A czy w bli\u017cszej nam tradycji nie natkniemy si\u0119 na takie dziwne zwierz\u0119ta? Oczywi\u015bcie tak \u2013 i wszystkie maj\u0105 swe \u017ar\u00f3d\u0142o tam: w staro\u017cytno\u015bci greckiej, egipskiej, sumeryjskiej. Kt\u00f3\u017c nie zna smok\u00f3w z ba\u015bni albo… warszawskiej syrenki. Mo\u017ce nawet nad lajkonikiem mo\u017cna by si\u0119 zaduma\u0107? Ot\u00f3\u017c \u201enasz\u201d bajkowy smok wzorowany jest najprawdopodobniej na Tiamat, hybrydzie sumeryjskiej, kt\u00f3ra ma skrzyd\u0142a, wij\u0105cy si\u0119 ogon i tors lwa. A znamy te\u017c z bajek smoki siedmiog\u0142owe. Takie wizerunki widniej\u0105 ju\u017c… na tabliczkach sumeryjskich! Tak\u017ce kanaanejski potw\u00f3r Lotan ma siedem g\u0142\u00f3w, i co ciekawe nie zosta\u0142 pokonany przez herosa (czyli \u201erycerza\u201d z naszych ba\u015bni), ale przez bogini\u0119 Anat. W\u0119\u017cow\u0105 i wielog\u0142ow\u0105 hydr\u0119 czyli w\u0119\u017ca wodnego pokona\u0142 Herakles, kt\u00f3ry mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c do czynienia z innym smokiem o imieniu Ladon (zastanawiaj\u0105co podobnym do kanaanejskiego). Zdaje si\u0119, \u017ce te w\u0142a\u015bnie stwory by\u0142y prototypem biblijnego Lewiatana.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/rydzyna-1024x678.jpg\")
Nasza dociekliwo\u015b\u0107 nie mo\u017ce przej\u015b\u0107 nad tym do porz\u0105dku dziennego, rzecz jest przecie\u017c niezwyk\u0142a i zdumiewaj\u0105ca. Bo czy\u017c ma\u0142o by\u0142o \u201enormalnych\u201d, rzeczywi\u015bcie istniej\u0105cych zwierz\u0105t wok\u00f3\u0142? C\u00f3\u017c oni \u2013 opowiadacze mit\u00f3w, szamani i arty\u015bci z g\u0142\u0119bokiej przesz\u0142o\u015bci, pragn\u0119li przekaza\u0107, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tak\u0105 przedziwn\u0105 figur\u0105, kt\u00f3rej desygnatu w naturze daremnie szuka\u0107? Oczywi\u015bcie zwierz\u0119ta fantastyczne nigdy nie s\u0105 ca\u0142kowicie wy\u0142\u0105czone z rzeczywisto\u015bci \u2013 bo cho\u0107 nie istnieje okre\u015blony stw\u00f3r jako ca\u0142o\u015b\u0107, to przecie\u017c istniej\u0105 zwierz\u0119ta, kt\u00f3rych cz\u0119\u015bci na t\u0119 ca\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 sk\u0142adaj\u0105. Zanim pokusimy si\u0119 o mo\u017cliwe interpretacje tego fenomenu, zobaczmy jakie hybrydyczne istoty znajdziemy w mitach i na rysunkach staro\u017cytnych. W kulturach mezopotamskich jest ich doprawdy ca\u0142kiem sporo, wymienimy cho\u0107by kilka: Asag ze skrzyd\u0142ami i cia\u0142em lwa, kt\u00f3rego oddech by\u0142 jak ogie\u0144 (niczym u naszego smoka wawelskiego), kozo-ryba, centaury – tak\u017ce o ciele lwa, gryf, skorpion-cz\u0142owiek, ptak-cz\u0142owiek, byk-cz\u0142owiek, lew-cz\u0142owiek, tryton, rybo-cz\u0142owiek.<\/p>\n\n\n\n
Z kultury egipskiej wszyscy znamy Sfinksa, kt\u00f3ry jest przecie\u017c \u201eklasyczn\u0105\u201d hybryd\u0105 o ciele lwa i g\u0142owie cz\u0142owieka. Dr\u00f3g przy piramidach strzeg\u0142y te\u017c lwie istoty o g\u0142owie barana. W ikonografii nie brak innych \u201emiesza\u0144c\u00f3w\u201d: oto ma\u0142po-w\u0105\u017c, skarabeusz z g\u0142ow\u0105 ptaka czy s\u0142ynna Po\u017ceraczka z S\u0105du Umar\u0142ych, kt\u00f3ra ma ty\u0142 cia\u0142a hipopotama, prz\u00f3d lwa, a g\u0142ow\u0119 krokodyla.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/hybrydy-Karnak-768x1024.jpg\")
Grecy wiele w\u0105tk\u00f3w, tak\u017ce tych zwi\u0105zanych z hybrydami, przej\u0119li ze starszych kultur. Takie istoty nieobce by\u0142y te\u017c Indiom \u2013 i wielu innym kr\u0119gom kulturowym. Zatrzymajmy si\u0119 teraz i zajmijmy jaka\u015b ich kategori\u0105 \u2013 np. hybrydami zwi\u0105zanymi z wodami, jako \u017ce te wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 najstarsze. Tu od razu musimy zaznaczy\u0107, \u017ce hybrydyczny tw\u00f3r nie musi koniecznie oznacza\u0107 potwora. \u201eHybrydyczno\u015b\u0107\u201d to raczej kwestia techniczna \u2013 hybryda to posta\u0107 z\u0142o\u017cona z element\u00f3w kilku \u201eobiekt\u00f3w\u201d, niejednorodna – i tyle. Mo\u017ce by\u0107 dobroczynna, ale te\u017c niszczycielska i zagra\u017caj\u0105ca. Zapytajmy na przyk\u0142ad kim by\u0142 sumeryjski Oannes? Ot\u00f3\u017c jest to heros z rodzaju za\u0142o\u017cycielskich, cywilizacyjnych. A jednocze\u015bnie to posta\u0107 hybrydyczna, przedstawiana jako cz\u0142owiek od pasa w g\u00f3r\u0119 i ryba od pasa w d\u00f3\u0142. Powiadano, \u017ce Oannes przyby\u0142 tu od strony Zatoki Perskiej i tutejszym ludziom przyni\u00f3s\u0142 wiedz\u0119 o praktycznym zastosowaniu rolnictwa, rzemios\u0142a i wielu innych sztuk wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych cywilizacj\u0119. By\u0142 zatem uosobieniem m\u0105dro\u015bci. To bardzo ciekawy element \u2013 mianowicie zwi\u0105zek Oannesa z wod\u0105, a jednocze\u015bnie z m\u0105dro\u015bci\u0105. W krajach Mezopotamii rozkwitaj\u0105cych nad wodami rzek Tygrysu i Eufratu i nad wybrze\u017cem Zatoki Perskiej \u017cywio\u0142 wody wiele znaczy\u0142. Ale by\u0142 on postrzegany niejednoznacznie. Sumerowie, a za nimi ludy, kt\u00f3re przysz\u0142y po nich: Akadowie, Asyryjczycy i in. dzielili wody na \u201edobre\u201d, s\u0142odkie zwane abzu<\/em> i \u201ez\u0142e\u201d, gorzkie wody. Jeden z najwa\u017cniejszych bog\u00f3w Mezopotamii Enki (Ea), Pan dobrych w\u00f3d, kt\u00f3ry mia\u0142 sw\u00f3j pa\u0142ac na dnie abzu<\/em>, widziany by\u0142 jako p\u00f3\u0142ryba i p\u00f3\u0142cz\u0142owiek, nieraz tak\u017ce z \u201edomieszk\u0105\u201d kozy. Warto wiedzie\u0107, \u017ce to w\u0142a\u015bnie jego posta\u0107 sta\u0142a si\u0119 potem jednym ze znak\u00f3w zodiaku, odziedziczonym przez nas jako znak Kozioro\u017cca! Nie trzeba zapewne ju\u017c dodawa\u0107, \u017ce Enki by\u0142 r\u00f3wnie\u017c patronem m\u0105dro\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Na pewnych reliefach widzimy postacie, najpewniej kap\u0142an\u00f3w przebranych w dziwne rybie kostiumy, jak odprawiaj\u0105 tajemnicze rytua\u0142y. Mo\u017ce to kap\u0142ani kultu zwi\u0105zanego z bogiem Enki i z herosem Oannesem? Tak\u017ce tzw. apkallu<\/em> to osobnicy zwi\u0105zani z wod\u0105 i z m\u0105dro\u015bci, zreszt\u0105 o czym rzadko kto wie \u2013 prototypy dla Siedmiu M\u0119drc\u00f3w, potem przyswojonych przez Grek\u00f3w i za nimi przez nas.<\/p>\n\n\n\n Na wielu piecz\u0119ciach, reliefach, na ceramice widoczna jest posta\u0107 zwana dzi\u015b z grecka hippokampem<\/em>, rodzaj konia morskiego z doln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a rybi\u0105; spotkamy j\u0105 u lud\u00f3w Mezopotamii i u Grek\u00f3w. A skoro mowa o Grekach… Z \u017cywio\u0142em wodnym zwi\u0105zany jest oczywi\u015bcie wielki Posejdon, jego \u017cona Amfitryda, prastary Okeanos i jego potomstwo okeanidy, matka Achillesa Tetyda, liczne nimfy i nereidy. Ale ich postacie przewa\u017cnie nie s\u0105 hybrydyczne i dlatego dla nas nie s\u0105 to najbardziej interesuj\u0105ce przyk\u0142ady. Znacznie bardziej inspiruj\u0105ce b\u0119dzie przyjrzenie si\u0119 np. najstarszemu b\u00f3stwu rzecznemu Achelloosowi. Ten b\u00f3g posiada zadziwiaj\u0105c\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107: moc zmieniania swego kszta\u0142tu na \u017cyczenie. Przedstawiany jest jako w\u0105\u017c morski od pasa w d\u00f3\u0142 i cz\u0142owiek od pasa w g\u00f3r\u0119, nieraz brodaty i z rogiem na g\u0142owie, a gdy walczy z Heraklesem o Dejanir\u0119 potrafi zmieni\u0107 si\u0119 w byka. Ca\u0142y szereg tzw. Starc\u00f3w Morskich to postacie hybrydyczne, np. Tryton, Nereus lub Forkis. Zreszt\u0105 kszta\u0142t p\u00f3\u0142rybi i p\u00f3\u0142ludzki nie wydaje si\u0119 wcale by\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 wy\u0142\u0105cznie b\u00f3stw m\u0119skich \u2013 rzadko, ale jednak pojawia si\u0119 \u201edruga po\u0142owa\u201d Trytona o bli\u017aniaczym imieniu Trytonessa.<\/p>\n\n\n\n Czemu przypisa\u0107 tak \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek tych hybryd z wodami? Ot\u00f3\u017c musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce woda uosabia moce kreacyjne. W wielu mitach to z wody wy\u0142oni\u0142 si\u0119 \u015bwiat, np. jako pierwszy sta\u0142y l\u0105d, pierwsze Prawzg\u00f3rze (przez Egipcjan zwane benben<\/em>). To w wodzie znajduj\u0105 si\u0119 \u201ezarodki \u017cycia\u201d, wyst\u0119puj\u0105ce w wielu mitach, nawet dalekich Indii. To nad wodami zniesione zosta\u0142o pierwsze Jajo \u015awiata, pojmowane jako rezerwuar esencji \u017bycia. Woda zatem per se jest \u015bwi\u0119ta, bo z niej wy\u0142oni\u0142 si\u0119 \u015bwiat. Woda jest w mitach \u017cywio\u0142em wszechobecnym, ale aby o tym powiedzie\u0107 wi\u0119cej musimy pokr\u00f3tce pozna\u0107 koncepcj\u0119 staro\u017cytnych na temat budowy \u015bwiata. Ot\u00f3\u017c ca\u0142e uniwersum otoczone jest przestworem kosmicznego Oceanu. To dlatego spotykamy greckie plastyczne \u201ep\u0142askie\u201d odwzorowanie tej przestrzennej koncepcji jako tarczy op\u0142ywanej przez Praocean oddany w postaci Praw\u0119\u017ca. Grecy ten Praocean zwali Okeanos, kt\u00f3re to b\u00f3stwo da\u0142o nazw\u0119 naszemu \u201eoceanowi\u201d i kt\u00f3rego imi\u0119 zreszt\u0105 wcale nie jest greckie… Jak imi\u0119 tak i motyw si\u0119ga g\u0142\u0119biej w dzieje, mo\u017ce minojskie, mo\u017ce sumeryjskie… Ten op\u0142yni\u0119ty przez wielki Praocean \u015bwiat dzieli\u0142 si\u0119 na wiele stref, nas teraz interesuje to, \u017ce w ka\u017cdej z nich by\u0142y obecne jego wody. Istnia\u0142 Ocean ziemski, ale jego odpowiednik znajdowa\u0142 si\u0119 te\u017c w sferze nieba i w sferze podziemi. Wody cyrkulowa\u0142y w przestrzeni ju\u017c to jako padaj\u0105ce z nieba i wsi\u0105kaj\u0105ce w ziemi\u0119 deszcze, ju\u017c to jako wyp\u0142ywaj\u0105ce z podziemi rzeki. Wieczne, ale zmienne<\/em>. Rzeki by\u0142y odnogami tego Praoceanu. Egipski Nil, jak wierzono, to nie tylko t e n Nil; by\u0142 te\u017c Nil podniebny… Tak i Hindusi wierzyli, \u017ce drugi Ganges p\u0142ynie wysoko w sferze nieba. O rzekach podziemnych nie trzeba przypomina\u0107 \u2013 kt\u00f3\u017c bowiem nie s\u0142ysza\u0142 o Styksie (a propos Styks to \u017ce\u0144skie imi\u0119, nosi\u0142a je boginka wodna, matka znanej nam bogini Nike).<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli wi\u0119c woda z Praoceanu znajduje si\u0119 w ka\u017cdej sferze uniwersum, a ka\u017cdej ze sfer przyporz\u0105dkowano pewne symboliczne zwierz\u0119 \u2013 to je\u015bli chcia\u0142o si\u0119 powiedzie\u0107 o ca\u0142o\u015bci<\/strong><\/em> po jaki\u017c lepszy mo\u017cna by\u0142o si\u0119gn\u0105\u0107 \u015brodek wyrazu ni\u017c do obrazu istoty z\u0142o\u017conej z cz\u0119\u015bci<\/strong><\/em> tych symbolicznych zwierz\u0105t?!<\/p>\n\n\n\n Dalej \u2013 woda ma fizyczn\u0105 zdolno\u015b\u0107 do przybierania rozmaitych kszta\u0142t\u00f3w zale\u017cnie od formy, w jak\u0105 si\u0119 j\u0105 wleje; sama w sobie nie ma przecie\u017c kszta\u0142tu…Wiedziano o tym, rzecz jasna, i wyzyskano w obrazie b\u00f3stwa morskiego, kt\u00f3re nie posiadaj\u0105c tak naprawd\u0119 okre\u015blonej postaci, mog\u0142o j\u0105 dowolnie zmienia\u0107. Teraz ten motyw wyzyskuje… film (cho\u0107by w obrazie pt. \u201eOtch\u0142a\u0144\u201d), dysponuj\u0105cy takimi \u015brodkami wyrazu, o jakich staro\u017cytni mogli tylko pomarzy\u0107. Nieraz na wazach i innych przedstawieniach plastycznych pozostawionych nam przez greckich artyst\u00f3w wida\u0107 stadia \u201eprzepoczwarzania si\u0119\u201d b\u00f3stwa \u2013 tak wi\u0119c widzimy np. nereid\u0119 trzymaj\u0105c\u0105 lwa, a na nast\u0119pnym rysunku w\u0119\u017ca, co ma obrazowa\u0107 kolejne fazy zmieniania postaci przez morskie b\u00f3stwo \u201ewcielaj\u0105ce\u201d si\u0119 po kolei w te zwierz\u0119ta. S\u0142ynny Proteus przybiera\u0142 kszta\u0142t a to lwa, a to ody\u0144ca, a nawet drzewa i oczywi\u015bcie wody. Do dzi\u015b zreszt\u0105 m\u00f3wimy o \u201eProteusowym obliczu\u201d, wyra\u017caj\u0105c my\u015bl o niejednorodno\u015bci, zmienno\u015bci kogo\u015b lub czego\u015b.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli zatem wody to by\u0142a pierwotna pramateria \u015bwiata, najstarsza \u2013 to nie dziwi ju\u017c nazwa oddana w grece: \u201eStarzec<\/em> Morski\u201d. On by\u0142 u pocz\u0105tku \u015bwiata \u2013 wie zatem wszystko! Jest stary i m\u0105dry. Ju\u017c chyba mniej nas teraz zdziwi symbol ryby albo p\u00f3\u0142ryby zwi\u0105zany z aspektem prawdziwej m\u0105dro\u015bci? Oannes, apkallu<\/em>, Enki, greccy Starcy Morscy… Grecy t\u0119 my\u015bl \u2013 mianowicie o m\u0105dro\u015bci zwi\u0105zanej z \u017cywio\u0142em wody \u2013 wyra\u017cali w rozmaity spos\u00f3b. Mi\u0119dzy innymi w obrazie walki mi\u0119dzy herosem a morskim hybrydycznym b\u00f3stwem. Wa\u017cne jest tu podkre\u015blenie s\u0142\u00f3wka \u201emi\u0119dzy\u201d. Walk\u0119 toczono bowiem nie po to, by \u201epotwora\u201d pokona\u0107 i zniszczy\u0107 (to p\u00f3\u017aniejsza reinterpretacja, kt\u00f3rej efektem s\u0105 te\u017c nasze ba\u015bnie o dzielnych rycerzach zabijaj\u0105cych \u201ez\u0142e\u201d smoki), ale by go pokona\u0107 i otrzyma\u0107 co\u015b<\/strong><\/em> od niego. Co? Oczywi\u015bcie m\u0105dro\u015b\u0107, wiedz\u0119 o czym\u015b, tajemnic\u0119<\/strong>. Motyw walki z morskim potworem ma zatem wyra\u017any rys inicjacji, i tak w\u0142a\u015bnie by\u0142 rozumiany ju\u017c od III tys. p.n.e. na Bliskim Wschodzie, sk\u0105d zapewne przej\u0119li go Grecy. Bohaterowie w wodach i u wodnych b\u00f3stw szukali nie tylko m\u0105dro\u015bci, ale te\u017c innych d\u00f3br, nawet nie\u015bmiertelno\u015bci. I tak np. zachowa\u0142 si\u0119 mit o Glaukosie, kt\u00f3ry uzyska\u0142 nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, kiedy zjad\u0142 ryb\u0119 \u017cywi\u0105c\u0105 si\u0119 magicznymi zio\u0142ami \u2013 zyska\u0142 nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, ale wyr\u00f3s\u0142 mu rybi ogon i cia\u0142o pokry\u0142o si\u0119 \u0142uskami. A czy\u017c nie w wodnych odm\u0119tach szuka\u0142 s\u0142ynny Gilgamesz zio\u0142a przywracaj\u0105cego m\u0142odo\u015b\u0107, potem podst\u0119pnie skradzionego mu przez w\u0119\u017ca?<\/p>\n\n\n\n Nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, tajemnica, m\u0105dro\u015b\u0107… Ale z wodami i ich bogami i boginiami zwi\u0105zany jest te\u017c mitologem p\u0142odno\u015bci. I to w poj\u0119ciu szerokim \u2013 p\u0142odno\u015bci jako dostatku i wszelkiej obfito\u015bci. Woda zwi\u0105zana jest z sam\u0105 istot\u0105 \u017bycia jako sfera, z kt\u00f3rej wy\u0142oni\u0142 si\u0119 \u015bwiat, ale te\u017c jako \u017cywio\u0142 utrzymuj\u0105cy istniej\u0105ce ju\u017c \u017cycie. Bez w\u00f3d z nieba czyli deszczu i bez w\u00f3d z podziemi w postaci wylewu rzeki nie by\u0142oby zbior\u00f3w i po\u017cywienia.<\/p>\n\n\n\n Nic przeto dziwnego, \u017ce mityczne wodne stwory maj\u0105 nieraz… byczy r\u00f3g. Wszak r\u00f3g jest symbolem obfito\u015bci i w\u0142a\u015bnie \u201er\u00f3g obfito\u015bci\u201d w basenie morza \u015ar\u00f3dziemnego wi\u0105zano z \u017cywio\u0142em wody. Grecy uwa\u017cali, \u017ce r\u00f3g na czole Achelloosa to r\u00f3g Almatei, tej samej \u2013 kozy czy nimfy? \u2013 kt\u00f3ra wykarmi\u0142a Zeusa, gdy matka skry\u0142a go przed ojcem w grocie Dikti na Krecie. Ale stwory hybrydyczne, tak\u017ce te zwi\u0105zane z wodami, nieraz nosz\u0105 cechy ambiwalentne. Bywaj\u0105 dobroczynne, ale s\u0105 te\u017c gro\u017ane. Starzec Morski Forkis to ojciec straszliwych Gorgon, Syren, Hesperyd, Skylli. Gorgony Grecy widzieli jako postacie kobiece ze skrzyd\u0142ami i szponami ptak\u00f3w, maj\u0105ce w\u0119\u017ce zamiast w\u0142os\u00f3w na g\u0142owie. Nieco podobne by\u0142y sprowadzaj\u0105ce g\u0142\u00f3d i \u015bmier\u0107 Harpie z g\u0142owami kobiet i cia\u0142ami s\u0119p\u00f3w. Co ciekawe, syreny greckie wedle jednej tradycji to c\u00f3rki Achelloosa, a wedle innej widziane by\u0142y jako kobiety-ptaki, przypominaj\u0105c sw\u0105 postaci\u0105 wizerunki egipskiej duszy zwanej ba<\/em>, kt\u00f3ra po \u015bmierci cz\u0142owieka stawa\u0142a si\u0119 niejako jego alter ego w sferze podniebnej. Zreszt\u0105 greckie syreny tak\u017ce by\u0142y zwi\u0105zane z \u017cyciem po\u015bmiertnym, zatem nie wykluczone, i\u017c mamy tu do czynienia z zapo\u017cyczeniem. \u201eNasza\u201d syrena wywodzi si\u0119 oczywi\u015bcie nie od tych ptasich syren (to wsp\u00f3\u0142brzmienie nazw mo\u017ce by\u0107 nieco myl\u0105ce), a od p\u00f3\u0142rybich i p\u00f3\u0142ludzkich sumeryjskich i greckich postaci w rodzaju Trytonessy!<\/p>\n\n\n\n Musimy zostawi\u0107 ju\u017c \u017cywio\u0142 wody, by nieco uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0107 hybrydycznym stworom zwi\u0105zanym z innymi sferami uniwersum. Ciekaw\u0105 i stosunkowo cz\u0119sto spotykan\u0105 istot\u0105 hybrydyczn\u0105 jest znany wszystkim centaur \u2013 i cho\u0107 w Mezopotamii zdarza\u0142y si\u0119 wizerunki centaur\u00f3w o rybim ciele i ogonie skorpiona, z g\u0142ow\u0105 cz\u0142owieka \u2013 to jednak najbardziej rozpowszechniona jest posta\u0107 p\u00f3\u0142konia i p\u00f3\u0142cz\u0142owieka. Pochodzenie centaur\u00f3w zwi\u0105zane jest z Kronosem. Ten stary b\u00f3g, ojciec Zeusa, przybra\u0142 posta\u0107 konia, by jego \u017cona Rea nie widzia\u0142a jego zalot\u00f3w do innej… Sprawa nie jest jednak prosta i w tym miejscu musimy problem centaura wpisa\u0107 w szerszy kontekst. Wielu badaczy starych wierze\u0144 zgodnie twierdzi, \u017ce kult konia przynie\u015bli ze sob\u0105 Indoeuropejczycy i wprowadzili go tam, gdzie uprzednio mia\u0142 miejsce kult byka. Wskazuje na to nawet sk\u0142adnik nazwy: cen-taur<\/em>; wszak \u201etaur\u201d to po grecku \u201ebyk\u201d. Ot\u00f3\u017c byki z ludzk\u0105 twarz\u0105 to prastary motyw ikonograficzny Sumeru! Tak przedstawiany by\u0142 m.in. Nergal, b\u00f3g podziemia, stra\u017cnik bram. <\/p>\n\n\n\n Przy wej\u015bciach do najwa\u017cniejszych budynk\u00f3w w Mezopotamii stawiano wielkie rze\u017aby takich istot, cz\u0119sto jeszcze opatrzonych skrzyd\u0142ami. Inn\u0105 form\u0105, w kt\u00f3rej dostrze\u017cemy zmieszanie cech ludzkich i \u201ebyczych\u201d, cho\u0107 teraz w spos\u00f3b odwrotny, jest posta\u0107 o ciele cz\u0142owieka i g\u0142owie byka. Co ciekawe, Praocean czyli Okeaonos przedstawiany bywa\u0142 nieraz z bycz\u0105 g\u0142ow\u0105. O Minotaurze nie trzeba chyba nikomu przypomina\u0107. Tak czy inaczej byk czy to w postaci \u201eczystej\u201d, czy hybrydycznej zawsze zwi\u0105zany jest z najwa\u017cniejsz\u0105 warstw\u0105 wierze\u0144 religijnych, a tak\u017ce z symbolik\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105. Jak i inne jeszcze zwierz\u0119 \u2013 lew. Kt\u00f3\u017c nie zna ikony kulturowej Egiptu: Sfinksa o ciele pot\u0119\u017cnego lwa i g\u0142owie faraona, strzeg\u0105cego miejsca ostatniego spoczynku w\u0142adc\u00f3w? Lew-cz\u0142owiek to motyw obecny tak\u017ce w Mezopotamii. Z kolei uskrzydlony stw\u00f3r o lwiopodobnym ciele zwany gryfem strze\u017ce kr\u00f3lewskich tron\u00f3w, np. ceremonialnego krzes\u0142a w pa\u0142acu w Knossos na Krecie. To zwierz\u0119 pe\u0142ni funkcj\u0119 \u201estr\u00f3\u017ca\u201d i dlatego cz\u0119ste s\u0105 wizerunki dw\u00f3ch gryf\u00f3w po dw\u00f3ch stronach tronu, albo wej\u015bcia czy bramy (por. mezopotamskie uskrzydlone byki).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Grecy tak\u017ce mieli swoje sfinksy, pozosta\u0142o\u015bci niewielkich rze\u017ab odnaleziono w warstwach pochodz\u0105cych z czas\u00f3w myke\u0144skich. W opowie\u015bci o kr\u00f3lu Edypie pojawia si\u0119 sfinks czaj\u0105cy si\u0119 ko\u0142o Teb i za cen\u0119 \u017cycia \u017c\u0105daj\u0105cy od przechodni\u00f3w rozwi\u0105zania zagadki. I tylko Edyp potrafi\u0142 sprosta\u0107 zagadce sfinksa. Kto wie, je\u015bli odrzuci\u0107 narracyjny sztafa\u017c mo\u017ce zza tej opowie\u015bci wy\u0142ania si\u0119 jaki\u015b element prastarego zwyczaju inicjowania kr\u00f3la, w kt\u00f3rym zagadka i sfinks grali rol\u0119 podstawow\u0105? A na marginesie \u2013 ten grecki sfinks by\u0142 p\u0142ci \u017ce\u0144skiej \u2013 a czy\u017c to nie Bogini i jej przedstawicielki by\u0142y opiekunkami tron\u00f3w, kr\u00f3lestw i kr\u00f3l\u00f3w w pasie kultur \u015br\u00f3dziemnomorskich?<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie w mitycznym bestiarium nie mog\u0142o zapragn\u0105\u0107 postaci w\u0119\u017cowych. W greckich mitach jako towarzyszka prastarego kosmicznego w\u0119\u017ca Ofiona widziana jest bogini Echidna, p\u00f3\u0142kobieta-p\u00f3\u0142w\u0105\u017c. Erichtonios, pierwszy kr\u00f3l Aten, gdzie nawet prawo specjalne mia\u0142o wzgl\u0119dy dla w\u0119\u017cy, nakazuj\u0105c grzeba\u0107 ich martwe cia\u0142a, przedstawiany by\u0142 jako cz\u0142owiek o w\u0119\u017cowych nogach. Co ciekawe \u2013 a mo\u017ce ma zwi\u0105zek z kr\u00f3lewskim tabu \u2013 jego widok przyprawia\u0142 pono\u0107 o szale\u0144stwo. Podobne postaci o nogach w\u0119\u017cowych i ludzkim korpusie znamy ju\u017c z III tys. z tabliczek mezopotamskich. W Indiach czczono p\u00f3\u0142boskie istoty zwane nagami<\/em>, przedstawione jako w\u0119\u017ce z ludzk\u0105 g\u0142ow\u0105. Gdy przyjrzymy si\u0119 uwa\u017cniej imieniu Eri-chtonios dostrze\u017cemy istotny rdze\u0144 wyrazowy: chtonios<\/em>, kt\u00f3ry wyra\u017ca zwi\u0105zek z ziemi\u0105, i kt\u00f3ry pojawia si\u0119 te\u017c w doskonale nam znanym s\u0142owie autochton<\/em>. B\u00f3stwa chtoniczne to te, kt\u00f3re zwi\u0105zane s\u0105 z ziemia i tym co pod ni\u0105 \u2013 z kraina podziemn\u0105. W\u0142a\u015bnie z t\u0105 sfer\u0105, tak\u017ce w symbolice religijnej, zwi\u0105zane s\u0105 w\u0119\u017ce.<\/p>\n\n\n\n I cho\u0107 hybrydycznych stwor\u00f3w jest legion, w naszych rozwa\u017caniach o najwa\u017cniejszych ju\u017c powiedzieli\u015bmy i nie ma potrzeby uzupe\u0142nia\u0107 tego rejestru \u2013 zamiast tego zajmiemy si\u0119 teraz odpowiedzi\u0105 na pytanie: czym one by\u0142y? Jaka my\u015bl, jaka intuicja sta\u0142a za tak\u0105 form\u0105 ich wizerunku, jak\u0105 spe\u0142nia\u0142y funkcj\u0119 w opowie\u015bciach i ikonografii. Zatem, po pierwsze: hybrydy to stwory Chaosu<\/strong>, Praoceanu, jakby jeszcze nie do ko\u0144ca ukszta\u0142towane przed ostatecznym wy\u0142onieniem si\u0119 \u015bwiata, wyra\u017caj\u0105ce jedno\u015b\u0107 przed indywidualizacj\u0105 byt\u00f3w, z\u0142o\u017cone z element\u00f3w, kt\u00f3re niejako \u201eod pocz\u0105tku\u201d znajdowa\u0142y si\u0119 w wodnej pramaterii, istniej\u0105c jako byty potencjalne. W tym przedziale umie\u015bciliby\u015bmy Tiamat oraz greckiego stug\u0142owego Tyfona. Z Tyfonem walczy Zeus, z Tiamat Marduk. Walcz\u0105 z Chaosem, ale… na innym poziomie taka walka to cz\u0119sto \u015bwiadectwo zmaga\u0144 nowej religii przyby\u0142ej wraz z nowym ludem o supremacj\u0119. Str\u0105cano prastarych bog\u00f3w i boginie albo w sfery demoniczne, albo w\u0142a\u015bnie w \u201epotworno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Po drugie: jak ju\u017c wspomniano walka z istot\u0105 hybrydyczn\u0105 \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 z motywem inicjacji<\/strong> i w takim kontek\u015bcie b\u00f3j toczy\u0142 si\u0119 raczej \u201emi\u0119dzy\u201d bogiem (czy herosem) a \u201epotworem\u201d, i nie sz\u0142o o unicestwienie tego ostatniego, lecz o przekaz wiedzy.<\/p>\n\n\n\n Ale te\u017c walka symbolizowa\u0107 mog\u0142a odwieczn\u0105 harmoni\u0119 przeciwie\u0144stw,<\/strong> codzienn\u0105 walk\u0119 z si\u0142ami zagra\u017caj\u0105cymi \u015bwiatu \u2013 i to mo\u017ce by\u0107 kolejna przestrze\u0144 znaczeniowa. A jak zmienia\u0142 si\u0119 ogl\u0105d mitycznych \u201ezdarze\u0144\u201d najlepiej mo\u017cna poj\u0105\u0107 na przyk\u0142adzie Ra i Apolla. Ot\u00f3\u017c starszy b\u00f3g egipski Ra zawsze<\/em>, co dnia walczy z praw\u0119\u017cem Apopisem; ale ju\u017c m\u0142odszy b\u00f3g s\u0142o\u0144ca, grecki Apollo pokonuje w Delfach w\u0119\u017ca raz na zawsze<\/em>. A to ca\u0142kiem inna opowie\u015b\u0107 i jak za ka\u017cd\u0105 opowie\u015bci\u0105 stoi za ni\u0105 okre\u015blone widzenie \u015bwiata. I to zgodnie z tym m\u0142odszym widzeniem \u015bwiata \u015bredniowieczni rycerze walcz\u0105 ze smokami, pokonuj\u0105c je raz na zawsze<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Powiedzieli\u015bmy dot\u0105d jaka by\u0142a rola hybrydycznych stwor\u00f3w. A jaki przekaz czy inaczej tre\u015b\u0107 ontologiczn\u0105 da si\u0119 wyczyta\u0107 z wizerunku tych niezwyk\u0142ych parazwierz\u0105t? Dlaczego akurat lew, byk, ptasie skrzyd\u0142a, w\u0119\u017cowe sploty…? Wy\u017cej powiedzieli\u015bmy nieco o koncepcjach kosmologicznych staro\u017cytnych, o podziale uniwersum na sfery. Dawniej najwa\u017cniejsze by\u0142o to, \u017ce w nich wszystkich kr\u0105\u017cy\u0142y wody Praoceanu (dlatego te\u017c stwory wodne wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 najpierwotniejszymi hybrydami), ale potem wa\u017cniejszy sta\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie ten sferyczny uk\u0142ad \u015bwiata. A ka\u017cdej sferze odpowiada\u0142o jakie\u015b symboliczne zwierz\u0119. C\u00f3\u017c mog\u0142o by\u0107 prostszego ni\u017c u\u017cycie ptasich skrzyde\u0142, kiedy chcia\u0142o si\u0119 rzec o sferze podniebnej? Je\u015bli zatem widzimy na egipskim reliefie uskrzydlonego w\u0119\u017ca, to tak naprawd\u0119 widzimy przekazane w ten spos\u00f3b przekonanie o zwi\u0105zku nieba i podziemi… Skrzydlaty byk albo lew s\u0105 jakby \u017cywym komunikatem m\u00f3wi\u0105cym patrz\u0105cemu o zwi\u0105zku ziemi (byk, lew, koza \u2013 to jakby klasa zwierz\u0105t \u201el\u0105dowych\u201d, ziemskich) i sfery powietrza. A stw\u00f3r jeszcze bardziej pogmatwany, jak si\u0119 wydaje na pierwszy rzut oka: o wij\u0105cych si\u0119 w\u0119\u017cowych nogach, korpusie lwa, byka czy kozy i skrzyd\u0142ach oraz pazurach or\u0142a \u2013 to jakby ikonograficzny \u201ezapis\u201d zwi\u0105zku wszystkich<\/strong> sfer: podziemnej (w\u0105\u017c), ziemskiej (lew, byk) i podniebnej (ptak). W tym aspekcie hybrydy zatem to stwory kosmologiczne, wyra\u017caj\u0105ce my\u015bl o jedno\u015bci, ca\u0142o\u015bci<\/em> wszech\u015bwiata…<\/p>\n\n\n\n Ale dodajmy jeszcze par\u0119 s\u0142\u00f3w o hybrydach opatrzonych skrzyd\u0142ami. Ot\u00f3\u017c, kiedy obserwacje astronomiczne zacz\u0119to ujmowa\u0107 w system, co w ko\u0144cu doprowadzi\u0142o do wykszta\u0142cenia si\u0119 zodiaku, to zwierz\u0119ce gwiazdozbiory (zodiakalne znaki) cz\u0119sto opatrywano skrzyd\u0142ami, by podkre\u015bli\u0107 ich podniebny w, odr\u00f3\u017cnieniu od \u201eziemskiego\u201d, charakter. St\u0105d mamy lataj\u0105cego konia Pegaza i lataj\u0105cego barana, po kt\u00f3rego runo wyprawili si\u0119 greccy Argonauci.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie nie mamy tutaj miejsca, by przeprowadza\u0107 analiz\u0119 przekszta\u0142ce\u0144, jakim ulega\u0142y mityczne przekazy i symbole. Wiele najwa\u017cniejszych mitycznych zwierz\u0105t widziano w ka\u017cdej<\/strong> ze sfer, i by odr\u00f3\u017cni\u0107 je, dodawano im atrybuty zwi\u0105zane z dan\u0105 sfer\u0105, np.: cecha \u201eczarno\u015bci\u201d komunikowa\u0142a, \u017ce chodzi o byka ze \u015bwiata podziemnego, byk bia\u0142y zwraca\u0142 od razu uwag\u0119 na aspekty solarne czy lunarne, za\u015b byk ze skrzyd\u0142ami by\u0142 wyra\u017anym sygna\u0142em, \u017ce mowa o byku zwi\u0105zanym ze sfer\u0105 nieba.<\/p>\n\n\n\n I co ciekawe, hybrydy nie tylko w sensie kosmologicznym wyra\u017ca\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107<\/em>. Tak\u017ce jako zwierz\u0119ta zodiakalne \u201ezbiera\u0142y\u201d w sobie cechy kilku znak\u00f3w zodiaku, przez kt\u00f3re s\u0142o\u0144ce w\u0119drowa\u0142o zgodnie z cyklem p\u00f3r roku. Taka hybryda oznacza\u0142a Rok. Rok nieraz pojmowany by\u0142 jako swoisty byt boski, nieraz nawet personifikowany. Mamy tu zatem do czynienia z hybrydami jako zwierz\u0119tami kalendarzowymi, tworz\u0105cymi obraz ca\u0142o\u015bci<\/em> z\u0142o\u017cony z cz\u0119\u015bci<\/em> symbolizuj\u0105cych pory roku (np. lew \u2013 lato). W niekt\u00f3rych przekazach B\u00f3g Roku pojawia si\u0119 pod wieloma postaciami: byka, lwa, w\u0119\u017ca… Bowiem byk symbolizowa\u0142 pierwsze miesi\u0105ce roku, lew kolejne, w\u0105\u017c jeszcze dalsze, a ostatnim zwierz\u0119ciem kalendarzowego roku by\u0142 orze\u0142.<\/p>\n\n\n\n To \u201ezwierz\u0119 kalendarzowe\u201d pochodzi z Mezopotamii (jak i zodiak). Zwano je Sir-usz i to ono w\u0142a\u015bnie widnieje na s\u0142ynnej bramie Smoka w Babilonie. Ma rogi byka i jego tu\u0142\u00f3w, \u0142apy przednie i grzyw\u0119 lwa, g\u0142ow\u0119 i ogon w\u0119\u017ca, za\u015b nogi tylne opatrzone s\u0105 szponami or\u0142a.<\/p>\n\n\n\n W Egipcie natomiast po\u0142\u0105czenie skarabeusza i barana \u2013 a trzeba wiedzie\u0107, \u017ce ka\u017cde z wymienionych zwierz\u0105t by\u0142o symbolami S\u0142o\u0144ca w r\u00f3\u017cnych fazach jego w\u0119dr\u00f3wki po niebosk\u0142onie \u2013 tak\u017ce m\u00f3wi\u0142o o ca\u0142o\u015bci<\/em>, ale w tym wypadku s\u0142onecznego cyklu dziennego od \u015bwitu po zmrok.<\/p>\n\n\n\n Wy\u017cej powiedzieli\u015bmy o najwa\u017cniejszych, najbardziej donios\u0142ych wymiarach, w jakich nale\u017cy widzie\u0107 hybrydyczne \u201epotwory\u201d, je\u015bli pragnie si\u0119 zrozumie\u0107, czym one rzeczywi\u015bcie by\u0142y w zamy\u015ble i artystycznej wizji. Ale przekaz kryj\u0105cy si\u0119 za ich postaciami nieraz bywa\u0142 du\u017co prostszy. Na przyk\u0142ad: co zdaje si\u0119 \u201em\u00f3wi\u0107\u201d egipska Po\u017ceraczka? Przybyszowi na S\u0105d Zmar\u0142ych w spos\u00f3b \u201enie wprost\u201d komunikowa\u0142a po prostu: \u201ejestem wielka jak hipopotam, gro\u017ana jak lew na ziemi i krokodyl w wodzie \u2013 nie umkniesz mi\u201d…<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105 niech nam si\u0119 nie wydaje, \u017ce hybrydy nale\u017c\u0105 wy\u0142\u0105cznie do jakiego\u015b panoptikum \u2013 zamkni\u0119tego, przedawnionego, bez zwi\u0105zku z dzisiejszym \u015bwiatem. Je\u015bli b\u0119dziemy w Wenecji zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na jej herb \u2013 wszak to klasyczna hybryda: skrzydlaty lew. Zreszt\u0105 w wielu herbach tkwi zakl\u0119ty, niezrozumiany ju\u017c najcz\u0119\u015bciej archaiczny motyw mityczny; wspomnieli\u015bmy ju\u017c o syrence. W Wenecji natkniemy si\u0119 te\u017c na rze\u017ab\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 walk\u0119 lwa z w\u0119\u017cem. Jak ju\u017c wiemy, lew mo\u017ce symbolizowa\u0107 ziemi\u0119, w\u0105\u017c podziemie. Takie symboliczne walki obrazuj\u0105 zmagania utrzymuj\u0105ce przeciwie\u0144stwa w r\u00f3wnowadze. W prastarych plastycznych przedstawieniach widzimy nieraz Drzewo \u017bycia, w konarach kt\u00f3rego gnie\u017adzi si\u0119 ptak, a w korzeniach \u2013 w\u0105\u017c. Tu akcent po\u0142o\u017cony jest nie tyle na walk\u0119<\/strong>, ale na \u0142\u0105czno\u015b\u0107<\/strong> mi\u0119dzy rozmaitymi sferami \u015bwiata. Drzewo jest axis mundi<\/em>, przechodz\u0105cym wertykalnie przez wszystkie sfery \u015bwiata. W inny spos\u00f3b, ale tak\u0105 w\u0142a\u015bnie my\u015bl o \u0142\u0105czno\u015bci sfer<\/strong> wyra\u017ca\u0142a posta\u0107 hybrydy.<\/p>\n\n\n\n Warto te\u017c zastanowi\u0107 si\u0119 nad przemianami, jakim ulega\u0142 spos\u00f3b odczytywania sensu mitycznych hybryd w ci\u0105gu wiek\u00f3w. Zapytajmy: czy by\u0142a jaka\u015b r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy hybrydami z\u0142o\u017conymi z cz\u0119\u015bci zwierz\u0105t a takimi, kt\u00f3re mia\u0142y cechy ludzkie? Ot\u00f3\u017c najog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c, hybrydy z\u0142o\u017cone z cz\u0119\u015bci zwierz\u0105t (i tylko zwierz\u0105t) wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 upostaciowionymi symbolami kosmicznymi<\/strong>. Za\u015b te, kt\u00f3re maj\u0105 cechy ludzkie dotycz\u0105 raczej sfery antropos<\/em>, kondycji cz\u0142owieka w \u015bwiecie, i m\u00f3wi\u0105 nie tyle o kosmogonii i kosmologii, co o wymiarze heroicznym, o walce cz\u0142owieka ze strasznym aspektem \u015bwiata. Wydaje si\u0119, \u017ce hybrydy przera\u017ca\u0142y stokro\u0107 bardziej ludy \u201em\u0142odsze\u201d \u2013 jak Grecy, w \u015bwiecie \u015ar\u00f3dziemnomorza przybysze sk\u0105din\u0105d. Wszak hybris <\/em>po grecku znaczy \u201epotworno\u015b\u0107\u201d w znaczeniu nie tyle mitycznym, ile egzystencjalnym, psychologicznym; hybris<\/em> to co\u015b niepoj\u0119tego, nie do zrozumienia, co przejmuje groz\u0105 i pora\u017ca pych\u0105. Jak ju\u017c wiemy, starsze ludy pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 obrazem stwora hybrydycznego, chcia\u0142y przekaza\u0107 raczej intuicj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 jedno\u015bci, obrazowanej jako \u0142\u0105czenie cech. Pewnie, \u017ce \u201epotw\u00f3r\u201d m\u00f3g\u0142 budzi\u0107 l\u0119k, jak ka\u017cda przeciwno\u015b\u0107 w \u015bwiecie, ale wiedziano, i\u017c nie mo\u017cna go ze \u015bwiata usun\u0105\u0107 raz na zawsze, bo stanowi jego integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Jak widzimy \u201epotwory\u201d nie s\u0105 takie straszne, a przynajmniej nie takie mia\u0142y by\u0107 w intencjach tych, kt\u00f3rych wyobra\u017ania powo\u0142a\u0142a je do istnienia. Pytanie \u2013 czy to by\u0142a tylko i wy\u0142\u0105cznie wyobra\u017ania? Czy do stworzenia wizerunku strasznych stwor\u00f3w, niekoniecznie zreszt\u0105 hybrydycznych, nie przyczyni\u0142y si\u0119 jakie\u015b nieznane nam wydarzenia, kt\u00f3re zainspirowa\u0142y uk\u0142adaczy opowie\u015bci?<\/p>\n\n\n\n Nie brak hipotez, i\u017c potwory i smoki dosta\u0142y si\u0119 do mit\u00f3w jako przetworzony wyobra\u017ani\u0105 efekt znalezisk, ju\u017c to jakich\u015b strasznych zwierz\u0105t, w rodzaju w\u0119\u017ca morskiego czy potwora z Loch Ness, kt\u00f3rych jeszcze my si\u0119 boimy, ju\u017c to ko\u015bci na przyk\u0142ad dinozaur\u00f3w \u2013 kto wie jakie my\u015bli kr\u0105\u017cy\u0142yby po g\u0142owie naszym bli\u017anim sprzed tysi\u0119cy albo setek lat, gdyby si\u0119 natkn\u0119li na szkielet w piasku lub zobaczyli odcisk st\u00f3p w skale…<\/p>\n\n\n\n Inni badacze s\u0105dz\u0105, i\u017c szukanie genezy i interpretacja hybryd wymagaj\u0105 odci\u0119cia si\u0119 od my\u015blenia racjonalnego i wczucia si\u0119 w \u015bwiat pod- i nad\u015bwiadomo\u015bci. Nasi przodkowie w celu uaktywnienia tych obszar\u00f3w psychiki stosowali r\u00f3\u017cne praktyki, takie jak: \u0107wiczenia oddechowe, posty, ekstatyczny taniec oraz narkotyki, traktowane zreszt\u0105 jako sakralne i u\u017cywane tylko przy wyj\u0105tkowych, \u015bwi\u0105tecznych okazjach. Dla badaczy mitycznych stwor\u00f3w niezwyk\u0142\u0105 gratk\u0105 mo\u017ce by\u0107 opis widze\u0144 po za\u017cyciu peyotlu, pozostawiony przez pisarza, malarza i … ekscentryka z Zakopanego \u2013 Witkacego. Oto bowiem co widzia\u0142: \u201epojawiaj\u0105 si\u0119 zjawy zwierz\u0119ce, morskie potwory<\/em>…\u201d. Potem \u2013 \u017cyrafy, kt\u00f3rych g\u0142owy i szyje zamieniaj\u0105<\/em> si\u0119 w w\u0119\u017ce, wyrastaj\u0105ce z ich korpus\u00f3w; z barana wylatuje ca\u0142a masa w\u0119\u017c\u00f3w; toczy si\u0119 walka<\/em> \u201ebezprzedmiotowych potwor\u00f3w\u201d. W og\u00f3le du\u017co w jego wizji bardzo intensywnie kolorowych w\u0119\u017cy i \u017cab, a to wszak pramateria zwierz\u0119ca, tak cz\u0119sto obecna w mitach i ba\u015bniach! \u201eTajemny g\u0142os m\u00f3wi\u0142 tytu\u0142y obraz\u00f3w, kt\u00f3re gdybym w normalnym stanie widzia\u0142, nigdy bym si\u0119 ich znaczenia nie domy\u015bli\u0142\u201d. Jest te\u017c mowa o przetwarzaniu si\u0119<\/em> kszta\u0142t\u00f3w jednych w drugie. A czy\u017c nie o tym powiadamiaj\u0105 nas mity? Witkacy powiada te\u017c o tym, \u017ce wizje te odczuwa si\u0119 jako naprawd\u0119 now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, \u017ce ma si\u0119 wra\u017cenie \u201espuchni\u0119cia czasu\u201d, \u017ce przedmioty jakby o\u017cywa\u0142y, \u017ce uczuciami wiod\u0105cymi s\u0105 przera\u017cenie i pi\u0119kno.1<\/sup><\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n Buddy\u015bci tybeta\u0144scy w stanie bardzo g\u0142\u0119bokiej medytacji tak\u017ce nieraz \u201ewidz\u0105\u201d potwory. Ale oni twierdz\u0105, \u017ce m\u0105dro\u015b\u0107 polega na tym, by u\u015bwiadomi\u0107 sobie ich nie-substancjonalno\u015b\u0107, iluzoryczno\u015b\u0107, \u017ce trzeba wiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 tylko formami wytwarzanymi przez umys\u0142. Ale p\u00f3ki nie zdob\u0119dzie si\u0119 tej m\u0105dro\u015bci, one tkwi\u0105 w naszej nie\u015bwiadomo\u015bci. I tak\u017ce dlatego nie mo\u017cemy ich tak ca\u0142kiem odes\u0142a\u0107 do lamusa. Jak pisze znany religioznawca M. Eliade \u201eZreszt\u0105 potwory nie\u015bwiadomo\u015bci tak\u017ce s\u0105 mitologiczne, gdy\u017c nadal spe\u0142niaj\u0105 te same funkcje, jakie niegdy\u015b pe\u0142ni\u0142y we wszystkich mitologiach: ostatecznie pomagaj\u0105 cz\u0142owiekowi w wyzwoleniu, w pe\u0142niejszym do\u015bwiadczeniu inicjacji\u201d2<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Zatem czy \u201ewalka z potworem\u201d to walka z sob\u0105 samym, z przera\u017caj\u0105cymi si\u0142ami tkwi\u0105cymi w \u201etunelach\u201d naszego odziedziczonego po przodkach m\u00f3zgu? Albo z naszym nieujarzmionym, ciemnym id<\/em> i ego<\/em>? Na te pytania ju\u017c ka\u017cdy musi sobie odpowiedzie\u0107 sam.<\/p>\n\n\n\n 1<\/a> S. I. Witkiewicz, Narkotyki, niemyte dusze<\/em>, Warszawa 1979, s. 117.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Hybryda-ludzko-rybia.-mialaq-inskrypcje-Zejdz-bogactwo-Gor-Wejdz-dobrobycie.-Kat-berlin-s.-141-1024x772.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Grecja-waza-malowana-fragment.-Polludzki-polrybia-postac..jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Charon-na-swej-lodzi-oraz-Hermes.-Lekythos-czyli-waza-libacyjna-pogrzebowa.-Muzeum-atenskie.-Folder-s.-145-336x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Archelaoos-i-Herakles-Kerenyi.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Centaur.-Muzeum-sztuki-w-Orange-Francja.-Fot.-wlasna.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Bog-smierci-indyjski-Jama-w-postaci-z-bycza-glowa.-Fot.-za-A.-Cotterell-Ilustrowana-encyklopedia-legend-i-mitow-swiata-s.-109.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/hybrydyKnossos-gryf-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/hybrydy-Syrena-muzeum-na-Akropolu.bmp\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Potwor-chaosu-i-bog-slonca-zapewne-Tiamat-i-Morduk-Asyria.-Fot.-za-J.-Campbell-Bohater-o-tysiacu-twarzy-s.-233-1024x734.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/hybrydy-Hybrydalny-straznik-Persepolis.bmp\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Muzeum-berlinskie-w-remoncie.-Fot.-wlasna.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Krzepielow-detal-z-herbem-Kopia-858x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/winged-lion-2511736_1920-1024x553.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Smok-z-Chojnika-1024x678.jpg\")