{"id":1905,"date":"2021-07-18T22:35:46","date_gmt":"2021-07-18T20:35:46","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=1905"},"modified":"2021-08-05T22:49:22","modified_gmt":"2021-08-05T20:49:22","slug":"zyc-w-przyjaznym-kosmosie-resakralizacja-swiata-w-new-age","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=1905","title":{"rendered":"\u017by\u0107 w przyjaznym kosmosie – resakralizacja \u015bwiata w New Age "},"content":{"rendered":"\n

(Tekst pokonferencyjny, zamieszczony w tomie: Nauka i spo\u0142ecze\u0144stwo w stulecie szczeg\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci<\/strong><\/em>, DiG 2006, s. 267-281)<\/p>\n\n\n\n

\u201eCzy ktokolwiek naprawd\u0119 wie czym jest New Age?\u201d \u2013 pyta (retorycznie) Lazaris1<\/a>. Kim jest pytaj\u0105cy? \u015awiadomo\u015bci\u0105 bez formy, energi\u0105, kt\u00f3ra nigdy nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na przyj\u0119cie ludzkiej postaci, komunikuj\u0105c\u0105 si\u0119 z lud\u017ami za po\u015brednictwem tzw. channelingu. Ten rodzaj opisu \u2013 cokolwiek ekscentryczny dla dyskursywnego rozumu – wprowadza natychmiast w uniwersum Nowej Ery, a ponadto od razy stawia interesuj\u0105c\u0105 mnie kwestie w ostrym \u015bwietle: czy ktokolwiek wie czym jest New Age Mouvement?2<\/a><\/p>\n\n\n\n

Mimo rosn\u0105cej liczby przer\u00f3\u017cnych publikacji, opracowa\u0144 i analiz, wci\u0105\u017c nie jest zadaniem \u0142atwym w spos\u00f3b wyczerpuj\u0105cy opisa\u0107 fenomen New Age. Zadziwia r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 interpretacji, rozpi\u0119to\u015b\u0107 tematyczna poruszanych w ramach opisu kwestii, rozmaito\u015b\u0107 sposob\u00f3w przeprowadzania analizy. Bo te\u017c przyzna\u0107 trzeba od razu, \u017ce przedmiot opisu niejako z g\u00f3ry wymyka si\u0119 \u0142atwym kwalifikacjom. New Age to propozycja alternatywnej wizji \u015bwiata, zatem i tradycyjne narz\u0119dzia opisu po prostu cz\u0119sto zawodz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Jasne staje si\u0119 zatem, \u017ce ka\u017cdy pisz\u0105cy o Nowej Erze niemal zmuszony jest dokonywa\u0107 selekcji tematycznej oraz budowa\u0107 w\u0142asny warsztat analityczny i interpretacyjny. To istotne zastrze\u017cenie, jako \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w poznawania idei Nowej Ery jest poznawanie ich poprzez lektury \u2013 co implikuje dokonanie w\u0142asnej rekonstrukcji \u201ewielkiego tekstu\u201d pisanego przez przedstawicieli ruchu, a tak\u017ce przez ich adwersarzy3<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Przy czym zestaw podstawowych idei New Age mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 w formie docieka\u0144 naukowych, albo paranaukowych, koncepcji filozoficznych czy quasifilozoficznych, ale r\u00f3wnie\u017c \u2013 zdecydowanie cz\u0119\u015bciej \u2013 w formie popularnej, o takim sposobie komunikowania tre\u015bci, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwy dla kultury masowej.<\/p>\n\n\n\n

Pokusa jasnego odr\u00f3\u017cniania i zakre\u015blania granic jest w\u015br\u00f3d pisz\u0105cym o New Age mocna, tak wok\u00f3\u0142<\/em> niego, jak i wewn\u0105trz<\/em>. Je\u015bli chodzi o to drugie, to najpowszechniejszy jest podzia\u0142 na dwa nurty: odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do tradycji ezoterycznej (kulty neopoga\u0144skie, dzia\u0142ania nawi\u0105zuj\u0105ce do tradycji szama\u0144skich czy tantrycznych, albo nowa forma spirytyzmu – channeling) – i ten nurt zwany jest \u201eWodnikiem okultystycznym\u201d oraz na nurt przyjmuj\u0105cy zasady wiedzy jawnej (egzoterycznej) i wzgl\u0119dnie zracjonalizowanej wedle kluczy nowego paradygmatu, tj. podlegaj\u0105cej weryfikacji intersubiektywnej (psychoterapeutyka New Age, medycyna holistyczna, parapsychologia, albo hipotezy zwi\u0105zane z \u201eNow\u0105 Nauk\u0105\u201d) – i ta zwana jest \u201eWodnikiem naukowym\u201d4<\/a>. Zamierzam zaj\u0105\u0107 si\u0119 tylko tym ostatnim.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Znak Wodnika w plastycznej poetyce New Age. Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Istota \u2013 nazwijmy j\u0105 \u201edoktrynaln\u0105\u201d \u2013 Nowej Ery zasadza si\u0119 na pewnej jasnej podstawie: wszech\u015bwiat widziany jest jako ewoluuj\u0105ca ca\u0142o\u015b\u0107, b\u0119d\u0105ca \u201ew procesie\u201d razem z fenomenem \u017cycia i cz\u0142owiekiem podlegaj\u0105cym analogicznym prawom rozwoju poprzez przemiany inkarnacyjne. Jest to zatem wizja dynamiczna i ewolucjonistyczna. \u015awiat wchodzi w okres przemian zmierzaj\u0105c ku rzeczonej Nowej Erze czy Erze Wodnika, cz\u0142owiek za\u015b poprzez doskonalenie duchowe i zmian\u0119 \u015bwiadomo\u015bci mo\u017ce przyspieszy\u0107 jej nadej\u015bcie. \u015awiat ten jest w istocie Jednym, mimo wielo\u015bci form, co oczywi\u015bcie sytuuje New Age  w obr\u0119bie \u015bwiatopogl\u0105du monistycznego.Dopiero ten fundamentalny obraz prowadzi ku tym obszarom tradycji kulturowych, kt\u00f3re Nowa Era przywo\u0142uje, chc\u0105c z nich wydoby\u0107 potwierdzenie tej w\u0142a\u015bnie wizji \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bliciele New Age nieustannie poszerzaj\u0105c swe poznawcze perspektywy, si\u0119gali nie tylko do r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 z dziedziny my\u015bli filozoficzno-religijnej, ale tak\u017ce do r\u00f3\u017cnych dziedzin wiedzy ludzkiej, maj\u0105c ambicje zbudowania nowej wizji uniwersum, w tym nowej antropologii, kt\u00f3ra chce by\u0107 wizj\u0105 \u201etotaln\u0105\u201d, czy raczej wyra\u017caj\u0105c si\u0119 w j\u0119zyku nowej \u015bwiadomo\u015bci \u2013 wizj\u0105 holistyczn\u0105. Warto podkre\u015bli\u0107 t\u0119 charakterystyczn\u0105 dla my\u015blicieli NAM tendencj\u0119, zmierzaj\u0105c\u0105 do ujednolicenia stoj\u0105cych na antypodach w \u201estarym\u201d modelu poznawczym prawd. To bowiem jest cech\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 New Age. Pr\u00f3ba przezwyci\u0119\u017cenia tych sprzeczno\u015bci wyra\u017caj\u0105cych si\u0119 opozycjami: serce \u2013 rozum, racjonalizm \u2013 mistyczny wgl\u0105d to jedna z najwa\u017cniejszych ambicji ideolog\u00f3w Nowej Ery. We wsp\u00f3\u0142czesnych teoriach fizyki (tzw. mechaniki kwantowej) szuka si\u0119 te\u017c, pr\u00f3cz og\u00f3lnej wizji uniwersum, potwierdzenia niekt\u00f3rych tez staro\u017cytnych filozofii, w tym g\u0142\u00f3wnie orientalnych. \u201e\u015awitezianka szkie\u0142kiem badana\u201d \u2013 ironizuje T. Biedro\u0144 w swym artykule \u201eSprzysi\u0119\u017cenie Wodnika\u201d5<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

          <\/em><\/strong>Badaczom kultury zjawisko zwane New Age Movement znane jest od lat 80. ubieg\u0142ego wieku. Ruch najszybciej rozwija\u0142 si\u0119 w Stanach Zjednoczonych, jednak jego idee rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 tak\u017ce w krajach Europy Zachodniej, a r\u00f3wnie\u017c \u2013 w mniejszym wymiarze \u2013 w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Wobec zdarzaj\u0105cego si\u0119 w publikacjach pomieszania dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyzn odnosz\u0105cych si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci NAM, nale\u017cy poczyni\u0107 wst\u0119pn\u0105 uwag\u0119. Ot\u00f3\u017c czym innym jest problematyka genezy nurt\u00f3w i doktryn filozoficznych czy religijnych w\u0142\u0105czanych w ramy New Age, a czym innym historia ruchu poj\u0119tego jako zjawisko spo\u0142eczno-kulturowe. Co do tego ostatniego zagadnienia, nale\u017cy nieomal z ulg\u0105 odnotowa\u0107 (jako \u017ce rzadki to fakt), i\u017c badacze zajmuj\u0105cy si\u0119 NAM s\u0105 w jednym punkcie zgodni \u2013 New Age Movement jako okre\u015blony ruch spo\u0142eczno-kulturowy ma swe korzenie w kontrkulturze lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych6<\/a>. T. Thorne, autor S\u0142ownika poj\u0119\u0107 kultury postmodernistycznej<\/em>, dedykowanego zreszt\u0105 \u201erocznikowi \u201868\u201d okre\u015bla New Age jako: \u201eog\u00f3ln\u0105 nazw\u0119 praktyk, zainteresowa\u0144 i pogl\u0105d\u00f3w zwi\u0105zanych z nowym, narodzonym w latach 80. \u201ewcieleniem\u201d kultury hipis\u00f3w z lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych7<\/a>\u201d. Rzeczywi\u015bcie wiele idei znanych teraz z \u201eprogramu\u201d Nowej Ery obecnych by\u0142o ju\u017c w \u015bwiatopogl\u0105dzie hipis\u00f3w. Nie znaczy to bynajmniej, \u017ce NAM to prosta kontynuacja kontrkultury lat 60. i 70., a zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 wydaje si\u0119 by\u0107 zatracenie ostrza spo\u0142ecznego przez ten pierwszy; mo\u017cna by rzec, \u017ce NAM nie jest kontr(kultur\u0105), ale raczej alter(natywn\u0105) kultur\u0105. M\u00f3wi\u0105c zatem o \u201ekontynuacji\u201d si\u0119gam tylko do tych nurt\u00f3w kontrkultury, zw\u0142aszcza ameryka\u0144skiej, dla kt\u00f3rych istotne by\u0142o ogniskowanie si\u0119 na jednostce, \u015bwiadomo\u015bci, duchowo\u015bci, na boku za\u015b zostawiam nurty polityczne (a wi\u0119c \u201edzieci-kwiaty\u201d, hipisi, a nie np. \u201eparyski maj\u201d). To co wydaje si\u0119 zatem najistotniejsze, to hipisowskie poszukiwania wolno\u015bci wewn\u0119trznej i pr\u00f3by transgresji – wszak to oni byli rzecznikami \u201eprzestrzeni wewn\u0119trznej\u201d, kt\u00f3r\u0105 odkrywali przez stosowanie \u015brodk\u00f3w psychodelicznych, albo dzi\u0119ki orientalnym technikom udost\u0119pnianym przez licznych ju\u017c wtedy na Zachodzie mistrz\u00f3w duchowych. Oczywi\u015bcie to nie hipisi odkryli Wsch\u00f3d dla Europu i Ameryki, Wsch\u00f3d w r\u00f3\u017cnych formach w\u0142a\u015bciwie zawsze obecny by\u0142 w dziejach kultury zachodniej (por. Grecja-Persja, orientalne religie w staro\u017cytnym imperium rzymskim, XIX wieczny nurt teozoficzny, itd.). Ale oni nadali mu innym ni\u017c dot\u0105d wymiar \u2013 ot\u00f3\u017c po pierwsze zainteresowanie Orientem zacz\u0119\u0142o mie\u0107 charakter masowy, a po drugie wpisane zosta\u0142o w ramy praktyki \u017cyciowej, a nie jak np. w XIX i na pocz\u0105tku XX wieku w tok intelektualnych docieka\u0144 i bada\u0144 naukowych8<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z\u0142ota kula w mie\u015bcie idealnym Auroville w Indiach. Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W tym jednak hipis\u00f3w poprzedzili cz\u0142onkowie ruchu beatnik\u00f3w, zwi\u0105zani z kr\u0119giem artystycznej bohemy Nowego Jorku. W wierszach A. Ginsberga mo\u017cna znale\u017a\u0107 zar\u00f3wno kontestacj\u0119 ameryka\u0144skiego stylu \u017cycia (rys charakterystyczny tak\u017ce dla kontrkultury w USA), jak i motywy buddyjskie czy\u201eposzerzonej \u015bwiadomo\u015bci\u201d;jednak najwi\u0119cej dla zapoznania zachodniego odbiorcy z buddyzmem uczyni\u0142 A. Watts. Z kolei w ksi\u0105\u017ckach J. Kerouac\u2019a znajdujemy model \u201e\u017cycia w drodze\u201d,kt\u00f3ry odegra\u0142 niebagateln\u0105 role w czasach kontrkultury, a teraz jest kontynuowany przez sympatyk\u00f3w tzw. New Age Travellers. Wymie\u0144my jeszcze tylko G. Snydera, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 patronem tzw. g\u0142\u0119bokiej ekologii, r\u00f3wnie\u017c budz\u0105cej zainteresowanie ludzi Wodnika. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce wszystkie wymienione osoby ciesz\u0105 si\u0119 estym\u0105 w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w Nowej Ery, a reprezentowane przez nie w\u0105tki wesz\u0142y w orbit\u0119 ich zainteresowa\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Ale, cho\u0107 uczyni\u0142am wy\u017cej zastrze\u017cenie co do nieprzestrzeganego przez wielu badaczy rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy genez\u0105 ruchu a genez\u0105 nurt\u00f3w i idei \u015bwiatopogl\u0105dowych w jego obr\u0119b w\u0142\u0105czanych, musz\u0119 jednak jeszcze g\u0142\u0119biej ni\u017c w przypadku beat generation<\/em> si\u0119gn\u0105\u0107 wstecz historii. Najistotniejszy pozostaje ruch kontrkultury, lecz nie mo\u017cna pomin\u0105\u0107 Towarzystwa Teozoficznego (moim zdaniem mo\u017cna je traktowa\u0107 zar\u00f3wno jako prekursora ruchu New Age, jak i jako inspiratora wielu wodnikowych idei), nawet je\u015bli nie od pocz\u0105tku ruch hipisowski si\u0119ga\u0142 po rozwi\u0105zania ideowe proponowane w tym pierwszym. Towarzystwo Teozoficzne jest istotne zar\u00f3wno dlatego, \u017ce jego cz\u0142onkowie spogl\u0105dali z nadziej\u0105 ku Wschodowi, widz\u0105c w nim remedium na bol\u0105czki Zachodu, jak czynili to potem ludzie kontrkultury i New Age, ale i dlatego, i\u017c wiele idei wodnikowych istnia\u0142o ju\u017c na \u0142amach pism pozostawionych przez teozof\u00f3w, z naczeln\u0105 ide\u0105 oczekiwania na Nowy Wiek. Towarzystwo Teozoficzne za\u0142o\u017cone zosta\u0142o w 1875 r. w Nowym Jorku, a jego za\u0142o\u017cycielk\u0105 by\u0142a Rosjanka Helena B\u0142awatska. Termin \u201eteozofia\u201d oznacza z j\u0119zyka greckiego \u201em\u0105dro\u015bci bo\u017c\u0105, wiedz\u0119 o Bogu\u201d. Charakterystyczny rys teozofii to religijny synkretyzm, oparty na prze\u015bwiadczeniu, \u017ce we wszystkich religiach czy tradycjach duchowych mo\u017cna odnale\u017a\u0107 wsp\u00f3lny rdze\u0144; co nie zmienia faktu, \u017ce poszukiwania owego rdzenia prowadzone przez teozof\u00f3w skierowane by\u0142y g\u0142\u00f3wnie ku religiom Wschodu (wpisuj\u0105c si\u0119 w postaw\u0119 streszczaj\u0105c\u0105 si\u0119 w ha\u015ble: ex Oriente lux<\/em>). Wsch\u00f3d \u201ezaopatrywa\u0142\u201d teozof\u00f3w w pewien po\u017c\u0105dany wzorzec postrzegania \u015bwiata i cz\u0142owieka, kt\u00f3ry jednak r\u00f3wnie dobrze odnajdywano w okultyzmie czy spirytyzmie. \u201eCelem teozofii jest osi\u0105gni\u0119cie za pomoc\u0105 wiedzy ezoterycznej, wiedzy o g\u0142\u0119bszych i tajemnych zwi\u0105zkach rzeczy, prawdy g\u0142\u0119bszej ni\u017c ta, do kt\u00f3rej dochodzi si\u0119 dzi\u0119ki wierze. Wiedza ta dotyczy przemiany cz\u0142owieka, jego uduchowienia. Sprowadza si\u0119 to cz\u0119sto do poznania siebie i uznania siebie za istot\u0119 o naturze Boskiej i Boskim przeznaczeniu\u201d – s\u0142owa te zaczerpni\u0119te z pracy A. Zamojskiego po\u015bwi\u0119conej New Age znakomicie ilustruj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 cel\u00f3w teozof\u00f3w i ludzi Wodnika9<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Helena B\u0142awatska. Wikipedia<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Poniewa\u017c New Age Movement jest spadkobierc\u0105 nurt\u00f3w z lat 60. i 70., w tym jednego z wa\u017cniejszych \u2013 \u201eorientalizuj\u0105cych\u201d, kilka s\u0142\u00f3w nale\u017ca\u0142oby po\u015bwi\u0119ci\u0107 sposobom, w jaki przejmowano wschodnie idee. Nie mo\u017cna bowiem w tym miejscu nie zapyta\u0107: z czym mamy tu do czynienia, z jakim \u201eWschodem\u201d? Wsch\u00f3d, Zach\u00f3d – poj\u0119cia kulturowe, nieoboj\u0119tne semantycznie, pe\u0142ne uwarunkowanych poznawczo konotacji, w dodatku tak \u201eprzestronne\u201d interpretacyjnie, \u017ce pos\u0142ugiwanie si\u0119 nimi w \u017cadnym razie nie gwarantuje opisowej rzetelno\u015bci, wi\u0119cej w istocie m\u00f3wi\u0105c o nadawcy, kt\u00f3ry komunikuje owe terminy wraz z tre\u015bciami z nim wi\u0105zanymi, ni\u017c o desygnatach. Nie mog\u0119 zapyta\u0107: czym jest Wsch\u00f3d, to zbyt wielki zagadnienie badawcze, skromniej zapytam tylko: czym jest Wsch\u00f3d dla ludzi New Age? O konotacjach zwi\u0105zanych z poj\u0119ciem Wschodu (ogniskuj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 Bliskiego Wschodu) pisa\u0142 Edward Said – i praca jego, \u201edekonstrukcyjna\u201d w pewnej mierze, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 modnym terminem – wywo\u0142a\u0142a nie lada konsternacj\u0119; okaza\u0142o si\u0119 oto, \u017ce Wsch\u00f3d w oczach i opisach Zachodu to raczej konstrukt kulturowy, ni\u017c \u201erzeczywisty\u201d obszar \u015bwiata z okre\u015blaj\u0105cymi go \u201eobiektywnie\u201d cechami10<\/a>. To oczywi\u015bcie wielkie zagadnienie, a raczej zesp\u00f3\u0142 zagadnie\u0144, i nie miejscu tu, by si\u0119 nad nim zatrzymywa\u0107 (rzecz nie dotyczy oczywi\u015bcie tylko Wschodu, ale wszelkich kulturowych fenomen\u00f3w, kt\u00f3rych opisy \u201euwik\u0142ane\u201d s\u0105 w szereg uwarunkowa\u0144, zwi\u0105zanych z metodami opisu, teoriami naukowymi owe opisy ewokuj\u0105cymi, granicami poznawczymi, statusem \u201eobiektywno\u015bci\u201d we wsp\u00f3\u0142czesnej humanistyce,  itd.). Wa\u017cne wi\u0119c dla mnie jest tylko to, \u017ce \u201eWsch\u00f3d\u201d ludzi kontrkultury i Wodnika jest konstruktem kulturowym, budowanym na zasadzie schematu sw\u00f3j-obcy. Tylko \u017ce zesp\u00f3\u0142 cech przypisanych obydwu stronom opozycji uk\u0142ada si\u0119 nieco inaczej ni\u017c zazwyczaj: to bowiem \u201esw\u00f3j\u201d jest opisywany poprzez brak<\/em>, \u201eobcy\u201d za\u015b nabiera w\u0142a\u015bciwo\u015bci pozytywnych, poszukiwanych i po\u017c\u0105danych. W wyniku efektu \u201eodwr\u00f3conego zwierciad\u0142a\u201d \u00f3w \u201eobcy\u201d pos\u0142u\u017cy\u0142 w dyskursie krytykuj\u0105cym kultur\u0119 euro-ameryka\u0144sk\u0105 (\u201eZach\u00f3d\u201d), jednocze\u015bnie przyczyniaj\u0105c si\u0119 do pr\u00f3b budowania to\u017csamo\u015bci \u201enowego cz\u0142owieka\u201d, cz\u0142owieka Nowej Ery. Jak s\u0105dz\u0119, przyczyni\u0142 si\u0119 do tego zrodzony w O\u015bwieceniu mit \u201edobrego dzikusa\u201d po\u0142\u0105czony z krytyk\u0105 europejskiej kultury; wszak ow\u0105 \u201eszlachetno\u015b\u0107\u201d odnajdowano r\u00f3wnie\u017c w kolebkach prastarych cywilizacji, im dalszych od Europy tym lepiej spe\u0142niaj\u0105cych schemat \u201eobcego\u201d – zatem przewa\u017cnie by\u0142y to Indie, Japonia czy Chiny.<\/p>\n\n\n\n

Jakie\u017c zatem cechy Wschodu widziano i jakich po\u017c\u0105dano? Odniesieniem by\u0142a kultura euroatlantycka: zbytnio stechnicyzowana – zatem Wsch\u00f3d stawa\u0142 si\u0119 ostoj\u0105 naturalno\u015bci; przesadnie zracjonalizowana – tak wi\u0119c na Wschodzie szukano innych \u201etechnik\u201d dotarcia do prawdy: intuicji, wgl\u0105du; ekstrawertyczna, wymagaj\u0105ca wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c nowych aktywno\u015bci – przeto \u201etam\u201d poszukiwano medytacyjnego wyciszenia. A nade wszystko szukano \u201etam\u201d duchowo\u015bci, jako \u017ce powszechny by\u0142  os\u0105d, \u017ce tego w\u0142a\u015bnie brak Zachodowi. My\u015bl\u0119, \u017ce dopiero tak wykoncypowany \u201eWsch\u00f3d\u201d sta\u0142 si\u0119 zaczynem poszukiwa\u0144 warto\u015bci \u201eorientalnych\u201d, ale prowadzonych r\u00f3wnie\u017c w innych obszarach, w tym w bli\u017cszych Europie tradycjach. W ka\u017cdym razie dokonuj\u0105ca si\u0119 recepcja Wschodu nie m\u00f3wi o \u201eprawdziwym\u201d Wschodzie, co jest istotne dla badacza New Age, bowiem w jego ramach poj\u0119cia zaczerpni\u0119te ze Wschodu (reinkarnacja, karma, prawo wsp\u00f3\u0142zale\u017cnego powstawania, o\u015bwiecenie) znacz\u0105 co\u015b innego ni\u017c dla hinduisty czy buddysty. Co wi\u0119cej, ludzie Nowej Ery syntetyzuj\u0105 i uniwersalizuj\u0105 warto\u015bci orientalne, zgodnie ze sposobem rozumienia \u201eWschodu\u201d jaki zaproponowa\u0142 C.G. Jung, jeden z wa\u017cniejszych autor\u00f3w, do kt\u00f3rych si\u0119 odwo\u0142uj\u0105. Ot\u00f3\u017c charakterystyczne dla tw\u00f3rcy psychologii g\u0142\u0119bi jest postrzeganie Wschodu jako wymiaru psychologicznego. Pisze: \u201eZaznajomienie si\u0119 z duchowym  Wschodem nie powinno by\u0107 dla nas niczym wi\u0119cej, jak symbolicznym wyrazem faktu, \u017ce wchodzimy w zwi\u0105zek z tymi czynnikami w nas samych, kt\u00f3re wci\u0105\u017c jeszcze pozostaj\u0105 nam obce11<\/a>\u201d (warto zwr\u00f3ci\u0107 tu uwag\u0119 na pojawienie si\u0119 s\u0142owa \u201eobce\u201d). Innymi s\u0142owy, Wsch\u00f3d jest w nas wszystkich – jako pod\u015bwiadomy rezerwuar prawd, kt\u00f3re musimy odkry\u0107, by sta\u0107 si\u0119 pe\u0142nowymiarowymi, przebudzonymi duchowo lud\u017ami. Inna sprawa, to \u00f3w rys przesuwania religijno\u015bci w sfer\u0119 psyche, z \u201ezewn\u0105trz\u201d do \u201ewewn\u0105trz\u201d – transcendencja oto schodzi ku cz\u0142owiekowi i okazuje si\u0119 by\u0107 w nim samym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

   Z duchowego fermentu, niepokoj\u00f3w i poszukiwa\u0144 zwi\u0105zanych z prze\u015bwiadczeniem o kryzysie europejskiej kultury wyrasta\u0142y nowe zjawiska, jako swoiste signum temporis<\/em> \u2013 pojawia\u0142y si\u0119 liczne formacje alternatywne wobec g\u0142\u00f3wnego nurtu kulturowego i religijnego. Rodzi\u0142y si\u0119 z jednej strony tzw. Nowe Ruchy Religijne i \u201esekty\u201d, z drugiej \u2013 kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 \u015brodowiska pozostaj\u0105ce poza obr\u0119bem tradycyjnych religii, ale tak\u017ce i sekt czy innych zwartych organizacji wyznaniowych. Tworzy\u0142y si\u0119 cz\u0119sto spontanicznie i intuicyjnie budowa\u0142y obraz uniwersum z pomoc\u0105 wielu zapo\u017cycze\u0144 z \u201eform gotowych\u201d, tworz\u0105c synkretyczn\u0105 \u201eotwart\u0105\u201d form\u0119  \u015bwiatopogl\u0105du, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 by\u0107 w pewnym stopniu modyfikowany w miar\u0119 dokonywania kolejnych adaptacji. Fala kontrkultury po okresie ekspansji zacz\u0119\u0142a powoli zanika\u0107, ale wiele pojedynczych os\u00f3b oraz rozproszonych grupek zainspirowanych ideami kontestacji dzia\u0142a\u0142o nadal, w r\u00f3\u017cnych formach, na obrze\u017cach \u201eoficjalnej\u201d kultury. Funkcjonowa\u0142y wiejskie wsp\u00f3lnoty, farmy, komuny, grupy medytacyjne, nieformalne albo zarejestrowane stowarzyszenia czy fundacje. Jedne o drugich cz\u0119sto nie wiedzia\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Jedna ze sztandarowych postaci New Age, Schirley McLaine, kt\u00f3ra swe duchowe \u201epodr\u00f3\u017ce w g\u0142\u0105b siebie\u201d opisa\u0142a m.in. w ksi\u0105\u017cce Na kraw\u0119dzi<\/em>, wydanej w roku 1983 (polskie wydanie 1991 r.), ze zdziwieniem konstatuje: \u201eokaza\u0142o si\u0119, \u017ce teoria post\u0119pu dusz poprzez proces reinkarnacyjny sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 systemu my\u015blenia nowego wieku \u2013 nie tylko w Kaliforni, ale wsz\u0119dzie na Zachodzie.\u201d I dalej: \u201eOdkry\u0142am wsp\u00f3lnoty duchowe, takie jak Findhorn, kt\u00f3re tworzy\u0142y si\u0119 na ca\u0142ym \u015bwiecie\u201d; autorka stwierdza ponadto, i\u017c wiele os\u00f3b ukrywa\u0142o dot\u0105d sw\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d, boj\u0105c si\u0119 uzewn\u0119trzni\u0107 swe przekonania12<\/a>. Dzia\u0142aj\u0105ce zatem niezale\u017cnie od siebie, a nieraz w ukryciu, zatomizowane grupki, na pocz\u0105tku lat 80. zosta\u0142y zauwa\u017cone za spraw\u0105 nazwy \u201eNew Age\u201d, kt\u00f3ra jak parasol rozpi\u0119\u0142a si\u0119 nad nimi. Sta\u0142o si\u0119 to g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki ksi\u0105\u017cce M. Ferguson Sprzysi\u0119\u017cenie Wodnika<\/em>13<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Gdyby jednak chcie\u0107 poszuka\u0107 kolebki NAM jako Ruchu, to by\u0142aby ni\u0105 Kalifornia. Tutaj, w 1962 roku, w posiad\u0142o\u015bci Big Sur Hot Springs nale\u017c\u0105cej do rodziny Murphy, Michael Murphy oraz zwolennik buddyzmu zen R. Price zorganizowali o\u015brodek, w kt\u00f3rym entuzja\u015bci rozmaitych duchowych tradycji, bada\u0144 nad \u015bwiadomo\u015bci\u0105 itp. mogli dzieli\u0107 si\u0119 swymi pogl\u0105dami. O\u015brodek go\u015bci\u0142 m.in.: A. Wattsa, A. Huxleya, C. Castaned\u0119, A. Maslova. I tak powsta\u0142 s\u0142ynny Instytut Esalen, w kt\u00f3rym do dzi\u015b trwa \u017cywa wymiana my\u015bli i odbywaj\u0105 si\u0119 spotkania zwolennik\u00f3w \u201enowej \u015bwiadomo\u015bci\u201d. Plonem jednego z takich spotka\u0144 jest ksi\u0105\u017cka, znana w Polsce, pt. Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Apokalips\u0105<\/em>, b\u0119d\u0105ca zapisem rozm\u00f3w, jakie prowadzili ze sob\u0105: matematyk R. Abraham, badacz tradycji duchowych T. McKenna i znany biolog, tw\u00f3rca koncepcji \u201erezonansu morfogenetycznego\u201d R. Sheldrake14<\/a>. Rysem znamiennym jest ju\u017c sam fakt podj\u0119cia takiego trialogu, w gronie os\u00f3b tak r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 zainteresowaniami \u2013 i pr\u00f3ba znalezienia wsp\u00f3lnej podstawy problemu, widzianego w r\u00f3\u017cnych kontekstach. A ten problem, to jak g\u0142osi podtytu\u0142: \u201eNauka i mistyka w drodze do resakralizacji \u015bwiata\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
R. Sheldrake. Za: M. Gardner, New Age. Notki z pogranicza nauki<\/strong><\/em>. Gardner nale\u017cy zdecydowanie do sceptyk\u00f3w, obna\u017caj\u0105cych pseudonaukowo\u015b\u0107 Nowej Ery, etc. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wa\u017cnym ogniwem zachowania kontrkulturowych idei by\u0142, powsta\u0142y tak\u017ce w Kaliforni w roku 1972, O\u015brodek Kena Keseya, pisarza maj\u0105cego tak\u017ce w Polsce swych sympatyk\u00f3w (Lot nad kuku\u0142czym gniazdem<\/em>).     <\/p>\n\n\n\n

Kolejnym istotnym o\u015brodkiem by\u0142 Instytut Noetyki, za\u0142o\u017cony rok po o\u015brodku Keseya przez by\u0142ego astronaut\u0119 E. Mitchela, kt\u00f3rego prze\u017cycia zwi\u0105zane z do\u015bwiadczeniem lot\u00f3w kosmicznych skierowa\u0142y ku badaniom nad ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. Nazw\u0119 Instytutu stworzy\u0142 jego wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel – John White, autor swego rodzaju przewodnika po \u015bcie\u017ckach Nowej Ery, ksi\u0105\u017cki wydanej u nas pod tytu\u0142em \u015awit Ery Wodnika. Spotkanie Ducha i Nauki<\/em>15<\/a>. W nast\u0119pnych latach podobnych o\u015brodk\u00f3w powsta\u0142o wiele i nie ma potrzeby dalej ich wymienia\u0107. Ale potrzebne jest poszerzenie perspektywy tak, by zobaczy\u0107 zjawiska, cho\u0107 bezpo\u015brednio z owym ruchem nie zwi\u0105zane i rozwijaj\u0105ce si\u0119 w ramach osobnych dziedzin, to jednak maj\u0105ce du\u017cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 \u015bwiatopogl\u0105du Nowej Ery. Po pierwsze b\u0119d\u0105 to niekt\u00f3re teorie z gruntu nauk \u015bcis\u0142ych (do tego jeszcze powr\u00f3c\u0119 poni\u017cej). Drug\u0105 nie mniej wa\u017cn\u0105 dziedzin\u0105 inspiruj\u0105c\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w Ery Wodnika okaza\u0142a si\u0119 psychologia, a \u015bci\u015blej ta jej ga\u0142\u0105\u017a, kt\u00f3ra rozwija\u0142a si\u0119 od Freuda w kierunku zwanym potem psychologi\u0105 humanistyczn\u0105. Nie spos\u00f3b nie wymieni\u0107 tu C.G. Junga, kt\u00f3rego wypowied\u017a przytoczy\u0142am wy\u017cej, tak\u017ce inni uczniowie Freuda jak E. Fromm czy W. Reich stali si\u0119 \u201eguru\u201d dla rzecznik\u00f3w nowego \u015bwiatopogl\u0105du. I wielu innych. Innym wa\u017cnym czynnikiem by\u0142y badania nad \u015bwiadomo\u015bci\u0105, prowadzone m.in. przez S. Groffa, zapocz\u0105tkowuj\u0105ce niezwykle istotne dla Nowej Ery pog\u0142\u0119bione studia nad natur\u0105 ludzkiego umys\u0142u. Najs\u0142ynniejszymi badaczami umys\u0142u i \u015brodk\u00f3w prowadz\u0105cych do zmian \u015bwiadomo\u015bci (np. LSD) byli niegdysiejsi akademicy R. Alpert i T. Leary. Ten pierwszy, potem lepiej znany pod nazwiskiem, jakie otrzyma\u0142 od swego indyjskiego guru \u2013 Ram Dass, by\u0142 autorem ksi\u0105\u017cki, swoistej \u201ebiblii\u201d hipis\u00f3w Be Here Now<\/em> (B\u0105d\u017a tu teraz<\/em>, nie wydana na polskim rynku ksi\u0119garskim). Ram Dass by\u0142 uczniem wschodniego mistrza duchowego, a tam akcentuje si\u0119 w praktyce duchowej nauk\u0119 uwa\u017cno\u015bci – przytomno\u015bci, nie rozpraszania my\u015bli, koncentracji na tym, co JEST – to jest \u015bcie\u017cka jogin\u00f3w czy zenu prowadz\u0105ca do o\u015bwiecenia. Owo \u201eb\u0105d\u017a\u201d zak\u0142ada te\u017c w duchu Frommowskim opozycj\u0119 do \u201emie\u0107\u201d, gdzie to drugie jest waloryzowane negatywnie. Warto pami\u0119ta\u0107, \u017ce Orient dostarczy\u0142 wzorca rozwoju duchowego i pewnych typ\u00f3w praktyk (jak medytacja, joga, i inne – modyfikowane w ramach New Age) w opozycji do materialistycznej i konsumpcyjnej kultury Zachodu.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze innym elementem oddzia\u0142uj\u0105cym na spos\u00f3b realizowania postulatu rozwoju osobowo\u015bci by\u0142a praktyka psychoterapeutyczna. Pocz\u0105wszy od Gestalt, kt\u00f3rego tw\u00f3rca F. Perls zwi\u0105zany by\u0142 przez d\u0142ugi czas z Instytutem Esalen, poprzez kontrowersyjne EST, po bioenergetyk\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z nazwiskiem tak\u017ce wzbudzaj\u0105cego kontrowersje W. Reicha, czy metody \u201ezorientowane na proces\u201d A. Mindelli.<\/p>\n\n\n\n

Teraz, zachowuj\u0105c synchroniczny punkt widzenia, spr\u00f3buj\u0119 umie\u015bci\u0107 Ruch Nowej Ery obok lub te\u017c \u201ewewn\u0105trz\u201d innych zjawisk kulturowych wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci; przy czym wobec obszerno\u015bci tematu mo\u017cna t\u0119 problematyk\u0119 tylko zasygnalizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W szerokiej perspektywie sytuuje si\u0119 nam New Age w pobli\u017cu nurtu zwanego postmodernizmem, oba by\u0142yby wynikiem szeregu zjawisk sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na tzw. \u201eprze\u0142om antymodernistyczny\u201d (po\u0142owa XX w., zreszt\u0105 trudno tu wyznaczy\u0107 jak\u0105\u015b konkretn\u0105 dat\u0119), kiedy to zakwestionowane zosta\u0142y podstawowe dotychczas w nauce i filozofii poj\u0119cia, jak obiektywizm, racjonalno\u015b\u0107, poj\u0119cie absolutnej prawdy naukowej itd.  Pojawiaj\u0105 si\u0119 takie tezy czy sugestie, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na istniej\u0105ce mi\u0119dzy nimi pokrewie\u0144stwo, czego dowodzi\u0107 maj\u0105 charakterystyczne dla obu formacji cechy, jak: lubowanie si\u0119 w tzw. strukturach otwartych, subiektywizm poznawczy, pluralizm jako kategoria, spos\u00f3b budowania wi\u0119kszych sensownych ca\u0142o\u015bci z rozproszonych i na nowych zasadach scalanych element\u00f3w. Autor ksi\u0105\u017cki pt. Cywilizacja: dwie optyki<\/em> K. Krzysztofek w trakcie przeprowadzanego przez siebie wywodu nazywa NAM wprost \u201epostmodernistycznym ruchem intelektualnym\u201d16<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Warto przyjrze\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zjawiskom niejako \u201enak\u0142adaj\u0105cym si\u0119\u201d na fenomen New Age, cz\u0119sto wr\u0119cz z tym ostatnim uto\u017csamianym. Od jakiego\u015b czasu funkcjonuje poj\u0119cie Nowej \u015awiadomo\u015bci u\u017cywane na okre\u015blenie pewnego Zeitgest<\/em> epoki, w kt\u00f3re wpisuje si\u0119 zjawiska alternatywne wobec \u201estarego paradygmatu\u201d. Terminy \u2013 Nowa \u015awiadomo\u015b\u0107 i New Age \u2013 cho\u0107 nie to\u017csame, bywaj\u0105 jednak u\u017cywane zamiennie. Mo\u017cna rzec, \u017ce Nowa \u015awiadomo\u015b\u0107 obejmuje najszersze pole znaczeniowe, zawieraj\u0105ce w sobie \u2013 obok innych \u2013 tak\u017ce New Age.<\/p>\n\n\n\n

Innym terminem pojawiaj\u0105cym si\u0119 w s\u0105siedztwie nazwy New Age jest New Science (Nowa Nauka). Jak pisze Krzysztofek: \u201eUczeni z kr\u0119gu New Age wierz\u0105, jak kiedy\u015b Giambatista Vico, \u017ce odkryj\u0105 \u201enow\u0105 nauk\u0119\u201d. Niekt\u00f3rzy sami si\u0119 okre\u015blaj\u0105 jako \u201enowa wsp\u00f3lnota nauki\u201d. Paradygmat, jaki proponuj\u0105 jest nie tylko nowy, ale i alternatywny, bo odrzucaj\u0105cy kumulatywizm wiedzy i poznania\u201d17<\/a>. Pad\u0142o s\u0142owo \u201eparadygmat\u201d, robi\u0105ce b\u0142yskawiczn\u0105 karier\u0119 (cho\u0107 jego znacze\u0144 jest pono\u0107… 30!). W sensie, w jakim u\u017cywa si\u0119 go, by okre\u015bli\u0107 pewien wzorzec odbioru rzeczywisto\u015bci zmieniaj\u0105cy si\u0119 w dziejach, wprowadzi\u0142 je T. Kuhn w Strukturze rewolucji naukowych<\/em>18<\/a> i odt\u0105d \u2013 s\u0142usznie czy nie \u2013 zacz\u0119to stosowa\u0107 termin \u201eNowy Paradygmat\u201d na okre\u015blenie niekt\u00f3rych trend\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Jednym z nich jest New Age.<\/p>\n\n\n\n

W zakresie tego poj\u0119cia (nowy paradygmat) mieszcz\u0105 si\u0119 rozwi\u0105zania teoretyczne alternatywne wobec modelu zwanego \u201eNewtonowsko-Kartezja\u0144skim\u201d. Einsteinowska teoria wzgl\u0119dno\u015bci i koncepcja czasoprzestrzeni, wiele poszczeg\u00f3lnych teorii z dziedziny fizyki kwantowej, jak zasadanieoznaczono\u015bci W. Heisenberga, (akt obserwacji obiektu lub procesu nieuchronnie oddzia\u0142uje na przedmiot obserwacji, tak wi\u0119c nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce efekt badania jest relatywny, a nie absolutny), ale r\u00f3wnie\u017c pewna og\u00f3lna wizja \u015bwiata, jak\u0105 niesie nowa fizyka, a tak\u017ce nowa  kosmologia i jej szczeg\u00f3lne teorie \u201eautorskie\u201d jak zasada  antropiczna, nowy spos\u00f3b widzenia nauk przyrodniczych (hipoteza Gai) , teoria chaosu (grunt matematyczny), kt\u00f3ra zajmuje si\u0119 niestabilnymi uk\u0142adami wra\u017cliwymi na zak\u0142\u00f3cenia w warunkach pocz\u0105tkowych, co powodowa\u0107 mo\u017ce znacz\u0105c\u0105 zmian\u0119 w efekcie ko\u0144cowym (\u00f3w s\u0142ynny efekt motyla – poruszenie motylich skrzyde\u0142 w Afryce mo\u017ce poprzez \u0142a\u0144cuch wydarze\u0144 spowodowa\u0107 huragan w innej cz\u0119\u015bci \u015bwiata)   – wszystkie one zmieniaj\u0105c oblicze nauki, zosta\u0142y jednocze\u015bnie wch\u0142oni\u0119te przez New Age – zw\u0142aszcza przez ten nurt, kt\u00f3ry nazywa si\u0119 \u201eWodnikiem naukowym\u201d. Dzieje si\u0119 to zreszt\u0105 na rozmaitych poziomach  absorpcji skomplikowanych przecie\u017c tre\u015bci, przechodz\u0105c nieraz w rozumienie potoczne, albo te\u017c – na rozmaite sposoby. Jednym z najbardziej charakterystycznych sposob\u00f3w  jest usi\u0142owanie wykreowania takiego obrazu \u015bwiata, kt\u00f3ry \u2013 zgodny z odkryciami naukowymi, nie by\u0142by zarazem sprzeczny z wizj\u0105 proponowan\u0105 od wiek\u00f3w przez niekt\u00f3re, g\u0142\u00f3wnie mistyczne lub ezoteryczne tradycje duchowe (o czym ju\u017c napomkn\u0119\u0142am). Rezultatem, a jednocze\u015bnie symbolem w\u0142a\u015bnie takich poszukiwa\u0144 sta\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka F. Capry Tao fizyki<\/em>, w kt\u00f3rej po raz pierwszy ukazano rzekom\u0105 zaskakuj\u0105c\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 taoistycznych zasad ontycznych z twierdzeniami mechaniki kwantowej. Nosi ona zreszt\u0105 znamienny podtytu\u0142: \u201eW poszukiwaniu podobie\u0144stw mi\u0119dzy fizyk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 a mistycyzmem Wschodu\u201d. Takich prac usi\u0142uj\u0105cych zasypa\u0107 przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy wizerunkiem \u015bwiata wy\u0142aniaj\u0105cym si\u0119 z wielu tradycji mistycznych a naukowym obrazem rzeczywisto\u015bci jest wi\u0119cej. Opr\u00f3cz tych, kt\u00f3re wymieni\u0142am wy\u017cej, warto poda\u0107 jeszcze kilka innych (zajmuj\u0105 mnie tylko te, kt\u00f3re ukaza\u0142y si\u0119 w Polsce): R. Weber Poszukiwanie jedno\u015bci. Nauka i mistyka<\/em> z roku 1986, b\u0119d\u0105c\u0105 zapisem rozm\u00f3w przeprowadzonym zar\u00f3wno z mistrzami buddyzmu i hinduizmu, jak i wsp\u00f3\u0142czesnymi naukowcami19<\/a>, ksi\u0105\u017ckowe wydanie wsp\u00f3lnych docieka\u0144 nad natur\u0105 czasu fizyka D. Bohma i mistyka J. Krishnamurtiego20<\/a>. Mo\u017cna by te\u017c poda\u0107 zbi\u00f3r artyku\u0142\u00f3w polskich autor\u00f3w zamieszczonych w niewielkim tomie o znamiennym tytule: Staro\u017cytna m\u0105dro\u015b\u0107 a nauka wsp\u00f3\u0142czesna<\/em>21<\/a>. Warto jeszcze raz podkre\u015bli\u0107 t\u0119 charakterystyczn\u0105 dla my\u015blicieli Nowego Wieku tendencj\u0119, zmierzaj\u0105c\u0105 do ujednolicenia stoj\u0105cych na antypodach w \u201estarym modelu\u201d poznawczym prawd (religia czy duchowo\u015b\u0107 versus<\/em> nauka).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
New age’owy styl wyra\u017cenia \u0142\u0105czno\u015bci z natur\u0105. Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re teorie i hipotezy zyska\u0142y pozycj\u0119 specyficznych nazw-kluczy, funkcjonuj\u0105cych zar\u00f3wno w ramach Nowej Ery, jak i autonomicznie, szczeg\u00f3lnie dwie s\u0105 godne przywo\u0142ania: hipoteza Gai oraz zasada antropiczna. Najog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c hipoteza Gai zak\u0142ada, \u017ce Ziemia jest czym\u015b w rodzaju wielkiego kosmicznego superorganizmu,  wraz ze wszystkim, co si\u0119 na planecie znajduje – flor\u0105, faun\u0105, l\u0105dami, oceanami stanowi wielopoziomowy homeostatyczny system, kt\u00f3ry sam reguluje optymalne warunki do swego rozwoju. Jest rodzajem \u201e\u017cywej\u201d ca\u0142o\u015bci (st\u0105d nawi\u0105zanie do imienia greckiej bogini ziemi). Podstawowe tezy hipotezy Gai sformu\u0142owa\u0142 w 1975 r. na \u0142amach \u201eNew Scientist\u201d James Lovelock, a potem rozbudowa\u0142 je w ksi\u0105\u017cce Gaia.<\/em> A New Look at Life on Earth <\/em>(1979). Dzi\u0119ki sprzyjaj\u0105cym okoliczno\u015bciom – \u00f3w wspomniany przeze mnie \u201eferment duchowy\u201d, a tak\u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 zagro\u017ce\u0144 ekologicznych – zosta\u0142y one przej\u0119ty przez wiele \u015brodowisk – ju\u017c to stricte ekologicznych, ju\u017c to new age\u2019owych. W ramach tych ostatnich szczeg\u00f3lnie uwypuklona zosta\u0142a rola cz\u0142owieka, kt\u00f3ry musi dojrze\u0107 duchowo, by przywr\u00f3ci\u0107 ekologiczn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119, zamiast, jak dotychczas, \u201eczyni\u0107 Ziemi\u0119 sobie poddan\u0105\u201d (ekolodzy zarzucaj\u0105 cz\u0119sto ludziom Nowej Ery zbytni antropocentryzm)22<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zasada antropiczna, kt\u00f3rej zr\u0119by wypracowa\u0142 G. Whitrow, a potem R.H. Dicke (lata 50. XX w.) g\u0142osi, \u017ce cechy, parametry i struktura wszech\u015bwiata nie tylko umo\u017cliwiaj\u0105 istnienie ludziom, ale wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 w spos\u00f3b zamierzony takimi w\u0142a\u015bnie, jakimi s\u0105, by \u017cycie i ludzie mogli si\u0119 w og\u00f3le pojawi\u0107; wszak \u0142atwo wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce owe cechy i parametry mog\u0142y by\u0107 zupe\u0142nie inne, co wyklucza\u0142oby zaistnienie \u017cycia w znanym nam kszta\u0142cie23<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W kszta\u0142towaniu new age\u2019owych pogl\u0105d\u00f3w szczeg\u00f3lna rola przypad\u0142a tradycjom gnostyckim, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na wiod\u0105cy mnie temat pomijam – o jednej szczeg\u00f3lnej jednak powiedzie\u0107 musz\u0119 – chodzi o tzw. Gnoz\u0119 z Princeton. Zrodzi\u0142a si\u0119 ona ok. 1970 r. w uniwersyteckim o\u015brodku Princeton w kr\u0119gu astronom\u00f3w, kosmolog\u00f3w, fizyk\u00f3w i psycholog\u00f3w (Wheler, Hoyle, Bondi, Koesler, Maslow)24<\/a>. Nazywa si\u0119 j\u0105 tak\u017ce \u201egnoz\u0105 naukow\u0105\u201d, a jej zasadnicze przes\u0142anie brzmi: \u015bwiat jest zdominowany przez Ducha (w opozycji do materii), cz\u0142owiek poprzez uduchowion\u0105 nauk\u0119 mo\u017ce si\u0119 z nim po\u0142\u0105czy\u0107 (czasem nawet w na tej drodze osi\u0105gn\u0105\u0107 zbawienie). O jak\u0105\u017c nauk\u0119 chodzi? Nie o mechanistyczny model wiedzy (Newtonowski), bo ta widzia\u0142a rzeczy tylko z jednej strony, za\u015b druga strona jest dost\u0119pna ludziom dzi\u0119ki odkryciom mikrofizyki Maxa Plancka, badaniom Einsteina, embriologii, etnologii por\u00f3wnawczej. To dopiero otworzy\u0142o pole do dostrze\u017cenia istoty rzeczy – \u017ce Duch kreuje materi\u0119, \u017ce \u00f3w Duch jest \u015bwiadomo\u015bci\u0105 kosmiczn\u0105 objawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 na r\u00f3\u017cnych poziomach bytu (od molekularnej, poprzez organiczn\u0105, po indywidualn\u0105 ludzk\u0105 samo\u015bwiadomo\u015b\u0107) i tworz\u0105c wzajem powi\u0105zany, holograficzny porz\u0105dek.<\/p>\n\n\n\n

Jak wida\u0107 w wielu koncepcjach zaadaptowanych przez New Age mistyka i nauka nie tylko nie s\u0105 przeciwie\u0144stwami, ale (rzekomo) posiadaj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 podstaw\u0119 – Ducha. To oczywi\u015bcie odsy\u0142a do poj\u0119cia \u201espirytualizmu\u201d. W najog\u00f3lniejszym sensie okre\u015bla on wszelkie stanowiska \u015bwiatopogl\u0105dowe zak\u0142adaj\u0105ce istnienie czynnika, kt\u00f3ry w ramach tradycji europejskiej nazywany jest \u201esubstancj\u0105 duchow\u0105\u201d – nic zatem dziwnego, \u017ce istnieje w szeregu rozmaitych odmian. \u201eNowa Era jest ruchem o wyra\u017anie spirytualistycznym obliczu. Chocia\u017c zwolennicy \u201enowej \u015bwiadomo\u015bci\u201d (zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy \u0142\u0105cz\u0105 j\u0105 z praktykowaniem konkretnej gnozy) ho\u0142duj\u0105 najr\u00f3\u017cniejszym rodzajom spirytualizmu, to mo\u017cna w tym wypadku m\u00f3wi\u0107 o pewnych dominantach\u201d – twierdz\u0105 autorzy Encyklopedii Nowej Ery<\/em>25<\/a>. Spirytualizm Nowej Ery przyznaje ca\u0142ej rzeczywisto\u015bci natur\u0119 duchow\u0105. To przecie\u017c dlatego \u0142atwo utrafi\u0107 w sens wodnikowego przes\u0142ania, m\u00f3wi\u0105c o \u201educhowo\u015bci\u201d… Co wi\u0119cej, tak\u017ce najwa\u017cniejsze koncepcje \u201enaukowego Wodnika\u201d opieraj\u0105 si\u0119 na prze\u015bwiadczeniu, \u017ce nawet w \u015bwiecie fizycznym przejawia si\u0119 bezosobowa, duchowa si\u0142a. O duchowym wymiarze rzeczywisto\u015bci m\u00f3wi si\u0119 w New Age powszechnie – jest on widziany jako \u201epoziom\u201d uniwersum (zwany te\u017c astralnym), ale te\u017c jako wszechprzenikaj\u0105ca si\u0142a, kt\u00f3ra objawia si\u0119 tak\u017ce w formie \u201eskoncentrowanej\u201d – jako ludzka dusza, a tak\u017ce \u201eB\u00f3g\u201d pojmowany jako centrum energetyczne \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Prze\u015bwiadczenie o kryzysie pozbawionej \u201educha\u201d kultury euro-ameryka\u0144skiej, nowe odkrycia i paradygmaty naukowe, wynikaj\u0105cy z tego umys\u0142owy ferment pchn\u0119\u0142y wiele os\u00f3b ku poszukiwaniom \u201eukrytego porz\u0105dku\u201d \u015bwiata (termin D. Bohma) i przedefiniowania pogl\u0105du na to, czym on jest. Nowa wizja uniwersum wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z Einsteinowskiej fizyki i jego teorii wzgl\u0119dno\u015bci (i nowej fizyki \u201ew og\u00f3le\u201d) ma zatem rozmaite konsekwencje – \u201ewzgl\u0119dno\u015b\u0107\u201d, kt\u00f3re to poj\u0119cie wesz\u0142o do kulturowego obiegu,  nie musi oznacza\u0107 niepewno\u015bci i zagubienia wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka pozbawionego oparcia dominuj\u0105cego dyskursu, a mo\u017ce otwiera\u0107 pole do dostrze\u017cenia, \u017ce formu\u0142owanie \u201eprawd\u201d jest uwarunkowane i nie mo\u017ce by\u0107 absolutystyczne – st\u0105d ludzie New Age mog\u0105 m\u00f3wi\u0107 o niesprzeczno\u015bci rozmaitych teorii, na kt\u00f3re si\u0119 powo\u0142uj\u0105 (\u00f3w s\u0142ynny synkretyzm Nowej Ery).  Jednocze\u015bnie jednak wyra\u017caj\u0105c przekonanie o zasadniczej, podstawowej to\u017csamo\u015bci bytu \u0142\u0105cz\u0105 niejako na powr\u00f3t rozproszone odpryski obrazu \u015bwiata. M\u00f3wi\u0105c o \u201erozproszonych odpryskach\u201d mam na my\u015bli zar\u00f3wno relatywizacj\u0119 \u201eprawdy\u201d, jak wynikaj\u0105cy st\u0105d pluralizm racji i wielo\u015b\u0107 dyskurs\u00f3w funkcjonuj\u0105cych w przestrzeni kulturowej, kt\u00f3re przyczyniaj\u0105 si\u0119 do \u201ezamglenia\u201d w oczach wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka przejrzysto\u015bci w kwestiach fundamentalnych (wyra\u017caj\u0105cych si\u0119 np. w pytaniu egzystencjalnym: kim jestem w \u015bwiecie?). New Age jawi si\u0119 zatem jako jedna z mo\u017cliwych reakcji na niewiarygodn\u0105 komplikacj\u0119 \u015bwiata. Innymi mo\u017ce by\u0107 konsumcjonizm czy hedonizm26<\/a>. Dlatego nawet to samo has\u0142o \u201estreszczaj\u0105ce\u201d postaw\u0119 cz\u0142owieka jak np. Be Here Now<\/em> – ma r\u00f3\u017cne znaczenie w ramach New Age i poza nim. Czym jednak by\u0142aby podstawa owej \u201eto\u017csamo\u015bci\u201d daj\u0105c\u0105 ulg\u0119 i poczucie sensu? S\u0142owo cz\u0119sto u\u017cywane, dzi\u0119ki Einsteinowi, to energia. Ludzie Nowej Ery nadaj\u0105 mu charakterystyczne znaczenie. \u201eEnergia\u201d bowiem jest nieomal uto\u017csamiana z \u201educhem\u201d, a ruch New Age jest (jak powiedzia\u0142am wy\u017cej) w ca\u0142o\u015bci spirytualistyczny.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c: mistyka i nauka w oczach ludzi New Age nie musz\u0105 by\u0107 kategorialnie rozdzielone, przeciwnie. Dotycz\u0105 (rzekomo) wszak tego samego – duchowej natury \u015bwiata, jego sakralno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\u00d3w zak\u0142adany zwi\u0105zek mi\u0119dzy nimi przejawia si\u0119 w kilku p\u0142aszczyznach:<\/p>\n\n\n\n

– Og\u00f3lna wizja \u015bwiata. Zar\u00f3wno wschodnie koncepcje uniwersum, jak i wsp\u00f3\u0142czesna fizyka (i inne nauki szczeg\u00f3\u0142owe) inspirowa\u0142a ludzi \u201enaukowego Wodnika\u201d. Przy czym oczywi\u015bcie nie nale\u017cy zak\u0142ada\u0107, \u017ce \u201ewyznawca\u201d Nowej Ery sp\u0119dza d\u0142ugie godziny na czytaniu prac Einsteina czy kontemplacji jego s\u0142ynnego wzoru: E=mc2. To raczej w\u0142a\u015bnie og\u00f3lna wizja \u015bwiat  ma tu znaczenie (dlatego wspomnia\u0142am wy\u017cej o r\u00f3\u017cnych poziomach absorpcji tre\u015bci stricte naukowych). Ca\u0142kiem podobnie rzecz ma si\u0119 z naukami orientalnymi – te \u201eprzyswojone\u201d w ramach New Age nie musz\u0105 odpowiada\u0107 tym pochodz\u0105cym z oryginalnych kontekst\u00f3w – liczy si\u0119 pewien og\u00f3lny wz\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n

– Bardziej szczeg\u00f3\u0142owe rozwi\u0105zania. Przy pogodzeniu nauki i duchowo\u015bci otwiera si\u0119 perspektyw\u0119 badaniom zjawisk \u201ez pogranicza\u201d nauki – st\u0105d \u201ekariera\u201d parapsychologii, albo psychotroniki.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie jednak to pierwsze przyczynia si\u0119 do zniesienia l\u0119ku wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka wobec \u015bwiata. Je\u015bliby pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 metafor\u0105 – w paradygmacie Kartezja\u0144sko-Newtonowskim kosmos przypomina\u0142 wielk\u0105 Maszyn\u0119, analogicznie zatem cz\u0142owiek jawi\u0142 si\u0119 jako niewiele w istocie znacz\u0105cy trybik, \u0142atwo zast\u0119powalny przez inn\u0105 \u201ecz\u0119\u015b\u0107 zamienn\u0105\u201d, w koncepcji Nowej Ery (Wodnika naukowego) kosmos przypomina Wielki Umys\u0142, kosmiczn\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, cz\u0142owiek za\u015b ewoluuj\u0105c\u0105 wieczn\u0105 w istocie (reinkarnacja) duchow\u0105 istot\u0119, kt\u00f3rej indywidualny rozw\u00f3j ma znaczenie dla ca\u0142o\u015bci, jest bowiem z t\u0105 ca\u0142o\u015bci\u0105 zwi\u0105zany sieci\u0105 wzajemnych powi\u0105za\u0144, b\u0119d\u0105c przejawem jednej si\u0142y duchowej. A skoro tak, skoro istnieje jeden elementarny \u201ebudulec\u201d, to \u015bwiat jawi si\u0119 jako ci\u0105g\u0142y i w konsekwencji – sensowny. Taka wizja – idealna, oczywi\u015bcie, wszak zar\u00f3wno jej \u201eprawdziwo\u015b\u0107\u201d, jak i \u201eprzek\u0142adalno\u015b\u0107\u201d na \u017cyciow\u0105 praktyk\u0119 pozostaj\u0105 poza zasi\u0119giem niniejszego tekstu – sytuuje cz\u0142owieka niejako na nowo w kosmosie przyjaznym i wyznaczaj\u0105 mu miejsce jako jego nieod\u0142\u0105cznemu \u201edziecku\u201d27<\/a>. Czy\u017cby \u015bwiat zosta\u0142 ponownie zaczarowany… ?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\n\n\n\n

1<\/a> Cyt. za: Z. Zagajewski (t\u0142um.), \u201eMiesi\u0119cznik Troch\u0119inny\u201d nr 3\/1990, s. 6.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a> Ruch Nowej Ery, dalej b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c skr\u00f3tu: NAM, a obok \u201eNew Age\u201d –  nazwy spolszczonej: Nowa Era czy Nowy Wiek.<\/p>\n\n\n\n

3<\/a> Mo\u017cna by teksty dotycz\u0105c\u0105 New Age podzieli\u0107 na kilka grup: teksty pisane przez zwolennik\u00f3w ruchu, lub wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych jego zr\u0119by: np.: S. MacLaine, Na kraw\u0119dzi<\/em>, Warszawa 1991, J. White, \u015awit ery Wodnika<\/em>, Bydgoszcz 1996, F. Capra, Punkt zwrotny,<\/em> Warszawa 1987, ten\u017ce, Tao fizyki<\/em>, Krak\u00f3w 1994, K. Wilber, Eksplozja \u015bwiadomo\u015bci<\/em>, Zabrze 1997, N. Drury, Psychologia transpersonalna. Ludzki potencja\u0142, <\/em>Pozna\u0144 1995; publikacje autor\u00f3w,  kt\u00f3rych teksty New Age zaadaptowa\u0142, cho\u0107 ich tw\u00f3rcy do\u0144 nie przynale\u017c\u0105: A. de Mello, Przebudzenie<\/em>, Pozna\u0144-Krak\u00f3w 1995, B. Griffiths, W poszukiwaniu najwy\u017cszej \u015bwiadomo\u015bci. Zachodnia nauka i wschodni mistycyzm ku wizji nowej rzeczywisto\u015bci<\/em>, Krak\u00f3w 1994, T. de Chardin, Fenomen cz\u0142owieka<\/em>, Warszawa 1991; prace pisane z pozycji dla New Age nieprzychylnych: R. N. Baer, W matni New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1996, I. Dec (red.), Z\u0142udzenia Nowej Ery<\/em>, Ole\u015bnica 1993, S. Dobrzanowski, New Age, pseudoreligia<\/em>, Krak\u00f3w 1994, M. Pacwa, Katolicy wobec New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1994, R. Tomczak, Bezdro\u017ca New Age<\/em>, Zielona G\u00f3ra 1994; wreszcie teksty autor\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 badaniem ruchu czyli om\u00f3wienia i analizy krytyczne: W. Bockenheim, S. Bednarek, J. Jastrz\u0119bski, Encyklopedia Nowej Ery<\/em>, Wroc\u0142aw 1996, B. Dobroczy\u0144ski, New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1997, T. Dokt\u00f3r, Ruchy kultowe<\/em>, Warszawa 1995, P. Macura (wyb\u00f3r i t\u0142um.), New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1993, B. Dobraczy\u0144ski, New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1997, A. Kubiak, Jednak New Age,<\/em> Warszawa 2005, A. Zamojski, New Age, filozofia, religia i paranauka, <\/em>Krak\u00f3w 2002, M. Go\u0142aszewska (red.) Oblicza nowej duchowo\u015bci<\/em>, Krak\u00f3w 1998, A. Kowalczewska, Ezoteryka na sprzeda\u017c<\/em>, Warszawa 2001. Podaj\u0119 tylko literatur\u0119, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 na polskim rynku wydawniczym (pozycje zwarte).<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> W. Bockenheim, S. Bednarek, J. Jastrz\u0119bski, Encyklopedia Nowej Ery<\/em>, Wroc\u0142aw 1996 s. 262. Por. te\u017c podzia\u0142 na Nisk\u0105, Okultystyczn\u0105 Now\u0105 Er\u0119 i Wysok\u0105 Now\u0105 Er\u0119 – B. Dobroczy\u0144ski, New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1997, s. 10.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> T. Biedro\u0144, Konspiracja Wodnika<\/em>, \u201eTygodnik Powszechny\u201d nr 30\/1993, s. 1 i 6.<\/p>\n\n\n\n

6<\/a>  Inna sprawa, \u017ce nie ka\u017cdy z pisz\u0105cych o New Age jest sk\u0142onny przypisywa\u0107 mu w\u0142a\u015bciwo\u015bci \u201eruchu\u201d,  polegaj\u0105c bardziej np. na okre\u015bleniu \u201ekultura New Age\u201d.<\/p>\n\n\n\n

7<\/a> T. Thorne, S\u0142ownik poj\u0119\u0107 kultury postmodernistycznej. Mody, kulty, fascynacje<\/em>, Warszawa 1995, s. 221.<\/p>\n\n\n\n

8<\/a> Na ten temat istniej\u0105 w pi\u015bmiennictwie polskim om\u00f3wienia znajduj\u0105ce si\u0119 m.in. w ksi\u0105\u017ckach: S. Tokarski, Orient i kontrkultury,<\/em> Warszawa 1984, ten\u017ce, Orient i<\/em> subkultury<\/em>, Warszawa 1996.<\/p>\n\n\n\n

9<\/a> A. Zamojski, New Age, filozofia, religia i paranauka<\/em>, Krak\u00f3w 2002, s. 49. Doda\u0107 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy, \u017ce teozofowie nie wykluczyli z obszaru swych zainteresowa\u0144 chrze\u015bcija\u0144stwa, lecz wyakcentowali w nim te elementy, kt\u00f3re rozumieli jako zgodne ze stworzon\u0105 przez siebie wizj\u0105 – to zreszt\u0105 dotyczy tak\u017ce New Age – nara\u017caj\u0105c si\u0119 tym samym na zarzuty o fa\u0142szowanie prawdziwego przes\u0142ania chrze\u015bcija\u0144skiego. Rzeczywi\u015bcie, figura Jezusa Chrystusa obecna zar\u00f3wno w pismach teozof\u00f3w, jak i ludzi Nowej Ery przypomina raczej mistrza duchowego, czy indyjskiego boskiego awatara ni\u017c zbawc\u0119 i Jednorodzonego Syna Bo\u017cego w rozumieniu tradycyjnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich.<\/p>\n\n\n\n

10<\/a> E. W. Said,  Orientalizm<\/em>, Warszawa 1991.<\/p>\n\n\n\n

11<\/a> C.G. Jung, Podr\u00f3\u017c na Wsch\u00f3d<\/em>, Warszawa 1989, s. 42.<\/p>\n\n\n\n

12<\/a> S. McLaine, Na kraw\u0119dzi<\/em>, Warszawa 1991, s. 422.<\/p>\n\n\n\n

13<\/a> M. Ferguson, The Aquarian Conspiracy. Personal and Social Transformation in the 1980\u2019<\/em>, Los Angeles, 1980. Ksi\u0105\u017cka nie ukaza\u0142a si\u0119 dot\u0105d na polskim rynku ksi\u0119garskim, znana jest tylko z przytocze\u0144 i fragmentarycznych t\u0142umacze\u0144, m.in. w: P. Macura (t\u0142um.), New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1993, s. 21-50.<\/p>\n\n\n\n

14<\/a> R. Abraham, R. Sheldrake, T. McKenna, Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Apokalips\u0105<\/em>, Bydgoszcz 1995.<\/p>\n\n\n\n

15<\/a> J. White, \u015awit Ery Wodnika. Spotkanie Ducha i Nauki<\/em>, Bydgoszcz 1996.<\/p>\n\n\n\n

16<\/a> K. Krzysztofek, Cywilizacja: dwie optyki<\/em>, Warszawa 1991, s 136.<\/p>\n\n\n\n

17<\/a> Ibidem, s 145.<\/p>\n\n\n\n

18<\/a> T. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych<\/em>, Warszawa 2001.<\/p>\n\n\n\n

19<\/a> R. Weber, Poszukiwanie jedno\u015bci. Nauka i mistyka<\/em>, Warszawa 1990.<\/p>\n\n\n\n

20<\/a> D. Bohm, J. Krishnamurti, Wolno\u015b\u0107 od czasu. Trzyna\u015bcie dialog\u00f3w<\/em>, Wroc\u0142aw 1994.<\/p>\n\n\n\n

21<\/a> J. Sieradzan (red.), Staro\u017cytna m\u0105dro\u015b\u0107 a nauka wsp\u00f3\u0142czesna<\/em>, Krak\u00f3w 1993. Moim zdaniem na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje artyku\u0142 \u0141. Trzci\u0144skiego, Holon i mandala<\/em>, traktuj\u0105cy o podobie\u0144stwach mi\u0119dzy obrazem \u015bwiata w buddyzmie a tym\u017ce wy\u0142aniaj\u0105cym si\u0119 z nauk fizyki, a tak\u017ce J. Sieradzana Dzogczen – tybeta\u0144ska \u015bcie\u017cka \u015bwiat\u0142a a koncepcja W. Sedlaka o \u017byciu jako \u015bwietle<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

22<\/a> W. Bockenheim, S. Bednarek, J. Jastrz\u0119bski, op. cit.<\/em>, s. 156-157 oraz M. Ryszkiewicz, Matka Ziemia w przyjaznym kosmosie. Gaja i zasada antropiczna w dziejach my\u015bli przyrodniczej<\/em>, Warszawa 1994, s. 14.<\/p>\n\n\n\n

23<\/a> M. Ryszkiewicz, op. cit<\/em>, s. 14.<\/p>\n\n\n\n

24<\/a> W. Bockenheim, S. Bednarek, J. Jastrz\u0119bski, op. cit.<\/em>, s. 139.<\/p>\n\n\n\n

25<\/a> Ibidem, s. 312.<\/p>\n\n\n\n

26<\/a> Co nie znaczy, \u017ce New Age nie ma oblicza konsumpcyjnego, na swych \u201eni\u017cszych\u201d, pozaintelektualnych poziomach, przeciwnie – \u201educhowo\u015b\u0107 na sprzeda\u017c\u201d na ezoterycznych targach, czy \u201eo\u015bwiecenie\u201d w trzy dni na rozlicznych kursach samodoskonalenia – to zjawiska cz\u0119ste.  <\/p>\n\n\n\n

27<\/a> Co do \u201eprawdziwo\u015bci\u201d – mo\u017cna wysnu\u0107 wniosek, \u017ce propozycje New Age id\u0105 w kierunku takiego rozumienia statusu prawdy, kt\u00f3ry – paradoksalnie – zbli\u017ca j\u0105 do rozumienia modernistycznego (prawda JEST), nie za\u015b postmodernistycznego, ponadto new age\u2019owa wizja \u015bwiata jest projektem ca\u0142o\u015bciowym, systemowym (holizm), a tym samym rodzajem metanarracji  – B\u00f3g czy Rozum ust\u0105pi\u0142 miejsca Duchowi, kt\u00f3ry stanowi\u0107 ma podstaw\u0119 \u201ewielkiej opowie\u015bci\u201d o \u015bwiecie. Z drugiej strony – praktyka \u017cyciowa ufundowana na owej wizji \u015bwiata cz\u0119sto sprowadza si\u0119 do zachowa\u0144 typu \u201educhowo\u015b\u0107 na skr\u00f3ty\u201d. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Tekst pokonferencyjny, zamieszczony w tomie: Nauka i spo\u0142ecze\u0144stwo w stulecie szczeg\u00f3lnej teorii wzgl\u0119dno\u015bci, DiG 2006, s. 267-281) \u201eCzy ktokolwiek naprawd\u0119 wie czym jest New Age?\u201d \u2013 pyta (retorycznie) Lazaris1. Kim jest pytaj\u0105cy? \u015awiadomo\u015bci\u0105 bez formy, energi\u0105, kt\u00f3ra nigdy nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na przyj\u0119cie ludzkiej postaci, komunikuj\u0105c\u0105 si\u0119 z lud\u017ami za po\u015brednictwem tzw. channelingu. Ten rodzaj […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1918,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-1905","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-new-age"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1905","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1905"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1905\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2652,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1905\/revisions\/2652"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1918"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1905"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1905"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1905"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}