<\/p>\n\n\n\n
\u201eCzy ktokolwiek naprawd\u0119 wie czym jest New Age?\u201d \u2013 pyta (retorycznie) Lazaris1<\/a>. Kim jest pytaj\u0105cy? \u015awiadomo\u015bci\u0105 bez formy, energi\u0105, kt\u00f3ra nigdy nie zdecydowa\u0142a si\u0119 na przyj\u0119cie ludzkiej postaci, komunikuj\u0105c\u0105 si\u0119 z lud\u017ami za po\u015brednictwem tzw. channelingu. Ten rodzaj opisu \u2013 cokolwiek ekscentryczny dla dyskursywnego rozumu – wprowadza natychmiast w uniwersum Nowej Ery, a ponadto od razu stawia interesuj\u0105c\u0105 mnie kwesti\u0119 w ostrym \u015bwietle: czy ktokolwiek wie czym jest New Age?\u00b7<\/a> Zamierzam zmierzy\u0107 si\u0119 z tym problemem, cho\u0107 niepokoi\u0107 mo\u017ce s\u0142\u00f3wko \u201enaprawd\u0119\u201d (inna sprawa czy ktokolwiek wie, co jest czym \u201enaprawd\u0119\u201d?).<\/p>\n\n\n\n Mimo rosn\u0105cej liczby przer\u00f3\u017cnych publikacji, opracowa\u0144 i analiz, wci\u0105\u017c nie jest zadaniem \u0142atwym w spos\u00f3b wyczerpuj\u0105cy opisa\u0107 fenomen New Age. Zadziwia r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 interpretacji, rozpi\u0119to\u015b\u0107 tematyczna poruszanych w ramach opisu kwestii, rozmaito\u015b\u0107 sposob\u00f3w przeprowadzania analizy. Bo te\u017c przyzna\u0107 trzeba od razu, \u017ce przedmiot opisu niejako z g\u00f3ry wymyka si\u0119 \u0142atwym kwalifikacjom. New Age to propozycja alternatywnej wizji \u015bwiata, zatem i tradycyjne narz\u0119dzia opisu po prostu cz\u0119sto zawodz\u0105.<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119cej \u2013 po chocia\u017cby pobie\u017cnym zapoznaniu si\u0119 z problematyk\u0105 Nowej Ery, trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, i\u017c ka\u017cda pr\u00f3ba definiowania Ruchu jest w pewnej mierze jednocze\u015bnie jego interpretacj\u0105. Mo\u017cna zada\u0107 z pozoru naiwne pytanie: czy w og\u00f3le mo\u017cliwy jest umys\u0142 badawczy, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by pozna\u0107 wszystkie w\u0105tki w ramach New Age si\u0119 pojawiaj\u0105ce \u2013 od religii misteryjnych, poprzez gnoz\u0119, alchemi\u0119, r\u00f3\u017cne tradycje mistyczne, wierzenia wschodnie, a\u017c po fizyk\u0119 kwantow\u0105, kosmologi\u0119 i wsp\u00f3\u0142czesne pr\u0105dy filozoficzne? Jak\u017ce zatem nale\u017cycie zanalizowa\u0107 i oceni\u0107 ten niewiarygodnie skomplikowany New Age, czerpi\u0105cy z takim brakiem pokory ze spu\u015bcizny tysi\u0105cleci duchowej kultury i to z kr\u0119g\u00f3w kulturowych ca\u0142ego niemal globu? Wydaje si\u0119, \u017ce ca\u0142kowicie wyczerpuj\u0105ce tematyk\u0119 New Age studia musia\u0142yby mie\u0107 charakter interdyscyplinarny \u2013 ka\u017cdy specjalista znajdzie problem istotny z punktu widzenia dziedziny wiedzy, kt\u00f3r\u0105 reprezentuje. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Ruchu mo\u017ce bada\u0107 socjolog i historyk kultury, doktryny, do kt\u00f3rych Ruch nawi\u0105zuje \u2013 historyk idei czy religioznawca. Zaj\u0119cie znajdzie te\u017c antropolog kultury.<\/p>\n\n\n\n Jasne staje si\u0119 zatem, \u017ce ka\u017cdy pisz\u0105cy o Nowej Erze niemal zmuszony jest dokonywa\u0107 selekcji tematycznej oraz budowa\u0107 w\u0142asny warsztat analityczny i interpretacyjny. To istotne zastrze\u017cenie, jako \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych sposob\u00f3w zaznajamiania si\u0119 z ideami Nowej Ery jest poznawanie ich poprzez lektury \u2013 co implikuje dokonanie w\u0142asnej rekonstrukcji \u201ewielkiego tekstu\u201d pisanego przez przedstawicieli Ruchu, a tak\u017ce przez ich adwersarzy. Po pierwsze – b\u0119d\u0105 to teksty pisane przez autor\u00f3w przyznaj\u0105cych si\u0119 do przynale\u017cno\u015bci do Ruchu Nowej Ery, b\u0105d\u017a wr\u0119cz wsp\u00f3\u0142tworz\u0105cych jego zr\u0119by (np. M. Ferguson, S. MacLaine, F. Capra, J. White)2<\/a>; po drugie \u2013 teksty autor\u00f3w bliskich Ruchowi, ale r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 pogl\u0105dami na poszczeg\u00f3lne kwestie (np. K. Wilber)3<\/a>; po trzecie \u2013 publikacje autor\u00f3w, kt\u00f3rych teksty NA zaadaptowa\u0142, cho\u0107 ich tw\u00f3rcy cz\u0119sto nawet nie zetkn\u0119li si\u0119 z nazw\u0105 \u201eNowa Era\u201d (A. de Mello, P. Teilhard de Chardin, J. Krishnamurti i oczywi\u015bcie filozofowie z dalekiej przesz\u0142o\u015bci)4<\/a>; po czwarte wreszcie \u2013 teksty autor\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 badaniem Ruchu, czyli om\u00f3wienia, analizy krytyczne oraz publicystyka, pisana czasem z pozycji dla NA nieprzychylnych5<\/a>. Co do ostatniej grupy tekst\u00f3w \u2013 pozwol\u0119 sobie na dygresj\u0119. Ot\u00f3\u017c przegl\u0105daj\u0105c pi\u015bmiennictwo po\u015bwi\u0119cone NE, od razu \u0142atwo dostrzec, \u017ce autorzy wobec opisywanego przez siebie zjawiska zajmuj\u0105 pozycj\u0119 okre\u015blon\u0105 przez \u015bwiatopogl\u0105d w\u0142asny w stopniu cz\u0119sto wykluczaj\u0105cym obiektywizm; zdarza si\u0119 np. opisywanie Ruchu jako przejawu dzia\u0142alno\u015bci Lucyfera, czy te\u017c jako kontynuacji \u201espisku maso\u0144skiego\u201d. Aby nie wraca\u0107 ju\u017c do tej kwestii, nadmieni\u0119 tylko, i\u017c temu zagadnieniu zosta\u0142 po\u015bwi\u0119cony tekst badacza Nowej Ery, B. Dobroczy\u0144skiego pt.: Protoko\u0142y M\u0119drc\u00f3w Nowej Ery<\/em>6<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Z literatury przedmiotu wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 k\u0142opoty definicyjne zwi\u0105zane z okre\u015bleniem czym jest Ruch Nowej Ery, jaka jest jego teoria i geneza \u2013 dotycz\u0105 zatem problem\u00f3w generalnych; nie ma nawet zgody co do fundamentalnych i oczywistych zdawa\u0142oby si\u0119 kwestii. Zapytajmy, czy New Age mo\u017cna uzna\u0107 za religi\u0119 \u2013 i oka\u017ce si\u0119, \u017ce otrzymamy r\u00f3\u017cni\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 odpowiedzi: \u201eNie jest on religi\u0105, a jednak jest religijny (…). Jest to rodzaj nadreligii, kt\u00f3ra unosi si\u0119 wysoko ponad wszelkim dogmatem, autorytetem, klerem i \u015bwi\u0119tymi ksi\u0119gami\u201d twierdzi kardyna\u0142 Danneels7<\/a>. Ale B. Schink powiada: \u201eon [New Age \u2013 przyp. autorki] jest religi\u0105. Posiada w\u0142asne <\u015bwi\u0119te ksi\u0119gi>, modlitwy i mantry8<\/a>\u201d. Aby nie mno\u017cy\u0107 cytat\u00f3w powiem tylko, \u017ce podobn\u0105 sytuacj\u0119 zastaniemy, gdy zadamy inne pytania: czy NE jest kultem, sekt\u0105, czy jest filozofi\u0105, czy ma doktryn\u0119?<\/p>\n\n\n\n Wobec takich problem\u00f3w metodologicznych najcz\u0119stsz\u0105 praktyk\u0105 opisywania New Age Movement jest wymienianie poszczeg\u00f3lnych system\u00f3w \u015bwiatopogl\u0105dowych albo dzia\u0142a\u0144 podejmowanych w ramach Ruchu. Jak zauwa\u017cy\u0142 jeden z badaczy: \u201eAutorzy zajmuj\u0105cy si\u0119 New Age najcz\u0119\u015bciej wykazuj\u0105 jego podstawowe komponenty, unikaj\u0105c jego zdefiniowania9<\/a>\u201d. Je\u015bli na dalszych stronach podejm\u0119 si\u0119 jednak pr\u00f3by zdefiniowania New Age, to tylko w \u201educhu Wodnika\u201d, czyli za zgod\u0105, \u017ce definicja b\u0119dzie nieostra, ale za to oddaj\u0105ca (mam nadziej\u0119) \u201educha\u201d, cho\u0107 niekoniecznie \u201eliter\u0119\u201d (czy to jednak wyczerpie definicj\u0119 \u201edefinicji\u201d, to inna sprawa, bardzo a\u2019propos<\/em>, zwa\u017cywszy na temat).<\/p>\n\n\n\n To co zwraca r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119, to zdarzaj\u0105ce si\u0119 do\u015b\u0107 cz\u0119sto w publikacjach po\u015bwi\u0119conych \u201eWodnikowi\u201d pomieszanie dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyzn odnosz\u0105cych si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci New Age Movement. Ot\u00f3\u017c czym innym jest problematyka genezy nurt\u00f3w i doktryn filozoficznych i religijnych w\u0142\u0105czanych w ramy NE, a czym innym historia Ruchu poj\u0119tego jako zjawisko spo\u0142eczno-kulturowe. Tak wi\u0119c wymieniane przez badaczy systemy \u015bwiatopogl\u0105dowe b\u0105d\u017a praktyki, jak: gnoza, teozofia, antropozofia, tarot, kaba\u0142a itd. maj\u0105 \u2013 o czym nie nale\u017cy zapomina\u0107 \u2013 sw\u0105 w\u0142asn\u0105 histori\u0119 i funkcjonuj\u0105 (b\u0105d\u017a funkcjonowa\u0142y) poza obr\u0119bem Ruchu. Badacza \u015bwiatopogl\u0105du Nowej Ery nie musi jednak interesowa\u0107 np. kaba\u0142a i jej historia jako taka, ale tylko fakt, i\u017c jest w\u0142\u0105czana w zakres zainteresowa\u0144 New Age oraz to, na jakiej zasadzie tak si\u0119 dzieje i jakie znaczenia s\u0105 jej w ramach NA przydawane. Jest spraw\u0105 oczywist\u0105, \u017ce ka\u017cdy z adaptowanych przez New Age system\u00f3w nabiera swoistych znacze\u0144, czasem nawet r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 od pierwotnych. New Age bowiem przejmuje wybrane przez siebie sensy, zacieraj\u0105c inne, przyk\u0142adowo: w ramach wodnikowego przes\u0142ania przywo\u0142uje si\u0119 gnoz\u0119 \u2013 i je\u015bli idzie o gnostyckie uto\u017csamienie \u201ewewn\u0119trznego\u201d cz\u0142owieka z pierwiastkiem boskim, czy og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c gnostyck\u0105 soteriologi\u0119, zabieg wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 zasadny (cho\u0107 nie do ko\u0144ca). Ale i gnostycyzm, i nurty gnostyckie by\u0142y (w przewa\u017caj\u0105cej mierze) \u015bwiatopogl\u0105dem dualistycznym \u2013 podczas gdy New Age poucza o jedno\u015bci wszechrzeczy; gnoza ma charakter antykosmiczny \u2013 gdy New Age jest wyrazicielem tendencji prokosmicznych10<\/a>. Podobnie rzecz si\u0119 ma w przypadku zaadaptowanej na grunt wodnikowego \u015bwiatopogl\u0105du koncepcji karmy i reinkarnacji; co innego ona znaczy w tradycjach \u201e\u017ar\u00f3d\u0142owych\u201d – dla wyznawc\u00f3w hinduizmu i buddyzmu, a co innego w ramach New Age. Tak wi\u0119c w \u017cadnym wypadku nie mamy do czynienia z kontynuacjami historycznymi przejmowanych przez NA doktryn, ale z budowaniem pewnej nowej struktury z wielu element\u00f3w rozproszonych w starych tradycjach (po\u0142\u0105czonych w dodatku z najnowszymi dokonaniami niekt\u00f3rych nauk, np. fizyki).<\/p>\n\n\n\n Jeszcze jedna uwaga \u2013 ot\u00f3\u017c badacze niedostatecznie dobitnie zaznaczaj\u0105, \u017ce New Age jest wewn\u0119trznie skomplikowany i jego za\u0142o\u017cenia absorbowane mog\u0105 by\u0107 na r\u00f3\u017cnych poziomach, zale\u017cnie np. od stopnia intelektualnego zaawansowania nadawcy i odbiorcy wodnikowych tre\u015bci. Warto tu powo\u0142a\u0107 si\u0119 na zdanie jednego z niewielu polskich znawc\u00f3w New Age’u, Bart\u0142omieja Dobroczy\u0144skiego \u2013 wed\u0142ug niego niewyobra\u017calnie pojemny i wielop\u0142aszczyznowy New Age postrzega\u0107 nale\u017cy jako pewnego rodzaju continuum, rozci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 mi\u0119dzy skrajnymi biegunami, kt\u00f3re badacz nazywa Nisk\u0105, Okultystyczn\u0105 Now\u0105 Er\u0105 i Wysok\u0105 Now\u0105 Er\u010511<\/a>. Zestaw podstawowych idei New Age mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 zatem w formie docieka\u0144 o ambicjach naukowych (Capra), koncepcji filozoficznych czy quasifilozoficznych (Wilber, Skolimowski), ale r\u00f3wnie\u017c \u2013 zdecydowanie cz\u0119\u015bciej \u2013 w formie popularnej, o takim sposobie komunikowania tre\u015bci, kt\u00f3ry jest w\u0142a\u015bciwy dla kultury masowej12<\/a>. Niew\u0105tpliwie z masow\u0105 publiczno\u015bci\u0105 \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 pewne tre\u015bci podci\u0105gni\u0119te pod szyld New Age (czy s\u0142usznie, to inna sprawa), jak przer\u00f3\u017cne sensacyjne w\u0105tki Atlantydy, Tr\u00f3jk\u0105ta Bermudzkiego, Syriusza itp. Przeciwko tym eksploatowanym przez masow\u0105 wyobra\u017ani\u0119 pomys\u0142om wyst\u0119puj\u0105 adwersarze (tak poj\u0119tego) New Age\u2019u skupieni wok\u00f3\u0142 pisma \u201eSkeptical Inquirex\u201d13<\/a>. Ale te\u017c osoby zwi\u0105zane z Ruchem niejednokrotnie same wykazuj\u0105 krytycyzm wobec nieudokumentowanych spekulacji i dowolnych hipotez.<\/p>\n\n\n\n Obok terminu Nowa Era funkcjonuje termin Era Wodnika, kt\u00f3rego zreszt\u0105 ju\u017c wy\u017cej u\u017cywa\u0142am. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce symbolika Wodnika kieruje nas ku takim konotacjom, kt\u00f3re nie wszyscy zwolennicy i sympatycy Ruchu byliby sk\u0142onni podziela\u0107, s\u0105 to bowiem konotacje astrologiczne. Ot\u00f3\u017c swoisty rodzaj astrologicznej historiozofii zak\u0142ada, \u017ce Ziemia, co jaki\u015b czas zmieniaj\u0105c swe po\u0142o\u017cenia wzgl\u0119dem Zodiaku, wchodzi jednocze\u015bnie w okres wielkich perturbacji spo\u0142ecznych i kulturowych. Francuski astrolog Alain pisze: \u201eoznacza ona [Era Wodnika \u2013 przyp. autorki] przej\u015bcie od zwyk\u0142ej egzystencji do egzystencji \u015bwiadomej (…). Chodzi o to, by samemu osi\u0105gn\u0105\u0107 mistrzostwo, korzysta\u0107 z boskiej energii, jaka jest wsz\u0119dzie dost\u0119pna. Epoka Wodnika prze\u017cyje bezpo\u015bredni zwi\u0105zek ja\u017ani cz\u0142owieka z wszech\u015bwiatem czy energi\u0105 kosmiczn\u0105\u201d14<\/a>. W tym miejscu warto przypomnie\u0107 s\u0142ynny film Hair<\/em> M. Formana (oparty na wcze\u015bniejszym musicalu). W tym swoistym manife\u015bcie epoki hipis\u00f3w pojawia si\u0119 ten termin wraz z ca\u0142ym podstawowym zestawem wodnikowego \u015bwiatopogl\u0105du. W tym swoim aspekcie New Age nawi\u0105zuje do wyznawanej pod koniec lat 60. XX w. teorii, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie zaczyna si\u0119 (w innych wersjach ju\u017c si\u0119 zacz\u0119\u0142a albo rozpocznie si\u0119 za jaki\u015b czas) nowa era \u2013 Era Wodnika. W znaczeniu funkcjonuj\u0105cym potem w Ruchu, <\/em><\/strong>po raz pierwszy u\u017cy\u0142 nazwy Nowa Era L.H. Dowling, ju\u017c w 1908 r. w swojej Ewangelii Wodnika<\/em>,<\/strong> objawionej mu pono\u0107 w drodze medytacyjnej, co jest zreszt\u0105 znamiennym rysem episteme <\/em>ezoterycznego. O wielkich epokach, w tym nadchodz\u0105cej Nowej Erze, pisa\u0142 te\u017c Rudolf Steiner w swojej ksi\u0105\u017cce Przygotowanie do Sz\u00f3stej Epoki<\/em> (1915)15<\/a>. P\u00f3\u017aniej nazw\u0105 t\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 A. Klizowski w ksi\u0105\u017cce Podstawy \u015bwiatopogl\u0105du Nowej Epoki,<\/em> wydanej w 1934 r. w Rydze16<\/a> oraz P. Le Cour, w pracy L\u2019ere du Verseau17<\/a><\/em>. I wreszcie Alice Bailey, teozofka, opisa\u0142a \u201enow\u0105 er\u0119\u201d w ksi\u0105\u017cce Drugie przyj\u015bcie Chrystusa<\/em> z 1948 r.18<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Czas przedstawi\u0107 zarys charakterystycznych dla New Age idei. Nadmieni\u0142am ju\u017c, \u017ce niewielk\u0105 moc wyja\u015bniaj\u0105c\u0105 ma rozpatrywanie ideologii NAM w kontek\u015bcie wielu poszczeg\u00f3lnych \u201e\u015bcie\u017cek\u201d czy tradycji, do kt\u00f3rych si\u0119ga, jako \u017ce tylko cz\u0119\u015bciowo pokrywaj\u0105 si\u0119 one z podstawami \u015bwiatopogl\u0105du Nowej Ery. Dotykam tu oczywi\u015bcie zagadnienia synkretyczno\u015bci Nowej Ery (kt\u00f3ry zreszt\u0105 stanowi cz\u0119sty zarzut formu\u0142owany przez jego krytyk\u00f3w). W\u0142a\u015bnie z synkretyczno\u015bci\u0105 New Age\u2019u zwi\u0105zana jest niedookre\u015blono\u015b\u0107 jego teorii. Wypada zatem jeszcze raz podkre\u015bli\u0107, i\u017c New Age przyswaja sobie wybi\u00f3rczo tylko niekt\u00f3re elementy, te mianowicie, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 jego atmosferze i \u201eobrastaj\u0105\u201d pewien pie\u0144 \u015bwiatopogl\u0105dowy. O swoistym nowatorstwie NAM stanowi sk\u0142onno\u015b\u0107 do stapiania r\u00f3\u017cnorodnych \u2013 cho\u0107 przecie\u017c nie dowolnych! \u2013 tre\u015bci i nadawanie im nowych znacze\u0144 w nowych odniesieniach. Usi\u0142owania tw\u00f3rc\u00f3w New Age by\u0142yby wi\u0119c przyk\u0142adem dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna by nazwa\u0107 reintegracyjnymi.<\/p>\n\n\n\n My\u015bliciele New Age, nieustannie poszerzaj\u0105c swe poznawcze perspektywy, si\u0119gali nie tylko do r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144 z dziedziny my\u015bli filozoficzno-religijnej, ale tak\u017ce do r\u00f3\u017cnych dziedzin wiedzy ludzkiej, maj\u0105c ambicje zbudowania nowej wizji uniwersum, w tym nowej antropologii, kt\u00f3ra chce by\u0107 wizj\u0105 \u201etotaln\u0105\u201d, czy raczej wyra\u017caj\u0105c si\u0119 w j\u0119zyku nowej \u015bwiadomo\u015bci \u2013 wizj\u0105 holistyczn\u0105. Warto podkre\u015bli\u0107 t\u0119 charakterystyczn\u0105 dla my\u015blicieli NAM tendencj\u0119, zmierzaj\u0105c\u0105 do ujednolicenia stoj\u0105cych na antypodach w \u201estarym\u201d modelu poznawczym prawd. To bowiem jest cech\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 New Age, cho\u0107 nie wy\u0142\u0105cznie jego, ale w og\u00f3le nurt\u00f3w ezoteryczno-okultystycznych. Pr\u00f3ba przezwyci\u0119\u017cenia tych sprzeczno\u015bci, wyra\u017caj\u0105cych si\u0119 opozycjami: serce \u2013 rozum, racjonalizm \u2013 mistyczny wgl\u0105d, to jedna z najwa\u017cniejszych ambicji ideolog\u00f3w Nowej Ery. We wsp\u00f3\u0142czesnych teoriach fizyki (tzw. mechaniki kwantowej) szuka si\u0119 potwierdzenia niekt\u00f3rych tez staro\u017cytnych filozofii, w tym g\u0142\u00f3wnie orientalnych. \u201e\u015awitezianka szkie\u0142kiem badana\u201d \u2013 ironizuje T. Biedro\u0144 w swym artykule Konspiracja Wodnika<\/em>19<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Istota \u2013 nazwijmy j\u0105 \u201edoktrynaln\u0105\u201d \u2013 Nowej Ery zasadza si\u0119 na pewnej jasnej podstawie: wszech\u015bwiat widziany jest jako ewoluuj\u0105ca Ca\u0142o\u015b\u0107, b\u0119d\u0105ca \u201ew procesie\u201d razem z fenomenem \u017cycia i cz\u0142owiekiem podlegaj\u0105cym analogicznym prawom rozwoju poprzez przemiany inkarnacyjne. Jest to zatem wizja dynamiczna i ewolucjonistyczna. \u015awiat ten jest w istocie Jednym, mimo wielo\u015bci form, co oczywi\u015bcie sytuuje New Age w obr\u0119bie \u015bwiatopogl\u0105du monistycznego.Dopiero ten fundamentalny obraz prowadzi ku tym obszarom tradycji kulturowych, kt\u00f3re Nowa Era przywo\u0142uje, chc\u0105c z nich wydoby\u0107 potwierdzenie tej w\u0142a\u015bnie wizji \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n Brak \u015bci\u015ble okre\u015blonych dogmatycznych wytycznych jest nie tyle niedoci\u0105gni\u0119ciem, ile wynikaj\u0105c\u0105 z wizji \u015bwiata konsekwencj\u0105. Po prostu New Age inaczej rozwi\u0105zuje problem granic \u2013 z otwarcia<\/em> uczyni\u0142 kategori\u0119, za\u015b otwarcie to dotyczy wszelkich przejaw\u00f3w: \u201edoktryna\u201d, oparta na wymienionych dopiero co, og\u00f3lnie zarysowanych podstawach, jest \u201eotwarta\u201d (bo wa\u017cna jest wierno\u015b\u0107 \u201educhowi\u201d, a nie \u201eliterze\u201d); otwarta jest struktura ideologiczna, czego wyrazem jest tak cz\u0119sto zarzucany Nowej Erze synkretyzm czy eklektyzm (bo zbi\u00f3r sens\u00f3w maj\u0105cych pos\u0142u\u017cy\u0107 do t\u0142umaczenia \u015bwiata jest niewyczerpalny, jak niewyczerpalna jest \u2013 lub mo\u017ce by\u0107 \u2013 wielo\u015b\u0107 form, w jakich jawi si\u0119 naszym oczom Jedna w najg\u0142\u0119bszej istocie rzeczywisto\u015b\u0107, a teorie j\u0105 opisuj\u0105ce tak\u017ce podlegaj\u0105 zmianom); otwarta jest formu\u0142a organizacyjna, bez hierarchii, za to z wci\u0105\u017c powstaj\u0105cymi spontanicznie ugrupowaniami, wnosz\u0105cymi na nowo dawki kreatywno\u015bci. Ba, t\u0119 sk\u0142onno\u015b\u0107 do \u201eotwarto\u015bci\u201d widzimy te\u017c w sposobie komunikowania tre\u015bci \u2013 st\u0105d przecie\u017c wynikaj\u0105 np. zapisy dialog\u00f3w wydawane jako ksi\u0105\u017cki, zamiast wyk\u0142adu; a tak\u017ce swoiste formy dzia\u0142a\u0144, jak \u201ewarsztaty\u201d, \u201etreningi\u201d, \u201elaboratoria\u201d, kt\u00f3rymi to nazwami pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 organizatorzy psychoterapii, czy rozlicznych kurs\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Nieco na przek\u00f3r powiem zatem: New Age, tak przera\u017caj\u0105cy przyzwyczajonych do stosowania okre\u015blonej siatki poj\u0119\u0107 badaczy swym chaosem, jest jednak na sw\u00f3j spos\u00f3b koherentny.<\/p>\n\n\n\n Bior\u0105c pod uwag\u0119 wszystkie zastrze\u017cenia uprzednio podnoszone, zdefiniowanie New Age\u2019u wydaje si\u0119 niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u2013 ale gdyby zgodzi\u0107 si\u0119 na nieostr\u0105 definicj\u0119, to brzmia\u0142aby ona tak: New Age Movement jest nazw\u0105 zbiorcz\u0105 dla autonomicznie lub w powi\u0105zaniu dzia\u0142aj\u0105cych grup, wsp\u00f3lnot, organizacji itp. podzielaj\u0105cych idee transformacji \u015bwiadomo\u015bci, maj\u0105c\u0105 przynie\u015b\u0107 przemian\u0119 spo\u0142eczn\u0105 i adaptuj\u0105cych w tym celu r\u00f3\u017cnorodne techniki oraz ugruntowuj\u0105ce je teorie (w postaci hipotez naukowych, idei filozoficznych, pogl\u0105d\u00f3w religijnych).<\/strong><\/p>\n\n\n\n W pewnym sensie New Age jest propozycj\u0105 nowej wizji cz\u0142owieka, rodzajem antropologii. Dlatego te\u017c nale\u017cy si\u0119gn\u0105\u0107 po naczelny postulat ideologii Nowego Wieku \u2013 postulat transformacji \u015bwiadomo\u015bci.<\/strong> Zar\u00f3wno bowiem przejmowane doktryny czy idee, jak i techniki (medytacja, joga) maj\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 realizacji tego w\u0142a\u015bnie naczelnego postulatu. Konsekwencj\u0105 przemiany \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka, tej \u201ewewn\u0119trznej rewolucji\u201d, ma by\u0107 transformacja spo\u0142eczna, objawiaj\u0105ca si\u0119 we wszystkich dziedzinach \u017cycia i doprowadzaj\u0105ca w\u0142a\u015bnie do nastania Nowej Ery, czy Ery Wodnika, w dokonuj\u0105cej si\u0119 ustawicznie ewolucji cz\u0142owieka i kultury. Zmiany maj\u0105 dotyczy\u0107 nauki; w tym tak\u017ce nauki spo\u0142eczne maj\u0105 zosta\u0107 przeorientowane na rozwi\u0105zania proponowane przez alternatywn\u0105 edukacj\u0119, ekologi\u0119, a nawet \u201enow\u0105 ekonomi\u0119\u201d; tak\u017ce w sztuce zaznacz\u0105 si\u0119 nowe trendy, np. muzyce New Age, malarstwie, czy teatrze alternatywnym. Ale najwa\u017cniejsz\u0105 dziedzin\u0105, podstaw\u0105, z kt\u00f3rej wszystko inne ma wyp\u0142ywa\u0107, jest duchowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra ma zosta\u0107 cz\u0142owiekowi przywr\u00f3cona. Pewnie nowatorstwem jest dostrze\u017cenie przez my\u015blicieli Nowej Ery, \u017ce bez uprzedniej wewn\u0119trznej, duchowej przemiany, cz\u0142owiek nigdy nie b\u0119dzie zdolny do zbudowania szcz\u0119\u015bliwej spo\u0142eczno\u015bci, \u017ce \u2013 innymi s\u0142owy \u2013 tym razem trzeba zmieni\u0107 kierunek zamierzonych reform i zacz\u0105\u0107 od w\u0142asnego \u201eja\u201d.<\/p>\n\n\n\n I to jest w\u0142a\u015bnie problem dla mnie najistotniejszy. W celu om\u00f3wienia i analizy postulatu transformacji \u015bwiadomo\u015bci si\u0119gn\u0119 po reprezentatywne przyk\u0142ady \u2013 pisma \u201eNie z tej Ziemi\u201d i jego kontynuatora \u2013 pt. \u201eCzwarty Wymiar\u201d, zamieszczaj\u0105ce tre\u015bci typowe dla Nowej Ery. \u015aci\u015blej – kr\u0119giem zainteresowa\u0144 szczeg\u00f3lnie dla mnie istotnym b\u0119dzie: jak \u00f3w postulat jest upowszechniany i jaki znajduje odd\u017awi\u0119k w\u015br\u00f3d odbiorc\u00f3w wymienionych czasopism. Rozpoczn\u0119 jednak do\u015b\u0107 klasycznie – od prezentacji inspiracji i kontekstu kulturowego, z jakich zrodzi\u0142 si\u0119 Ruch New Age.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ci\u0105g dalszy – p. New Age i transformacja \u015bwiadomo\u015bci. Rozdz. I<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1<\/a> Lazaris, cyt. za: Z. Zagajewski (t\u0142um.), \u201eMiesi\u0119cznik Troch\u0119 Inny\u201d (\u201ci\u201d) 1990, nr 3, s. 6.<\/p>\n\n\n\n \u00b7<\/a> Dalej b\u0119d\u0119 u\u017cywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c nazw: Ruch Nowej Ery, Nowa Era czy Era Wodnika, a tak\u017ce skr\u00f3t\u00f3w. B\u0119d\u0119 te\u017c pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 okre\u015bleniem \u201ekultura New Age\u201d, jako \u017ce coraz cz\u0119\u015bciej poddaje si\u0119 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy mo\u017cna jeszcze m\u00f3wi\u0107 o \u201eruchu\u201d.<\/p>\n\n\n\n 2<\/a> Np.: S. MacLaine, Na kraw\u0119dzi<\/em>, Warszawa 1991, J. White, \u015awit Ery Wodnika. Spotkanie Ducha i nauki<\/em>, Bydgoszcz 1996, F. Capra, Punkt zwrotny,<\/em> Warszawa 1987.<\/p>\n\n\n\n 3<\/a> K. Wilber, Eksplozja \u015bwiadomo\u015bci<\/em>, Zabrze 1997, N. Drury, Psychologia transpersonalna. Ludzki potencja\u0142, <\/em>Pozna\u0144 1995.<\/p>\n\n\n\n 4<\/a> A. de Mello, Przebudzenie<\/em>, Pozna\u0144-Krak\u00f3w 1995, B. Griffiths, W poszukiwaniu najwy\u017cszej \u015bwiadomo\u015bci. Zachodnia nauka i wschodni mistycyzm ku wizji nowej rzeczywisto\u015bci<\/em>, Krak\u00f3w 1994, P. Teilhard de Chardin, Fenomen cz\u0142owieka<\/em>, Warszawa 1991.<\/p>\n\n\n\n 5<\/a> W. Bockenheim, S. Bednarek, J. Jastrz\u0119bski, Encyklopedia Nowej Ery<\/em>, Wroc\u0142aw 1996, B. Dobroczy\u0144ski, New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1997, T. Dokt\u00f3r, Ruchy kultowe<\/em>, Warszawa 1995, P. Macura (wyb\u00f3r i t\u0142um.), New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1993;<\/p>\n\n\n\n R. N. Baer, W matni New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1996, I. Dec (red.), Z\u0142udzenia Nowej Ery<\/em>, Ole\u015bnica 1993, S. Dobrzanowski, New Age, pseudoreligia<\/em>, Krak\u00f3w 1994, M. Pacwa, Katolicy wobec New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1994, R. Tomczak, Bezdro\u017ca New Age<\/em>, Zielona G\u00f3ra 1994. <\/p>\n\n\n\n 6<\/a> B. Dobroczy\u0144ski, Protoko\u0142y M\u0119drc\u00f3w Nowej Ery<\/em>, \u201eZnak\u201d 1995, nr 2, s. 87-104.<\/p>\n\n\n\n 7<\/a> G. Danneels, New Age<\/em>, Krak\u00f3w 1992, s. 23.<\/p>\n\n\n\n 8<\/a> B. Schlink, New Age z biblijnego punktu widzenia<\/em>, Lublin 1992, s. 13.<\/p>\n\n\n\n 9<\/a> R. Tomczak, op. cit.<\/em>, s. 10.<\/p>\n\n\n\n 10<\/a> W. Myszor, S\u0142owo wst\u0119pne do wydania polskiego<\/em>, (w:) C.V. Manzanares, Prekursorzy Nowej Ery<\/em>, Warszawa 1994, s. 9.<\/p>\n\n\n\n 11<\/a> B. Dobroczy\u0144ski, New…<\/em>, s. 10.<\/p>\n\n\n\n 12<\/a> Zreszt\u0105 wewn\u0119trzna gradacja w obr\u0119bie danej formacji kulturowej jest w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 w miar\u0119 rozbudowanych system\u00f3w \u201ew og\u00f3le\u201d \u2013 mo\u017cna by tu powiedzie\u0107 o podziale na kultur\u0119 \u201ewysok\u0105\u201d i \u201enisk\u0105\u201d, albo te\u017c o funkcjonowaniu obok siebie np. w \u0142onie chrze\u015bcija\u0144stwa wysublimowanych my\u015bli teologicznych i ludowych form kultu \u2013 nie jest to zatem specyfika Nowej Ery.<\/p>\n\n\n\n 13<\/a> Prace niekt\u00f3rych z nich pojawia\u0142y si\u0119 na polskim rynku wydawniczym od 1994 r. (p. M. Gardner Ekscentryczne teorie, oszustwa i maniactwa naukowe<\/em>, PANDORA 1994, tego\u017c, New Age. Notatki z pogranicza nauki, <\/em>PANDORA 1994, itd.).<\/p>\n\n\n\n 14<\/a> Cyt. za: H. Cyrzan , W. Pa\u0142ubicki, New Age<\/em>, \u201eEuhemer. Przegl\u0105d Religioznawczy\u201d 1991, nr 4, s. 94. Mo\u017cna tu doda\u0107, \u017ce z takiego w\u0142a\u015bnie rozumienia astrologii wywodzi\u0107 mo\u017cna charakterystyczne dla pewnych kr\u0119g\u00f3w New Age poj\u0119cia \u201ekosmobiologii\u201d czy \u201eastropsychologii\u201d.<\/p>\n\n\n\n 15<\/a> Podaj\u0119 za J. Sieradzanem, strona internetowa: www.sobraz.most.org.pl\/nr01\/k06.html. Sieradzan pisze te\u017c, \u017ce sam termin New Age pojawi\u0142 si\u0119 jeszcze w XIX w. jako tytu\u0142 periodyku ameryka\u0144skiej masonerii.<\/p>\n\n\n\n 16<\/a> Ksi\u0105\u017cka od pocz\u0105tku lat 90. XX w., w formie osobnych broszur, wydawana by\u0142a w Polsce przez Towarzystwo Agni Jogi. A. Klizowski, Podstawy \u015bwiatopogl\u0105du Nowej Epoki<\/em>, t. I, Warszawa 1992.<\/p>\n\n\n\n 17<\/a> Cyt. za: B. Dobroczy\u0144ski, New…,<\/em>s. 26. Temat ten porusza r\u00f3wnie\u017c C.G. Jung, Aion. Przyczynki do symboliki Ja\u017ani<\/em>, Warszawa 1997.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/DSC08867-1-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Fritjof_Capra.jpeg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/brain-4490831_1920-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Adyar_TG.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/R.-Steiner.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/httpsissuesmagazine.net20050404the-sanctuary-at-findhorn-scotland-apr-2005.jpg\")
\n\n\n\n