\u0105 winnego. Czy nie przypomina nam to surowych zakaz\u00f3w zabijania kr\u00f3w w Indiach? Ale trzeba doda\u0107: byka nie wolno by\u0142o zabija\u0107 bez przyczyny,<\/strong> ale przecie\u017c w\u0142a\u015bnie on, jako przedstawiciel czy symbol b\u00f3stwa i sfery sakralnej, by\u0142 rytualnie zabijany w ofierze, a jego mi\u0119so spo\u017cywano jak swego rodzaju sakrament – znowu tak jak w Indiach w epoce wedyjskiej i wczesnym braminizmie. Jedn\u0105 z mo\u017cliwych form, w jakich objawia\u0142 si\u0119 kult byka by\u0142y rytualne walki byk\u00f3w odprawiane np. na Krecie; mo\u017ce nietrudno by\u0142oby udowodni\u0107, \u017ce s\u0142ynna hiszpa\u0144ska corrida w prostej linii wywodzi si\u0119 z tamtych pradawnych ceremonii.<\/p>\n\n\n\n Jednym s\u0142owem, kult krowy\/byka rozwija\u0142 si\u0119 w wielu kulturach \u015bwiata i si\u0119ga czas\u00f3w wsp\u00f3lnoty praindoeuropejskiej. Nie jest wi\u0119c \u201ewymys\u0142em\u201d Hindus\u00f3w, nie przynale\u017cy wy\u0142\u0105cznie jednej grupie etnicznej, a nawet jednej formacji kulturowej, bowiem zar\u00f3wno ludy pasterskie, kt\u00f3re dr\u017ca\u0142y o kondycj\u0119 swych stad, jak i osiad\u0142e ludy zaczynaj\u0105ce para\u0107 si\u0119 upraw\u0105 ro\u015blin w poczet \u015bwi\u0119tych zwierz\u0105t wpisywa\u0142y krow\u0119\/byka. Ale tu dygresja: tam, gdzie zacz\u0119to prymitywnymi narz\u0119dziami w znoju uprawia\u0107 rol\u0119, orka sta\u0142a si\u0119 czynno\u015bci\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105, za\u015b do orki najlepiej nadawa\u0142 si\u0119 m\u0119ski przedstawiciel rogatego byd\u0142a. To zdroworozs\u0105dkowe t\u0142umaczenie by\u0107 mo\u017ce pomo\u017ce wyja\u015bni\u0107 fakt cz\u0119stego wyst\u0119powania byk\u00f3w jako zwierz\u0105t przypisanych s\u0142onecznym, m\u0119skim b\u00f3stwom. Byk od dawna symbolizuje wigor, seksualn\u0105 potencj\u0119, pierwiastek m\u0119ski. Tam za\u015b, gdzie silny okaza\u0142 si\u0119 pierwiastek \u017ce\u0144ski uosabiany w postaci Wielkiej Bogini Matki, tam dominuje kult krowy. Ale przecie\u017c pasterscy Ariowie czcili raczej bog\u00f3w ni\u017c boginie i byli wsp\u00f3lnot\u0105 zorganizowan\u0105 patriarchalnie, dlaczego wi\u0119c nie przyj\u0105\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich raczej kult byka ni\u017c krowy?<\/p>\n\n\n\n Cz\u0119\u015b\u0107 tajemnicy wyja\u015bni zapewne kwestia j\u0119zykowa, o kt\u00f3rej m\u00f3wili\u015bmy wy\u017cej, a uzupe\u0142nieniem musi dla nas pozosta\u0107 domys\u0142, \u017ce cho\u0107 Ariowie przynie\u015bli do Indii zacz\u0105tek czci dla krowy, to religie Wielkiej Matki nieobce plemionom tubylczym stopi\u0142y si\u0119 z jej kultem i przetworzy\u0142y na kszta\u0142t tak p\u00f3\u017aniej dla hinduizmu charakterystyczny.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli chodzi o najstarsze pisane \u015blady utrwalaj\u0105ce wierzenia, to trzeba si\u0119gn\u0105\u0107 do hymn\u00f3w Wed. W tu i \u00f3wdzie porozrzucanych wersach po\u015bwi\u0119conych krowie wy\u0142ania si\u0119 obraz do\u015b\u0107 niewyra\u017any. C\u00f3\u017c pocz\u0105\u0107 z tak\u0105 \u015blok\u0105<\/em>: \u201ekrowa ma imion trzy razy po siedem,\/ kto to zrozumia\u0142, niech imion tych uczy\/ jak tajemnicy pokolenia przysz\u0142e\u201d. Nawet gdy dodamy, \u017ce tak\u017ce w Iranie krow\u0119 nazywano \u201esiedmiorak\u0105\u201d i tak nie odgadniemy chyba, czy natrafili\u015bmy na \u015blad jakiego\u015b zwi\u0105zku krowy z tajemniczymi misteriami, czy np. wpisana by\u0142a w magi\u0119 liczb (wszak do dzi\u015b uwa\u017camy, my spadkobiercy Indoeuropejczyk\u00f3w, liczb\u0119 siedem za szcz\u0119\u015bliw\u0105). Z innych wers\u00f3w Wed dowiadujemy si\u0119, \u017ce krowa by\u0142a uwa\u017cana za przewodniczk\u0119 dusz, \u017ce pozostawa\u0142a w zwi\u0105zku ze \u015bwi\u0119tym ogniem, a tak\u017ce o tym, \u017ce gdy Ariowie prosili bog\u00f3w o dobrobyt, to jedn\u0105 z pierwszych pr\u00f3\u015bb by\u0142a pro\u015bba o stada. Ten ostatni aspekt warto zapami\u0119ta\u0107, bowiem gdy przeanalizowa\u0107 zapisy, oka\u017ce si\u0119 ponownie, \u017ce zza otoczki mityczno-magicznej wy\u0142ania si\u0119 ta prosta prawda, \u017ce krowa jest szanowana jako ta, kt\u00f3ra d a j e, jako opoka ca\u0142ego systemu gospodarczego, tj. jako dostarczycielka \u017cywno\u015bci, ale i jako… waluta, za spraw\u0105 kt\u00f3rej za\u0142atwia si\u0119 transakcje! Stada by\u0142y tym, czym dla nas konta w banku. Nic przeto zdumiewaj\u0105cego w tym, \u017ce Ariowie zwracali si\u0119 do bog\u00f3w, by dali im w posiadanie krainy \u201e\u017cyzne i w krowy bogate\u201d, \u017ce podczas mod\u0142\u00f3w prosili o byd\u0142o, a potem dopiero o syn\u00f3w i zdrowie, \u017ce posiadacz wi\u0119kszych stad by\u0142 postrzegany jako bogacz (przecie\u017c za krowy m\u00f3g\u0142 mie\u0107 wszystko, tak\u017ce\u2026 \u017cony), \u017ce za odprawienie ka\u017cdego niemal rytua\u0142u bramini brali zap\u0142at\u0119, tzw. dakszin\u0119<\/em> w\u0142a\u015bnie w krowach.<\/p>\n\n\n\n W Rigwedzie krowy pojawiaj\u0105 si\u0119 w dobrym towarzystwie wielu najwy\u017cszych b\u00f3stw. Opiekunem stad by\u0142 Puszan – stare b\u00f3stwo p\u0142odno\u015bci, ale te\u017c i Indra, kt\u00f3ry ws\u0142awi\u0142 si\u0119 nie tylko zabiciem smoka, ale i odzyskaniem porwanych kr\u00f3w (ten motyw przypomina nam przytoczony wy\u017cej mit ira\u0144ski). Te opowie\u015bci o porwaniu kr\u00f3w nie s\u0105 pewnie czcz\u0105 opowiastk\u0105, obrazuj\u0105 l\u0119k przed utrat\u0105 stad, wskazuj\u0105c znowu, jak w\u0105tki mitologiczne odzwierciedlaj\u0105 zupe\u0142nie prozaiczne, by nie rzec ekonomiczne, realne problemy.<\/p>\n\n\n\n W p\u00f3\u017aniejszej mitologii w\u0105tki z krow\u0105 w roli g\u0142\u00f3wnej rozbudowuj\u0105 si\u0119 i wysubtelniaj\u0105, krowa wpisywana jest w coraz to inne sakralne konteksty. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce s\u0105 legendy o pocz\u0105tkach stworzenia, tak\u017ce kosmogoniczne opowie\u015bci zwi\u0105zane z cyklami czasu. Koncepcja m\u00f3wi\u0105ca o czterech wielkich odcinkach czasu, zwanych jugami <\/em>przypomina bardzo greckie opowie\u015bci o czterech epokach w dziejach, z kt\u00f3rych najstarsz\u0105 i najlepsz\u0105 by\u0142 Z\u0142oty Wiek (do dzi\u015b u\u017cywamy tego sformu\u0142owania w przeno\u015bnym sensie). Pierwsza juga<\/em> by\u0142a wiekiem doskona\u0142ym, a jej symbolem jest kolor bia\u0142y i k r o w a stoj\u0105ca na czterech nogach; drugiej, gorszej epoce odpowiada czerwie\u0144 i tr\u00f3jno\u017cna krowa; trzeciej przypisana jest barwa \u017c\u00f3\u0142ta i wizerunek krowy stoj\u0105cej ju\u017c tylko na dw\u00f3ch nogach; a ostatnia, kalijuga<\/em>, epoka z\u0142a, w kt\u00f3rej do dzi\u015b \u017cyjemy symbolizowana jest przez obraz krowy chwiej\u0105cej si\u0119 na jednej nodze. Oczywi\u015bcie obraz krowy, kt\u00f3rej ubywa n\u00f3g jest tu przedstawieniem stopniowego upadku \u015bwiata, ludzi, obyczaj\u00f3w. Nie dziwmy si\u0119 te\u017c, \u017ce na symbol obrazuj\u0105cy cztery wielkie epoki wybrano krow\u0119, skoro np. w Puranach<\/em> wy\u0142ania nam si\u0119 przed oczami obraz wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry wedle wyobra\u017ce\u0144 mia\u0142 jakoby mie\u0107 kszta\u0142t krowy w\u0142a\u015bnie. Wedle innych opowie\u015bci \u015bwiat wy\u0142oni\u0107 mia\u0142 si\u0119 z mleka krowiego. W niekt\u00f3rych rejonach Indii, tam gdzie najd\u0142u\u017cej zachowa\u0142o si\u0119 przekonanie o \u015bwi\u0119tym pochodzeniu w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej, a wi\u0119c jeszcze w naszym wieku, w bajecznie bogatych ksi\u0119stwach rz\u0105dzonych przez legendarnych rad\u017c\u00f3w<\/em>, tradycja nakazywa\u0142a, by wzrok w\u0142adcy zaraz po obudzeniu pada\u0142 na symbol wieczno\u015bci kosmicznej – dlatego te\u017c co dzie\u0144 przyprowadzano k r o w \u0119 pod okna kr\u00f3lewskiej sypialni.<\/p>\n\n\n\n Ale przecie\u017c trzeba przyzna\u0107: bujna wyobra\u017ania nie tylko krow\u0119 wynios\u0142a tak wysoko, wszak nie brak mit\u00f3w, w kt\u00f3rych np. ko\u0144 jest magicznym odpowiednikiem wszech\u015bwiata. Krowa doprawdy nie ma monopolu. Pom\u00f3wmy raczej sk\u0105d w og\u00f3le wzi\u0119\u0142a si\u0119 na \u015bwiecie. Ot\u00f3\u017c stoi za tym sam najwy\u017cszy Brahma, on to w\u0142a\u015bnie, u\u017cywaj\u0105c swych cudownych boskich mocy, przemieni\u0142 si\u0119 w byka, a Pierwsza Kobieta w krow\u0119 i dzi\u0119ki ich po\u0142\u0105czeniu narodzi\u0142o si\u0119 byd\u0142o. Dodajmy jednak dla sprawiedliwo\u015bci, \u017ce Brahma i jego partnerka zmieniali sw\u0105 posta\u0107 wielokrotnie, staj\u0105c si\u0119 to par\u0105 koni, to owiec, to os\u0142\u00f3w itd., daj\u0105c w ten prosty spos\u00f3b pocz\u0105tek wszystkim gatunkom zwierz\u0105t. Opowiada si\u0119 te\u017c, \u017ce Pierwsz\u0105 Krow\u0105 i matk\u0105 wszystkich kr\u00f3w by\u0142a \u00c7urabhi<\/strong>. W jednym z bardziej znanych mit\u00f3w powiada si\u0119 o zdarzeniu, gdy bogowie chc\u0105c zdoby\u0107 nap\u00f3j nie\u015bmiertelno\u015bci, zaj\u0119li si\u0119 w tym celu wielk\u0105 prac\u0105 ubijania oceanu (jak ubija si\u0119 mas\u0142o w codziennym \u017cyciu, tyle \u017ce wieczystym\u00a0 w\u0119\u017cem)\u00a0 i przy okazji sprawili, \u017ce z w\u00f3d morskich wy\u0142oni\u0142y si\u0119 inne cudowne przedmioty oraz istoty, w tym Kamadhenu zwana te\u017c Sawala lub Nandini –<\/strong> dziwna krowa, kt\u00f3ra mia\u0142a rzadk\u0105 cech\u0119 \u2013 mianowicie spe\u0142nia\u0142a wszystkie ludzkie \u017cyczenia! Pozostaje wierzy\u0107 na s\u0142owo i zobaczy\u0107 w tym micie t\u0119sknot\u0119 za obfito\u015bci\u0105 wszelkich d\u00f3br brakuj\u0105cych cz\u0119sto w realnym \u017cyciu. Tymczasem wiemy na pewno, jakimi codziennymi wytworami krowa mog\u0142a obdarza\u0107 swych rzeczywistych w\u0142a\u015bcicieli: i tak 5 wytwor\u00f3w, z czasem traktowanych wr\u0119cz sakralnie, to: mleko, ser, mas\u0142o, oraz (za przeproszeniem) uryna i ka\u0142. S\u0105dzono, \u017ce kto ma krow\u0119, ten ma wszystko, wszystko, co do \u017cycia rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne, za\u015b reszta rzeczy tak naprawd\u0119 wcale nie jest potrzebna. C\u00f3\u017c, swoiste to pojmowanie obfito\u015bci, ale pozwala zrozumie\u0107 dlaczego krowa tak w systemie ekonomicznym, jak i mitycznym by\u0142a uosobieniem dostatku i w szerszej perspektywie \u2013 c a \u0142 o \u015b c i. Krowa tak dalece awansowa\u0142a, \u017ce w ko\u0144cu pojawi\u0142 si\u0119 g\u0142os (w ustanowionych zasadach tzw. smrti<\/em>) m\u00f3wi\u0105cy o tym, i\u017c krowa jest Matk\u0105 (a byk ojcem) ca\u0142ego rodzaju ludzkiego! A jak tu nie czci\u0107 Matki?<\/p>\n\n\n\n Wedle wierze\u0144 zawartych w Puranach<\/em> tym, kt\u00f3ry poleci\u0142 kult krowy, strze\u017conego szczeg\u00f3lnie przez kast\u0119 rolnik\u00f3w (wajsi\u00f3w<\/em>) by\u0142 Nanda, ziemski ojciec samego boga Kryszny.<\/p>\n\n\n\n Dodajmy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w p\u00f3\u017aniejszych systemach mitologicznych lud\u00f3w nam bli\u017cszych cz\u0119sto natykamy si\u0119 na obraz magicznych lub cho\u0107by tylko darzonych czci\u0105 kr\u00f3w – i tak Germanowie mieli nawet krow\u0119-opiekunk\u0119 Audhuml\u0119, a Celtowie wierzyli, ca\u0142kiem jak Hindusi, w istnienie krowy spe\u0142niaj\u0105cej \u017cyczenia.<\/p>\n\n\n\n Teraz ju\u017c po tym kr\u00f3tkim przegl\u0105dzie, w kt\u00f3rym krowa by\u0142a bohaterk\u0105 mitu, przejdziemy do relacji, w kt\u00f3rej krowa jest bohaterk\u0105 rytua\u0142u. W brami\u0144skich rytua\u0142ach, r\u00f3wnie\u017c w tzw. ceremoniach przej\u015bcia, krowa odgrywa\u0142a niebagateln\u0105 rol\u0119. Cz\u0119sto rol\u0119 t\u0119 mo\u017cna uwik\u0142a\u0107 w aspekt ekonomiczny: gdy np. zawierano ma\u0142\u017ce\u0144stwo w formie zwanej arsza<\/em> – a jest to mo\u017ce jeden ze starszych \u015blubnych obyczaj\u00f3w (w Indiach jest kilka form zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw) wywodz\u0105cy si\u0119 jeszcze z czas\u00f3w pasterskich Ari\u00f3w – to wydaj\u0105cy za m\u0105\u017c c\u00f3rk\u0119 ojciec otrzymywa\u0142 od przysz\u0142ego zi\u0119cia zwyczajowo krow\u0119 i byka. Tak\u017ce brami\u0144ski ch\u0142opiec ko\u0144cz\u0105cy lata nauki u guru<\/em> w podzi\u0119ce darowywa\u0142 swemu nauczycielowi krow\u0119. Ale szczeg\u00f3lne podej\u015bcie do krowy przejawia\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c inaczej – ot\u00f3\u017c krowa by\u0142a obrz\u0119dow\u0105 ofiar\u0105 sk\u0142adan\u0105 przy okazji licznych ceremonii czy \u015bwi\u0105t. Podajmy par\u0119 przyk\u0142ad\u00f3w: w trakcie obrz\u0119du pogrzebowego do stosu, na kt\u00f3rym mia\u0142y sp\u0142on\u0105\u0107 zw\u0142oki zmar\u0142ego, przyprowadzano krow\u0119 i kap\u0142an zabija\u0142 j\u0105 rytualnie, po czym \u015bci\u0105gano z krowy sk\u00f3r\u0119, owijano w ni\u0105 g\u0142ow\u0119 zmar\u0142ego, za\u015b organy zwierz\u0119cia k\u0142adziono na jego cia\u0142o, recytuj\u0105c przy tym: \u201epo\u0142\u00f3\u017c zbroj\u0119, kt\u00f3ra ochroni ciebie przed Agni\u201d. Agni jest, jak wiadomo, bogiem ognia, a krowa mia\u0142a za zadanie ustrzec zmar\u0142ego przed jego dzia\u0142aniem. W innego rodzaju ceremonii, mianowicie w ceremonii Astaka<\/em>, kt\u00f3ra ma stary, indoeuropejski rodow\u00f3d i zwi\u0105zana jest z obchodami Nowego Roku, sk\u0142adano uroczy\u015bcie ofiar\u0119 z krowy, kt\u00f3r\u0105 kap\u0142an zabija\u0142 na skrzy\u017cowaniu dr\u00f3g (cz\u0119\u015b\u0107 tej ofiary, tj. lewo biodro stanowi\u0142o ofiar\u0119 dla przodk\u00f3w). Mo\u017cna zapyta\u0107 dlaczego miejscem tego obrz\u0119du by\u0142o skrzy\u017cowanie – i mo\u017cna podchwytliwie postawi\u0107 kwesti\u0119: a dlaczego w naszym kraju stawiano na rogatkach krzy\u017ce lub kapliczki? Ot\u00f3\u017c z dawien dawna wierzono, \u017ce tam gdzie krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 drogi, tam najcz\u0119\u015bciej hulaj\u0105 z\u0142e moce, demony i z\u0142o\u015bliwe duchy, szczeg\u00f3lnie aktywne w czasie, gdy co\u015b si\u0119 ko\u0144czy, a co\u015b innego zaczyna, takim za\u015b okresem by\u0142 przecie\u017c Nowy Rok. Jak\u017ce daleko w przesz\u0142o\u015b\u0107, mimo zmiany form si\u0119gaj\u0105 nasze obyczaje…<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug wierze\u0144 braminizmu ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 krowiego cia\u0142a i ka\u017cdy jej \u201eprodukt\u201d mia\u0142 sakraln\u0105 moc; rola krowiego mleka i mas\u0142a ghi <\/em>w codziennych ofiarach jest doprawdy niezwykle wa\u017cna; uryna mia\u0142a moc lecz\u0105c\u0105, \u0142ajno – oczyszczaj\u0105c\u0105 ze z\u0142ych mocy, wi\u0119c u\u017cywano go w wielu rytua\u0142ach, np. po ceremonialnym obci\u0119ciu dziecku w\u0142os\u00f3w nie wyrzucano ich od razu, lecz k\u0142adziono na kawa\u0142ek wysuszonego \u0142ajna, by zabezpieczy\u0107 dziecko przed demonami (we w\u0142osach pozostawa\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 osoby).<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re formy kultu krowy wskazuj\u0105 na jego archaiczn\u0105 genez\u0119. I tak np. obchodzony uroczy\u015bcie Dzie\u0144 Krowy (Goszruz<\/em>) – maj\u0105cy charakter ludowego \u015bwi\u0119ta z procesjami, ozdabianiem rog\u00f3w krowich wie\u0144cami z kwiat\u00f3w, itp. – odbywa si\u0119 nie przypadkiem w czas pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca, co niechybnie prowadzi nas do starej wiary, o kt\u00f3rej ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, \u0142\u0105cz\u0105cej krow\u0119 z ksi\u0119\u017cycem. Ale te\u017c powiedzie\u0107 nale\u017cy, \u017ce indoeuropejski kult krowy z biegiem czasu przestawa\u0142 by\u0107 wy\u0142\u0105czn\u0105 domen\u0105 Ari\u00f3w w Indiach i powoli przenika\u0142 do innych lud\u00f3w zamieszkuj\u0105cych wielki subkontynent. I rzecz ciekawa: Ariowie przyprowadzili do indyjskiej krainy okre\u015blony gatunek byd\u0142a: by\u0142o to byd\u0142o zebu, bia\u0142e, niezbyt masywne, z ma\u0142ym garbkiem na grzbiecie. Nie przypadkiem wi\u0119c jak\u017ce cz\u0119sto w pismach powiada si\u0119, \u017ce nietrudno sobie wyobrazi\u0107 tubylcza ludno\u015b\u0107 tak\u017ce hodowa\u0142a byd\u0142o, ale by\u0142y to rdzenne indyjskie czarne bawo\u0142y. Istnieje nawet teoria m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce kultem krowy (bia\u0142ej krowy) Ariowie pos\u0142ugiwali si\u0119, by podkre\u015bli\u0107 dystans w stosunku do rdzennych czarnych odmian mniej \u201eszlachetnego\u201d byd\u0142a, tak jak pos\u0142ugiwali si\u0119 poj\u0119ciem kasty (a kasta to warna<\/em>, co znaczy barwa<\/em>), by tubylc\u00f3w o ciemniejszej sk\u00f3rze sobie podporz\u0105dkowa\u0107. Ciekawa to teoria, ale gdy zwa\u017cy si\u0119, \u017ce jak to ju\u017c starali\u015bmy si\u0119 wykaza\u0107, nie Ariowie s\u0105 pomys\u0142odawcami kultu, lecz raczej jego spadkobiercami, za\u015b kulty krowy i byka kwit\u0142y w\u015br\u00f3d wielu lud\u00f3w, to raczej nie brzmi przekonywaj\u0105co. Wszak\u017ce podhimalajskie plemiona – niearyjskie – w ceremonii pogrzebowej tak\u017ce sk\u0142adaj\u0105 w ofierze krow\u0119 – cho\u0107 czarn\u0105, i wierz\u0105, \u017ce ona przeprowadzi dusz\u0119 nieboszczyka przez rzek\u0119 \u015bmierci. Mieszka\u0144cy Malabaru czcz\u0105 krow\u0119 podobnie jak Hindusi, co nie przeszkadza im odprawia\u0107 dziwn\u0105 ceremoni\u0119 przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl problem \u201ekoz\u0142a ofiarnego\u201d : przenosz\u0105 rytualnie grzechy ludzkie na krow\u0119, po czym wyp\u0119dzaj\u0105 j\u0105 poza wie\u015b. Tak\u017ce u ludu Tod\u00f3w (po\u0142udnie Indii) znajdziemy liczne podobie\u0144stwa do aryjskiego kultu krowy. Todowie uwa\u017caj\u0105 swe czarne bawolice za \u015bwi\u0119te, zupe\u0142nie jak Hindusi. Lud ten, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym po\u017cywieniem jest mleko i jego przetwory, powo\u0142a\u0142 do \u017cycia przedziwn\u0105 instytucj\u0119 – ot\u00f3\u017c Todowie powo\u0142uj\u0105 specjalnego kap\u0142ana, kt\u00f3ry opiekuje si\u0119 nie byle jakim przybytkiem, mianowicie mleczarni\u0105. W czasie pe\u0142nienia swej funkcji jest naznaczony swoistym tabu, nie wolno dotyka\u0107 ani jego, ani obory (z wyj\u0105tkiem 2 dni w tygodniu, gdy ludno\u015b\u0107 zaopatruje si\u0119 w mleko). Czy w braminizmie spotkamy podobn\u0105 instytucj\u0119? Wydaje si\u0119, \u017ce nie. Jest co prawda dziwna \u015bwi\u0105tynia w Karnataki, gdzie kap\u0142ani w jej \u015bwi\u0119tych murach doj\u0105 krowy i rozdaj\u0105 wiernym mleko, kt\u00f3re spo\u017cywa si\u0119, jakby by\u0142o sakramentem, ale nie jest to raczej regu\u0142a.<\/p>\n\n\n\n Jak to jest wi\u0119c z t\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 krow\u0105 jest? Jest \u015bwi\u0119ta, a przecie\u017c m\u00f3wili\u015bmy przed chwil\u0105, \u017ce sk\u0142adano j\u0105 w ofierze czyli zabijano, na co dzi\u015b nikt w Indiach by si\u0119 nie powa\u017cy\u0142, ale te\u017c, to \u017ce zwierz\u0119 traktowano jako \u015bwi\u0119te nie wyklucza\u0142o, \u017ce zabijano je w ofierze w\u0142a\u015bnie d l a t e g o, i\u017c by\u0142o \u015bwi\u0119te. A po prawdzie kult krowy wygl\u0105da\u0142 inaczej w czasach wedyjskich, potem brami\u0144skich, a inaczej dzi\u015b. W Wedach mowa jest, co prawda o tym, \u017ce krowa jest t\u0105, kt\u00f3rej \u201enie nale\u017cy zabija\u0107\u201d (ale w domy\u015ble niepotrzebnie zabija\u0107). Zasada nietykalno\u015bci krowy kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 stopniowo. Sam kr\u00f3l Asioka (III\/II w. p.n.e.) s\u0142ynny z humanitaryzmu i mi\u0142osiernego stosunku do zwierz\u0105t nigdy oficjalnie nie wyda\u0142 edyktu zakazuj\u0105cego uboju kr\u00f3w. Zapewne na kult krowy mia\u0142y wp\u0142yw idee nurtuj\u0105ce Indie, a zwi\u0105zane z nieuniknionymi zmianami \u015bwiatopogl\u0105dowymi, nowymi religiami i doktrynami, jak buddyzm pi\u0119tnuj\u0105cy krwawe ofiary, d\u017cinizm i zasada ahimsy<\/em>, czyli nie wyrz\u0105dzania krzywdy \u017cadnej \u017cywej istocie, ale te\u017c idea… reinkarnacji. Pomy\u015blmy, wielokrotne \u017cycie i wcielanie si\u0119 w nowe cia\u0142a zgodnie z prawem karmy<\/em> nie wyklucza, \u017ce mo\u017cemy odrodzi\u0107 si\u0119 jako zwierz\u0119 – jak\u017ce wi\u0119c je zabija\u0107? A je\u015bli dusza naszego dziadka wcieli si\u0119 w krow\u0119, kt\u00f3rej jeste\u015bmy w\u0142a\u015bcicielem? \u017barty na bok… Co wi\u0119cej, gdy teoria reinkarnacji wesz\u0142a w g\u0142\u00f3wny nurt my\u015bli religijnej hinduizmu, to i posta\u0107 krowy znalaz\u0142a sobie nowe miejsce; wierzono bowiem, \u017ce gdy w wyniku przewin wcielimy si\u0119 w zwierz\u0119, to mamy szans\u0119 odrodzenia si\u0119 w ciele cz\u0142owieka tylko wtedy, gdy poprzedzi je \u017cycie w ciele krowy. Innymi s\u0142owy bezpo\u015bredni\u0105 poprzedniczk\u0105 formy ludzkiej jest ni mniej ni wi\u0119cej tylko cia\u0142o krowy! I odwrotnie: gdy kto\u015b zabije krow\u0119, po wielu latach m\u0105k piekielnych, wr\u00f3ci na ziemi\u0119 w ciele krowy.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Kiedy jednak krowa sta\u0142a si\u0119 nietykalna w dzisiejszym sensie? W ksi\u0119gach Arthasiastr<\/em> ju\u017c m\u00f3wi si\u0119, \u017ce ludzie zabijaj\u0105cy byd\u0142o sami winni by\u0107 karani \u015bmierci\u0105, ale zapis ten mia\u0142 tylko strzec stada kr\u00f3la przed z\u0142odziejami, zatem wydaje si\u0119, \u017ce cezur\u0105 by\u0142 wiek VIII, o kt\u00f3rym wspominali\u015bmy na pocz\u0105tku. Od czas\u00f3w najazd\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich lu\u017ana zasada staje si\u0119 wymogiem religijnym – Hindusi bowiem poczuli si\u0119 zagro\u017ceni w swej to\u017csamo\u015bci religijno-narodowej i pocz\u0119li u\u015bci\u015bla\u0107 doktryny hinduizmu, mo\u017ce te\u017c byli przera\u017ceni skal\u0105 uboju kr\u00f3w dokonywanym przez muzu\u0142man\u00f3w, kt\u00f3rzy nierzadko chc\u0105c dokuczy\u0107 wrogom zabijali zwierz\u0119ta na oczach wielu Hindus\u00f3w. Jeszcze w czasie, kiedy Indie odzyskiwa\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107, w okresie podzia\u0142u kraju na Indie i Pakistan, czemu towarzyszy\u0142y krwawe walki mi\u0119dzy islamistami a hinduistami, najlepszym sposobem przywiedzenia Hindus\u00f3w do w\u015bciek\u0142o\u015bci i spowodowania zamieszek by\u0142o celowe zn\u0119canie si\u0119 nad krow\u0105 przez muzu\u0142man\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Sam Mahatma Gandhi broni\u0142 krowy, upatruj\u0105c w niej nie tylko jeden z symboli hinduizmu , szczeg\u00f3lnie oddzia\u0142uj\u0105cy na masy wie\u015bniak\u00f3w, kt\u00f3rych problemy le\u017ca\u0142y mu na sercu, ale te\u017c zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie krowa jest podpor\u0105 tysi\u0119cy ma\u0142ych gospodarstw biednych hinduskich ch\u0142op\u00f3w. I tak jest w istocie. Wielu publicyst\u00f3w (por. M. Harris, Krowy, \u015bwinie, wojny i czarownice<\/em>), tak\u017ce Polak\u00f3w, znawc\u00f3w problematyki Trzeciego \u015awiata (np. W. Gie\u0142\u017cy\u0144ski, R. Piekarowicz) uwa\u017ca, \u017ce kult krowy nie jest \u017cadn\u0105 fanaberi\u0105 rozhisteryzowanych hinduist\u00f3w, ale zwyczajem zrodzonym z indyjskiej specyfiki maj\u0105cym podstawy racjonalne. Krowa to najlepszy sprzymierzeniec milion\u00f3w ubogich wie\u015bniak\u00f3w – ci\u0119\u017cko pracuje na roli, pe\u0142ni te\u017c funkcj\u0119 jako si\u0142a poci\u0105gowa; nie konie s\u0105 bowiem zaprz\u0119gane do wozu, lecz krowy i wo\u0142y. Ch\u0142op, kt\u00f3remu pad\u0142a krowa jest cz\u0119sto pozbawiony mo\u017cliwo\u015bci utrzymania i nierzadko w\u0119druje do miasta, gdzie zostaje n\u0119dzarzem ze slums\u00f3w, jak wielu przed nim. Gospodynie hinduskie przyrz\u0105dzaj\u0105 posi\u0142ki najcz\u0119\u015bciej na ma\u015ble ghi<\/em>, za\u015b za podpa\u0142k\u0119 do gotowania s\u0142u\u017cy im wysuszone krowie \u0142ajno, co wobec ma\u0142ej ilo\u015bci drewna w wielu rejonach Indii jest konieczno\u015bci\u0105. Fakt, \u017ce pog\u0142owie byd\u0142a w Indiach jest monstrualne, liczy od 170-200 mln sztuk, ale pomy\u015blmy, \u017ce gdyby nawet uda\u0142o si\u0119 przeforsowa\u0107 nakaz uboju w celu jego zmniejszenia, kog\u00f3\u017c dotkn\u0119\u0142o by to najbardziej, jak nie biedak\u00f3w z indyjskich wsi, dla kt\u00f3rych jedna lub dwie krowy to ca\u0142y ich maj\u0105tek? A przecie\u017c a\u017c 80% mieszka\u0144c\u00f3w Indii \u017cyje na wsi. My\u015bl\u0105c kategoriami europejskimi, maj\u0105c przed oczami nasze nowoczesne wsie, traktory, wielkie area\u0142y, nie zrozumiemy struktury tamtejszej wsi i tamtych reali\u00f3w, a s\u0105 one zupe\u0142nie odmienne. Zreszt\u0105 nie tylko w Indiach istnia\u0142 zakaz zabijania kr\u00f3w, tak\u017ce w Japonii, Chinach, Tybecie, i to z podobnych przyczyn.<\/p>\n\n\n\n Jeden z wymienionych publicyst\u00f3w pisze wprost: \u201eobraz gigantycznego stada kr\u00f3w tratuj\u0105cego pola Indii jest mitem\u201d (Piekarowicz, Zrozumie\u0107 Indie<\/em>, s. 83) i jeszcze wylicza: \u201ekult krowy utrzymuje przy \u017cyciu najwy\u017cej 9% ca\u0142o\u015bci stada, konieczno\u015b\u0107 ekonomiczna – ca\u0142\u0105 reszt\u0119\u201d (s. 91). A te\u017c mi\u0119dzy bajki nale\u017cy w\u0142o\u017cy\u0107 opinie, \u017ce nie odgania si\u0119 kr\u00f3w z rynku czy z ulicy, regu\u0142\u0105 raczej jest, \u017ce si\u0119 je w\u0142a\u015bnie przegania! A nawet, gdy Hindus jest przyparty do muru, obchodzi religijny zakaz uboju i cho\u0107 sam nie zada krowie gwa\u0142tu, dyskretnie sprzeda j\u0105 np. s\u0105siadowi, kt\u00f3ry jest muzu\u0142maninem\u2026 Krowy jednak umieraj\u0105 same, a pad\u0142ymi zwierz\u0119tami zajmuj\u0105 si\u0119 pogardzani tzw. nieczy\u015bci, kt\u00f3rzy jako jedyni mog\u0105 je\u015b\u0107 wo\u0142owin\u0119. Oczywi\u015bcie, smutny jest obraz wychud\u0142ych starych kr\u00f3w, kt\u00f3rych nikt nie krzywdzi, ale te\u017c nikt si\u0119 nimi nie zajmuje, dlatego warto wspomnie\u0107, \u017ce utworzono przytu\u0142ki dla takich zwierz\u0105t, zwane gouszali<\/em>. Trzeba te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce rz\u0105dy indyjskie staraj\u0105ce si\u0119 o unowocze\u015bnienie kraju, niejeden raz boryka\u0142y si\u0119 z problemem \u015bwi\u0119tej krowy. Wiadomo, \u017ce sam Nehru nie by\u0142 przychylny temu kultowi. Poniewa\u017c urz\u0119dowy zakaz uboju kr\u00f3w nie obowi\u0105zywa\u0142 w kilku prowincjach, gdzie Hindusi stanowili mniejszo\u015b\u0107 , ortodoksi hinduscy i wiele tysi\u0119cy \u015bwi\u0119tych m\u0119\u017c\u00f3w sadhu<\/em> urz\u0105dzili w Delhi (lata 60. XX w.) wielk\u0105 manifestacj\u0119 w obronie kr\u00f3w, ku utrapieniu w\u0142adz. A gdy rz\u0105d wydzieli\u0142 w Rad\u017castanie specjalne miejsca, by zwie\u017a\u0107 tam nadmiar byd\u0142a, podni\u00f3s\u0142 si\u0119 protest i deportacje wstrzymano. Tak wi\u0119c w samych Indiach zdania s\u0105 podzielone: niekt\u00f3rzy Hindusi wstydz\u0105 si\u0119 kultu krowy, inni go broni\u0105.<\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c, nadszed\u0142 czas, by zako\u0144czy\u0107 opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra z czas\u00f3w sprzed 3 tys. lat doprowadzi\u0142a nas do naszego wieku. Jako komentarz pos\u0142u\u017c\u0105 cytaty z Buddy i Gandhiego, kt\u00f3rych dzieli przepa\u015b\u0107 czasowa, wskazuj\u0105c na kontynuacj\u0119, mimo zmian wspomnianych wy\u017cej \u2013 albowiem w obu zawiera si\u0119 idea zmieszana z realiami, kt\u00f3re starali\u015bmy si\u0119 ukaza\u0107: kult krowy ma oczywi\u015bcie sw\u0105 mityczn\u0105 stron\u0119, ale osadzony jest w racjach ca\u0142kiem innej natury. \u201eByd\u0142o to nasi przyjaciele, jak rodzice i inne bliskie nam osoby, poniewa\u017c od byd\u0142a zale\u017cy uprawa roli, daje ono po\u017cywienie, si\u0142\u0119, zdrowie i szcz\u0119\u015bcie\u201d (Budda). \u201eJest dla mnie oczywiste, dlaczego krow\u0119 wybrano na przedmiot kultu: by\u0142a ona dawczyni\u0105 obfito\u015bci. Nie tylko dawa\u0142a mleko, lecz tak\u017ce umo\u017cliwia\u0142a upraw\u0119 roli\u201d (Gandhi). <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" (Tekst napisany dawno temu i drukowany bodaj\u017ce w „Nie z tej Ziemi”, nieistniej\u0105cym ju\u017c periodyku) \u0141a\u017c\u0105 po bazarach, wyskubuj\u0105c co smakowitsze k\u0105ski, wa\u0142\u0119saj\u0105 si\u0119 bezkarnie pomi\u0119dzy straganami, a gdy snuj\u0105c si\u0119 leniwie stan\u0105 na ulicy, ruch uliczny zatrzymuje si\u0119 i nikt ich nie \u015bmie odgoni\u0107… O kim mowa? Oczywi\u015bcie o \u201e\u015bwi\u0119tych krowach\u201d w Indiach! Mo\u017cna […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1691,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1690","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultury-tradycyjne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1690","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1690"}],"version-history":[{"count":26,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1690\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2437,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1690\/revisions\/2437"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Bogini-Hathor-z-glowa-krowy.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Plakietka-fajansowa-ze-skrytki-w-swietym-miejscu.-Knossos.-A.-Michailidou-Cnossos-fot.-nr-64-1024x711.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Niebianska-krowa-Bogini-Nut-Teby-Egipt-grobowiec-faraona.-Za-Egipt-i-Wschod-starozytny-s.-53.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/waza.png\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Indyjski-bog-pasterz-Kriszna.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Procesja-wspolczesna-byk-Nandin-wi4ezie-Siwe.-Fot.-za-A.-Cotterell-Ilustrowana-encyklopedia-legend-i-mitow-swiata-s.-33-856x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Cudowne-byty-wylawiane-w-trakcie-ubijania-mlecznego-oceanu-najnizej-w-rogu-po-prawej-biala-krowa.-Za-N.-Saunders-Dusze-zwierzat-s.-36.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/cow-2610663_1920-683x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/temple-52027_1920-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/mahatma-gandhi-5646515_1920-1024x687.jpg\")