Istnieje stary sumeryjski mit opowiadaj\u0105cy o tajemniczej r a s i e p\u00f3\u0142 ryb i p\u00f3\u0142 ludzi, kt\u00f3ra pod wodz\u0105 niejakiego Oannesa przyp\u0142yn\u0119\u0142a do prastarego miasta Eridu i tu nauczy\u0142a ludzi pisma, budowania miast, rolnictwa i wytapiania metali. W Eridu, na o\u0142tarzu pewnie jednej z najstarszych \u015bwi\u0105ty\u0144 \u015bwiata sk\u0142adano bogom ofiary z ryb – prawdopodobnie by\u0142y to ofiary ca\u0142opalne. Z okresu Ubaid (V-IV tys. p.n.e.) odkryto cmentarzysko w Eridu, gdzie w grobach znajdowa\u0142y si\u0119 m.in. o\u015bci ryb \u2013 znak, \u017ce rybie ofiary wk\u0142adano do grob\u00f3w; mog\u0105 to by\u0107 te\u017c pozosta\u0142o\u015bci posi\u0142ku ofiarnego dla zmar\u0142ych. To element wart zapami\u0119tania, bowiem wskazuje ju\u017c teraz na powi\u0105zania, o kt\u00f3rych jeszcze powiemy, mianowicie: ryb z grobem, \u015bmierci\u0105, za\u015bwiatami…<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Scan-1.jpg\")
W j\u0119zyku Sumer\u00f3w (cho\u0107 s\u0142owo to mog\u0142o zosta\u0107 przej\u0119te ze s\u0142ownika lud\u00f3w niesumeryjskich) ryba to kau<\/em>, i mo\u017ce pozostaje w zwi\u0105zku ze s\u0142owem ka<\/em> \u2013 oznaczaj\u0105cym usta<\/em> oraz czasownik je\u015b\u0107<\/em> (za\u015b a<\/em> to po prostu woda<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3rzy badacze twierdz\u0105, \u017ce sam wielki b\u00f3g Dumuzi (Damu\u2013zi<\/em> znaczy \u201ewierny syn\u201d), odpowiednik umieraj\u0105cego i zmartwychwstaj\u0105cego Tammuza, nale\u017ca\u0142 do postaci z kr\u0119gu kultu z Eridu. Co ciekawe, w tekstach zdarza si\u0119, \u017ce nazywany jest rybakiem<\/strong> (ale i pasterzem); figuruje zreszt\u0105 na tzw. listach kr\u00f3lewskich w\u0142a\u015bnie jako kr\u00f3l-rybak <\/strong>lub kr\u00f3l-pasterz. Do niego te\u017c zwracano si\u0119 jako do Lamgar<\/em> czyli do \u201ePana Sieci\u201d.<\/p>\n\n\n\n Znamy sumeryjskie reliefy przedstawiaj\u0105ce sceny kultowe, na kt\u00f3rych widzimy postaci kap\u0142an\u00f3w przebranych w co\u015b na kszta\u0142t rybich kostium\u00f3w. Czy to wizerunki rybo-ludzi, kt\u00f3rzy przybyli tu z Oannesem? Niekt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce te postacie mog\u0105 uosabia\u0107 tzw. apkallu<\/em>, czyli siedmiu m\u0119drc\u00f3w. Jeszcze w okresie babilo\u0144skim syn Ea, czyli dawnego sumeryjskiego Enki, o imieniu Adapa przedstawiany by\u0142 jako rybak i by\u0142 jednym z siedmiu m\u0119drc\u00f3w<\/strong>1<\/sup><\/a><\/strong><\/sup>. Pami\u0119tajmy, \u017ce w\u0142a\u015bnie owa rasa ludzi-ryb nauczy\u0142a ludzi wielu cywilizacyjnych umiej\u0119tno\u015bci. Ba! Sam Enki bywa\u0142 przecie\u017c przedstawiany (w \u015bwi\u0105tyni w Eridu) jako cz\u0142owiek-ryba \u2013 i jest jednocze\u015bnie bogiem m\u0105dro\u015bci2<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze d\u0142ugo po Sumerach, w stolicy Asyryjczyk\u00f3w odnajdziemy \u015blady kultu ryb \u2013 w Niniwie znajdowa\u0142 si\u0119 mianowicie tzw. Dom Ryb, zapewne specjalna \u015bwi\u0105tynia. To zreszt\u0105 nie by\u0142o mezopotamsk\u0105 specyfik\u0105. Tak\u017ce w Egipcie znajdziemy \u015bwi\u0105tyni\u0119 zwan\u0105 Domem Ryb. W\u0142a\u015bnie w Egipcie mamy do czynienia z dziwn\u0105 sytuacj\u0105, o kt\u00f3rej napomyka autor Zaginionych cywilizacji<\/em> Kondratow sugeruj\u0105c, \u017ce w zwi\u0105zku z symbolem ryby mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia z pozosta\u0142o\u015bci\u0105 jakiego\u015b tabu3<\/sup><\/a><\/sup>. Ot\u00f3\u017c w najstarszych tekstach, tzw. Tekstach Piramid ani razu nie spotyka si\u0119 wyrazu oznaczaj\u0105cego ryb\u0119 wprost \u2013 zawsze, kiedy nast\u0105pi\u0142a konieczno\u015b\u0107 u\u017cycia tego s\u0142owa zast\u0119powano je jakim\u015b ekwiwalentnym. Aby okre\u015bli\u0107 czego dotyczy\u0142o to tabu, nale\u017ca\u0142oby wiedzie\u0107, co ryba symbolizowa\u0142a, a jak wiemy ka\u017cdy \u017cywotny symbol zawsze jest ambiwalentny. Tak wi\u0119c w Egipcie ryby z jednej strony uwa\u017cane by\u0142y za nieczyste, i dlatego nie m\u00f3g\u0142 ich spo\u017cywa\u0107 kr\u00f3l i kap\u0142ani<\/strong>4<\/sup><\/a><\/strong><\/sup>. Ale z drugiej strony ryby nierzadko otaczano kultem, w Mendes np. funkcjonowa\u0142 kult bogini Hatmehit zwanej Pierwsz\u0105 w\u015br\u00f3d ryb, a jej wizerunek przedstawia\u0142 posta\u0107 kobiec\u0105 z ryb\u0105 na g\u0142owie, przypominaj\u0105c\u0105 zreszt\u0105 delfina. I nie wiadomo ju\u017c co s\u0105dzi\u0107 o wnioskach Kondratowa, w kontek\u015bcie faktu, \u017ce uwa\u017cany za pierwszego historycznego w\u0142adc\u0119 Dolnego i G\u00f3rnego Egiptu Narmer mia\u0142 w\u015br\u00f3d swych kr\u00f3lewskich symboli symbol ryby w\u0142a\u015bnie, mianowicie okaza\u0142ego suma, co mo\u017cemy do dzi\u015b podziwia\u0107 na niekt\u00f3rych zachowanych zabytkach z epoki tynickiej. Wi\u0119cej \u2013 to od nazwy tej ryby nar<\/em> wywodzi si\u0119 imi\u0119 (czy raczej jedno z jego imion) tego w\u0142adcy5<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n W zwyczajach budowlanych Egipcjan zauwa\u017cymy, \u017ce jako \u201ekamienie w\u0119gielne\u201d, tzw. ofiary fundacyjne s\u0142u\u017cy\u0142y amulety, \u017cywno\u015b\u0107, np. chleb, czaszka wo\u0142u, kwiat lotosu, ale i… ryba, zwana bolti<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Co ciekawe, w ramach sprawowania kultu ryb nale\u017ca\u0142o ofiarowywa\u0107 je na o\u0142tarzach jako ofiary ca\u0142opalne. Czy nie nasuwa si\u0119 tu skojarzenie ze zwyczajami z Eridu? Co wi\u0119cej, w j\u0119zyku Egipcjan posi\u0142ek ofiarny nazywa\u0142 si\u0119 kau,<\/em> je\u015bli przypomnimy sobie leksemy sumeryjskie: ka<\/em> (je\u015b\u0107) i kau<\/em> (ryba), to w powi\u0105zaniu z jednakowym zwyczajem palenia na o\u0142tarzu ofiary z ryb, mo\u017cna wysun\u0105\u0107 hipotez\u0119 o jednym \u017ar\u00f3dle tego archaicznego kultu (tu warto przypomnie\u0107 o wp\u0142ywach mezopotamskich w okresie Nagada II i tynickim).<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna zatem zak\u0142ada\u0107, \u017ce kult i symbol ryb jest jednym ze starszych mitologem\u00f3w \u015ar\u00f3dziemnomorza. Na czym jednak zasadza\u0142o si\u0119 jego wielkie znaczenie?<\/p>\n\n\n\n Trzeba nam wiedzie\u0107, \u017ce zwi\u0105zek morskich zwierz\u0105t z wodami widziano na wy\u017cszej, mitologicznej p\u0142aszczy\u017anie – jako zwi\u0105zek z mitycznym Praoceanem, tym, kt\u00f3ry p\u0142ynie tak\u017ce w niebiosach i w trzeciej wielkiej strefie uniwersum – krainie podziemnej. Uosabia\u0142y moc \u017bycia, wy\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 z g\u0142\u0119bin, do kt\u00f3rych powracano po \u015bmierci, by zn\u00f3w si\u0119 odrodzi\u0107. W rybie widziano zatem pot\u0119\u017cny symbol; jako istota najg\u0142\u0119biej zanurzona w pierwotne tworzywo bytu by\u0142a postrzegana jako ta, kt\u00f3re podtrzymuje ziemi\u0119 zanurzon\u0105 w Praoceanie, i skontrastowana zosta\u0142y z ptakiem, jako zwi\u0105zanym ze sfer\u0105 nieba: oto dwa symbole kra\u0144c\u00f3w axis mundi<\/em><\/strong>, Filara \u015awiata. Potem cz\u0119\u015bciej u st\u00f3p tego\u017c, w postaci S\u0142upa, Drzewa, G\u00f3ry, kt\u00f3rych \u201ekorzenie\u201d by\u0142y zanurzone w prawodach, napotkamy obraz w\u0119\u017ca. W\u0105\u017c tkwi zatem u korzeni, ale kto wie czy nie z a j \u0105 \u0142 on miejsca ryby; o wyparciu (lub ekwiwalencji) symboliki ryby przez symbolik\u0119 w\u0119\u017ca mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 niekt\u00f3re archaizmy, np. z teren\u00f3w indyjskich: oto potw\u00f3r Morza Makara, kt\u00f3ry pierwotnie by\u0142 ryb\u0105, sta\u0142 si\u0119 w ikonografii w\u0119\u017cem lub \u201emorskim potworem\u201d. By\u0142 zarazem \u201ewierzchowcem\u201d boga Waruny, kt\u00f3ry zreszt\u0105 ma w sobie wiele cech b\u00f3stwa \u015bmierci i odrodzenia. Dalej: nazwa nagapasa<\/em>, u\u017cywana na oznaczenie sieci b\u0119d\u0105cej w wyposa\u017ceniu tego b\u00f3stwa, sieci rybackiej, dodajmy; ale wszak wyraz naga<\/em> zacz\u0105\u0142 oznacza\u0107 nie ryb\u0119, lecz w\u0119\u017ca6<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Przejd\u017amy teraz do innego zagadnienia. Ot\u00f3\u017c czci\u0105 otaczano nieraz ryby okre\u015blonego gatunku, jak np. w Egipcie. Czy w tym kontek\u015bcie mo\u017cemy przyj\u0105\u0107, \u017ce na gruncie indyjskim r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy wyrazami \u201emina\u201d<\/em> i \u201ematsja\u201d<\/em>, kt\u00f3re jeszcze pojawi\u0105 si\u0119 w tek\u015bcie poni\u017cej, wynika nie st\u0105d, \u017ce wywodz\u0105 si\u0119 one z r\u00f3\u017cnych j\u0119zyk\u00f3w, ale \u017ce ich desygnatami by\u0142y r\u00f3\u017cne ryby, albo te\u017c jeden wyraz okre\u015bla\u0142 ryb\u0119 w og\u00f3le, a drugi \u2013 okre\u015blony gatunek. Na rysunkach hinduskich ryba b\u0119d\u0105ca awatar\u0105 Wisznu, jest przedstawiana z rogiem, a takie \u201erogi\u201d posiada pewien morski ssak \u2013 mianowicie mor\u015bwin, kt\u00f3ry nale\u017cy do gatunk\u00f3w delfin\u00f3w (jednym z wierzchowc\u00f3w Waruny tak\u017ce jest delfin). Skoro doszli\u015bmy ju\u017c do \u201esprawy delfina\u201d, to nie spos\u00f3b pomin\u0105\u0107 Grecji, kt\u00f3rej mity przytaczamy wierz\u0105c, \u017ce przechowuj\u0105 starsze, minojskie archetypy mitologiczne, tak jak mity i legendy Indii zachowa\u0142y starsze kompleksy wierze\u0144, si\u0119gaj\u0105ce \u2013 z czym zgadza si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 indolog\u00f3w \u2013 czas\u00f3w Harappy i Mohend\u017co Daro. Skoro wi\u0119c pad\u0142o s\u0142owo \u201edelfin\u201d, to wszystkim od razu przyjd\u0105 na my\u015bl Delfy. I s\u0142usznie, cho\u0107 sprawa jest mocno skomplikowana. Mamy oto nazwy o rdzeniu delph<\/em> oraz phyt<\/em>; pami\u0119tamy przecie\u017c o Pytonie i Pytii (zreszt\u0105 pierwotna nazwa miejscowo\u015bci to Phyto<\/em>). Nazwa delfin nie wydaje si\u0119 pierwotna, sympatycznego ssaka zacz\u0119to ni\u0105 okre\u015bla\u0107, jak si\u0119 zdaje, do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano i do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ane s\u0105 zwi\u0105zane z delfinami opowie\u015bci Grek\u00f3w, cho\u0107 kto wie jak stare mitologemy przechowa\u0142y. Znamy np. opowie\u015b\u0107 o tym, jak Apollo zamieniony w delfina sprowadzi\u0142 do wyroczni delfijskiej krete\u0144skich \u017ceglarzy. I oto mamy trop krete\u0144ski… A w pami\u0119ci \u2013 sal\u0119 w Knossos, na \u015bcianach kt\u00f3rej widnia\u0142y freski z delfinami (cho\u0107 jak nazywano je w j\u0119zyku Minojczyk\u00f3w przecie\u017c nie wiemy). Niew\u0105tpliwie na Krecie istnia\u0142a jaka\u015b forma adoracji tych morskich zwierz\u0105t. Niekt\u00f3rzy badacze s\u0105dz\u0105, \u017ce w kulturze minojskiej delfin by\u0142 wcieleniem samego Posejdona, czy raczej jego przedgreckiego odpowiednika. Z delfinami zwi\u0105zany jest Dionizos, kt\u00f3ry podobno pewnego razu zamieni\u0142 pirat\u00f3w morskich w te zwierz\u0119ta, by mog\u0142y nie\u015b\u0107 pomoc rozbitkom. Zachowa\u0142a si\u0119 historia o synu Ino Melikertesie, wrzuconym do morza i uratowanym przez delfiny, kt\u00f3re wynios\u0142y go na Przesmyk Koryncki; na cze\u015b\u0107 tego wydarzenia ustanowiono Igrzyska Istmijskie. Mamy opowie\u015b\u0107 Herodota o Delfinie umieszczonym na niebie przez Posejdona w nagrod\u0119 za uratowanie \u017cycia synowi boga, muzykowi Arionowi, kt\u00f3rego \u017ali \u017ceglarze zamierzali zabi\u0107, ten za\u015b chc\u0105c si\u0119 przed tym ratowa\u0107, wskoczy\u0142 do morza, sk\u0105d wynios\u0142y go na brzeg delfiny.<\/p>\n\n\n\n Koniecznie trzeba w tym miejscu powiedzie\u0107, i\u017c na ziemi greckiej do\u015b\u0107 powszechnie wierzono, \u017ce delfiny s\u0105 przewodnikami dusz umar\u0142ych!<\/p>\n\n\n\n Ale w kontek\u015bcie Delf rysuje nam si\u0119 k\u0142opot: greckie s\u0142owo \u201edelfin\u201d wcale nie oznacza\u0142 delfina, lecz … w\u0119\u017ca. Przecie\u017c wiemy, \u017ce Apollo walczy\u0142 w Delfach z w\u0119\u017cem, zwanym te\u017c Phyto. Na pokonanym ciele w\u0119\u017ca-smoka po\u0142o\u017cony zosta\u0142 kamie\u0144 \u2013 s\u0142ynny omphalos (p\u0119pek \u015bwiata). Co ciekawe wiara, \u017ce zanim przyst\u0105pi si\u0119 do zak\u0142adania podwalin do jakiej\u015b budowli nale\u017cy kamieniem w specjalnym rytuale unieruchomi\u0107 g\u0142ow\u0119 wielkiego W\u0119\u017ca obecna jest r\u00f3wnie\u017c w rytua\u0142ach budowniczych Indii. I jak tam „nak\u0142ada” nam si\u0119 symbolika w\u0119\u017ca i ryby… (doprawdy nie warto w kontek\u015bcie rozwa\u017ca\u0144 o micie wnosi\u0107 zastrze\u017ce\u0144, \u017ce delfin nie jest ryb\u0105 – to bowiem jest argumentem racjonalnym, nie maj\u0105cym z my\u015bleniem typu mitycznego nic wsp\u00f3lnego).<\/p>\n\n\n\n Warto powiedzie\u0107, \u017ce s\u0142owo pytho<\/em> mo\u017ce pochodzi\u0107 od \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu poth<\/em>-, z leksyki semickiej i oznacza\u0107 \u201d\u0142ono, szczelina\u201d. Grecki wyraz delphys<\/em> znaczy \u2013 \u201e\u0142ono\u201d (\u201ew\u0105\u017c\u201d to delphis). <\/em>Mo\u017ce zatem to jest w\u0142a\u015bciwy trop… Nazwa Delphoi<\/em> (Delfy) wi\u0105\u017ce si\u0119 etymologicznie i z „delfinem” i z „\u0142onem”. Na wyspie Delos (por. podobny rdze\u0144) odkryto tzw. Dom Delfin\u00f3w usytuowany obok \u015bwi\u0119tej jaskini. W\u0142a\u015bnie: jaskinia, miejsce \u015bwi\u0119te, \u0142ono, szczelina… Najprawdopodobniej kompleks \u201ejaskinia=\u0142ono ziemi\u201d + delfin wywodzi si\u0119 z prastarej warstwy mitologicznej, gdzie jaskinia by\u0142a \u0142\u0105cznikiem mi\u0119dzy strefami bytu. Taki by\u0142by sens zwi\u0105zku z \u201eryb\u0105\u201d tu: z delfinem, ot\u00f3\u017c jako mieszkaniec podwodnego Oceanu m\u00f3g\u0142 poprzez jaskinie dociera\u0107 w strefy powy\u017cej. By\u0142 par excellence mieszka\u0144cem za\u015bwiat\u00f3w, dlatego m\u00f3g\u0142 by\u0107 przewodnikiem, albo i przewo\u017anikiem dusz zmar\u0142ych. W Grecji znane s\u0105 wizerunki postaci siedz\u0105cej na delfinie, a takie wizerunki mog\u0142y wskazywa\u0107 na symbolik\u0119 przewo\u017cenia do \u015bwiata umar\u0142ych, albo te\u017c odwrotnie – ze \u015bwiata umar\u0142ych do \u017cywych (mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c inicjacj\u0119, czyli tak\u017ce rodzaj rytualnej \u015bmierci…). Na grobach za\u015b jeszcze d\u0142ugo na kamieniach ryto wizerunki ryb. Zatem ich zwi\u0105zek ze \u015bwiatem umar\u0142ych trwa\u0142. Zmarli za\u015b przebywali drog\u0119 przez Praocean, ten Podziemny, ale \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 z Niebia\u0144skim (op\u0142ywa\u0142 bowiem wszystkie sfery uniwersum). Rzadko u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce staro\u017cytni niebo postrzegali w\u0142a\u015bnie jako przestw\u00f3r, gdzie p\u0142yn\u0105\u0142 Praocean. Niebo by\u0142o, by tak rzec – p\u0142ynne… W Mezopotamii powiadano, \u017ce znaki zodiaku powsta\u0142y, gdy wielki b\u00f3g wy\u0142owi\u0142 je sieci\u0105 z Oceanu.<\/p>\n\n\n\n Zwi\u0105zek przer\u00f3\u017cnych mitycznych postaci ze sfer\u0105 niebios musimy ujrze\u0107 te\u017c jako zwi\u0105zek ze swoist\u0105 \u201eform\u0105\u201d nieba \u2013 gwie\u017adzistego. \u015aledz\u0105c uk\u0142ady gwiazd dopatrywano si\u0119 okre\u015blonych mitem kszta\u0142t\u00f3w Poniewa\u017c za\u015b ziemia by\u0142a niejako \u201eodbiciem\u201d nieba, tak\u017ce gwiazdy uwa\u017cano za dusze umar\u0142ych, analogicznie jak ryby. Gwiazdy – w „p\u0142ynnym” niebie by\u0142y jak ryby w ziemskich wodach. I by\u0142o tak zar\u00f3wno w Sumerze, jak i w Egipcie, w Grecji i w Indiach. Przyjrzyjmy si\u0119 temu bli\u017cej, zwr\u00f3ciwszy si\u0119 wpierw ku Indiom. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce zar\u00f3wno struktura, jak i leksyka j\u0119zyk\u00f3w drawidyjskich jest podobna do j\u0119zyka jakim pos\u0142ugiwali si\u0119 Protohindusi, czyli mieszka\u0144cy wsp\u00f3\u0142czesnych Sumerowi i Egiptowi miast kultury Harappy, warto przytoczy\u0107 pewn\u0105 ich w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 \u2013 oto we wszystkich j\u0119zykach tej grupy wyraz oznaczaj\u0105cy „ryb\u0119” wymawia si\u0119 min, <\/em>a posiada on jeszcze inne znaczenie, mianowicie \u2013 „gwiazda”. I co r\u00f3wnie interesuj\u0105ce, ze znakami okre\u015blaj\u0105cymi „ryb\u0119” zawsze wyst\u0119puje cyfra 6. „Sze\u015b\u0107 gwiazd” za\u015b to zwyczajowe okre\u015blenie gwiazdozbioru Plejad. Sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ta dziwna zbitka znaczeniowa? Dodajmy, \u017ce na prastarych piecz\u0119ciach znalezionych w miastach doliny Indusu widnieje stw\u00f3r okre\u015blony przez badaczy cywilizacji harappa\u0144skiej, Allchin\u00f3w, jako „rybogwiazda”. Czy do uto\u017csamienia gwiazdy i ryby przyczyni\u0142a si\u0119 kosmologia czy r\u00f3wnie\u017c sw\u00f3j udzia\u0142 w tym mia\u0142a prosta obserwacja kszta\u0142tu pewnego morskiego stworzonka, mianowicie tego, kt\u00f3rego jeszcze dzi\u015b nazywamy roz-gwiazd\u0105<\/em>? Zagadek jest wi\u0119cej \u2013 oto na piecz\u0119ciach harappa\u0144skich widnieje jeszcze dziwniejszy stw\u00f3r: rybogwiazda z g\u0142ow\u0105 byka! To stw\u00f3r hybrydyczny \u2013 na pewno. Ale to tak\u017ce plastyczny z a p i s wyra\u017caj\u0105cy to, co dzieje si\u0119 na niebie z konstelacjami. Plejady wszak to grupa gwiazd „zawarta” w gwiazdozbiorze… Byka. Mo\u017ce warto, zanim zaczniemy interpretowa\u0107 mit albo stary rysunek jako absurdalny, zapozna\u0107 si\u0119 z ruchami gwiazd i planet na nocnym niebie, cz\u0119sto bowiem mit jest po prostu udramatyzowan\u0105 i spersonifikowan\u0105 opowie\u015bci\u0105 o tym, co widziano na Niebie.<\/p>\n\n\n\n Dusza zatem postrzegana by\u0142a zar\u00f3wno jako ryba, jak i gwiazda. W mitach greckich znajdziemy wiele zamienionych w gwiazdy postaci. To pewnie echa, ju\u017c sfabularyzowane, wierze\u0144, w kt\u00f3rych ka\u017cdy zmar\u0142y (a \u015bci\u015blej cz\u0119\u015b\u0107 jego osobowo\u015bci) pojawia si\u0119 jako gwiazda na niebie. Ale r\u00f3wnocze\u015bnie staje si\u0119 ryb\u0105, jak np. Glaukos.<\/p>\n\n\n\n W\u0142a\u015bnie w tym miejscu warto si\u0119gn\u0105\u0107 po wspominany wy\u017cej motyw – sieci. Tak\u0105 dusz\u0119-ryb\u0119 nale\u017ca\u0142o bowiem wy\u0142owi\u0107 sieci\u0105 z Otch\u0142ani Praoceanu, by nie pozostawi\u0107 jej na pastw\u0119 Chaosu. I ciekawostka \u2013 Egipcjanie unikaj\u0105cy przedstawiania w pi\u015bmie s\u0142owa ryba<\/em>, mieli za to hieroglif na oznaczenie sieci rybackiej, a warto\u015b\u0107 literowa tego hieroglifu to – mn. Jak to wymawiano: men, min? Czy to tylko przypadkowa zbie\u017cno\u015b\u0107 z j\u0119zykiem Drawid\u00f3w, w kt\u00f3rych ryba (i gwiazda) to min<\/em>? W dzisiejszym hinduizmie zachowa\u0142a si\u0119 chyba nieindoeuropejska nazwa ryby i brzmi ona \u2013 uwaga \u2013 mina, <\/em>takie miano figuruje w hinduskim Zodiaku na okre\u015blenie znaku Ryb.<\/p>\n\n\n\n Jedna z form obrazowania prastarej bogini Parwati prezentuje j\u0105 jako siedz\u0105c\u0105 na rybie, a jej przydomek brzmi: Mina<\/strong><\/em>kszi \u2013 Rybiooka. W Indiach, w rybiej postaci przedstawiana jest te\u017c np. bogini Jamuna, kt\u00f3rej imi\u0119 jest r\u00f3wnocze\u015bnie mianem rzeki, i kt\u00f3ra wedle pewnych tradycji jest siostr\u0105 bli\u017aniaczka boga podziemi Jamy. Inna nazwa ryby to matsja<\/em> i tak nazywana jest awatara Wisznu. Sam Wisznu z kolei nieraz bywa przedstawiany jako wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z pot\u0119\u017cnej paszczy ryby-potwora. <\/p>\n\n\n\n Ten ostatni aspekt wizualizacji odnosi si\u0119 po trosze do tzw. toposu Jonasza, wpisuj\u0105c si\u0119 w obr\u0119b mitu inicjacyjnego tak\u017ce przecie\u017c \u0142\u0105cz\u0105cego si\u0119 z symbolik\u0105 ryby, po trosze za\u015b do aspektu kosmologicznego (wy\u0142aniania si\u0119 z Chaosu, z niebytu). Zreszt\u0105 oba te aspektu \u0142\u0105czy podobna symbolika, \u015bmier\u0107 i odrodzenie inicjacyjne nak\u0142ada si\u0119 przecie\u017c na obraz \u017bycia i \u015amierci7<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Ryba to r\u00f3wnie\u017c symbol wspomnianego ju\u017c Waruny, kt\u00f3ry wed\u0142ug hinduskiej wersji mitu o potopie by\u0142 jego sprawc\u0105. Matsja<\/em> jako wcielenie Wisznu by\u0142a ryb\u0105, kt\u00f3ra uratowa\u0142a z potopu Manu (indyjskiego Noego) i nauczy\u0142a go praw. Ba! W Indiach opowiada si\u0119 histori\u0119 o krainie, zwanej w\u0142a\u015bnie Matsja<\/em>, kt\u00f3r\u0105 zamieszkuj\u0105 \u015bwi\u0119te istoty o kszta\u0142tach rybo-ludzi. Czy to nam czego\u015b nie przypomina? R a s a takich rybo-ludzi przyp\u0142yn\u0119\u0142a przecie\u017c do Sumeru. Czy nie mamy tutaj do czynienia z jakim\u015b si\u0119gaj\u0105cym w dalek\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3lnym rdzeniem, albo zapo\u017cyczeniem? A jeszcze siedmiu <\/strong>apkallu<\/em>, m\u0119drc\u00f3w z Mezopotamii… Ot\u00f3\u017c istnieje wersja indyjskiego mitu o Manu, wedle kt\u00f3rej uratowanych zosta\u0142o pr\u00f3cz samego Manu \u2013 uwaga \u2013 siedmiu<\/strong> boskich prorok\u00f3w. Czy tak\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 na karb przypadku? Wi\u0119cej \u2013 wida\u0107 te\u017c zbie\u017cno\u015b\u0107 z opowie\u015bciami egipskimi. Ot\u00f3\u017c w G\u00f3rnym Egipcie, w \u015bwi\u0105tyni w Edfu, na \u015bcianach pokrytych hieroglifami znajduje si\u0119 zapis pewnej legendy, opowiadaj\u0105cej o bogach \u017cyj\u0105cych na wyspie otoczonej wodami ogromnego oceanu, i o tym, \u017ce pewnego razu nasta\u0142a straszna pow\u00f3d\u017a, z kt\u00f3rej uratowa\u0142o si\u0119 tylko \u2013 uwaga \u2013 siedmiu<\/strong> m\u0119drc\u00f3w. Owi m\u0119drcy, zwani tak\u017ce bogami budowniczymi wznosili tzw. \u015bwi\u0119te kopce i w og\u00f3le byli sprawcami odradzania si\u0119 \u015bwiata po potopie… Nie ma wyj\u015bcia, trzeba przyj\u0105\u0107, \u017ce niekt\u00f3re z opowie\u015bci by\u0142y wsp\u00f3lne, bez wzgl\u0119du na to czy uznamy to za efekt zapo\u017cycze\u0144, istnienia wsp\u00f3lnego pra\u017ar\u00f3d\u0142a, czy za wynik istnienia pod\u015bwiadomych obraz\u00f3w archetypicznych.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem coraz wyrazi\u015bciej rysuj\u0105 nam si\u0119 pewne mo\u017cliwo\u015bci rozumienia dawnych wierze\u0144 zwi\u0105zanych z symbolem ryb. Ale pozosta\u0142 jeszcze jeden trop. Jak ju\u017c wy\u017cej wspomnieli\u015bmy przy okazji boga i kr\u00f3la Dumuziego, zwi\u0105zany by\u0142 on tak\u017ce z osob\u0105 kr\u00f3la<\/strong> w\u0142a\u015bnie. Od czasu bada\u0144 Frazera wiadomo o istniej\u0105cej w spo\u0142ecze\u0144stwach agrarnych instytucji \u015bwi\u0119tego kr\u00f3la, kr\u00f3la-kap\u0142ana. Przypomnijmy w tym miejscu mn<\/em> \u2013 egipsk\u0105 sie\u0107 rybacka, a mo\u017ce tak\u017ce tzw. plakietk\u0119 Narmera, na kt\u00f3rej b\u00f3g Horus trzyma sp\u0119tanego wroga. P\u00f3\u017aniejsza tradycja nazywa Narmera Min<\/u><\/em> albo Menes8<\/sup><\/a><\/sup>. Nar-<\/em> za\u015b to rdze\u0144 wyrazowy, kt\u00f3ry dzieli ten pierwszy w\u0142adca z nazw\u0105 ryby. Skoro ju\u017c pozwalamy sobie na daleko posuni\u0119te domys\u0142y, przywo\u0142ajmy jeszcze krete\u0144skiego Minosa<\/u><\/em>. A mo\u017ce te\u017c indyjskiego Manu<\/u><\/em>, pierwszego prawodawc\u0119 i w\u0142adc\u0119 uratowanego z potopu przez Ryb\u0119… Zreszt\u0105 ju\u017c dawno zauwa\u017cono te zbie\u017cno\u015bci, ale w ko\u0142ach naukowych raczej je odrzucono, mo\u017ce zbyt pochopnie? Mo\u017ce jednak tytu\u0142 w\u0142adcy w jaki\u015b spos\u00f3b, na podstawie nieznanego nam mitu, zachowa\u0142 prastary mityczno-magiczny zwi\u0105zek z ryb\u0105? Dlaczego w starym Egipcie ryba by\u0142o tabu; jak wiemy tabu najcz\u0119\u015bciej odnosi\u0142o si\u0119 do osoby kr\u00f3lewskiej? Wiele dziwnych i wygl\u0105daj\u0105cych na bardzo stare element\u00f3w \u0142\u0105czy kultur\u0119 Celt\u00f3w z kulturami lud\u00f3w morza \u015ar\u00f3dziemnego 9<\/sup><\/a><\/sup> \u2013 a przecie\u017c wszyscy znamy opowie\u015bci o Graalu i Kr\u00f3lu Rybaku<\/strong>. Czy\u017cby w tytule tajemniczego w\u0142adcy zachowa\u0142 si\u0119 jaki\u015b archaiczny kompleks wierze\u0144?1<\/sup><\/a>0<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Symbolika ryby, ale te\u017c rybackiej sieci w przedziwny spos\u00f3b splata si\u0119 z osobami boskimi i kr\u00f3lewskimi. Jaka zatem tre\u015b\u0107 kryje si\u0119 za symbolem rybackiej sieci? Jedn\u0105 z nich jest \u201eunieszkodliwianie\u201d, p\u0119tanie, inn\u0105 \u2013 wy\u0142awianie z otm\u0119t\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Nie trzeba zbyt skomplikowanych zabieg\u00f3w interpretacyjnych, by dostrzec, \u017ce gdy sie\u0107 jako przedmiot ze zwyk\u0142ego \u017cycia przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w sfer\u0119 mitu, pe\u0142ni\u0142 w nim tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 \u2013 tyle, \u017ce na poziomie ponadrzeczywistym. Wy\u0142owienie czego\u015b z wody to najzwyczajniejsza w \u015bwiecie rzecz \u2013 ale gdy wy\u0142awia si\u0119 przedmiot niezwyk\u0142y \u2013 magiczn\u0105 ryb\u0119, skarb, dziwne, boskie zwierz\u0119, to i sama sie\u0107 nabiera cech znacznie bardziej subtelnych, metaforycznych, symbolicznych. Nie dzieje si\u0119 w tym przypadku nic innego ni\u017c… w wierszu. Zwyk\u0142a rzecz zamienia si\u0119 w niezwyk\u0142\u0105. Pierwsz\u0105 zatem \u201epowinno\u015bci\u0105\u201d sieci jest wy\u0142awianie<\/em> \u2013 z g\u0142\u0119bi w\u00f3d, pod powierzchni\u0105 kt\u00f3rych nie wiemy, co si\u0119 kryje. Na rozkaz boga Re syn\u00f3w Horusa, patrona faraon\u00f3w, wydoby\u0142 z wody – za pomoc\u0105 sieci – Sobek, b\u00f3g o kszta\u0142cie krokodyla. <\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Innym razem, gdy uton\u0119\u0142o w Wodach Oko Ksi\u0119\u017cycowe, tak\u017ce trzeba by\u0142o u\u017cy\u0107 sieci, by je wy\u0142owi\u0107. To zapadaj\u0105ce w to\u0144 Oko to nikn\u0105cy ksi\u0119\u017cyc boga nieba Horusa. Tam gdzie siedzib\u0119 sw\u0105 mia\u0142a bogini Neith, w Sais znajdowa\u0142o si\u0119 sanktuarium, zwane Domem Sieci. Wedle egipskiej Ksi\u0119gi Umar\u0142ych w za\u015bwiatach istnieje straszliwa sie\u0107, kt\u00f3rej bali si\u0119 zmarli. Jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy badacze (por. R. Graves, Bia\u0142a bogini<\/em>) najpewniej wywodz\u0105ca si\u0119 z Krety bogini Diktynna zwi\u0105zana jest z sieci\u0105, a jej imi\u0119 znaczy w\u0142a\u015bnie sie\u0107<\/em>. Na pewnym malowidle z Thery widzimy posta\u0107 kobiec\u0105, kt\u00f3rej towarzyszy sie\u0107. Musia\u0142a mie\u0107 jaki\u015b mityczny, trudny ju\u017c dzi\u015b do ustalenia, zwi\u0105zek z rybakami. Sie\u0107 w swej funkcji wy\u0142awiania z odm\u0119t\u00f3w, mog\u0142a w mitach by\u0107 wymienna z harpunem, o\u015bcieniem, tr\u00f3jz\u0119bem.<\/p>\n\n\n\n Wysublimowane znaczenie to wy\u0142awianie dusz ludzkich, innymi s\u0142owy z otch\u0142ani \u015bmierci wy\u0142awia si\u0119 dusze, kt\u00f3re, jak ju\u017c wiemy, przedstawiano sobie pod postaci\u0105 ryby. W p\u00f3\u017anym, bo orfickim \u017ar\u00f3dle Orfeusz bywa nazywany Rybakiem,<\/strong> gdy\u017c \u0142owi ludzi, \u017cyj\u0105cych jak ryby w wodzie (w sensie Otch\u0142ani) i wyci\u0105ga ich na \u015bwiat\u0142o.<\/p>\n\n\n\n To stara idea \u2013 przemiana ryby w cz\u0142owieka. Rybia natura stanowi najprymitywniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 naszej natury zwierz\u0119cej, a w\u0119dka religii jest po to, by nas z niej wyci\u0105gn\u0105\u0107<\/em> – twierdzi badacz mitologii J. Campbell1<\/sup><\/a>1<\/sup>. Campbell akcentuje tu akurat jakby odwrotn\u0105 stron\u0119 zagadnienia, kt\u00f3rym si\u0119 zajmujemy.<\/p>\n\n\n\n Powiedzieli\u015bmy wy\u017cej o indyjskiej wizji, wedle kt\u00f3rej ryba po potopie nauczy\u0142a Manu praw \u2013 teraz nale\u017cy doda\u0107, \u017ce by\u0142y to, wedle jednej z wersji mitu, proste prawa ryb, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w znanym nam i dzi\u015b prymitywnym pogl\u0105dzie, \u017ce \u201edu\u017ce ryby po\u017ceraj\u0105 ma\u0142e\u201d. Mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c z interpretacj\u0105 znawcy mitologii Campbellem zgodzi\u0107, ale czy do ko\u0144ca ? Wersja hinduska jest wersj\u0105 p\u00f3\u017an\u0105, pewnie ju\u017c reinterpretacj\u0105 starego mitologemu, tego samego, kt\u00f3ry nie zdo\u0142a\u0142 ulec zmianie u Sumer\u00f3w, a w\u0142a\u015bnie w ich micie nie ma mowy o prymitywnych prawach rybo-ludzi, przeciwnie \u2013 Oannes nauczy\u0142 ludzi podstaw kulturowych zachowa\u0144, jest typem herosa cywilizatora.<\/p>\n\n\n\n Z sieci\u0105 zwi\u0105zany jest tak\u017ce Waruna. A w\u0142a\u015bciwie z pewnego rodzaju lassem, zwanym nagapasa<\/em>, kt\u00f3rym p\u0119ta z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. Tu ukazuje nam si\u0119 inna funkcja sieci \u2013 nie wy\u0142awiania na \u015bwiat\u0142o dzienne czego\u015b, ale p\u0119tania<\/em>, zwi\u0105zania, unieruchamiania. Przy czym warto zapami\u0119ta\u0107, i\u017c Waruna by\u0142 tak\u017ce stra\u017cnikiem nieba i bogiem zdrowia, przeznaczenia oraz kierunku zachodniego. B\u00f3g p\u0119ta \u201ez\u0142oczy\u0144c\u00f3w\u201d jako zagra\u017caj\u0105cych Porz\u0105dkowi. Jak Marduk, babilo\u0144ski b\u00f3g, gdy pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 sieci\u0105, kt\u00f3r\u0105 otrzyma\u0142 od swego ojca Anu, by unieruchomi\u0107 ni\u0105 wodnego potwora Tiamat. A jak indyjski Waruna \u0142apa\u0142 z\u0142oczy\u0144c\u00f3w, tak egipski Onuris, uosobienie kr\u00f3la-\u0142owcy<\/strong>, \u0142owi\u0142 na lasso wrog\u00f3w Horusa. Warun\u0119 przypomina tak\u017ce grecki Hefajstos. Kt\u00f3\u017c nie pami\u0119ta zabawnej sceny, najpewniej mocno ju\u017c przetworzonym w micie greckim, gdy przy\u0142apawszy sw\u0105 \u017con\u0119 Afrodyt\u0119 na amorach z Aresem, Hefajstos sp\u0119ta\u0142 ich sieci\u0105, by ukaza\u0107 ich wyst\u0119pek Olimpijczykom? Ale pierwotne znaczenie tej sceny nie musia\u0142o by\u0107 wcale, i raczej nie by\u0142o, rodzajem „komedii dworskiej”. Hefajstos by\u0142 bogiem zwi\u0105zanym z G\u00f3r\u0105 (zrzuci\u0142a go z niej Hera, w wyniku czego b\u00f3g okula\u0142), by\u0142 Kulawcem \u2013 jak Waruna i Jama, b\u00f3g \u015bmierci. Wielu bog\u00f3w kierunku zachodniego by\u0142o jednocze\u015bnie Kulawcami – to znak zwi\u0105zku z sacrum, znami\u0119 inno\u015bci, za-\u015bwiatowego pochodzenia. I ubytku – zachodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce to „uszkodzone” s\u0142o\u0144ce. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie do nich nale\u017ca\u0142o p\u0119tanie wszystkich tych, kt\u00f3rzy zagra\u017cali porz\u0105dkowi \u015bwiata? Sie\u0107 w funkcji p\u0119tania, unieruchamiania, \u0142apania dzieli swe miejsce w mitach z nagapasa<\/em>, lassem, arkanem. Wtedy sie\u0107 nie musi oczywi\u015bcie mie\u0107 zwi\u0105zku z wodami1<\/sup><\/a>2<\/sup>. Ale co interesuj\u0105ce, te wszystkie „przyrz\u0105dy” s\u0142u\u017c\u0105ce niegdy\u015b do \u0142apania ryb, jak sie\u0107 czy o\u015bcie\u0144 w wielu mitach sta\u0142y si\u0119 akcesoriami bog\u00f3w czy demon\u00f3w \u015bmierci, do zada\u0144 kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142o wyci\u0105ganie duszy z cia\u0142a – i to nawet wtedy, gdy zwi\u0105zek duszy jako ryby z wod\u0105 dawno zosta\u0142 zapomniany. Tak\u017ce w wierzeniach s\u0142owia\u0144skich \u015amier\u0107 wyci\u0105ga\u0142a dusz\u0119 o\u015bcieniem… Ale to ju\u017c materia\u0142 na inna opowie\u015b\u0107, my d\u0105\u017c\u0105c ju\u017c do zako\u0144czenia spr\u00f3bujemy dokona\u0107 czego\u015b na kszta\u0142t podsumowania. Zatem najpierw: symbolika ryby zwi\u0105zana jest z nast\u0119puj\u0105cymi \u201epolami\u201d znacze\u0144:<\/p>\n\n\n\n – podpora \u015bwiata, u do\u0142u axis mundi (zamiennie z w\u0119\u017cem); funkcja kosmogoniczna,<\/p>\n\n\n\n – ci\u0105g: dusze=ryby=gwiazdy, a tak\u017ce ryba-przewodnik zmar\u0142ych do krainy umar\u0142ych, i w tym kontek\u015bcie zwi\u0105zek z Niebem (gwiazdozbi\u00f3r Ryb) i Oceanem Niebia\u0144skim, Ziemskim i Podziemnym,<\/p>\n\n\n\n – zwi\u0105zek z wod\u0105, Praoceanem jako motyw pocz\u0105tku, w sensie pocz\u0105tku ludzko\u015bci; por. ludzie-ryby przynosz\u0105ce cywilizacj\u0119 u Sumer\u00f3w i Hindus\u00f3w, por. te\u017c rdze\u0144 indyjski matsja<\/em> i egipski msj<\/em> znacz\u0105cy \u201erodzi\u0107\u201d oraz delphys<\/em> i phyto<\/em> oznaczaj\u0105ce \u0142ono<\/em>; i pocz\u0105tku nowego \u017cycia jednostki, inicjacji (wy\u0142anianie si\u0119 z paszczy, \u015bmier\u0107 i odrodzenie, tak\u017ce mistyczne).<\/p>\n\n\n\n W tzw. wy\u017cszych i monoteistycznych religiach symbol ryby i rybaka pozosta\u0142. Na przyk\u0142ad w buddyzmie. O Buddzie powiada si\u0119, \u017ce jest rybakiem<\/strong> wy\u0142awiaj\u0105cym ryby z Oceanu Sansary <\/strong>1<\/sup><\/a>3<\/strong><\/sup>. Ryby te, dzi\u0119ki jego naukom, poznaj\u0105 \u015bwiat\u0142o zbawienia. Zdarzaj\u0105 si\u0119 nawet wizerunki wyobra\u017caj\u0105ce Budd\u0119 w trakcie \u0142owienia ryb. W tym swoim aspekcie, nie zwa\u017caj\u0105c teraz na r\u00f3\u017cnic\u0119 tre\u015bci nauk, mo\u017cna by rzec, \u017ce Budda nie robi nic innego ni\u017c Orfeusz. A pewnie i wcze\u015bniejsze b\u00f3stwa, o kt\u00f3rych napomykali\u015bmy w tym tek\u015bcie. Ale te\u017c w podobnych obrazach mo\u017cemy rozpozna\u0107 Chrystusa… Pami\u0119tamy, \u017ce zwracaj\u0105c si\u0119 do przysz\u0142ych aposto\u0142\u00f3w zaj\u0119tych \u0142owieniem ryb, powiada im, i\u017c uczyni ich rybakami ludzi. Jak si\u0119 wydaje, nie chodzi w tej kwestii tylko o \u0142 o w i e n i e adept\u00f3w dla nauk Jezusa, ale w\u0142a\u015bnie o sens g\u0142\u0119bszy, by tak rzec – orfejski. Jezus powiada w istocie, \u017ce pragnie wy\u0142awia\u0107 ludzkie istoty z oceanu zwyk\u0142ego \u017cycia, z grzechu. Pragnie ich dusze (pami\u0119tajmy o zbitce znaczeniowej w obr\u0119bie wschodniego \u015ar\u00f3dziemnomorza wci\u0105\u017c \u017cywej: ryba=dusza) wy\u0142owi\u0107 na \u015bwiat\u0142o, inicjowa\u0107 w prawdziwe \u017cycie, wieczne.<\/p>\n\n\n\n Zdaje si\u0119, \u017ce nawet tak rzekomo zwyczajny gest Jezusa (nie chodzi teraz o cud rozmno\u017cenia), jak \u017cywienie s\u0142uchaj\u0105cych go ludzi posi\u0142kiem z\u0142o\u017conym z chleba i ryb <\/strong>ma swe g\u0142\u0119bsze znaczenie. Posi\u0142ek z\u0142o\u017cony z ryb mia\u0142, jak ju\u017c wiemy, swe mocne podstawy w tym rejonie \u015bwiata i konotacje sakralne. Wiadomo te\u017c przecie\u017c, \u017ce zwyczajowo pierwsi chrze\u015bcijanie ceremonialnie obchodzili posi\u0142ek z\u0142o\u017cony wy\u0142\u0105cznie z ryb, chleba i wina (oczywi\u015bcie r\u00f3wnie wiele mo\u017cna by powiedzie\u0107 o mistyce chleba i wina, lecz to ju\u017c musi pozosta\u0107 poza zasi\u0119giem tego eseju). Oczywi\u015bcie pierwsi chrze\u015bcijanie najwi\u0119cej przej\u0119li z tradycji hebrajskiej, ale ta z kolei z prastarych wierze\u0144 kanaanejskich, syryjskich, egipskich, mezopotamskich. A m\u00f3wi\u0105c o kultowych posi\u0142kach z ryb w pi\u0105tki zwykli\u015bmy dzi\u015b \u0142\u0105czy\u0107 je z obyczajem postnym, ale… Warto w tym miejscu powiedzie\u0107 o innym tego obyczaju wymiarze. Ot\u00f3\u017c istnieje hebrajska tradycja, wedle kt\u00f3rej, gdy nast\u0105pi koniec \u015bwiata, to sam Mesjasz z\u0142owi wielk\u0105 ryb\u0119 – Lewiatana – i rozdzieli j\u0105 mi\u0119dzy wiernych. W\u0142a\u015bnie na zapowied\u017a tego przysz\u0142ego wydarzenia praktykuje si\u0119 spo\u017cywanie posi\u0142ku z ryby. A pod wp\u0142ywem syryjskich wierze\u0144 zwi\u0105zanych z bogini\u0105 Atargatis ustalili dzie\u0144 owego posi\u0142ku – w\u0142a\u015bnie na pi\u0105tek 1<\/sup><\/a>4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Mesjasz z\u0142owi wielk\u0105 ryb\u0119… Dla chrze\u015bcijan Mesjaszem tym by\u0142 Jezus. Ten\u017ce chrze\u015bcija\u0144ski Mesjasz obdarzony zosta\u0142 tajemnym mianem ICHTHYS – Ryba, od Jezus Chrystus B\u00f3g Zbawca (Theos, Soter). Znakiem pierwszych chrze\u015bcijan by\u0142a w\u0142a\u015bnie ryba, nie krzy\u017c. A je\u015bli jeszcze dodamy, \u017ce Jezus pochodzi\u0107 mia\u0142 z kr\u00f3lewskiego rodu… Kr\u00f3l, Rybak, Ryba, \u0141owienie w sie\u0107 i Zmartwychwstanie – wszystkie te elementy uka\u017c\u0105 si\u0119 w \u015bwietle prastarych znacze\u0144 mitycznych. Wydaje si\u0119, \u017ce kto nie umie przebi\u0107 si\u0119 przez warstw\u0119 narracji ewangelicznych, ten zuba\u017ca swe zrozumienie zar\u00f3wno czas\u00f3w, w kt\u00f3rych naucza\u0142 Jezus, jak i sensu jego przes\u0142ania. Obrazy s\u0105 bowiem r\u00f3wnie wa\u017cne jak s\u0142owa brane wprost<\/em>. Je\u015bli nie wa\u017cniejsze.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n 1<\/a> Patrz np.: J. Black, A. Green, S\u0142ownik mitologii Mezopotamii<\/em>, Katowice 1998; K. \u0141yczkowska, K. Szarzy\u0144ska, Mitologia Mezopotamii<\/em>, Warszawa 1981.<\/p>\n\n\n\n 2<\/a> Cho\u0107 Enki by\u0142 widziany r\u00f3wnie\u017c jako rybo-koza, a taki symbol w Sumerze oznacza\u0142 znak zodiaku Kozioro\u017cca.<\/p>\n\n\n\n 3<\/a> A. Kondratow, Zaginione cywilizacje<\/em>, Warszawa 1988, s. 58.<\/p>\n\n\n\n 4<\/a> W efekcie ryby obci\u0105\u017cono \u201ewin\u0105\u201d za to, \u017ce zjad\u0142y fallusa Ozyrysa, gdy ten zosta\u0142 zabity i po\u0107wiartowany przez swego brata Seta.<\/p>\n\n\n\n 5<\/a> K. Cia\u0142owicz, Pocz\u0105tki cywilizacji egipskiej<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1999.<\/p>\n\n\n\n 6<\/a> Do nag\u00f3w nale\u017c\u0105 w\u0142a\u015bnie kosmogoniczne w\u0119\u017ce hinduizmu: \u015aesza, Wasuki i Ananta. Podobnie sprawa ma si\u0119 z poj\u0119ciem manasa<\/em> – dzi\u015b to imi\u0119 mitologicznej kr\u00f3lowej w\u0119\u017c\u00f3w, ale jego \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w zdaje si\u0119 wskazywa\u0107 na zwi\u0105zek z rybami. S\u0142owo manasa pojawia si\u0119 te\u017c na tabliczkach z greckim pismem linearnym B w kontek\u015bcie imion wielkich bogi\u0144. Imion jest trzy i je\u015bli przyj\u0105\u0107, \u017ce dwa z nich odnosz\u0105 si\u0119 do sfer nieba (Potnia) i ziemi (odp. Demeter), to trzecie – Manasa do sfery wody. Wyraz manasa zatem nale\u017ca\u0142oby do zasob\u00f3w j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich, albo te\u017c zosta\u0142o do nich w\u0142\u0105czone jako zapo\u017cyczenie, a w takim razie musia\u0142o mie\u0107 znaczenie szczeg\u00f3lne, skoro spotkamy je i w Indiach, i w Grecji (Manasa to p\u00f3\u017aniejsza Mnemozyna). Jest te\u017c rzecz\u0105 interesuj\u0105c\u0105, czy imi\u0119 indyjskiego „rumaka” Waruny Makary<\/em> nie ma zwi\u0105zku z greckim s\u0142owem makar<\/em>, znacz\u0105cym albo \u201eszcz\u0119\u015bliwy\u201d albo \u201epot\u0119\u017cny\u201d i odnoszonym m.in. do Wysp Szcz\u0119\u015bliwych na Oceanie: Makar Nesoi<\/em>. Podobny \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w pochodzi\u0142by ze wsp\u00f3lnego pnia j\u0119zyk\u00f3w indoeuropejskich, kiedy Ariowie indyjscy i Grecy adaptowali stare idee do swej mitologii. Ale niew\u0105tpliwie motyw Wysp Szcz\u0119\u015bliwych to zapo\u017cyczenie ze starszych, \u015br\u00f3dziemnomorskich tradycji. Tak\u0105 „rajsk\u0105 wysp\u0105” u Sumer\u00f3w by\u0142 Dilmun, tak\u017ce na obszarze kultur egejskich znano motyw Wyspy Szcz\u0119\u015bliwej le\u017c\u0105cej na Zachodzie, w Indiach nazywano j\u0105 np. Sukkotra. Dodajmy, \u017ce pewnie wcale nie przypadkiem stolica krainy Waruna nazywa si\u0119 Sukha<\/em> \u2013 „Szcz\u0119\u015bcie”, i le\u017cy, jak\u017ceby inaczej \u2013 na wyspie kwiat\u00f3w…<\/p>\n\n\n\n 7<\/a> Wyra\u017ana korelacja mi\u0119dzy inicjacj\u0105 a kompleksem wierze\u0144 zwi\u0105zanych z rybami widoczna jest na freskach z Santorynu, z czas\u00f3w minojskich w osobach nagich m\u0142odzie\u0144c\u00f3w nios\u0105cych ku o\u0142tarzowi na ofiar\u0119 p\u0119ki ryb (p. zamieszczona poczt\u00f3wka).<\/p>\n\n\n\n 8<\/a> Nie wszyscy badacze uto\u017csamiaj\u0105 Narmera i Menesa.<\/p>\n\n\n\n 9<\/a> Patrz np. R. Graves, Bia\u0142a bogini<\/em>, Warszawa 2000.<\/p>\n\n\n\n 1<\/a>0<\/sup> A skoro ju\u017c snujemy takie rozwa\u017cania to zapytajmy te\u017c dlaczego w maj\u0105cej przecie\u017c wiele wsp\u00f3lnego z kultur\u0105 celtyck\u0105, kulturze francuskiej zachowa\u0142 si\u0119 dziwny tytu\u0142 rezerwowany dla nast\u0119pcy tronu \u2013 delfin…<\/p>\n\n\n\n 1<\/a>1<\/sup> J. Campbell, Pot\u0119ga mitu<\/em>, Krak\u00f3w 1994, s. 333.<\/p>\n\n\n\n 1<\/a>2<\/sup> W sieci wszak chwytano te\u017c np. byki, albo ptactwo. Na przyk\u0142ad na Cykladach istnia\u0142y figurki byk\u00f3w, na kt\u00f3rych zachowa\u0142y si\u0119 odbicia siatkowanego wzoru \u2013 \u015blad po zwyczaju \u0142apania byka w sie\u0107. Znamy te\u017c inne przedstawienia takich polowa\u0144. Mo\u017ce nawet pr\u00f3cz \u201enormalnego\u201d sposobu polowania na zdobycz, istnia\u0142 inny zwyczaj, w\u0142a\u015bnie \u0142apania w sieci, kt\u00f3ry nabra\u0142 wymiaru ceremonialnego, kt\u00f3rego znaczenia dla wsp\u00f3lnoty nie jeste\u015bmy ju\u017c w stanie w pe\u0142ni poj\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Tzw.-paleta-Narmera.-Za-Historia-swiata-t.-II-praca-zbiorowa-s.-61-674x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/makara-antyczna-rzezba-82222847-1024x839.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Wyspa-Delos-tzw.-Dom-Delfina.-Fot.-wlasna-1024x705.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/A9-Knossos-fresk-z-delfinami-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Rybogwiazda.-Za-Alchin-Narodziny-cywilizacji-indyjskiej-wkladka.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Po-potopie-ryba-Matsja-uratowala-Manu-wynoszac-go-z-wod-na-szczyt-Himalajow.-Mial-nauczyc-ludzi-jak-oddawac-czesc-bogom.-Cotterel-s.-111.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Awatary-Wisznu-pierwsz-z-lewej-Ryba.-Za-Pomocnikiem-Historycznym-Polityki-Dzieje-Indii-s.-38-1024x268.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Swieta-barka-z-Edfu.-Fot.-wlasna-autorki-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSCN2930-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Waruna-na-wierzowcu-ktorym-nie-jest-juz-ryba-lecz-potwor-krokodyl.-W-reku-Warunu-widoczne-lasso.-M.-Jakimowicz-Sahn-Metamorfozy-bogow-indyjskich-s.-42-679x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Tzw.-adorat-z-ofiara-z-ryb-Akrotiri-Santoryn.-676x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Sarkofag-minojski-z-obrazem-dwoch-ryb.-karmiaca-ciele.-S.-182-katalog-muzeum.jpg\")
Przypisy:<\/h2>\n\n\n\n