{"id":1922,"date":"2021-07-19T14:05:10","date_gmt":"2021-07-19T12:05:10","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=1922"},"modified":"2021-08-13T22:58:27","modified_gmt":"2021-08-13T20:58:27","slug":"o-chrzescijanstwie-w-indiach-slow-kilka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=1922","title":{"rendered":"O chrze\u015bcija\u0144stwie w Indiach s\u0142\u00f3w kilka"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy par\u0119 lat temu papie\u017c Jan Pawe\u0142 II odwiedzi\u0142 Indie, w mediach nag\u0142o\u015bniono protest sporej grupki hinduist\u00f3w przeciwko tej wizycie. Czy tym protestom nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107? Owszem – Indie, z wielk\u0105, nieobj\u0119t\u0105 religi\u0105 zwana hinduizmem, zawsze tolerancyjne, od jakiego\u015b czasu nie mog\u0105 poradzi\u0107 sobie z ekscesami grupek fanatyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zreszt\u0105 zdolne s\u0105 posuwa\u0107 si\u0119 do daleko bardziej gro\u017anych dzia\u0142a\u0144 ni\u017c protesty przeciw papie\u017cowi. Ale mo\u017ce warto przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej, jak kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 relacje mi\u0119dzy mieszka\u0144cami subkontynentu a krzewicielami chrze\u015bcija\u0144skiej religii, te zw\u0142aszcza, kt\u00f3re zasadza\u0142y si\u0119 na zasadach podboju, indoktrynacji \u015bwiatopogl\u0105dowej, przymusowej chrystianizacji (czy\u017c nie tu mog\u0105 tkwi\u0107 urazy strony indyjskiej, nawet je\u015bli przejawy <\/strong>tej urazy nadal b\u0119dziemy uwa\u017ca\u0107 za fanatyczne…).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Neogotycki ko\u015bci\u00f3\u0142, Indie po\u0142udniowe. W podziemiach znajduje si\u0119 gr\u00f3b \u015bw. Tomasza. Fot. za: PlaneMad<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pierwszym chrze\u015bcijaninem w Indiach by\u0142 zgodnie z tradycj\u0105 \u015bw. Tomasz (Niewierny Tomasz). Jak dosz\u0142o do jego spotkania z Indiami? Powiada si\u0119, \u017ce kr\u00f3l indyjski Gondophernes (posta\u0107 historyczna), pragn\u0105c wznie\u015b\u0107 miasto, wys\u0142a\u0142 pos\u0142a\u0144ca do Syrii po architekta, ten jednak zamiast z architektem powr\u00f3ci\u0142 z Tomaszem, kt\u00f3ry mia\u0142 rzec, i\u017c  pouczy go o mie\u015bcie wzniesionym nie ludzkimi<\/strong> d\u0142o\u0144mi… Zjedna\u0142 sobie w\u0142adc\u0119 i dw\u00f3r dla swych nauk (wed\u0142ug tradycji indyjskiej nawr\u00f3ci\u0142 w pierwszym rz\u0119dzie siedem rodzin brami\u0144skich), nauczaj\u0105c potem w r\u00f3\u017cnych krainach Indii a\u017c do swej m\u0119cze\u0144skiej (?) \u015bmierci zadanej na rozkaz kr\u00f3la Misdeosa (zreszt\u0105 nigdzie poza chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 tradycj\u0105 w \u017ar\u00f3d\u0142ach nie wyst\u0119puj\u0105cym). Gr\u00f3b Tomasza ma znajdowa\u0107 si\u0119 w katedrze w Majlapur na przedmie\u015bciach Madrasu, czy w bazylice Santhome (nazwa „\u015awi\u0119ty Tomasz”) \u201eale historyczne dowody jego m\u0119cze\u0144stwa nie s\u0105 dostateczne\u201d1<\/a>. Mniej mo\u017ce znanym ewangelizatorem Indii we wczesnym okresie by\u0142 r\u00f3wnie\u017c Bart\u0142omiej (Natanel).<\/p>\n\n\n\n

Wielka przestrze\u0144, jak\u0105 przeby\u0142 Tomasz nie by\u0142a wtedy, wbrew pozorom, przeszkod\u0105 nie do pokonania, szczeg\u00f3lnie w tym okresie, wszak Tomasz mia\u0142 przyby\u0107 do Indii zaraz po ukrzy\u017cowaniu Jezusa, czyli w pierwszej po\u0142owie I w. n.e., gdy trwa\u0142a wci\u0105\u017c epoka hellenistyczna po podbojach Aleksandra Wielkiego, epoka licznych kontakt\u00f3w, synkretyzacji idei, etc., tote\u017c  kontakty mi\u0119dzy Indiami a Zachodem by\u0142y cz\u0119ste. Skoro zatem tak by\u0142o i w obie strony pod\u0105\u017ca\u0142y liczne karawany, to mo\u017ce i sam Jezus do Indii zaw\u0119drowa\u0142? Wspominam o tym, bo nie brak takich spekulacji (por. ksi\u0105\u017cki Korabiewicza albo Kerstena i Grubera), a zaznacz\u0119 jeszcze, \u017ce tak\u017ce w Indiach s\u0105 zwolennicy tej tezy, ba! istniej\u0105 tu ca\u0142e szko\u0142y nauczania uzurpuj\u0105ce sobie prawo do Jezusowej tradycji i przekazuj\u0105ce \u201edowody\u201d na pobyt Jezusa w Indiach2<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pewnie najbardziej znana w Polsce ksi\u0105\u017cka na ten temat<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pierwsze niew\u0105tpliwe, historyczne \u015bwiadectwo o dzia\u0142alno\u015bci chrze\u015bcijan w Indiach to Topografika chrze\u015bcija\u0144ska <\/em>Kosmosa Indikopleustesa, zakonnika z Aleksandrii i podr\u00f3\u017cnika, kt\u00f3ry w VI wieku w\u0119drowa\u0142 po Indiach i stwierdzi\u0142 istnienie ko\u015bcio\u0142\u00f3w na Malabarze i Cejlonie. Zarz\u0105dzali nimi perscy duchowni, podlegaj\u0105cy w\u0142adzy biskupa z Kalliany3<\/a> – by\u0142y to ko\u015bcio\u0142y nestoria\u0144skie<\/strong>, zatem herezjarchiczne. Archeologowie odkryli krzy\u017ce w stylu perskim, inskrypcje w j\u0119zyku pahlawi, p\u0142ytki miedziane z IX wieku z zapisami przywilej\u00f3w nadawanym chrze\u015bcija\u0144skim gminom. Po przybyciu do Indii muzu\u0142man\u00f3w chrze\u015bcijanie tutejsi szukali wsparcia u patriarchy Antiochii (Syria). Do dzi\u015b zreszt\u0105 ko\u015bcio\u0142y indyjskie zwi\u0105zane s\u0105 z Syri\u0105, cho\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo w Syrii wiele ucierpia\u0142o i cho\u0107 pod wp\u0142ywem powt\u00f3rnej ewangelizacji prowadzonej w Indiach, o kt\u00f3rej poni\u017cej jeszcze powiem kilka s\u0142\u00f3w, od\u0142am ko\u015bcio\u0142a w Indiach podda\u0142 si\u0119 w\u0142adzy Rzymu.<\/p>\n\n\n\n

Jakby zatem z Tomaszem nie by\u0142o, rodow\u00f3d chrze\u015bcija\u0144ski w Indiach jest bardzo staro\u017cytny. W spo\u0142ecze\u0144stwie indyjskim gminy chrze\u015bcija\u0144skie by\u0142y szanowane, o czym powiadamia np. w wieki po pierwszym zetkni\u0119ciem si\u0119 Indii z religi\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 sam Marko Polo (mia\u0142 on pono\u0107 widzie\u0107 gr\u00f3b \u015bwi\u0119tego Tomasza). Ale Indie jak zwykle sz\u0142y w\u0142asn\u0105 drog\u0105; nawyk\u0142e do synkretyzacji, r\u00f3wnie\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo po\u0142\u0105czy\u0142y z obyczajowo\u015bci\u0105 hindusk\u0105 (podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a na styku hinduizmu i islamu). Chrze\u015bcijanie zatem po\u0142udniowych Indii, Malabaru i Cejlonu, pocz\u0119li w konsekwencji tworzy\u0107 rodzaj heterodoksyjnej \u201esekty\u201d (z braku lepszego slowa) – a to nie mog\u0142o spodoba\u0107 si\u0119 chrystianizatorom nowej fali i to niepomiernie wi\u0119kszej oraz bardziej drapie\u017cnej, kt\u00f3ra pocz\u0119\u0142a przybija\u0107 do indyjskich brzeg\u00f3w od pocz\u0105tku XVI wieku\u2026<\/p>\n\n\n\n

Goa, Kerala, Wybrze\u017ce Malabarskie – to tereny najintensywniej poddane nowej fali chrystianizacji, kt\u00f3ra prowadzona by\u0142a pod wodz\u0105 Portugalczyk\u00f3w, pierwszych kolonizator\u00f3w, kt\u00f3rzy zjawili si\u0119 w Indiach4<\/a>. Jak wiadomo, Kolumb chcia\u0142 dop\u0142yn\u0105\u0107 do Indii, zamiast tego \u201eodkry\u0142\u201d jednak Ameryk\u0119, jego b\u0142\u0105d w kilka lat p\u00f3\u017aniej naprawi\u0142 Vasco da Gama, p\u0142yn\u0105c pod portugalsk\u0105 bander\u0105. I oto ju\u017c w 1500 roku, do zachodnich wybrze\u017cy subkontynentu indyjskiego przybi\u0142o 30 okr\u0119t\u00f3w pod wodz\u0105 Pedro Alvareza Kalwara. Od razu przyst\u0105piono do wojny z wszystkimi nie-chrze\u015bcijanami. \u017by\u0142y tu bowiem od setek lat, obok Hindus\u00f3w, spo\u0142eczno\u015bci islamskie – a z islamem Portugalczycy i Hiszpanie mieli na pie\u0144ku z racji walk prowadzonych na p\u00f3\u0142wyspie iberyjskim (tzw. rekonkwista; w roku 1492 pad\u0142a ostatnia twierdza muzu\u0142man\u00f3w – Granada). By\u0142y tu te\u017c spore enklawy ludno\u015bci \u017cydowskiej; z \u017bydami te\u017c si\u0119 zreszt\u0105 w ojczy\u017anie przybysz\u00f3w nie najlepiej uk\u0142ada\u0142o, m\u00f3wi\u0105c bardzo ogl\u0119dnie, wielu z nich z p\u00f3\u0142wyspu iberyjskiego wyp\u0119dzono akurat w tym mniej wi\u0119cej czasie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lizbona, plac upami\u0119tniaj\u0105cy podboje portugalskie. Fot. w\u0142asna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wielu badaczy podkre\u015bla okrucie\u0144stwa, jakich przybysze tu si\u0119 dopuszczali oraz chciwo\u015b\u0107 – jak zwykle bowiem motywem dzia\u0142a\u0144 by\u0142o \u201enawracanie\u201d po\u0142\u0105czone z ch\u0119ci\u0105 szybkiego wzbogacenia si\u0119 (per\u0142y, szafiry, korzenie, przecie\u017c ten rejon Indii obfituje w bogactwa!).  <\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d  Portugalczyk\u00f3w wiele do powiedzenia mia\u0142 Alfonso de Albuquerque. Owszem, ingerowa\u0142 w \u017cycie religijne zastanych spo\u0142eczno\u015bci, ale w miar\u0119 rozs\u0105dnie – zakaza\u0142 np. zwyczaju, zreszt\u0105 niezbyt tu respektowanego, nakazuj\u0105cego pali\u0107 na stosie zmar\u0142ego wdow\u0119 (obyczaj sati<\/em>). A je\u015bli zdarza\u0142y si\u0119 nawr\u00f3cenia, to mia\u0142y charakter raczej zdroworozs\u0105dkowy, jako \u017ce przybysze brali sobie tutejsze kobiety za \u017cony, a Alfonso nakaza\u0142 legalizowa\u0107 te zwi\u0105zki, tote\u017c w konsekwencji kobiety musia\u0142y przyjmowa\u0107 chrzest i tym samym stawa\u0142y si\u0119, przynajmniej formalnie, chrze\u015bcijankami.<\/p>\n\n\n\n

Jak to zwykle bywa, zaraz po wojownikach i handlarzach przybyli na nowe ziemie kap\u0142ani i zakonnicy. Najpierw franciszkanie, potem jezuici, dominikanie i augustianie. \u201eWszyscy ci gorliwi misjonarze musieli czu\u0107 si\u0119 zawiedzeni, stwierdziwszy, \u017ce prawie nikt nie chce si\u0119 nawraca\u0107\u201d5<\/a>. Jeden z nich stwierdzi\u0142 zatem, \u017ce nale\u017cy czym pr\u0119dzej przyst\u0105pi\u0107 do karczowania tej d\u017cungli niewiary<\/strong>. I przyst\u0105piono… Z takim miej wi\u0119cej zapa\u0142em i \u201edelikatno\u015bci\u0105\u201d (sic!),  jak w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Zar\u00f3wno kr\u00f3la Portugalii, jak papie\u017ca zarzucono pro\u015bbami o specjalne uprawnienia. I pro\u015bbom tych sta\u0142o si\u0119 zado\u015b\u0107. Wicekr\u00f3l zarz\u0105dzaj\u0105cy koloni\u0105 otrzyma\u0142 prawo do: \u201ezniszczenia wszystkich hinduskich \u015bwi\u0105ty\u0144<\/strong>, \u017ceby na \u017cadnej z wysp (chodzi o wyspy Goa – przyp. moje, J. \u017b-B) nie pozosta\u0142 po nich \u015blad, i przeznaczenia maj\u0105tku tych \u015bwi\u0105ty\u0144 na utrzymanie ko\u015bcio\u0142\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 zosta\u0107 wzniesione na ich miejscu\u201d6<\/a>. (Z dokumentu pochodz\u0105cego z roku 1540). W pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnej \u015bwi\u0105tyni \u201epogan\u201d (a tylko na Goa by\u0142o ich ok. 200). Za to na wyspach zaroi\u0142o si\u0119 od ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Istne fajerwerki budownictwa sakralnego (rzecz jasna, w\u0142a\u015bciwego). Przera\u017ceni Hindusi woleli pono\u0107 uciec pod panowanie w\u0142adc\u00f3w mogolskich ni\u017c znosi\u0107 tak objawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 trosk\u0119 o zbawienie ich duszy ze strony chrze\u015bcija\u0144skich ksi\u0119\u017cy i mnich\u00f3w. Trzeba przyzna\u0107, \u017ce Indie pod panowaniem niekt\u00f3rych w\u0142adc\u00f3w z dynastii Wielkich Mogo\u0142\u00f3w by\u0142y ostoj\u0105 tolerancji, dotyczy to szczeg\u00f3lnie Abgara Wielkiego, kt\u00f3ry patronowa\u0142 filozoficznym dysputom prowadzonym przez przedstawicieli rozmaitych wyzna\u0144 i szk\u00f3\u0142 filozoficznych, a chrze\u015bcijanom pozwala\u0142 prowadzi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjn\u0105 (jego synowie z kolei inaczej si\u0119 na t\u0119 ostatni\u0105 kwesti\u0119 zapatrywali).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Mapa za: G. Johnson, Indie<\/strong><\/em>, s. 13<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jednak nie wszyscy zbiegli, ci za\u015b, kt\u00f3rzy zostali i mimo zniszczenia swych \u015bwi\u0105ty\u0144, nadal w tajemnicy praktykowali domowe rytua\u0142y hinduistyczne musieli znosi\u0107 coraz gorsze szykany papist\u00f3w (zakazy dost\u0119pu do piastowania urz\u0119d\u00f3w, zakazy wykonywania i przechowywania tzw. ba\u0142wan\u00f3w poga\u0144skich, itd.).  W 1560 r. wygnano wszystkich bramin\u00f3w<\/strong>. Og\u0142oszono te\u017c, \u017ce sprawowanie kultu hinduistycznego nawet w zaciszu domu jest przest\u0119pstwem<\/strong>, a w razie jego wykrycia karano delikwenta konfiskat\u0105 maj\u0105tku, przy czym nie zapomniano o donosicielach – tych wynagradzano po\u0142ow\u0105 maj\u0105tku skazanego. Hindusi radzili sobie z zakazami na sw\u00f3j spos\u00f3b, ot\u00f3\u017c cz\u0119\u015b\u0107 dzie\u0142 sztuki religijnej ukrywano np. w lasach, a te, kt\u00f3re by\u0142y potrzebne do domowego obrz\u0105dku wycinano z papieru, albowiem w razie rewizji \u0142atwo by\u0142o je pr\u0119dko zniszczy\u0107. Gorzej jednak, gdy wydano specjalny zakaz dokonywania \u015bwi\u0119tego dla Hindus\u00f3w zwyczaju, zwi\u0105zanego z ich eschatologi\u0105, mianowicie kremacji zw\u0142ok. Ale i ten zakaz obchodzono – ukrywano fakt \u015bmierci kogo\u015b w rodzinie z obawy przed ewentualnymi donosicielami, a noc\u0105 na \u0142\u00f3d\u017a k\u0142adziono drewno oraz cia\u0142o zmar\u0142ego, po czym podpalano i odpychano od brzegu.<\/p>\n\n\n\n

Wnet stali si\u0119 oni g\u0142\u00f3wnym celem dzia\u0142a\u0144 ukonstytuowanego tu trybuna\u0142u \u015awi\u0119tej Inkwizycji<\/strong>, na czele kt\u00f3rej stan\u0105\u0142 wielki inkwizytor odpowiedzialny tylko przed w\u0142adz\u0105 w Lizbonie.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Siedziba os\u0142awionej portugalskiej inkwizycji. Fot. w\u0142asne<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W tej fazie chrystianizacji wielk\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Franciszek Ksawery, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel (wraz z I. Loyol\u0105) zakonu jezuit\u00f3w. Za swe zadanie uzna\u0142 on przyci\u0105gni\u0119cie na \u0142ono Ko\u015bcio\u0142a ca\u0142ego Orientu. By\u0142 w Indiach, potem przez Moluki uda\u0142 si\u0119 do Japonii i Chin. Legenda przypisa\u0142a mu \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, a tak to ze \u015bwi\u0119tymi bywa, \u017ce przypisuje im si\u0119 pewne cudowno\u015bci – mia\u0142 zatem Ksawery cudowne w\u0142a\u015bciwo\u015bci:   ot\u00f3\u017c jego cia\u0142o nie uleg\u0142o rozk\u0142adowi po \u015bmierci (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, \u201epotrafi\u201d to co drugi indyjski guru)7<\/a>. Do dzi\u015b co jaki\u015b czas pokazuje si\u0119 publicznie cia\u0142o Ksawerego, a widowisko to cieszy si\u0119 wielkim powodzeniem u indyjskich chrze\u015bcijan (i nie tylko). A jaki by\u0142 za \u017cycia? Na pewno nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 mu zapa\u0142u i sukces\u00f3w ewangelizatorskich, potrafi\u0142 pono\u0107 nawraca\u0107 ca\u0142e wsie, g\u0142\u00f3wnie w Kerali. Bywa\u0142 wspania\u0142omy\u015blny, ale i okrutny (znak czas\u00f3w?). W\u0142a\u015bnie on b\u0142aga\u0142 swego portugalskiego monarch\u0119 o wprowadzenie na Goa inkwizycji na wz\u00f3r portugalskiej, w tej ostatniej zreszt\u0105 odegra\u0142 rol\u0119 niebagateln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zatem inkwizytorzy przyst\u0105pili do pracy. Skodyfikowano prawa, wedle kt\u00f3rych zamierzano dzia\u0142a\u0107, zainstalowano co trzeba, w tym narz\u0119dzia tortur, w obszernym budynku, przez miejscowych zwanym Woldem Gor<\/em> (Wielki Dom) i przyst\u0105piono do szukania i badania heretyk\u00f3w oraz pogan. Po pierwsze palono ksi\u0105\u017cki, cho\u0107 oczywi\u015bcie nie zadano sobie trudu ich przeczytania, w ko\u0144cu owi panowie \u015bwiata nie uwa\u017cali za s\u0142uszne nauczy\u0107 si\u0119 tutejszego j\u0119zyka, przeciwnie – to rdzenni mieszka\u0144cy zmuszeni zostali do nauki \u0142aciny i portugalskiego. Palenie na stosie ludzi by\u0142o tak samo praktykowano jak wsz\u0119dzie, gdzie dzia\u0142a\u0142y \u015bwi\u0119te trybuna\u0142y. A metody \u015bledztwa? Te\u017c jak wsz\u0119dzie. Np. topiono dzieci, a potem kawa\u0142ek po kawa\u0142ku odcinano im ko\u0144czyny, i \u017ceby rodzic\u00f3w zmusi\u0107 do patrzenia na to, pozbawiano ich powiek. W imi\u0119 bo\u017ce… Nie jest wcale \u0142atwo pisa\u0107 o podobnych okrucie\u0144stwach, dlatego zaniecham ju\u017c dalszego opisu (a mo\u017cna by\u0142oby t\u0119 straszliw\u0105 list\u0119 ci\u0105gn\u0105\u0107 jeszcze d\u0142ugo). W ka\u017cdym razie w\u0105tpliwa s\u0142awa owych praktyk dotar\u0142a do Lizbony i – co mo\u017ce dziwi\u0107 – oburzy\u0142a nawet tamtejszego arcybiskupa, kt\u00f3ry napisa\u0142: \u201eO ile trybuna\u0142y inkwizycji wsz\u0119dzie cieszy\u0142y si\u0119 z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105, o tyle nigdzie nie by\u0142y tak pod\u0142e, nikczemne, skorumpowane i tak uzale\u017cnione od przyziemnych interes\u00f3w jak w Goa\u201d8<\/a>. Goa\u0144ska inkwizycja dzia\u0142a\u0142a par\u0119 setek lat, do pocz\u0105tku XIX w., za\u015b jej upadek nast\u0105pi\u0142 nie bez wp\u0142ywy Brytyjczyk\u00f3w. W 1830 roku  zburzono Wielki Dom9<\/a>. <\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105c\u0105 kwesti\u0105 jest (nie tylko zreszt\u0105 w odniesieniu do Indii), w jaki spos\u00f3b zamierzano nawraca\u0107 pogan, skoro nie przyk\u0142adano si\u0119 szczeg\u00f3lnie, albo i wcale, do nauki j\u0119zyka tuziemc\u00f3w. Dla przybysz\u00f3w, a zarazem depozytariuszy jedynej prawdziwej wiary jakby by\u0142o oczywiste, \u017ce w jednej chwili nale\u017cy i mo\u017cna wyzby\u0107 si\u0119 wiary w\u0142asnej (szata\u0144skiej<\/em>, a w najlepszym razie b\u0142\u0119dnej<\/em>) i przysta\u0107 na now\u0105, nawet jej nie rozumiej\u0105c… Zreszt\u0105 mi\u0119dzykulturowe nieporozumienia, bior\u0105ce si\u0119 wszak z takiego w\u0142a\u015bnie, megaloma\u0144skiego sposobu postrzegania kultury w\u0142asnej, zdarza\u0142y si\u0119 po stronie chrze\u015bcijan – oto widzimy grup\u0119 portugalskich \u017co\u0142nierzy, jak uczestniczy w celebracji pod postumentem czarnej bogini s\u0105dz\u0105c, \u017ce maj\u0105 do czynienia z Czarn\u0105 Madonn\u0105; tymczasem by\u0142a to… bogini Kali. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Devi. Fot. Sonika Agarwal<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Z drugiej strony, nawet ci z Hindus\u00f3w, kt\u00f3rzy w dobrej wierze przyj\u0119li chrze\u015bcija\u0144stwo z r\u0105k Portugalczyk\u00f3w nadawali mu pewne rysy w\u0142asnej kultury, cho\u0107by w zewn\u0119trznych formach kultywowali swoje prastare tradycje. C\u00f3\u017c, nawet Matka Boska z Goa przypomina raczej indyjsk\u0105 Dewi, jej pos\u0105g obwieszony jest girlandami kwiat\u00f3w, otoczony pal\u0105cymi si\u0119 kadzide\u0142kami, itd. Fakt, \u017ce w nied\u0142ugim czasie dostrze\u017cono t\u0119 fundamentaln\u0105 niemo\u017cno\u015b\u0107 przek\u0142adu mi\u0119dzykulturowego (by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnym poj\u0119ciem) i wyci\u0105gni\u0119to wnioski. Interesuj\u0105cym, cho\u0107 do\u015b\u0107 specyficznym przyk\u0142adem, mo\u017ce by\u0107 post\u0119powanie pewnego szlachcica w\u0142oskiego, a przy tym zakonnika, Roberta de Nobili (prze\u0142om XVI i XVII wieku), kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 spos\u00f3b bycia indyjskiego sanjasina – i jako owa szanowana od wiek\u00f3w w Indiach figura przekazywa\u0142 Hindusom chrze\u015bcija\u0144skie pos\u0142annictwo. C\u00f3\u017c, by\u0142 to ciekawy krok, cho\u0107… ani Nobili nie zrozumia\u0142 przez to religii hinduskiej, ani nie spotka\u0142o si\u0119 to z uznaniem w\u0142adz zakonnych, przeciwnie: nakazano mu zaniecha\u0107 dzia\u0142alno\u015bci. A jednak takie praktyki akulturacyjne stosowa\u0142y niekt\u00f3re zakony, wydaje si\u0119, \u017ce szczeg\u00f3lnie jezuici.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli by podsumowa\u0107 bilans misji portugalskiej, to nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142 dodatni, ju\u017c nawet nie wspominaj\u0105c o nieludzkich okropie\u0144stwach, jakich nie szcz\u0119dzili mieszka\u0144com indyjskiej ziemi. Ale nie tylko oni wprowadzali chrze\u015bcija\u0144stwo na indyjski subkontynent, w p\u00f3\u017aniejszym okresie wzi\u0119li si\u0119 za to np. misjonarze holenderscy, przy czym r\u00f3wnie\u017c w ich przypadku nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o poczuciu czystej misji, wszak interesy boskie i polityka gospodarcza by\u0142y jak w przypadku Portugalczyk\u00f3w spl\u0105tane…<\/p>\n\n\n\n

Chocia\u017c\u2026 wida\u0107 w ich przypadku nieco wi\u0119ksz\u0105 trosk\u0119 o zrozumienie, czego dowodem mo\u017ce by\u0107 drukowany specjalnie dla ich potrzeb Podr\u0119cznik misjonarza<\/em>, dokument opracowany w formie dialogu<\/strong> misjonarza z braminem<\/strong>. W XVIII wieku do rzeczy przyst\u0105pili z kolei misjonarze angielscy, z ko\u015bcio\u0142a anglika\u0144skiego. Przyjmuj\u0105 nieco inny profil dzia\u0142a\u0144, ot\u00f3\u017c nie buduj\u0105 ju\u017c sal inkwizycyjnych, ale szpitale, szko\u0142y, prowadz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 charytatywn\u0105 – wszystko to mia\u0142o podnosi\u0107 ich status (i warto\u015b\u0107 ich przes\u0142ania chrze\u015bcija\u0144skiego) w oczach Hindus\u00f3w. Wreszcie w 1773 roku pewien wykszta\u0142cony kaznodzieja, do\u015b\u0107 obyty z kultur\u0105 indyjsk\u0105, prze\u0142o\u017cy\u0142 na j\u0119zyki indyjskie Bibli\u0119<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Kerali. Fot za: Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Czy zatem chrze\u015bcija\u0144stwo wywar\u0142o na spo\u0142ecze\u0144stwo indyjskie wzgl\u0119dnie trwa\u0142y wp\u0142yw? Raczej niewielki. Najwi\u0119ksze enklawy chrze\u015bcijan nadal znajduj\u0105 si\u0119 w Goa. Na indyjskiej ziemi wp\u0142yw ten jest je\u015bli ju\u017c – to zsyntetyzowany z hinduizmem. Pewne elementy chrze\u015bcija\u0144skie funkcjonowa\u0142y np. w organizacji powsta\u0142ej na fali tzw. renesansu indyjskiego Brahmo Samad\u017c (Kalkuta, 1828). Na tle r\u00f3\u017cnic w podej\u015bciu do rodzimej tradycji w Brahmo Samad\u017c nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am – z jednym z jego od\u0142am\u00f3w zwi\u0105zany by\u0142 s\u0142ynny pisarz Tagore (jak jego ojciec i stryj, wykluczeni zreszt\u0105 za to z kasty brami\u0144skiej). Brahmo Samad\u017c istnieje do dzi\u015b jako rodzaj stowarzyszenia intelektualnego, kt\u00f3rego jedn\u0105 z naczelnych zasad jest tolerancja religijna, ale nie si\u0119ga ono tylko do element\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, lecz tak\u017ce islamskich czy taoistycznych. Pewne rysy chrze\u015bcija\u0144skie dostrzec te\u017c mo\u017cna w organizacji, kt\u00f3ra w XIX wieku o\u017cywi\u0142a i przekszta\u0142ci\u0142a star\u0105 instytucj\u0119 mathy<\/em>, czyli indyjskiego klasztoru; chodzi mianowicie o Ramakriszna Matha and Mission<\/em><\/strong>. Ramakriszna to wielki mistyk, mistrz duchowy s\u0142ynnego Vivekanandy, kt\u00f3ry dzi\u0119ki podr\u00f3\u017cy na Zach\u00f3d zapozna\u0142 Ameryk\u0119 i kraje europejskie z my\u015bl\u0105 religijn\u0105 swego kraju. Za\u0142o\u017cony przez niego Ramakriszna Matha and Mission<\/em><\/strong> \u0142\u0105czy\u0142 elementy hinduistyczne z formami pos\u0142ugi chrze\u015bcija\u0144skiej (przy klasztorach funkcjonuje  sie\u0107 szpitali, przytu\u0142k\u00f3w, szk\u00f3\u0142).<\/p>\n\n\n\n

Prawd\u0105 jest i to, \u017ce pod wp\u0142ywem Europy pewna cz\u0119\u015b\u0107 elity indyjskiej koniecznie pragn\u0119\u0142a si\u0119 zeuropeizowa\u0107, ba! wstydzono si\u0119 tradycji w\u0142asnych, np. politeizmu, walczono z autorytetem guru, z kastowo\u015bci\u0105 i te tendencje zauwa\u017calne s\u0105 w\u0142a\u015bnie w Brahmo Samad\u017c. W latach walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, najwi\u0119kszy jej bojownik i nauczyciel Mahatma Gandhi odkrywa\u0142 na nowo przed swym narodem \u017ar\u00f3d\u0142a w\u0142asnej kultury. Ale.. wiele przecie\u017c zawdzi\u0119cza\u0142 my\u015bli europejskiej. Nie jest wykluczone, \u017ce walka o prawa pozakastowc\u00f3w (niedotykalnych), kt\u00f3rych Gandhi nazywa\u0142 harid\u017aanami<\/em><\/strong>, dzie\u0107mi Boga, oparta by\u0142a na chrze\u015bcija\u0144skim podej\u015bciu do wsp\u00f3lnoty ludzkiej jako z definicji r\u00f3wnej (wobec Boga). Wiadomo zreszt\u0105 – bo Gandhi tego nie kry\u0142 – \u017ce wielk\u0105 inspiracj\u0105 by\u0142o dla niego ewangeliczne przes\u0142anie Jezusa z Kazania na G\u00f3rze, kt\u00f3re ceni\u0142 na r\u00f3wni z Bhawadgit\u0105. Swoj\u0105 drog\u0105, czy mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 polskiego lub  nawet europejskiego polityka, m\u0119\u017ca stanu, autorytet moralny, kt\u00f3ry powie g\u0142o\u015bno, \u017ce na r\u00f3wni z Bibli\u0105 ceni indyjsk\u0105 Bhagawadgit\u0119?<\/p>\n\n\n\n

Tak, Gandhi ceni\u0142  Ewangeli\u0119, ale powiedzia\u0142 kiedy\u015b: \u201eJedynym w swoim rodzaju komentarzem na temat Zachodu jest fakt, \u017ce chocia\u017c wyznaje on chrze\u015bcija\u0144stwo, to nie ma tam ani chrze\u015bcija\u0144stwa, ani Chrystusa – gdyby by\u0142o inaczej, nie by\u0142oby tam wojen\u201d10<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

1<\/a> A. Basham, Indie<\/em>, Warszawa 1964, s. 418.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a> Wyk\u0142ady prof. indologii H. Wa\u0142k\u00f3wskiej, Uniwersytet Wroc\u0142awski, 1994-95.<\/p>\n\n\n\n

3<\/a> Basham, op. cit., <\/em>s. 419.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> Potem w Indiach zjawili si\u0119 Anglicy – raczej na mocy \u00f3wcze\u015bnie obowi\u0105zuj\u0105cego prawa – w roku 1661 bowiem od swej przysz\u0142ej \u017cony z portugalskiej rodziny Karol II, w\u0142adca brytyjski, otrzyma\u0142 prezent – mianowicie… Bombaj!<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> .P.W. Roberts, Imperium duszy<\/em>, Warszawa 1996, s. 123.<\/p>\n\n\n\n

6<\/a> Ibidem.<\/p>\n\n\n\n

7<\/a> Jego cia\u0142o sta\u0142o si\u0119 relikwi\u0105 i jako takie stanowi\u0142o nie lada pokus\u0119 dla bogobojnych – podobno pewna gorliwa zakonnica odgryz\u0142a palec u nogi Ksawerego i potajemnie wynios\u0142a w ustach jako relikwi\u0119. Ramienia za\u015b Ksawerego za\u017c\u0105da\u0142 sam papie\u017c i pewnie do dzi\u015b spoczywa ono gdzie\u015b w Rzymie.<\/p>\n\n\n\n

8<\/a> Cyt. za: Robersts, op. cit<\/em>., s. 135.<\/p>\n\n\n\n

9<\/a> Ale Portugalczycy, jako kolonizatorzy doczekali tu jeszcze roku 1961, kiedy to po nieudanych pokojowych pertraktacjach z rz\u0105dem Indii, ju\u017c od kilkunastu lat niepodleg\u0142ych, z faszyzuj\u0105cym rz\u0105dem Portugalii, Hindusi wyrzucili ostatnich kolonizator\u00f3w ze swych ziem si\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n

10<\/a>  Mahatma Gandhi, Wolno\u015b\u0107 bez przemocy<\/em>, cyt. za: E. Drewermann, Chrze\u015bcija\u0144stwo i przemoc<\/em>, Krak\u00f3w 1996, s. 21.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy par\u0119 lat temu papie\u017c Jan Pawe\u0142 II odwiedzi\u0142 Indie, w mediach nag\u0142o\u015bniono protest sporej grupki hinduist\u00f3w przeciwko tej wizycie. Czy tym protestom nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107? Owszem – Indie, z wielk\u0105, nieobj\u0119t\u0105 religi\u0105 zwana hinduizmem, zawsze tolerancyjne, od jakiego\u015b czasu nie mog\u0105 poradzi\u0107 sobie z ekscesami grupek fanatyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zreszt\u0105 zdolne s\u0105 posuwa\u0107 si\u0119 do […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1939,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-1922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultury-tradycyjne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1922"}],"version-history":[{"count":17,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2876,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1922\/revisions\/2876"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1939"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}