{"id":2223,"date":"2021-07-28T14:55:18","date_gmt":"2021-07-28T12:55:18","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=2223"},"modified":"2021-08-27T14:11:20","modified_gmt":"2021-08-27T12:11:20","slug":"new-age-i-transformacja-swiadomosci-rozdz-iv","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=2223","title":{"rendered":"New Age i transformacja \u015bwiadomo\u015bci. Rozdz. IV"},"content":{"rendered":"\n

 Rozdzia\u0142 IV. New age\u2019owe uniwersum w pismach \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwarty Wymiar\u201d*<\/a><\/h1>\n\n\n\n

Tekst poni\u017cszy jest fragmentem wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, ksi\u0105\u017cki wydanej na podstawie pracy napisanej w ramach studi\u00f3w \u2013 Etnologia i Antropologia Kulturowa<\/em> U. Wroc.: Joanna \u017bak-Bucholc, Przemieni\u0107 \u015bwiat i siebie. New Age i transformacja \u015bwiadomo\u015bci w \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwartym Wymiarze\u201d,<\/em> Wroc\u0142aw 2007. <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Przy okazji omawiania dzia\u0142alno\u015bci edytorskiej w Polsce wspomnia\u0142am ju\u017c o kilku periodykach (Rozdz. II<\/em>). Aby uzupe\u0142ni\u0107 obraz i stworzy\u0107 \u201et\u0142o\u201d dla czasopism, kt\u00f3re interesuj\u0105 mnie szczeg\u00f3lnie, nale\u017cy wymieni\u0107 co najmniej kilkana\u015bcie innych tytu\u0142\u00f3w. Zaczn\u0119 od \u201ewy\u017cszej p\u00f3\u0142ki\u201d. We wczesnych latach 90. XX w. rozpocz\u0119\u0142o dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnictwo SOLARIUM wydaj\u0105ce m.in. periodyk \u201eALBO-albo. Problemy psychologii i kultury\u201d (do 1998 r. z podtytu\u0142em: Inspiracje Jungowskie, dzi\u015b: Pismo interdyscyplinarnych poszukiwa\u0144), kt\u00f3rego redaktorem naczelnym zosta\u0142 Zenon Tadeusz Dudek, a kt\u00f3rego has\u0142em wpisanym na pierwszych stronach by\u0142o: \u201esamopoznanie \u2013 terapia \u2013 rozw\u00f3j\u201d. Powsta\u0142 te\u017c Klub Jungowski. We wczesnych latach 90. XX w. w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej (Zamek Ujazdowski) przy udziale Klubu Jungowskiego odby\u0142a si\u0119 I Og\u00f3lnopolska Konferencja Jungowska. Konferencje Jungist\u00f3w odbywaj\u0105 si\u0119 corocznie do dzi\u015b1<\/a>. W siedzibie Centrum powsta\u0142o te\u017c Polskie Towarzystwo Transpersonalne, istniej\u0105ce do dzi\u015b i oferuj\u0105ce kursy i warsztaty skierowane na rozw\u00f3j duchowy. Powsta\u0142o r\u00f3wnie\u017c wydawnictwo ENETEIA (obecnie wydawca \u201eALBO-albo\u201d i wielu ksi\u0105\u017cek z dziedziny szeroko poj\u0119tej psychologii, w tym wymienionych przeze mnie po\u015bwi\u0119conych przemianie duchowej).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. za: „Czwarty Wymiar” 10\/1997, s. 8<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pismo \u201eHeksis\u201d nie okaza\u0142o si\u0119 tak trwa\u0142e. Ten biuletyn po\u015bwi\u0119cony problemom filozofii, tw\u00f3rczo\u015bci, terapii i zdrowia, jak g\u0142osi podtytu\u0142, wydawany by\u0142 przez Stowarzyszenie Aktywnego Rozwoju Osobowo\u015bci dla Student\u00f3w, a w radzie konsultacyjnej redakcji wymienione s\u0105 osoby z tytu\u0142ami profesorskimi, co sugeruje wysoki poziom przekazu (po\u0142owa lat 90. XX w., w\u0105ski zasi\u0119g).<\/p>\n\n\n\n

Warto r\u00f3wnie\u017c przypomnie\u0107 o do\u015b\u0107 wczesnej inicjatywie wroc\u0142awskiej. Co najmniej od 1986 r. pojawia\u0142 si\u0119 biuletyn OT \u201eDom\u201d (przy ACK Pa\u0142acyk) pt. \u201eMandragora\u201d, pismo, w kt\u00f3rym znajdziemy teksty znanych autor\u00f3w: W. Eichelbergera, J. Prokopiuka, L. Zawadzkiego (sympatyka buddyzmu i astrologa, autora ksi\u0105\u017cki Ko\u0144ca \u015bwiata nie b\u0119dzie<\/em>, omawianej przeze mnie w poprzednim rozdziale i wielu tekst\u00f3w z \u201eCzwartego Wymiaru\u201d), rozmowy z mistrzami Wschodu, problematyk\u0119 \u201enowej nauki\u201d, itp.<\/p>\n\n\n\n

Podaj\u0119 te informacje, kt\u00f3re nie ka\u017cdy wpisa\u0142by po stronie New Age uto\u017csamiaj\u0105c go wy\u0142\u0105cznie z \u201eniskim\u201d przekazem, by ukaza\u0107, \u017ce istniej\u0105 alternatywne propozycje intelektualne \u201enowego paradygmatu\u201d, nie tylko \u201eezoteryka na sprzeda\u017c\u201d (kt\u00f3ra w moim przekonaniu w pe\u0142ni New Age\u2019em nie jest, wr\u00f3c\u0119 do tego w nast\u0119pnym rozdziale). Teraz jednak ku owej ezoteryce trzeba nam si\u0119 zbli\u017cy\u0107. Jeszcze tylko kilka s\u0142\u00f3w o pismach pragn\u0105cych zaspokoi\u0107 zainteresowania os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 wybran\u0105 i \u201ewyj\u0119t\u0105\u201d z tygla \u201enowej \u015bwiadomo\u015bci\u201d problematyk\u0105. Ich tematyka jest w\u0119\u017csza, a adresat bardziej skonkretyzowany. W do\u015b\u0107 w\u0105skim obiegu tak\u0105 rol\u0119 spe\u0142niaj\u0105 pisma zwi\u0105zane z okre\u015blonym \u015brodowiskiem, w tym z Nowymi Ruchami Religijnymi \u2013 \u201eDroga Zen\u201d, \u201eSmok Wad\u017cry\u201d, \u201eYoga\u201d, \u201eBrzask\u201d (Ananada Marga), \u201eHaribol Polska\u201d (Misja Czaitanji), \u201eWeda\u201d (krisznuici). Nieco inne pismo to \u201eArcanum\u201d, dwumiesi\u0119cznik zwi\u0105zany z Centrum Odnowy Psychofizycznej, Rekreacji i Samodoskonalenia z Katowic, po\u015bwi\u0119cony \u201ed\u0105\u017ceniu do samorealizacji\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jeszcze inne pisma to takie, kt\u00f3re wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z okre\u015blon\u0105 opcj\u0105, powiedzmy – filozoficzno-religijn\u0105, a ich wyr\u00f3\u017cnikiem jest jako\u015b\u0107 tekst\u00f3w i wysoki poziom intelektualny, np. \u201eGnosis\u201d pod red. J. Prokopiuka. W pi\u015bmie opr\u00f3cz tekst\u00f3w o gnozie i gnostycyzmie, znale\u017a\u0107 mo\u017cna teksty Junga i o Jungu, o antropozofii, teozofii, ale tak\u017ce o ideach Wodnika, i wiele innych, akceptuj\u0105cych \u201enowy paradygmat\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Odmiennym rodzajem pism s\u0105 takie, kt\u00f3re poruszaj\u0105 \u015bci\u015ble okre\u015blony zakres problem\u00f3w, cho\u0107 periodyk nie jest reprezentantem \u017cadnej grupy formalnej ani quasiformalnej. Oto kilka tytu\u0142\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych zreszt\u0105 same za siebie: \u201eWegetaria\u0144ski \u015awiat\u201d, \u201eUzdrowiciel\u201d, \u201eSzaman\u201d, \u201eTrans\u201d, \u201eZielone Brygady\u201d (ekologia). Sprzeda\u017c wielu z tych pism dokonuje si\u0119 cz\u0119sto poprzez prenumerat\u0119, mo\u017cna je tak\u017ce naby\u0107 w do\u015b\u0107 niecodziennych zdawa\u0142oby si\u0119 miejscach \u2013 np. w barach wegetaria\u0144skich (warto przypomnie\u0107 o \u201esieci\u201d), czasem w wybranych ksi\u0119garniach, rzadziej w tradycyjnych plac\u00f3wkach sprzedaj\u0105cych pras\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie pisma o najszerszym zakresie temat\u00f3w, edytowane w skali ca\u0142ego kraju. W pocz\u0105tkach transformacji ustrojowej w kraju najszybciej pojawi\u0142y si\u0119 dwa tytu\u0142y – miesi\u0119cznik \u201eNie z tej Ziemi\u201d, kt\u00f3ry stanie si\u0119 w celem g\u0142\u0119bszej analizy i \u201eNieznany \u015awiat\u201d, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie lat 80. i 90. XX w., maj\u0105c opr\u00f3cz polskiego tak\u017ce p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skie i bu\u0142garskie wydanie (redaktorem naczelnym zosta\u0142 Marek Rymuszko). Obydwa czasopisma to periodyki wysokonak\u0142adowe, nak\u0142ad \u201eN\u015a\u201d dochodzi\u0142 do 75 000 egzemplarzy. A zwi\u0119kszaj\u0105 jeszcze zakres oddzia\u0142ywania poprzez organizowanie corocznych festiwali – o organizowanych przez \u201eNztZ\u201d i \u201eCzW\u201d powiem poni\u017cej. Takie festiwale odbywaj\u0105 si\u0119 te\u017c pod patronatem \u201eNieznanego \u015awiata\u201d. W redakcji tego\u017c pisma planowane by\u0142o uruchomienie programu telewizyjnego \u201eBrulion nieznanego\u201d (patrz \u201eN\u015a\u201d nr 12\/94). Zdarza si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca z r\u00f3\u017cnymi plac\u00f3wkami kultury, zak\u0142adanie klub\u00f3w, nawi\u0105zywanie wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania mi\u0119dzy pismami o podobnych opcjach, jak mi\u0119dzy \u201eN\u015a\u201d a \u201eTransem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie lat 90. XX w. pojawi\u0142o si\u0119 pismo pt. \u201eWiedza Tajemna\u201d z podtytu\u0142em \u201emiesi\u0119cznik wiedzy ezoterycznej\u201d i reklamowanych na obwolucie tre\u015bciach: magia, astrologia, medycyna naturalna, parapsychologia. W tym mniej wi\u0119cej czasie zacz\u0119\u0142o ukazywa\u0107 si\u0119 kolejne pismo ezoteryczne pt. \u201eWtajemniczenie\u201d o podobnej tematyce: medycyna naturalna, parapsychologia, tajemnicze zjawiska, radiestezja, astrologia (na jego \u0142amach zdarza si\u0119 trafi\u0107 na nazwiska zwi\u0105zane z \u201eNztZ\u201d). W\u0119\u017cszy profil ma pismo \u201eFaktor X\u201d – \u201etwoje archiwum niewyja\u015bnionych zjawisk i zdarze\u0144\u201d zbli\u017cone tematycznie do kultowego serialu Z archiwum X<\/em>.  (przedruk). Bli\u017cej 2000 r. sw\u00f3j debiut rynkowy mia\u0142 miesi\u0119cznik \u201eNexus. Nowe Czasy\u201d, gdzie na szpalcie nad stopk\u0105 redakcyjn\u0105 pojawia si\u0119 adnotacja \u201eLudzko\u015b\u0107 prze\u017cywa obecnie okres ogromnych przemian (…)\u201d. Tematy, wedle rekomendacji odredakcyjnej, to: konspiracje, parapsychologia, ukrywane technologie, UFO, zagadki przesz\u0142o\u015bci, przemilczane fakty i zdarzenia (filie: USA, W\u0142ochy, Wielka Brytania). Bardziej \u201ekobiecy\u201d charakter ma \u201eWr\u00f3\u017cka\u201d.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3\u017cne pisma umieszczam obok siebie, wci\u0105\u017c jednak maj\u0105c na uwadze wewn\u0119trzne zr\u00f3\u017cnicowanie przekaz\u00f3w w nurcie kultury New Age, czy nawet szerzej -\u201enowego paradygmatu\u201d. Ta niejednorodna kulturowa nisza, jak pisze A. Kowalczewska, zawiera zar\u00f3wno \u201ekomercyjn\u0105 papk\u0119 pozornej mistyki\u201d, jak i propozycje bardzo powa\u017cne: \u201eNale\u017cy zatem odr\u00f3\u017cni\u0107 ci\u0119\u017car intelektualny pisma <Gnosis> (…) od propozycji oferowanych przez magazyn <Wr\u00f3\u017cka>. W tym pierwszym znajdziemy powa\u017cne dyskusje na temat historii i filozofii wiedzy, spory o jej dominuj\u0105ce i marginalne wzorce, w drugim natomiast wy\u0142\u0105cznie materia\u0142 przydatny do rozm\u00f3w mniej lub bardziej wyedukowanych gospody\u0144 domowych\u201d2<\/a>. Abstrahuj\u0105c od ocennego wyd\u017awi\u0119ku ostatniej konkluzji – to w\u0142a\u015bnie ustawicznie mam w pami\u0119ci, dlatego do przegl\u0105du periodyk\u00f3w o\u015bmieli\u0142am si\u0119 doda\u0107 jeszcze np. \u201eALBO-albo\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jak wida\u0107 ju\u017c z tak kr\u00f3tkiego opisu cz\u0119sto tre\u015bci dotycz\u0105 tego, co White nazwa\u0142 P.N.A (cytuj\u0119: \u201ePierdo\u0142y Nowej Ery\u201d). To jednak nie ca\u0142a prawda. Jak – w pewnym procesie – ulega\u0142a zmianie alternatywna propozycja, zwi\u0105zana z ideami Ery Wodnika – chc\u0119 ukaza\u0107 na przyk\u0142adzie miesi\u0119cznik\u00f3w \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwarty Wymiar\u201d.  Na pocz\u0105tek troch\u0119 dat i fakt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Historia czasopism. Uk\u0142ad tre\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Historia \u201eNztZ\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 w 1990 r., u pocz\u0105tku zmian transformacyjnych w kraju, kiedy Warszaw\u0119 odwiedzi\u0142a grupa skandynawskich wydawc\u00f3w, przywo\u017c\u0105c (m.in.) pomys\u0142, by wydawa\u0107 na polskim rynku odpowiednik tamtejszego pisma pt. \u201eNieznane\u201d (tematyka: UFO, Tr\u00f3jk\u0105t Bermudzki, nawiedzone domy, itp.). Jego redaktorem naczelnym zosta\u0142 Adam Hollanek, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142 nazw\u0119 dla polskiej wersji pisma – \u201eNie z tej Ziemi\u201d (wcze\u015bniej by\u0142 redaktorem \u201eFantastyki\u201d). Wydawca to: SCANDINAVIA POLAND PUBLISHING House Ltd., z siedzib\u0105 w Warszawie. W pa\u017adzierniku tego\u017c roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy numer pisma, nie poprzestawano jednak tylko na przedrukach z prasy skandynawskiej, ale dodawano nowe zagadnienia (samoleczenie, bioenergetyka, itp.). Szwedzki odpowiednik po kilku latach  upad\u0142. Jak pisze L. Bugajski: \u201eCi\u0105\u017cy\u0142a nad tym pismem ch\u0119\u0107 pogoni za tanimi sensacjami\u201d, a teksty \u201e\u015blizga\u0142y si\u0119 po powierzchni\u201d3<\/a>. W\u0142a\u015bciciele sprzedali tak\u017ce tytu\u0142 \u201eNztZ\u201d – wydawcy z Gda\u0144ska. Redakcja podzieli\u0142a si\u0119, cz\u0119\u015b\u0107 przesz\u0142a na wybrze\u017ce, cz\u0119\u015b\u0107 zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z wydawnictwem TM SEMIC Sp. z o.o. Warszawa, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o wydawa\u0107 nowe pismo – w grudniu 1995 r. pojawi\u0142 si\u0119 pierwszy numer pod nazw\u0105 \u201eZ tej i Nie z tej Ziemi\u201d. Redaktorem naczelnym zosta\u0142 Leszek Bugajski. Potem odby\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w konkurs na tytu\u0142 i zwyci\u0119\u017cy\u0142o miano \u201eCzwarty Wymiar\u201d – pierwszy numer pod nowym tytu\u0142em ukaza\u0142 si\u0119 w maju 1996 r. W 1999 r. nast\u0105pi\u0142a kr\u00f3tka przerwa w ukazywaniu si\u0119 miesi\u0119cznika z powodu reorganizacji wydawcy TM SEMIC. W tym czasie gda\u0144skie \u201eNie z tej Ziemi\u201d ju\u017c nie istnieje. Jak pisze redaktorka nowego miesi\u0119cznika: \u201e(…) stara redakcja z nowym tytu\u0142em mia\u0142a nie\u0142atwy start. Czytelnicy byli zdezorientowani. Wielu zosta\u0142o przy gda\u0144skim <Nie z tej Ziemi>, p\u00f3ki nie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tytu\u0142 zosta\u0142 nabyty wy\u0142\u0105cznie po to, by rozprawi\u0107 si\u0119 z parapsychologi\u0105, medycyn\u0105 alternatywn\u0105, radiestezj\u0105 i bioterapi\u0105. Potem przesta\u0142 si\u0119 ukazywa\u0107\u201d4<\/a>. Rena Marciniak-Kosmowska, autorka tych s\u0142\u00f3w, zwi\u0105zana uprzednio z \u201eWr\u00f3\u017ck\u0105\u201d i \u201eMoim Zdrowiem\u201d, wkr\u00f3tce wraz z grupk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142 wykupi\u0142a tytu\u0142 od TM SEMIC – powsta\u0142o Centrum REA, do dzi\u015b wydawca \u201eCzwartego Wymiaru\u201d. Nowa redakcja przej\u0119\u0142a lini\u0119 ideologiczn\u0105 pisma, a tak\u017ce organizowanie festiwali. Powstaje te\u017c strona internetowa (www.mag.media.pl), trwa bliska wsp\u00f3\u0142praca z wydawnictwem MEDIUM, zawi\u0105zana zostaje Akademia Czwartego Wymiaru, organizuj\u0105ca szereg spotka\u0144 i kurs\u00f3w. \u201eCzwarty Wymiar\u201d, analogicznie jak wy\u017cej wymienione czasopisma, wymienia na ok\u0142adce zakresy tematyczne, w r\u00f3\u017cnych okresach nieco odmienne, np.: bioenergoterapia, horoskopy, radiestezja, UFO. Ale przez kilka lat \u201eprzyznawa\u0142\u201d si\u0119 do nazwy New Age – umieszczaj\u0105c to miano w tym w\u0142a\u015bnie miejscu, ponad tytu\u0142em (lata 1996-1998).<\/p>\n\n\n\n

Zanim przejd\u0119 do kr\u00f3tkiej charakterystyki prezentowanych tre\u015bci, strategii redakcyjnych, portretu zbiorowego odbiorcy, kilka s\u0142\u00f3w po\u015bwi\u0119c\u0119  \u201eNie z tej Ziemi\u201d z okresu gda\u0144skiego. A. Hollanek pozosta\u0142 redaktorem do czerwca 1995, ale wkr\u00f3tce jako redaktor naczelny figuruje El\u017cbieta Zydek. Wydawc\u0105 jest \u201eMedia-Art.\u201d Sp. Z o.o. Gda\u0144sk, ul. Polanki 12. Nast\u0105pi\u0142a widoczna na pierwszy rzut oka zmiana szaty graficznej – na spokojniejsz\u0105. Mo\u017cna odczu\u0107 zmian\u0119 tonacji, z czasem coraz wyra\u017aniejsz\u0105  – mniej jest tekst\u00f3w \u201eezoterycznych\u201d, wi\u0119cej o obyczajach r\u00f3\u017cnych lud\u00f3w, nowinek medycznych, opowiada\u0144 czytelnik\u00f3w, tekst\u00f3w o chrze\u015bcija\u0144stwie. Cykle tematyczne poprzednio obecne znik\u0142y (zosta\u0142a tylko rubryka o zio\u0142ach). W k\u0105ciku polecanych lektur propaguje si\u0119 teraz np. encyklopedi\u0119 wiedzy o jezuitach, \u015bwi\u0119tych Ko\u015bcio\u0142a, Fatimie, przestrzega przed pu\u0142apkami wr\u00f3\u017cbiarstwa czy radiestezji. Krytykuje si\u0119 wcze\u015bniej afirmowane tre\u015bci (np. tekst o amuletach pisany jest jak powiadamia tytu\u0142 \u201ez przymru\u017ceniem oka\u201d, je\u015bli pisze si\u0119 np. o UFO to jako o \u201epaszporcie do paranoi\u201d, radiestezja \u201eokaza\u0142a si\u0119 fikcj\u0105?\u201d (na ok\u0142adce nr 9\/1997), energie s\u0105 demonami.  W tek\u015bcie Doradcy z poziomu alfa<\/em> przeprowadzona jest ostra krytyka metody Silvy, reiki itd. wedle nast\u0119puj\u0105cego klucza: program kurs\u00f3w jest tak zbudowany, by mie\u0107 kontrol\u0119 nad uczestnikami przez lata, oferowane zmienione stany \u015bwiadomo\u015bci s\u0105 \u201ewielce ba\u0142amutne\u201d, okultyzm jest z\u0142em; cytuje si\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy praktykowali takie metody i od nich odeszli, za\u015b \u015brodowisko New Age opisywane jest jako nara\u017cone na dzia\u0142anie si\u0142 diabelskich5<\/a>. Podobnie  w  dalszych numerach.  Na szpaltach  pisma  pozosta\u0142 horoskop, ale z odwr\u00f3conym sensem: Horoskop na \u0142awie oskar\u017conych<\/em>. Pozostaj\u0105 natomiast rubryki og\u0142oszeniowe: reklamuj\u0105 si\u0119 tarociarze, wr\u00f3\u017cki, numerolodzy, brak tylko og\u0142osze\u0144 o kursach metody Silvy, czy rebirthingu.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna t\u0119 zmian\u0119 profilu widzie\u0107 jako rodzaj \u201ewojny ideologiczno- symbolicznej\u201d, wpisuj\u0105cej si\u0119 w szerszy kontekst \u2013 w tym w\u0142a\u015bnie czasie wydaje si\u0119 wiele ksi\u0105\u017cek o Nowej Erze pisanych z pozycji konfesyjnych (chrze\u015bcija\u0144skich). <\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c jednak do pocz\u0105tk\u00f3w – po wydaniu kilku pierwszych numer\u00f3w \u201eNztZ\u201d okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pomys\u0142 znalaz\u0142 zainteresowanie w\u015br\u00f3d czytelnik\u00f3w w Polsce6<\/a>. Prawdopodobnie pismo spe\u0142ni\u0142o w Polsce nieco podobn\u0105 rol\u0119, jak zbli\u017cone tematycznie periodyki i np. praca M. Ferguson na Zachodzie – ujawni\u0142a ludzi o niecodziennych zainteresowaniach, do kt\u00f3rych niekoniecznie chcieli si\u0119 przyznawa\u0107 z osobna, obawiaj\u0105c si\u0119 niezrozumienia i ostracyzmu (wynika to zreszt\u0105 z list\u00f3w do redakcji).<\/p>\n\n\n\n

Uk\u0142ad tre\u015bci w pocz\u0105tkowych latach, od 1990 do 1993 r., stworzy\u0142 pewien wzorzec, potem co prawda zmieniany je\u015bli idzie o nazwy, ale zachowuj\u0105cy podobn\u0105 struktur\u0119:  pierwsze dwie strony – artyku\u0142 \u201ewiod\u0105cy\u201d, dalej – sta\u0142e rubryki redakcyjne: Pi\u00f3ro miesi\u0105ca<\/em>, Od redaktor\u00f3w<\/em>, dzia\u0142 list\u00f3w do redakcji zatytu\u0142owany Z tej do \u201eNie z tej Ziemi\u201d<\/em>,k\u0105cik polecanych lektur – Nasze lektury<\/em>, Jask\u00f3\u0142ki <\/em>– nowinki z dziedzin naukowych, na ko\u0144cu:  krzy\u017c\u00f3wka, artyku\u0142 cykliczny np. o zio\u0142ach (np. cykl Zio\u0142a i zi\u00f3\u0142ka<\/em>), wreszcie horoskop – Co Ci\u0119 czeka?<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Obraz ze strony Pixabay w dziale New Age; rzeczywi\u015bcie mandala jest jednym z ulubionych przez Wodnika symboli<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na szat\u0119 graficzn\u0105; ot\u00f3\u017c kolorystyka i wzornictwo o intensywnych barwach maj\u0105 zapewne nawi\u0105zywa\u0107 do \u201epsychodelicznych\u201d wzor\u00f3w7<\/a>. Zdarza\u0142y si\u0119 og\u0142oszenia o poszukiwaniu przez redakcj\u0119 plastyk\u00f3w, maj\u0105cych wiedz\u0119 o psychotronice. W okresie \u201eCzwartego Wymiaru\u201d zamieszczane ilustracje mandali lub te\u017c \u201eenergetyzuj\u0105ce obrazy\u201d poleca si\u0119 zachowa\u0107 i korzysta\u0107 z ich dobroczynnej energii8<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o dob\u00f3r prezentowanych tre\u015bci, znajduj\u0105cych uj\u0119cie w prezentowanych artyku\u0142ach, to mo\u017cna je wyselekcjonowa\u0107 i uj\u0105\u0107 w okre\u015blone bloki tematyczne:<\/p>\n\n\n\n

Religie – g\u0142\u00f3wnie: buddyzm, hinduizm, taoizm, je\u015bli chrze\u015bcija\u0144stwo to ezoteryczne, gnostyckie (cykl o Ewangelii Tomasza<\/em>). Zdarzaj\u0105 si\u0119 teksty o stygmatykach,  objawieniach, albo mistykach, np. Hildegardzie z Bingen (akcentuje si\u0119 jej mistyczne wizje, zdolno\u015bci parapsychologiczne, zio\u0142oleczenie).<\/p>\n\n\n\n

Tradycje starych kultur – mity, okre\u015blone zabytki (np. piramidy, kr\u0119gi kamienne), szamanizm, kultura chi\u0144ska (feng shui, I Ching).<\/p>\n\n\n\n

Tradycje rekonstruowane \u2013 <\/strong>materia\u0142yo r\u00f3\u017cokrzy\u017cowcach, o ceremoniach wsp\u00f3\u0142czesnych druid\u00f3w z Francji, o \u201enowym poga\u0144stwie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Geograficzne rejony – Indie, Tybet, Ameryka Po\u0142udniowa, Afryka (tajemnice Dogon\u00f3w), akcent pada tu na \u201etajemnice\u201d starych kultur, \u201etajemnicze\u201d zabytki, \u201emiejsca mocy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ekologia – wtym prezentacja hipotezy Gai, ruchu Greenpeace.<\/p>\n\n\n\n

Astrologia –  np. B\u0142yskawiczny kurs astrologii<\/em>, wywiady z astrologami, np. z Leszkiem Weresem.<\/p>\n\n\n\n

Parapsychologia \u2013 teksty o s\u0142ynnych mediach i jasnowidzach, w tym polskich (Klimuszko, Ossowiecki), o do\u015bwiadczeniach wyj\u015bcia poza cia\u0142o, \u017cyciu po \u017cyciu, o duchach, opisy miejsc, w tym w Polsce, gdzie si\u0119 pojawiaj\u0105 (cykl Dowody istnienia duch\u00f3w<\/em>, 1993), o pi\u015bmie automatycznym, o hipnozie, widzeniu aury, chiromancji,  numerologii.<\/p>\n\n\n\n

Tajemnicze, niewyja\u015bnione zagadki – <\/strong>samospalenia ludzi, osoby  przyci\u0105gaj\u0105ce przedmioty metalowe, UFO, a tak\u017ce niekiedy ciekawostki ze \u015bwiata natury.<\/p>\n\n\n\n

Terapie i zdrowie – bioenergetyka (zapewne najwi\u0119cej), zio\u0142olecznictwo, homeopatia, dzia\u0142anie kamieni, kolor\u00f3w,  radiestezja, trening autogenny, z czasem coraz wi\u0119cej o reiki, metodzie Silvy, rebirthingu. Wegetarianizm (artyku\u0142y Marii Grodeckiej).<\/p>\n\n\n\n

Zdarzaj\u0105 si\u0119 artyku\u0142y o Carlu Gustawie Jungu,  Hermanie Hessie, Rudolfie Steinerze, Helenie B\u0142awatskiej, Emanuelu Swedenborgu. A tak\u017ce o badaczach z kr\u0119gu \u201enowego paradygmatu\u201d \u2013 np. o Rupercie Sheldrake\u2019u . Tak\u017ce o Carlosie Castanedzie (jako szamanie nowej ery). Publikuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c teksty o indyjskich guru i neohinduistycznych grupach religijnych \u2013 np. ad\u017capa joga, Sai Babie (frekwencyjne – najwi\u0119cej materia\u0142\u00f3w, w tym relacje o pobytach \u015bwiadk\u00f3w w jego a\u015bramie), \u015ari Ravi Shankarze (200 os\u00f3b w Polsce bra\u0142o udzia\u0142 w kursie Sztuki \u017bycia w Gda\u0144sku), przypomina si\u0119 sylwetki Jiddu Krishnamurtiego i Ramany Maharishiego.<\/p>\n\n\n\n

Sporo powiedz\u0105 tytu\u0142y cykl\u00f3w tematycznych, by wymieni\u0107 cho\u0107 kilka: Podr\u00f3\u017c w krain\u0119 cud\u00f3w <\/em>– Piotr Listkiewicz (o Sai Babie, 1992), Labirynty nieznanego<\/em> – Adam Kadmo\u0144ski (1991 i 1992), We wr\u00f3\u017cebnym kr\u0119gu tarota<\/em> (do 1993) i Wielcy magowie \u015bwiata <\/em>(od 1993) Jan Witold Suliga, Z radiestezj\u0105 przez wieki <\/em>– Leszek Matela, Magiczny \u015bwiat symboli<\/em> (od 1994) – Szymon Wojciech Jakubowski (symbole \u017cywio\u0142\u00f3w, tarota, diagramy hermeneutyczne, wzory mandaliczne, itd.), Reinkarnacja – gdzie, sk\u0105d i dlaczego? <\/em>– Jerzy B\u0105bel (od 1994). O zdrowiu i medycynie alternatywnej: Cud metafizycznego leczenia (kt\u00f3rego dokonasz Ty sam) <\/em>– El\u017cbieta Kulinicz, Zio\u0142a i zi\u00f3\u0142ka<\/em>, czy k\u0105cik przez ca\u0142e lata prowadzony przez Maj\u0119 B\u0142aszczyszyn. Z p\u00f3\u017aniejszego okresu (\u201eCzwarty Wymiar\u201d) mo\u017cna wymieni\u0107 jeszcze: M\u0105dro\u015bci Wschodu<\/em> Jacka Kryga (i tego\u017c cykl o symbolice chi\u0144skiej), bardzo d\u0142ugi cykl Jerzego Prokopiuka Perygrynacje ezoteryczne <\/em>(g\u0142\u00f3wnie oparty na Jungu). Maria Pieni\u0105\u017cek cyklicznie pisze o Indiach. Pojawia si\u0119 te\u017c Leon Zawadzki (astrologia).<\/p>\n\n\n\n

Warto nadmieni\u0107 o felietonach Piotra Kuncewicza Podejrzewanie \u015bwiata<\/em>. Przez jaki\u015b czas zast\u0119puje go Maciej I\u0142owiecki – Figle naszego \u015bwiata<\/em>, lecz potem Kuncewicz powraca i  pisuje swoje felietony do dzi\u015b (\u201eCzW\u201d).<\/p>\n\n\n\n

Z czasem pojawiaj\u0105 si\u0119 nag\u0142\u00f3wki tematyczne na g\u00f3rze szpalty: np. z okresu \u201eCzwartego Wymiaru\u201d (2005): Niezwyk\u0142e miejsca,<\/em> Tajemnicze zjawiska<\/em>, Cuda<\/em>, Psychoterapia<\/em>, Psychotronika<\/em>, Astrologia<\/em>, Medycyna energetyczna<\/em>, Rytua\u0142y, obrz\u0119dy, symbole<\/em>, Mistycy i wizjonerzy<\/em>, Channeling<\/em>, Zagadki i hipotezy<\/em>, a zdarza si\u0119 te\u017c co jaki\u015b czas: Transformacja \u015bwiadomo\u015bci<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Uniwersum New Age<\/h2>\n\n\n\n

Chocia\u017c ju\u017c z pobie\u017cnego wejrzenia w rodzaj tre\u015bci zawartych w pismach jasno wynika, \u017ce to \u015bwiat Nowej Ery, nawi\u0105zania wprost do tej nazwy nie s\u0105 wcale cz\u0119ste.<\/p>\n\n\n\n

Przy czym zdarzaj\u0105 si\u0119 teksty mocno krytyczne. Na przyk\u0142ad w artykule R. Waschko Jak zarobi\u0107 na New Age<\/em> – pojawia si\u0119 teza, \u017ce NA staje si\u0119 sojusznikiem wielkiego kapita\u0142u9<\/a>. W rozmowie z  J.W. Sulig\u0105 pojawia si\u0119 konstatacja, \u017ce New Age to \u201echoroba wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata\u201d, mieszanina wszystkiego, a co wi\u0119cej pr\u00f3ba \u0142amania praw rz\u0105dz\u0105cych kosmosem, podczas gdy \u015bwiata nie mo\u017cna zmieni\u0107. Pono\u0107 NA oferuje g\u0142\u00f3wnie magi\u0119, ale \u0142amie jej prawid\u0142a, przy czym nieopatrznie pos\u0142uguje si\u0119 poj\u0119ciem inicjacji10<\/a>. Suliga powiada te\u017c o ofiarach tego ruchu, stwierdzaj\u0105c jeszcze, \u017ce nie ma on podstaw etycznych i budzi si\u0142y z\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Jednocze\u015bnie jednak redaktorzy wypowiadaj\u0105 osobiste, nie krytyczne, ale te\u017c nie apologetyczne s\u0105dy – np. Hollanek o \u0142\u0105czeniu (w duchu New Age) magii i nauki11<\/a>. Temat wci\u0105\u017c powraca i wiele lat p\u00f3\u017aniej T. Lachowicz pisz\u0105c we \u201ewst\u0119pniaku\u201d o nadziejach zwi\u0105zanych z NA, pisze te\u017c o zagro\u017ceniach – np. sekciarstwem12<\/a>. Ze strony Hollanka jest zach\u0119ta do zaczynania od siebie – znany postulat ludzi Wodnika: \u201eWarto patrze\u0107 w siebie, nie na innych. W sobie mo\u017cna znale\u017a\u0107 warto\u015bci (…), od nich zale\u017cy nasz spok\u00f3j i wewn\u0119trzna si\u0142a, czyli prawdziwe szcz\u0119\u015bcie (…) i to od nas zale\u017cy – je\u015bli tylko b\u0119dziemy tego naprawd\u0119 chcie\u0107 – jaki b\u0119dzie \u015bwiat Nowej Ery\u201d13<\/a>. P. Kuncewiecz w cyklu Podejrzewanie \u015bwiata<\/em> napisa\u0142 tekst Czy Wodnik to New Age?,<\/em> w kt\u00f3rym dzieli si\u0119 swymi spostrze\u017ceniami na temat r\u00f3\u017cnic miedzy Wschodem a zachodnim personalizmem. New Age nazywa \u201enies\u0142ychanie ciekawym impulsem duchowym, ale przecie\u017c to nie religia\u201d (…) \u201eCo wi\u0119cej szmiry i bzdury w nim co niemiara\u201d. Amulety i terapie widzi jako wynik kryzysu zaufania do nauki; relacje z wcze\u015bniejszych \u017cy\u0107 (reinkarnacja) \u2013 s\u0105 do przesady rozpanoszone i niewiarygodne. Przeprowadza analogi\u0119 do fermentu duchowego w staro\u017cytno\u015bci, gdy wy\u0142ania\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo, zastanawiaj\u0105c si\u0119, czy New Age (jako po\u0142\u0105czenie nowej duchowo\u015bci z technologi\u0105) oka\u017ce si\u0119 czym\u015b trwa\u0142ym i upatruj\u0105c jego szansy w tym, \u017ce nie jest zdogmatyzowany – a zatem bardziej no\u015bny. Najbardziej cenne jest nowe spojrzenie na ekologi\u0119 i energi\u0119 (przywo\u0142uje teorie ks. Sedlaka)14<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Publikuj\u0105cy autorzy nawi\u0105zuj\u0105 czasami do nazw  New Age, Nowa Era, b\u0105d\u017a Epoka Wodnika, do przemian i transformacji \u015bwiadomo\u015bci. Oto w zamieszczonej relacji z festiwalu Jasnowidz\u00f3w i Wr\u00f3\u017cbit\u00f3w w Cannes, jego organizator J. F. Terpeau m\u00f3wi: \u201eZbli\u017camy si\u0119 do New Age, wchodzimy w Er\u0119 Wodnika. Istota ludzka musi ewoluowa\u0107\u201d. Na pytanie jaka jest rola jasnowidztwa i paranauki odpowiada: \u201ePrzede wszystkim obudzi\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107\u201d(…) \u201eJe\u015bli cz\u0142owiek zaakceptuje t\u0119 filozofi\u0119, to wzbogaci si\u0119 duchowo i stanie si\u0119 istot\u0105 ludzk\u0105 w pe\u0142ni tego s\u0142owa znaczeniu. I b\u0119dzie got\u00f3w wej\u015b\u0107 w now\u0105 er\u0119, er\u0119 objawienia\u201d. Przy okazji ujawnia si\u0119 interesuj\u0105ca cecha New Age, pojawia si\u0119 oto odr\u00f3\u017cnienie – zaproszeni zostali jasnowidze (to kto\u015b, kto \u201ema b\u0142ysk \u015bwiadomo\u015bci\u201d) czy wr\u00f3\u017cki, ale nie guru czy sekciarze, bo cz\u0142owiek ma \u201eby\u0107 wolny i sam sob\u0105 kierowa\u0107\u201d15<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Do \u201etradycji\u201d New Age nawi\u0105zuje tekst pt. Magia Findhorn – centrum Nowej Ery <\/em>L. Mateli (najwidoczniej wa\u017cny wed\u0142ug redakcji, bo zamieszczony na pierwszej   stronie,   jeszcze   przed   artyku\u0142em  wst\u0119pnym redaktora naczelnego), kt\u00f3ry opisuje histori\u0119 wsp\u00f3lnoty, widzianej jako zapocz\u0105tkowany tutaj \u201epi\u0119kny wz\u00f3r\u201d. Autor wymienia techniki tam stosowane: ta\u0144ce sakralne, medytacje, warsztaty, terapie i zwraca uwag\u0119 na brak symboliki religijnej (pr\u00f3cz zapalonych \u015bwiec jako symbolu duchowego o\u015bwiecenia), ekumenizm, \u201epanreligijny proces\u201d16<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fidhorn, z Wikipedii. Z tej\u017ce tak\u017ce uzupe\u0142nienie (sw\u00f3j tekst pisa\u0142am \u0142adnych dziesi\u0119\u0107 lat temu): Ekowioska Findhorn otrzyma\u0142a od Centrum Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich<\/a> (HABITAT) tytu\u0142 najlepszej praktyki siedlisko<\/strong>wej ONZ i regularnie organizuje seminaria CIFAL Findhorn<\/a>, Instytutu Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. Szkole\u0144 i Bada\u0144<\/a> (UNITAR), afiliowanego o\u015brodka szkoleniowego dla Europy P\u00f3\u0142nocnej<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

 Na stronach czasopism znale\u017a\u0107 mo\u017cna wiele \u201edogmat\u00f3w\u201d koryfeuszy Nowej Ery, np. o konieczno\u015bci dokonania transformacji \u015bwiadomo\u015bci: \u201eNowa Era wymaga przeskoku w  \u015bwiadomo\u015bci (…), to czas osobowej i ziemskiej przemiany\u201d17<\/a>. Inny tekst por\u00f3wnuje przepowiednie z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata o ko\u0144cu \u015bwiata i naukowe badania stwierdzaj\u0105ce rzekomo \u201ezag\u0119szczenie\u201d katastrof naturalnych, z czego wy\u0142ania si\u0119 konkluzja, \u017ce znajdujemy si\u0119 w toku gwa\u0142townych przemian i \u017ce stoimy u progu nowej epoki, kt\u00f3ra wy\u0142oni si\u0119 po wstrz\u0105sach18<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ale nawet gdy nie pojawia si\u0119 wprost nazwa Nowa Era, ogromna ilo\u015b\u0107 tekst\u00f3w nawi\u0105zuje do sposobu rozumienia cz\u0142owieka i kosmosu bliskiego New Age. Oczywi\u015bcie opis new age\u2019wego uniwersum wy\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 ze szpalt obu pism b\u0119dzie w niniejszej pracy schematyczny, wobec ogromu materia\u0142\u00f3w nie b\u0119d\u0119 w stanie wymieni\u0107 wszystkich artyku\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych tej tematyki, nawet przy zaw\u0119\u017conej problematyce (transformacja \u015bwiadomo\u015bci), z tej racji, jako autorka jestem zobowi\u0105zana dokonywa\u0107, si\u0142\u0105 rzeczy, cokolwiek arbitralnych wybor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Lansowanie tematyki zwi\u0105zanej z reinkarnacj\u0105 –<\/strong> podam zaledwie kilka przyk\u0142ad\u00f3w: artyku\u0142 A. D\u0105browskiej pt. O w\u0119dr\u00f3wce dusz i nie tylko<\/em>, traktuj\u0105cy o docent Stawowskiej, kt\u00f3ra jest psychologiem i daje \u201enieprawomy\u015bln\u0105\u201d koncepcj\u0119 \u015bwiadomo\u015bci jako nie zwi\u0105zanej z m\u00f3zgiem, lecz z energetycznymi w\u0142a\u015bciwo\u015bciami cz\u0142owieka, z czego wynika \u201e\u015bwiadoma odpowiedzialno\u015b\u0107 za subteln\u0105 energi\u0119 w jakiej si\u0119 poruszam\u201d. Stawowska bada\u0142a tradycje Wschodu i Zachodu i twierdzi, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo wyrugowa\u0142o reinkarnacj\u0119 z Ewangelii<\/em> (teoria popularna w\u015br\u00f3d ludzi Nowej Ery). \u201eDla cz\u0142owieka jest r\u00f3wnoznaczny [proces reinkarnacji – przyp. autorki] z szybszym rozwojem, uniezale\u017cnieniem od autorytet\u00f3w i teorii\u201d19<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Rozmowa z Andrzejem Donimirskim Logiczny dow\u00f3d na reinkarnacj\u0119<\/em>, w kt\u00f3rej stwierdza: \u201eW ca\u0142o\u015bci na reinkarnacji opiera si\u0119 s\u0142ynny ruch New Age\u201d20<\/a>. A tak\u017ce tekst tego\u017c autora Prawo karmy – prawo przyczyny i skutku<\/em>, gdzie pojawiaj\u0105 si\u0119 cytaty z Klizowskiego (Podstawy \u015bwiatopogl\u0105du nowej epoki<\/em>, \u201elektura obowi\u0105zkowa\u201d w okresie kszta\u0142towania si\u0119 ruchu) i typowy dla New Age spos\u00f3b rozumienia tego poj\u0119cia, o kt\u00f3rym pisa\u0142am w poprzednim rozdziale (prawo karmy rozumiane jest tu jako prawo naturalne, jak grawitacja).  Autor kontrastuje je z wizerunkiem odpuszczaj\u0105cego grzechy Boga \u015bwiata zachodniego, kt\u00f3ry to obraz ma by\u0107 rzekomym b\u0142\u0119dem Zachodu. Poniewa\u017c istnieje karma indywidualna, ale i grupowa (nawet narodowa), jednostka jest powi\u0105zana z ca\u0142o\u015bci\u0105 (co rzuca nowe \u015bwiat\u0142o na koncepcj\u0119 holizmu Nowej Ery). Celem cz\u0142owieka jest zmienienie si\u0119 poprzez sterowanie swoj\u0105 karm\u0105, przemienienie \u201eniewiedzy w m\u0105dro\u015b\u0107\u201d21<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Reinkarnacja – gdzie, sk\u0105d i dlaczego?<\/em> to tytu\u0142 cyklu J. B\u0105bla b\u0119d\u0105cego rodzajem przegl\u0105du starych tradycji w zwi\u0105zku z pytaniem odautorskim o koncepcje nie\u015bmiertelnej duszy i \u015bwiadomo\u015bci. Ta ostatnia kwestia po\u0142\u0105czona zosta\u0142a z relacj\u0105 o konferencji naukowej we Francji \u2013 z kt\u00f3rej wy\u0142ania si\u0119 konstatacja, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesne badania zmieni\u0105 nasz obraz mechanicystycznego modelu kosmosu, dzi\u0119ki nowej fizyce kwantowej. Autor pisze: \u201eobraz \u015bwiata wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z koncepcji wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki zbli\u017ca si\u0119 coraz bardziej do wizji rzeczywisto\u015bci proponowanej przez Platona i Heraklita, a tak\u017ce do idei g\u0142oszonych od wiek\u00f3w przez taoizm i buddyzm\u201d(nietrudno zauwa\u017cy\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 z my\u015bl\u0105 Capry)22<\/a>. To energia jest podstawow\u0105 substancj\u0105, z kt\u00f3rej zbudowany jest \u015bwiat (podobno \u201enowa nauka\u201d doprowadzi\u0107 ma w przeci\u0105gu kilku dziesi\u0105tk\u00f3w lat do zasadniczego prze\u0142omu w my\u015bleniu o wszech\u015bwiecie i cz\u0142owieku). Nast\u0119pnie autor dokonuje prezentacji starych pogl\u0105d\u00f3w na reinkarnacj\u0119, kt\u00f3re wywodzi z epoki kamienia; badania archeologiczne maj\u0105 wskazywa\u0107 na tego rodzaju wierzenia zasadzaj\u0105ce si\u0119 na idei powrotu do \u0142ona matki – tak\u017ce psychoanaliza twierdzi, \u017ce to powszechne marzenia cz\u0142owieka (badania S. Grofa).<\/p>\n\n\n\n

Stosunek do nauki wsp\u00f3\u0142czesnej<\/strong> ju\u017c si\u0119 nieco ujawni\u0142 powy\u017cej. Powo\u0142ywanie si\u0119 na now\u0105 fizyk\u0119 ma tak\u017ce miejsce w innych artyku\u0142ach publikowanych na \u0142amach obu pism, np. w tek\u015bcie M. Kalmusa Prze\u017cycie bezpo\u015brednie a naukowe poznanie<\/em>, w kt\u00f3rym opr\u00f3cz typowych tez (krytyka poo\u015bwieceniowego paradygmatu, powo\u0142ywanie si\u0119 np. na teori\u0119 nieoznaczono\u015bci Heisenberga) znajdziemy postulat, by stany jogiczne wykorzystywa\u0107 w badaniach naukowych23<\/a>. \u201eCaprowskie\u201d w\u0105tki znale\u017a\u0107 mo\u017cna w kolejnych artyku\u0142ach tego\u017c autora np. Big Bang i staro\u017cytne kosmogonie<\/em>24<\/a>. Jak r\u00f3wnie\u017c w tek\u015bcie Zawr\u00f3ci\u0107 ekspansj\u0119 rozumu<\/em> (z mottem Davida Spanglera – luminarza New Age), wyk\u0142adaj\u0105cym, i\u017c nauka \u201eoficjalna\u201d poznaje tylko cz\u0119\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci, \u017ce potrzebna jest \u201edroga do centrum\u201d, postrzeganie rzeczy samej w sobie, poznanie \u015bwiata poprzez w\u0142asne wn\u0119trze, u\u015bwiadomienie sobie to\u017csamo\u015bci mikro-makrokosmos (Brahman-Atman). Pojawia si\u0119 tak\u017ce motyw inicjacyjny \u2013 postulat pracy nad przekroczeniem w\u0142asnych \u201eblok\u00f3w\u201d, ogranicze\u0144 \u201eja\u201d; a mistyczne powt\u00f3rne narodziny \u201epozwalaj\u0105 postrzega\u0107 i rozumie\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 o wiele g\u0142\u0119biej i w spos\u00f3b bardziej zintegrowany\u201d\u201d25<\/a>. W tym samym numerze zamieszczony jest artyku\u0142 Andrzeja W\u00f3jcikiewicza Nauka, \u015bwiadomo\u015b\u0107 i kosmos <\/em>oparty na ksi\u0105\u017cce S. Grofa The Holotropic Mind<\/em> i przedstawiaj\u0105cy nowy obraz \u015bwiata \u201epo Einsteinie\u201d, z nieod\u0142\u0105czn\u0105 krytyk\u0105 fizyki Newtonowskiej. Jest on widziany przez autora jako \u201eniesko\u0144czenie z\u0142o\u017cony system fenomen\u00f3w wibracyjnych\u201d; energia zast\u0119puje materi\u0119 w opisie \u015bwiata, a poniewa\u017c podstawa kwantowa w ka\u017cdym fenomenie jest podobna, wi\u0119c \u015bwiadomo\u015b\u0107 nie ogranicza si\u0119 do biernego \u201eodczytu\u201d \u015bwiata, ale go wsp\u00f3\u0142tworzy. \u201eDaje to \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka mo\u017cliwo\u015bci tak niesko\u0144czenie wielkie, \u017ce pr\u00f3ba okre\u015blenia ich granic nie wydaje si\u0119 jeszcze  dzisiaj mo\u017cliwa\u201d26<\/a>.   <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tunel czasoprzestrzeni. Czerpanie z dziedziny fizyki odbywa si\u0119 na zasadach „wodnikowych”, do\u015b\u0107 dowolnie… Fot. z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Zdarza si\u0119 przywo\u0142ywanie znanych osobowo\u015bci:  R. Sheldrake\u2019a czy D. Bohma i innych naukowc\u00f3w \u201enowego paradygmatu\u201d (np. w tek\u015bcie dotycz\u0105cym biopola L. Kotera, \u201eNztZ\u201d nr 9\/1993, s. 20-24, czy te\u017c w okresie \u201eCzwartego Wymiaru\u201d, chocia\u017c tu: rzadziej).<\/p>\n\n\n\n

Pogl\u0105dow\u0105 lekcj\u0105 przyswojenia sobie tez New Science jest w moim przekonaniu cykl Poza granice nauki<\/em> Macieja Kuczy\u0144skiego, w kt\u00f3rym autor prezentuje prze\u015bwiadczenie, \u017ce nauka dotar\u0142a do swych granic, a spoza nich wy\u0142ania si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 jeszcze \u201enienaukowa\u201d; te niezbadane fenomeny, dotycz\u0105ce \u015bwiata natury s\u0105 tu w\u0142a\u015bnie przedmiotem zainteresowa\u014427<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Termin \u201enaukowy\u201d bywa u\u017cywany w rozumieniu Nowego Wieku, co wyra\u017anie wida\u0107 np. w tek\u015bcie o pionierze polskiej radiestezji Zenonie Urba\u0144skim, rzeczniku naukowego podej\u015bcia28<\/a>. Jak wiadomo, rzadko kto z kr\u0119gu nauki akademickiej przysta\u0142by na przydawanie okre\u015blenia \u201enaukowa\u201d radiestezji. By nie mno\u017cy\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w, pozostawiam ten dzia\u0142 za sob\u0105, by z kolei ukaza\u0107 obecno\u015b\u0107 teorii holistycznej.<\/p>\n\n\n\n

Holizm – \u015bwiadomo\u015b\u0107 a zdrowie<\/strong>. Holistyczne podej\u015bcie prezentuje wiele lat zwi\u0105zana z pismem \u201eNztZ\u201d Maja B\u0142aszczyszyn, kt\u00f3ra prowadzi\u0142a w nim w\u0142asne \u201eporadnictwo\u201d w kontakcie z zainteresowanymi czytelnikami. W artykule Zdrowie doskona\u0142e <\/em>zdradza jedno ze \u017ar\u00f3de\u0142 swego stanowiska, pisze mianowicie o ksi\u0105\u017cce Deeptaka Chopry, stanowi\u0105cej swoisty przewodnik dla chc\u0105cych uruchomi\u0107 \u201euzdrawiaj\u0105c\u0105 pot\u0119g\u0119 umys\u0142u\u201d (ch\u0119tnie czytanej przez zwolennik\u00f3w Nowego Wieku), kt\u00f3r\u0105 planuje przet\u0142umaczy\u0107 na j\u0119zyk polski. Poni\u017cszy cytat ujawnia \u201eklasyczne\u201d podej\u015bcie new age\u2019er\u00f3w do zwi\u0105zku mi\u0119dzy chorob\u0105 a \u015bwiadomo\u015bci\u0105: \u201eZdrowie i choroba regulowane s\u0105 przez \u015bwiadomo\u015b\u0107 si\u0119gaj\u0105c\u0105 poziomu mechaniki kwantowej, gdzie materia i energia s\u0105 wymienne, zgodnie z wzorem Eisteina E = mc2, gdzie umys\u0142 i cia\u0142o stanowi\u0105 jedno\u201d [fragment wyt\u0142uszczonym drukiem]29<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wiele z takiego my\u015blenia o relacjach cia\u0142o-umys\u0142-choroba znajdziemy w innych artyku\u0142ach, np. Jadwigi Piernikarskiej-Cichockiej Holistyczna terapia przysz\u0142o\u015bci<\/em> traktuj\u0105cym o metodzie leczenia E. Bacha (terapia kwiatowa). Wedle tego stanowiska choroba pojawia si\u0119, gdy osobowo\u015b\u0107 chorego nie jest po\u0142\u0105czona z pomoc\u0105 duszy z polem energetycznym kosmosu. Autorka pisze r\u00f3wnie\u017c \u201eo potrzebie powrotu do \u015brodka\u201d, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na B. Griffiths\u2019a (kt\u00f3ry napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 o tym tytule), mistrz\u00f3w zen, Anthony\u2019ego de Mello, R. Steinera i o eksplozji duchowych odkry\u0107 Wschodu i Zachodu. \u201eKa\u017cda osoba ludzka posiada w sobie dyskietk\u0119 z programem tej misji, zawieraj\u0105cym zadania, przeznaczenie i karm\u0119\u201d30<\/a>. Terapia Bacha ma pomaga\u0107 w doprowadzeniu wn\u0119trza cz\u0142owieka do \u201eharmonijnej pulsacji z ca\u0142ym wszech\u015bwiatem\u201d. \u201eNiepodj\u0119cie pracy na \u015bcie\u017cce samopoznania zniweluje pozytywne dzia\u0142ania kwiatowych lek\u00f3w\u201d, a \u201ezbudowanie harmonijnego wn\u0119trza – umys\u0142u pojedynczych ludzi – to szansa na wspania\u0142\u0105, zharmonizowan\u0105 wypadkow\u0105 w dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej, w organizacji pa\u0144stwa – to szansa na odrodzenie si\u0119 przyrody i ocalenie Gai – \u017cywej Ziemi\u201d31<\/a>. W tak kr\u00f3tkim zdaniu ujawnia si\u0119 ca\u0142y wachlarz idei Wodnika \u2013 o wzajemnym po\u0142\u0105czeniu wszechrzeczy, o przek\u0142adalno\u015bci pracy nad sob\u0105 na spo\u0142ecze\u0144stwo i ca\u0142y kosmos, o terapiach, kt\u00f3re s\u0105 tak naprawd\u0119 praktykami duchowymi (i odwrotnie). Temat ten (w\u0142\u0105czaj\u0105c terapi\u0119 Bacha) jest znacznie cz\u0119\u015bciej podejmowany przez \u201eCzwarty Wymiar\u201d, ni\u017c inne zagadnienia obecne  na \u0142amach jego poprzednika, np. dotycz\u0105ce \u201enowej nauki\u201d32<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czytelnicy i strategie redakcyjne<\/h2>\n\n\n\n

Jak si\u0119 okaza\u0142o, idea pisma o new age\u2019owym profilu przyj\u0119\u0142a si\u0119 na gruncie polskim nadspodziewanie dobrze. Mi\u0119dzy redakcj\u0105 a odbiorcami  rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 dialog, wzmagany – co jest oczywi\u015bcie praktyk\u0105 ka\u017cdego medium – dzi\u0119ki okre\u015blonym \u201ekana\u0142om\u201d przep\u0142ywu informacji. R\u00f3\u017cnie owe obszary oddane czytelnikom na przestrzeni 15 lat si\u0119 kszta\u0142towa\u0142y, ale zawsze zajmowa\u0142y poczesne miejsce. Jednym z wa\u017cniejszych s\u0105 rubryki list\u00f3w od redakcji  i listy czytelnik\u00f3w do redakcji. Ta ostania przy tym sta\u0142a si\u0119 zacz\u0105tkiem dla innych form, np. dla k\u0105cika tylko dla czytelnik\u00f3w, gdzie zainteresowani mogli wymieni\u0107 si\u0119 adresami i potem utrzymywa\u0107 kontakt ju\u017c bez po\u015brednictwa redakcji. Wydaje si\u0119, \u017ce ta z kolei forma zaowocowa\u0142a powstawaniem klub\u00f3w \u201eNie z tej Ziemi\u201d (od 1991 r.). Z czasem zacz\u0119\u0142o ich powstawa\u0107 coraz wi\u0119cej – do kilkunastu w kraju. Kluby Ezoteryczne \u201eNie z tej Ziemi\u201d sta\u0142y si\u0119 agor\u0105 spotka\u0144 dla os\u00f3b zainteresowanych tematami poruszanymi na \u0142amach pism oraz opisywanymi tu technikami, jak reiki, metoda Silvy, shiatsu.<\/p>\n\n\n\n

Innego rodzaju k\u0105cikiem, ju\u017c mniej interaktywnym, by\u0142y k\u0105ciki polecanych lektur; wra\u017ceniami z nich odniesionymi czytelnicy nierzadko dzielili si\u0119 w listach do redakcji. Z czasem stworzono magazyn wysy\u0142kowy (okres \u201eCzwartego Wymiaru\u201d), gdzie zainteresowani czytelnicy mogli zam\u00f3wi\u0107 nie tylko ksi\u0105\u017cki, ale przer\u00f3\u017cne akcesoria \u201emagiczne\u201d i gad\u017cety ezoteryczne. Przez wiele lat dwie, trzy ostatnie szpalty zajmowa\u0142 \u201eEzoteryczny Magazyn Wysy\u0142kowy\u201d, gdzie mo\u017cna by\u0142o kupi\u0107 np. krzy\u017c Atlant\u00f3w w cenie  50 z\u0142 za wi\u0119kszy, dzwonki tybeta\u0144skie, wisiorki ze znakami zodiaku. Dzi\u015b polecane s\u0105 ksi\u0105\u017cki, p\u0142yty z muzyk\u0105, amulety, a nawet leki zio\u0142owe. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ksi\u0105\u017cki i akcesoria Nowej Ery. Fot. w\u0142asna <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Specjaln\u0105 formu\u0142\u0105 by\u0142y konkursowe opowiadania \u201eniesamowite\u201d – czytelnicy opisywali swoje \u201eprawdziwe\u201d, najbardziej niezwyk\u0142e prze\u017cycia. By\u0142y te\u017c psychozabawy \u2013 polegaj\u0105ce na sprawdzeniu, czy ma si\u0119 zdolno\u015bci paranormalne. Te formy nie mia\u0142y jednak charakteru ci\u0105g\u0142ego.<\/p>\n\n\n\n

Od samego pocz\u0105tku istnienia \u201eNztZ\u201d zamieszczano relacje z  miejsc, gdzie by\u0142 wys\u0142annik redakcji (lub wsp\u00f3\u0142pracownik), z r\u00f3\u017cnych spotka\u0144 mi\u0119dzynarodowych, warsztat\u00f3w, kurs\u00f3w: z bydgoskich wczas\u00f3w radiestezyjnych, Europejskiego Salonu Ekologicznego z Pary\u017ca (1994), z Dni PSI (zjawiska paranormalne), Konferencji Global Inspiration II w Warszawie (zjazd rebirther\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata w Polsce, 1995), itp.<\/p>\n\n\n\n

Specjaln\u0105 formu\u0142a zajmuj\u0105c\u0105 z czasem coraz wi\u0119cej miejsca by\u0142y og\u0142oszenia. Na pocz\u0105tku dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej zdarza\u0142y si\u0119 pojedyncze, zamieszczane np. na mocy  wsp\u00f3\u0142pracy redakcji z radiestetami z Bydgoszczy (o kursach przez nich prowadzonych)33<\/a>. Systematycznym przedmiotem og\u0142osze\u0144 by\u0142o Studium Edukacji Ekologicznej w Bydgoszczy (1994). W nast\u0119pnych numerach zamieszczane bywa\u0142y zdj\u0119cia i relacje z prowadzonych tam zaj\u0119\u0107. Gdy wesz\u0142a w \u017cycie idea \u201eWczas\u00f3w Nie z tej Ziemi\u201d – tak\u017ce o poszczeg\u00f3lnych turnusach zamieszczano do\u015b\u0107 obszerne relacje.<\/p>\n\n\n\n

W numerze 7\/1993 pojawia si\u0119 zawiadomienie redakcyjne, \u017ce uruchomiona zostanie sta\u0142a rubryka og\u0142osze\u0144 drobnych (\u201ewychodz\u0105c naprzeciw olbrzymiemu zainteresowaniu publikacj\u0105 og\u0142osze\u0144\u201d, do\u0142\u0105czony zosta\u0142 kupon og\u0142oszeniowy). Pierwsze og\u0142oszenia dotyczy\u0142y lektur – reklamowa\u0142y si\u0119 wydawnictwa, np. MEDIUM z Warszawy, z czasem mocno zwi\u0105zane z \u201eCzwartym Wymiarem\u201d, czy ksi\u0119garnia wysy\u0142kowa CUD (Cia\u0142o Umys\u0142 Duch, 1994).<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w 1993 r. ukaza\u0142a si\u0119 reklama metody Silvy (wraz z adresem biura polskiego). W numerze 12\/1994 na pierwszych stronach zamieszczona zosta\u0142a relacja z wizyty Silvy w Warszawie w Teatrze Wielkim (z wrze\u015bnia 1994). Potem \u201ereklamowa\u0142\u201d si\u0119 np. Instytut Wiedzy Naturalnej Weda i kolejne. W numerze styczniowym z 1994 r. zamieszczono artyku\u0142 m\u00f3wi\u0105cy o du\u017cym zainteresowaniu czytelnik\u00f3w adresami uzdrowicieli, bioenergoterapeut\u00f3w itd., o kt\u00f3rych pisano na \u0142amach czasopisma i k\u0142opotach z po\u015brednictwem, kt\u00f3rym kres po\u0142o\u017cy\u0142o powstanie organizacji Energia \u017bycia. Przyj\u0119\u0142a ona na siebie rol\u0119 kontaktowania ze sob\u0105 ludzi, centralnego punktu informacji; jej za\u0142o\u017cyciel, Edmund Berg, jak twierdzi w wywiadzie udzielonym redakcji \u201eNztZ\u201d zainteresowa\u0142 si\u0119 t\u0105 tematyk\u0105 po kursie rebirthingu, po kt\u00f3rym \u201esta\u0142 si\u0119 innym cz\u0142owiekiem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Z czasem og\u0142osze\u0144 by\u0142o coraz wi\u0119cej, i to ju\u017c niekoniecznie instytucji \u201ezaprzyja\u017anionych\u201d z redakcj\u0105. Szpalty zdominowali taroci\u015bci, astrologowie, jasnowidz\u0105cy, uzdrowiciele, wr\u00f3\u017cki \u2013 \u201ez zewn\u0119trznego\u201d, pozaredakcyjnego \u015bwiata (zar\u00f3wno osoby prywatne, jak i wi\u0119ksze organizacje).  Widoczne jest to szczeg\u00f3lnie w okresie \u201eCzwartego Wymiaru\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba te\u017c wspomnie\u0107 o anonsach o festiwalach zwi\u0105zanych z pismem – zawiadomienie redakcji o pierwszym \u201ezje\u017adzie ludzi <Nie z tej Ziemi>\u201d zawiera wyt\u0142umaczenie, dlaczego na miejsce spotkania wybrano Krak\u00f3w –  ot\u00f3\u017c jako miejsce jednego z 7 czakram\u00f3w Ziemi. Zach\u0119t\u0105 by\u0142 festiwal w Cannes (por. wy\u017cej). 28-29 maja 1993 r. w nowohuckim centrum kultury planowane spotkanie dosz\u0142o do skutku (w sierpniowym numerze ukaza\u0142a si\u0119 na pierwszych stronach relacja z tego spotkania). Zosta\u0142a zapocz\u0105tkowana \u201eezoteryczna\u201d tradycja, kt\u00f3ra trwa do dzi\u015b (cho\u0107 zmieni\u0142y si\u0119 akcenty). Co ciekawe, w relacji z owych pierwszych Dni \u201eNie z Tej  Ziemi\u201d redaktor pisma wydaje si\u0119 dawa\u0107 do zrozumienia, \u017ce planowana impreza mia\u0142a mie\u0107 charakter kameralny (i jako taka by\u0142a po\u017c\u0105dana), tymczasem ilo\u015b\u0107 ch\u0119tnych przekre\u015bli\u0142a te nadzieje; pisze te\u017c o bezkrytycznym stosunku wielu obecnych  wobec zaproszonych uzdrowicieli34<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czasem pojawia\u0142y si\u0119 wywiady ze znanymi lud\u017ami, co nieco kojarzy si\u0119 ze strategi\u0105 \u201epodpierania si\u0119\u201d autorytetem: z XIV Dalaj Lam\u0105, z prof. S. Hadyn\u0105, znanym muzykologiem, tw\u00f3rc\u0105 zespo\u0142u \u015al\u0105sk (o znajomo\u015bci z jasnowidzk\u0105), z prof. Janem Tr\u0105bk\u0105 (autorem ksi\u0105\u017cki o \u201ewsp\u00f3\u0142czesnej gnozie\u201d), z Raymondem Moody, Adamem Hanuszkiewiczem,  Lucyn\u0105 Winnick\u0105. Pojawiaj\u0105 si\u0119 notki pod artyku\u0142ami dotycz\u0105ce autor\u00f3w, je\u015bli s\u0105 s\u0142awni, albo maj\u0105 tytu\u0142y naukowe (np. Andrzej Brodziak czy Jerzy B\u0105bel).<\/p>\n\n\n\n

Jakie intencje odredakcyjne formu\u0142owane s\u0105 wprost? Mottem redakcji z okresu \u201eNie z tej Ziemi\u201d zdaje si\u0119 by\u0107, wielokrotnie powtarzane, \u201ekto chce, niech wierzy\u201d. \u201e(…) omawiamy r\u00f3\u017cne sprawy prawdziwe, a mo\u017ce i nieprawdziwe, sprawdzone i niesprawdzone, bo taki jest model naszego pisma\u201d35<\/a>. Chodzi r\u00f3wnie\u017c o r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u2013 \u201edla ka\u017cdego co\u015b mi\u0142ego\u201d. Jednym s\u0142owem, pismo jest magazynem typu digest, rodzajem przegl\u0105du wielu temat\u00f3w, wpisuj\u0105cych si\u0119 jednak w okre\u015blony obszar (\u201enowego paradygmatu\u201d, Nowego Wieku). Ale przyzna\u0107 nale\u017cy, \u017ce stawiane s\u0105 pewne granice (kwestia miejsca owych granic to jeden z przejaw\u00f3w ewoluowania pism, o czym jeszcze powiem), np. redakcja czasem zamieszcza pod prezentowanym tekstem anons, \u017ce tezy jakiego\u015b autora budz\u0105 jej w\u0105tpliwo\u015bci (np. dot. materia\u0142u Antrovisu, nr 2\/1991), a w stopce redakcyjnej widnieje zastrze\u017cenie, \u017ce redakcja nie odpowiada za wszystkie publikowane tezy i opinie autor\u00f3w. W listach od redaktor\u00f3w zaznaczany jest niejaki dystans do opisywanych w artyku\u0142ach zjawisk, cz\u0119ste s\u0105 komunikaty typu: \u201ew\u0105tpliwo\u015b\u0107 jest tu naszym punktem wyj\u015bcia\u201d, \u201enale\u017cy by\u0107 czujnym\u201d, \u201eufajcie Waszemu rozs\u0105dkowi\u201d, \u201ekonieczna jest wielka ostro\u017cno\u015b\u0107 w ocenie zjawisk paranaukowych, zw\u0142aszcza dotycz\u0105cych uzdrawiania\u201d. I cho\u0107 redakcja \u201eCzwartego Wymiaru\u201d inaczej owe granice stawia, to jednak zastrzega si\u0119 pi\u00f3rem redaktor naczelnej, \u017ce nie b\u0119dzie podejmowa\u0107 temat\u00f3w sekciarstwa i tradycji \u201e\u015bcie\u017cek lewej r\u0119ki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czytelnik, zwolennik, praktyk<\/h2>\n\n\n\n

Tekst niniejszego rozdzia\u0142u rozpisa\u0142am na dwie cz\u0119\u015bci – cz\u0119\u015b\u0107 I, by tak rzec \u2013 sprawozdawcz\u0105 uznaj\u0119 tymczasem za zako\u0144czon\u0105, pozostaj\u0105c z nadziej\u0105, \u017ce osi\u0105gn\u0119\u0142am cel dwojaki – ukaza\u0142am powstanie pewnego \u015brodowiska opiniotw\u00f3rczego, b\u0119d\u0105cego przecie\u017c medium, czyli instancj\u0105 stoj\u0105c\u0105 pomi\u0119dzy nadawc\u0105 a odbiorc\u0105 prezentowanych komunikat\u00f3w – i tym samym b\u0119d\u0105cej \u201erozsiewc\u0105\u201d idei new age\u2019owych, oraz jak poprzez przer\u00f3\u017cne inicjatywy osoby zwi\u0105zane z pismem zapraszaj\u0105 innych \u201edo gry\u201d. Przy czym, rzecz jasna, rodzaj odbioru zale\u017cy od konkretnych czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy – zapewne najcz\u0119\u015bciej – poprzestaj\u0105 na czytaniu, ale przecie\u017c, pozostaj\u0105c tylko w polu oddzia\u0142ywania pisma, mog\u0105 wymieni\u0107 si\u0119 uwagami z redakcj\u0105, si\u0119gn\u0105\u0107 po proponowane lektury, a cz\u0119\u015b\u0107 z nich – zdecydowa\u0107 si\u0119 na praktyczn\u0105 realizacj\u0119 poprzez udzia\u0142 w reklamowanych przez pismo kursach i warsztatach albo specjalnych wczasach. Jak powiada M. Ferguson, musi by\u0107 jaki\u015b punkt wej\u015bcia – moment inspiracji, zetkni\u0119cia z tre\u015bciami ukazuj\u0105cymi, \u017ce mo\u017cna zmieni\u0107 swoje \u017cycie i spos\u00f3b patrzenia na \u015bwiat – rzeczone pisma mog\u0105 by\u0107 w\u0142a\u015bnie takimi momentami wej\u015bcia w uniwersum Nowej Ery. I cz\u0119sto tak w\u0142a\u015bnie jest, o czym \u015bwiadcz\u0105 listy do redakcji, czy relacje uczestnik\u00f3w tzw. wczas\u00f3w \u201eNie z tej Ziemi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu chcia\u0142abym powo\u0142a\u0107 si\u0119 na badania A. Kubiak, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do og\u00f3lnopolskiej pr\u00f3bki zwolennik\u00f3w new age\u2019owej kultury, by potem spr\u00f3bowa\u0107 znale\u017a\u0107 punkty styczne z kr\u0119giem os\u00f3b skupionych wok\u00f3\u0142 czasopism. Bada\u0144 nie b\u0119d\u0119 oczywi\u015bcie dok\u0142adnie relacjonowa\u0107, wspomn\u0119 tylko o pewnych aspektach. I tak \u2013 okaza\u0142o si\u0119 (dla 1999 r.), \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 grup\u0105 wiekow\u0105 zainteresowan\u0105 ideami i praktykami holistycznymi s\u0105 osoby w przedziale 40-59 lat (to tak\u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 w USA i krajach Europy). St\u0105d konstatacja autorki bada\u0144, \u017ce: \u201eOsoby z kr\u0119g\u00f3w NA urodzi\u0142y si\u0119 w latach 40. i 50. XX w. Dorasta\u0142y w latach 60. i 70., a wi\u0119c w czasach kontrkultury\u201d36<\/a>. Oczywi\u015bcie, co innego praktyki, cho\u0107by i kursowe, co innego czytelnictwo – czytelnicy pism s\u0105 w ka\u017cdym wieku – nastolatki, ale i ludzi po 80. (jak wynika z odpowiedzi redaktora odpowiadaj\u0105cego na korespondencj\u0119). Nie stanowi\u0105 \u017cadnej grupy wiekowej. Ale, co ciekawe, ta konkluzja mog\u0142aby si\u0119 odnosi\u0107 do redaktor\u00f3w i autor\u00f3w, szczeg\u00f3lnie pierwszej fazy \u201eNztZ\u201d – do A. Hollanka, L. Bugajskiego (zreszt\u0105 autora ksi\u0105\u017cki o znamiennym tytule: Zapiski z epoki Beatles\u00f3w<\/em>) i innych, pisz\u0105cych na \u0142amach pisma (\u017ceby wymieni\u0107 tylko L. Zawadzkiego, kt\u00f3rego teksty mo\u017cna znale\u017a\u0107 na stronach wspomnianej wy\u017cej \u201eMandragory\u201d, M. Kalmusa, L. Winnick\u0105).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Global Inspiration<\/strong><\/em> 1995, konferencja nt. rebithingu. Fot. z: „Nie z tej Ziemi” 10\/1995, s. 25<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do bada\u0144 Kubiak, na pytanie jaka dziedzina, poznana praktycznie, mia\u0142a wp\u0142yw na zmian\u0119 \u017cycia wymienia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej: reiki, bioenergoterapi\u0119, metod\u0119 Silvy, rebirthing, radiestezj\u0119, astrologi\u0119. Wszystkie s\u0105 frekwencyjnie najcz\u0119\u015bciej prezentowane w obu pismach; wszystkie te\u017c widziane s\u0105 jako praktyki duchowe. Najcz\u0119stsz\u0105 form\u0105 kontakt\u00f3w wzajemnych okaza\u0142y si\u0119 by\u0107 kursy i warsztaty, spotkania nieformalne (a\u017c 68%!), spotkania w o\u015brodkach holistycznych, internet (wymieniany zw\u0142aszcza przez m\u0142odszych), festiwale ezoteryczne, sympozja, zjazdy, spotkania klubowe, wczasy, czasopisma (kilka procent). Tu mia\u0142abym pewne zastrze\u017cenie \u2013 ot\u00f3\u017c tylko kilkuprocentowe wskazanie czasopism pochodzi z lat p\u00f3\u017anych, gdy w przestrzeni kulturowej pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c sta\u0142e instytucje typu o\u015brodki holistyczne, formalnie dzia\u0142aj\u0105ce organizacje specjalizuj\u0105ce si\u0119 w kursach i warsztatach. Wcze\u015bniej tak jednak nie by\u0142o \u2013 \u201eNie z tej Ziemi\u201d by\u0142o jednym z pierwszych \u015brodowisk, za po\u015brednictwem kt\u00f3rego w\u0142a\u015bnie owe instytucje mog\u0142y uzna\u0107, \u017ce na takie praktyki istnieje zapotrzebowanie.<\/p>\n\n\n\n

Poj\u0119cie duchowo\u015bci najwi\u0119cej os\u00f3b wi\u0105\u017ce z \u017cyciem wewn\u0119trznym i koreluje z terminami: d\u0105\u017cenie do doskona\u0142o\u015bci, rozw\u00f3j w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, rozszerzenie \u015bwiadomo\u015bci, przekraczanie ego, integracja \u015bwiadomo\u015bci, pod\u015bwiadomo\u015bci, nad\u015bwiadomo\u015bci. I dalej: m.in. bycie sob\u0105, kontakt z prawdziwym \u201eja\u201d, stan wewn\u0119trznej harmonii. Du\u017ca grupa m\u00f3wi o energii jako o pierwiastku transcendentnym. Wreszcie podsumowanie: Nadreprezentacja dotyczy kobiet w grupach wiekowych 40-59 oraz 25-39 lat, uczestnicy s\u0105 lepiej wykszta\u0142ceni, zajmuj\u0105 wy\u017csze stanowiska i maj\u0105 wi\u0119ksze dochody w por\u00f3wnaniu z pr\u00f3bk\u0105 og\u00f3lnopolsk\u0105. Wykazuj\u0105 te\u017c swobodniejszy stosunek do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego – cho\u0107 prawie  po\u0142owa czuje si\u0119 jego cz\u0142onkami – co jest zreszt\u0105 rysem charakterystycznym dla Polski, w innych krajach ten odsetek jest mniejszy. Ciekawe, \u017ce nie postrzega si\u0119 istnienia lider\u00f3w NA, tak\u017ce \u201emit za\u0142o\u017cycielski\u201d – wiara w nadej\u015bcie Ery Wodnika traci na znaczeniu (jak si\u0119 zdaje, na korzy\u015b\u0107 postulatu pracy nad sob\u0105, bez wzgl\u0119du na ideologiczne zaplecze). Kubiak pisze r\u00f3wnie\u017c, \u017ce g\u0142\u00f3wnymi drogami inicjacji s\u0105 motywy poznawcze oraz do\u015bwiadczenie cierpienia, \u015bci\u015blej: do zainteresowania si\u0119 ideami Wodnika sk\u0142ania\u0142y ludzi najcz\u0119\u015bciej problemy ze zdrowiem, a tak\u017ce do\u015bwiadczenia paranormalne.<\/p>\n\n\n\n

Na podstawie reakcji czytelnik\u00f3w chcia\u0142abym odnale\u017a\u0107 pewne modelowe motywacje, podobne, ale tak\u017ce inne ni\u017c te, o kt\u00f3rych m\u00f3wi Kubiak.<\/p>\n\n\n\n

 Niechybnie pisma zaspokajaj\u0105 jakie\u015b wa\u017cne potrzeby ludzkie – jakie? Nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107 szerszej perspektywy, zanim powr\u00f3c\u0119 do czytelnik\u00f3w obu czasopism. Musi pojawi\u0107 si\u0119 refleksja nad kondycj\u0105 cz\u0142owieka we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie, sposobami funkcjonowania komunikat\u00f3w symbolicznych w globalizuj\u0105cej si\u0119 \u201epankulturze\u201d, narz\u0119dziami dawanymi jednostkom w jej ramach i wykorzystywanymi przez nie do budowania to\u017csamo\u015bci – problem niema\u0142y, moja propozycja ograniczy si\u0119 zaledwie do pos\u0142u\u017cenia si\u0119 pewn\u0105 metafor\u0105 i kilku uwag badaczy zajmuj\u0105cych si\u0119 tymi zagadnieniami (zreszt\u0105 nie wprost a propos<\/em> New Age). Nie traktuj\u0119 teraz New Age jako \u015bwiatopogl\u0105du czy quasifilozoficznej teorii, ale jako – co zreszt\u0105 si\u0119 \u0142\u0105czy – propozycj\u0119 pewnej strategii \u017cycia. To wida\u0107 bardziej w zbli\u017ceniu – gdy przechodzi si\u0119 od teoretycznych konstatacji koryfeuszy Nowej Ery (a tak\u017ce takich\u017c prezentowanych na \u0142amach popularnych pism) do bardziej \u201e\u017cyciowego\u201d wymiaru. Innymi s\u0142owy, chc\u0119 zobaczy\u0107 co ludzie z tymi teoriami czyni\u0105, przynajmniej deklaratywnie.<\/p>\n\n\n\n

Powodem si\u0119gni\u0119cia po pisma ezoteryczne mo\u017ce by\u0107, jak si\u0119 okazuje, jawi\u0105ca si\u0119 wielu ludziom coraz intensywniej \u201echaotyzacja\u201d ponowoczesnego uniwersum. Na stopie\u0144 komplikacji \u015bwiata wskazuje wszak tekst odredakcyjny: \u201eCzy w naszych czasach mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c dziwi\u0107 powodzeniu takich pism jak <Nie z tej Ziemi> lub wr\u00f3\u017ceniu z kart?\u201d37<\/a>. W\u0142a\u015bnie – szczeg\u00f3lnie, gdy do\u0142o\u017cy\u0107 prze\u015bwiadczenie o erozji tradycyjnych form religii, albo (i) \u201enieprzenikalno\u015b\u0107\u201d hermetycznego dyskursu naukowego, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o spadku autorytetu nauki postrzeganej jako nie spe\u0142niaj\u0105cej obietnicy wyt\u0142umaczenia (przyst\u0119pnie) wszystkiego.  A cz\u0142owiek – jakkolwiek brzmi to \u201euniwersalistycznie\u201d – zawsze pragnie \u017cy\u0107 w sensownym \u015bwiecie. \u201eAby \u017cy\u0107 w \u015bwiecie, trzeba go wpierw ustanowi\u0107\u201d (M. Eliade)… A w ramach rozpoznanego kosmosu ustanawia\u0107 swoje \u017cycie jako celowe i istotne. To jakby kr\u0105g najszerszy. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c poczucie wsp\u00f3lnoty – a ludzie Wodnika ustawicznie powtarzaj\u0105 s\u0142owa o harmonii, wi\u0119zi ze sob\u0105 samym, \u201einnym\u201d, spo\u0142eczno\u015bci\u0105 i kosmosem. Wreszcie – wa\u017cne jest \u201eja\u201d – moja to\u017csamo\u015b\u0107, moje poczucie sensu. Tymczasem, jak powiada J. Clifford (przytaczam za W. Burszt\u0105): \u201eDwudziestowieczne to\u017csamo\u015bci nie zak\u0142adaj\u0105 ju\u017c ci\u0105g\u0142o\u015bci kultur czy tradycji. Wsz\u0119dzie jednostki lub grupy improwizuj\u0105 lokalne przedstawienia ze zgromadzonych (na nowo) przesz\u0142o\u015bci, u\u017cywaj\u0105c obcych medi\u00f3w, symboli i j\u0119zyk\u00f3w\u201d38<\/a>. W\u0142a\u015bnie – z rozproszonych element\u00f3w buduje si\u0119 na nowo uniwersum symboliczne i w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, cho\u0107by tymczasow\u0105, albo jedn\u0105 z wielu. Nie jest to tylko casus \u201eeklektycznego\u201d New Age, ale wielu innych inicjatyw \u2013 mam nadzieje, \u017ce na miejscu b\u0119dzie wymienienie tu cho\u0107by tylko zjawiska przesz\u0142o\u015bci rekonstruowanej i do\u015bwiadczanej przez uczestnik\u00f3w na przyk\u0142ad bractw rycerskich, albo si\u0119ganie do \u201ekorzeni\u201d (?) w przedsi\u0119wzi\u0119ciach odnawiaj\u0105cych etos etnicznej grupy.<\/p>\n\n\n\n

Pisze jeszcze Clifford o coraz bardziej zauwa\u017calnym oddaleniu od centrum w \u015bwiecie r\u00f3\u017cnych system\u00f3w znaczeniowych, o jednostkowym i zbiorowym kszta\u0142towaniu siebie. Geertz, kt\u00f3rego Burszta tak\u017ce przywo\u0142uje, powiada, \u017ce nazbyt pochopnie Clifford konstatuje, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat jest totalnie \u201ew ruchu\u201d, a wszyscy podr\u00f3\u017cuj\u0105, do\u015bwiadczaj\u0105c wytworzonych albo fragmentarycznych tradycji, a jednostki s\u0105 wykorzenione; twierdzi, \u017ce wci\u0105\u017c mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o zakorzenieniu, nie tylko o \u201etrasie podr\u00f3\u017cy\u201d. A mnie si\u0119 wydaje, \u017ce figura new age\u2019era sytuowa\u0142aby si\u0119 pomi\u0119dzy pragnieniem zakorzenienia \u2013 pocz\u0105wszy od sfery najszerszej, kosmosu<\/strong> (oczywi\u015bcie, \u017ce chodzi o jego obraz, mityzacj\u0119) a poszukiwaniem \u201etrasy podr\u00f3\u017cy\u201d, przy czym ch\u0119\u0107 pozostania \u201ew drodze\u201d \u0142\u0105czy si\u0119 z refleksj\u0105 nad uwarunkowanym ego i pr\u00f3bami zrzucenia \u201esieci kulturowej\u201d, konwenans\u00f3w, utartych schemat\u00f3w, z postulatem bycia sob\u0105 i samorealizacji. Innymi s\u0142owy – New Age, nawet wyra\u017aniej ni\u017c inne wsp\u00f3\u0142czesne dyskursy, zaprasza do podr\u00f3\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Medytacja w plenerze<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ta w\u0142a\u015bnie metafora uzupe\u0142ni dla mnie teraz schemat rites de passage<\/em>, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142am w poprzednim rozdziale (rzecz jasna, podr\u00f3\u017c w og\u00f3le znakomicie wpisuje si\u0119 w te ramy!). Dlaczego? O ile bowiem rites de passage<\/em> to jakby formu\u0142a sko\u0144czona, o tyle podr\u00f3\u017c nie wiadomo kiedy si\u0119 mo\u017ce zako\u0144czy\u0107… Gdy poprzestawa\u0107 na new age\u2019owym dyskursie teoretycznym – jest on sko\u0144czonym wyk\u0142adem, a transformacja \u015bwiadomo\u015bci – postulatem i naczeln\u0105 ide\u0105. Ale gdy zej\u015b\u0107 \u201eni\u017cej\u201d, w \u015bwiat konkretnych ludzkich praktyk i strategii \u017cycia – kt\u00f3\u017c powie: oto osi\u0105gn\u0119\u0142am transformacj\u0119 \u015bwiadomo\u015bci, podr\u00f3\u017c sko\u0144czona? Ju\u017c Ferguson m\u00f3wi\u0142a, \u017ce ta podr\u00f3\u017c nigdy si\u0119 nie ko\u0144czy. Metafora drogi, w\u0119dr\u00f3wki, podr\u00f3\u017cy to zreszt\u0105 motyw cz\u0119sty, je\u015bli nie najcz\u0119stszy, w opisach duchowych transgresji, napomkn\u0119\u0142am o tym w poprzednim rozdziale, a znacznie szerzej powiem w nast\u0119pnym.<\/p>\n\n\n\n

Przy czym wa\u017cne pytania to: sk\u0105d i ku czemu zmierza cz\u0142owiek Nowej Ery, jakim transportem, z jakim baga\u017cem, jakie zagro\u017cenia widzi w drodze? I nade wszystko – dlaczego w og\u00f3le wybra\u0142 si\u0119 w podr\u00f3\u017c? W tym rozdziale g\u0142\u00f3wnie zajmowa\u0107 mnie b\u0119dzie to ostatnie, najszersze pytanie. Ale jeszcze konieczna dygresja. Podr\u00f3\u017c mo\u017cna widzie\u0107 w r\u00f3\u017cnych planach, w tym – w dos\u0142ownym. Ludzie New Age podr\u00f3\u017cuj\u0105 – czego odbiciem s\u0105 relacje i reporta\u017ce zamieszczone w obu pismach. Podr\u00f3\u017cuj\u0105 do miejsc \u201e\u015bwi\u0119tych\u201d, szczeg\u00f3lnie nacechowanych w ramach new age\u2019owego \u015bwiatopogl\u0105du, a zatem najcz\u0119\u015bciej do Indii, do Ameryki Po\u0142udniowej, Tybetu; opisuj\u0105 \u201etajemnicze\u201d obrz\u0119dy, wizyty w a\u015bramach. Albo – udaj\u0105 si\u0119 do \u017ar\u00f3de\u0142 \u201emocy\u201d, czakram\u00f3w Ziemi. Mo\u017cna te peregrynacje widzie\u0107 jako swoiste pielgrzymki, w kt\u00f3rych walor drogi zewn\u0119trznej i wewn\u0119trznej nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie. Podr\u00f3\u017cuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c do os\u00f3b uznanych za szczeg\u00f3lnie uduchowione. Do terapeut\u00f3w i uzdrowicieli, na kursy i warsztaty. Podr\u00f3\u017cuj\u0105 te\u017c po r\u00f3\u017cnych festiwalach i sympozjach. Wreszcie – a to b\u0119dzie temat nast\u0119pnego rozdzia\u0142u, odbywaj\u0105 podr\u00f3\u017ce wewn\u0119trzne.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego zatem ludzie si\u0119gaj\u0105 po rzeczone pisma, anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w kontakt z nimi, zgadzaj\u0105 z jego tre\u015bciami, ba \u2013 bywa, \u017ce podejmuj\u0105 pod wp\u0142ywem przeczytanych tre\u015bci \u017cyciowe decyzje? Jedno ju\u017c da si\u0119 powiedzie\u0107, oba periodyki nie tylko pobudzaj\u0105 i jednocze\u015bnie daj\u0105 szans\u0119 na zaspokojenie najwy\u017cszej np. w hierarchii Maslowa potrzeby samorealizacji; w trakcie przygl\u0105dania si\u0119 pismom okaza\u0142o si\u0119, \u017ce idzie – kto wie czy nie bardziej – o poczucie przynale\u017cno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa. Ukazuj\u0105c ludziom \u015bwiatopogl\u0105d, w kt\u00f3rym \u015bwiat nie jest wrogi (jak u egzystencjalist\u00f3w na przyk\u0142ad, albo orfik\u00f3w i gnostyk\u00f3w), jest optymistyczny co do ludzkich \u2013 czyli ka\u017cdego – mo\u017cliwo\u015bci, daje im klucze do poczucia bezpiecze\u0144stwa i wsp\u00f3lnot\u0119 – od ideacyjnej (kosmos przyjazny, zrozumia\u0142y, zsakralizowany na nowo), po poczucie \u201enie jestem sam\u201d, inni my\u015bl\u0105 podobnie (a jak wynika z list\u00f3w, we w\u0142asnych spo\u0142ecznych \u015brodowiskach nietypowe zainteresowania nie zawsze s\u0105 rozumiane). Ta wsp\u00f3lnota jest tak\u017ce ideacyjna, ale \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w og\u00f3le jest, zapewne niweluje poczucie wykluczenia, \u201edziwno\u015bci\u201d. Ten zreszt\u0105 hierarchiczny uk\u0142ad potrzeb, jak zapewne ka\u017cda klasyfikacja, jest nieco sztuczny, tym bardziej, \u017ce ludzie New Age pojmuj\u0105 rozw\u00f3j, by tak rzec – totalnie, wszystkie sfery, aspekty i wymiary ludzkiego funkcjonowania maj\u0105 i mog\u0105 by\u0107 lepiej wykorzystywane.<\/p>\n\n\n\n

Jak ta podr\u00f3\u017c ku \u201enie tej ziemi\u201d i \u201eczwartemu wymiarowi\u201d widziana jest w interakcji redakcji i czytelnik\u00f3w?39<\/a><\/p>\n\n\n\n

 \u201eGdyby ka\u017cdy cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 najwy\u017cszy stan \u015bwiadomo\u015bci, w\u00f3wczas zjawiska kosmiczne nie by\u0142yby dla niego czym\u015b niezrozumia\u0142ym. Mo\u017cna \u017cy\u0107 w harmonii z kosmosem i nie ba\u0107 si\u0119 go<\/strong>. Mo\u017cna \u017cy\u0107 z harmonii z lud\u017ami i przyrod\u0105, ze zwierz\u0119tami i wszystko oka\u017ce si\u0119 naturalne, zrozumia\u0142e. Bo wtedy cz\u0142owiek wie kim jest<\/strong>. Tylko, \u017ce wtedy ziemia by\u0142aby niebem\u201d40<\/a> [podkre\u015blenia autorki]. Ot\u00f3\u017c czytelniczka, autorka tych s\u0142\u00f3w, potwierdza powy\u017csze wnioski og\u00f3lniejszej natury.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie s\u0105dz\u0119, aby dzisiejszy cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 si\u0119 bezkrytycznie godzi\u0107 na mniej lub bardziej fantastyczne supozycje i aby nie stara\u0142 si\u0119 sam znale\u017a\u0107 sensu w\u0142asnej egzystencji\u201d [ostatnia fraza wyt\u0142uszczona] – to s\u0142owa z listu redakcyjnego A. Hollanka41<\/a>. Inny przyk\u0142ad rozwa\u017ca\u0144 redaktora \u201eNztZ\u201d: \u201eIm mniej wierzono wyobra\u017ani, tym \u015bwiat wydawa\u0142 si\u0119 bardziej obcy i okrutny\u201d \u2013 i pisze dalej o \u201enowej nauce\u201d (przytacza Prigogine\u2019a i Stengersa, ksi\u0105\u017ck\u0119 Z chaosu ku porz\u0105dkowi<\/em>)i ko\u0144czy: \u201eNie b\u00f3jmy si\u0119 niepewno\u015bci tego \u015bwiata ani nauki o nim, ale te\u017c dajmy przede wszystkim szans\u0119 swemu w\u0142asnemu widzeniu zjawisk, swoim marzeniom i wyobra\u017ani\u201d (w nawi\u0105zaniu do Mickiewiczowskiego \u201eczucia i wiary\u201d)42<\/a>. W innym tek\u015bcie Hollanek stwierdza,  \u017ce czytelnicy  skar\u017c\u0105 si\u0119 na  fizyczne i psychiczne  dolegliwo\u015bci  i zapewnia:<\/p>\n\n\n\n

\u201eB\u0119dziemy Wam pomaga\u0107, ale wa\u017cne by ka\u017cdy sam sobie umia\u0142 pom\u00f3c\u201d, pojawia si\u0119 te\u017c zach\u0119ta do optymizmu i \u0107wiczenia pozytywnych cech43<\/a>. To ju\u017c troch\u0119 rysuje nam \u201eprogram\u201d redakcji i zak\u0142adanego \u201eczytelnika wirtualnego\u201d. A konkretni czytelnicy?<\/p>\n\n\n\n

Zdarzaj\u0105 si\u0119 zwierzenia typu: od ponad roku czytam ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re pomagaj\u0105 poj\u0105\u0107 w jaki spos\u00f3b pozna\u0107 siebie (…), proponuj\u0105 sposoby na \u017cycie, m\u00f3wi\u0105 o traktowaniu \u015bmierci i tym co poza ni\u0105. Ku czemu nasze \u017cycie zmierza, czemu s\u0142u\u017cy? Prze\u015bwiadczenie, \u017ce nauka nie odpowiada na te pytania, tematyka \u015bmierci, niepok\u00f3j czy rzeczywi\u015bcie istnieje reinkarnacja i czym jest, przeczucia i stany graniczne \u2013 to cz\u0119ste tematy poruszane w listach do redakcji. \u201eArtyku\u0142y <NztZ> zmusi\u0142y mnie do g\u0142\u0119bszej refleksji nad \u017cyciem (…) Przyst\u0105pi\u0142em tak\u017ce do medytacji, tak cz\u0119sto opisywanej w <NztZ>\u201d. Redaktor odpowiedzialny za dzia\u0142 list\u00f3w (d\u0142ugie lata by\u0142 nim W. Krasucki) wyra\u017ca rado\u015b\u0107, \u017ce pismo przynosi ulg\u0119. Konstatuje jeszcze: \u201eCzytaj\u0105 nas ludzie wnikliwie patrz\u0105cy na \u017cycie\u201d44<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

W wielu listach, szczeg\u00f3lnie w pocz\u0105tkowych latach dzia\u0142alno\u015bci \u201eNie z tej Ziemi\u201d, czytelnicy pisz\u0105 o pog\u0142\u0119bieniu swojego \u017cycia w wyniku zetkni\u0119cia si\u0119 z tre\u015bciami pisma, co wywo\u0142uje reakcj\u0119 redaktora, \u017ce dobrze, je\u015bli niesie ono co\u015b wi\u0119cej ni\u017c rozrywk\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c pobudza do refleksji nad \u017cyciem. Zdarzaj\u0105 si\u0119 zarzuty formu\u0142owane pod adresem nauki, \u017ce wiedza naukowa jest za trudna, a z drugiej strony – skargi, \u017ce za du\u017co jest wok\u00f3\u0142 \u201epapki\u201d wy\u0142\u0105cznie rozrywkowej. Zatem wzrost duchowo\u015bci w r\u00f3\u017cnych formach postrzega\u0107 mo\u017cna jako reakcj\u0119 na ch\u0119\u0107 wyrwania si\u0119 z rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej cz\u0142owiek czuje si\u0119 \u017ale, nie rozumie jej i jej si\u0119 l\u0119ka. Ale i na fakt dominuj\u0105cego \u201ep\u0142askiego materializmu\u201d albo konsumpcjonizmu. \u015awiadcz\u0105 o tym listy typu: \u201eCzasopismo jest strza\u0142em w dziesi\u0105tk\u0119 dla os\u00f3b, kt\u00f3rych wyobra\u017ania odbiega dalej poza przyziemne sprawy, np. polityki czy codziennego \u017cycia\u201d45<\/a>. Kto\u015b inny pisze, \u017ce szuka w \u201eNztZ\u201d nie tylko nowinek i sensacji, ale przede wszystkim tego, \u201eco pozwala mi spojrze\u0107 inaczej na \u015bwiat (…) Boje si\u0119 w\u0142asnej rutyny (…) uwielbiam ka\u017cdego dnia odnajdowa\u0107 co\u015b nowego\u201d46<\/a>. Nieraz zmiana \u017cycia dotyczy tylko np. zmiany wystroju pokoju, ale dodatkowo czytelniczka pisze: \u201ecodziennie rano powtarzam sobie, \u017ce jestem zdrowa, czuj\u0119 si\u0119 \u015bwietnie, kocham ludzi (…) Swoim optymizmem mog\u0119 zarazi\u0107 ca\u0142e otoczenie (…) Wasze artyku\u0142y naprawd\u0119 mi pomog\u0142y\u201d. Albo inny list w tym samym numerze: \u201eWierzcie mi \u2013 dzi\u0119ki Wam moje \u017cycie zmieni\u0142o si\u0119 o 180 stopni! Jestem szcz\u0119\u015bliwym cz\u0142owiekiem\u201d47<\/a>. Do postulatu rozwoju duchowego nawi\u0105zuje np. korespondent z Holandii: \u201e(…)znajduj\u0119 interesuj\u0105ce teksty podbudowuj\u0105ce moj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 istnienia, polegaj\u0105c\u0105 na obowi\u0105zku samodoskonalenia si\u0119, rozwoju duchowego\u201d48<\/a>. I jeszcze: \u201eJest taki moment w \u017cyciu cz\u0142owieka, chyba nawet prze\u0142omowy. Czuje si\u0119 wtedy naprawd\u0119 szcz\u0119\u015bliwy, mo\u017ce uwierzy\u0107 w siebie i w sil\u0119 swojej pod\u015bwiadomo\u015bci\u201d (czytelniczka po kursach jogi, uczestniczka stowarzyszenia ezoterycznego)49<\/a>. Kto\u015b inny pisze, \u017ce udzia\u0142 w kursach rosyjskiego bioenergoterapeuty przyni\u00f3s\u0142 jej wewn\u0119trzn\u0105 przemian\u0119. Jeszcze inny, \u017ce po lekturze Moody\u2019ego i innych ksi\u0105\u017cek odnalaz\u0142 sens i cel \u017cycia, stwierdzaj\u0105c, i\u017c odrodzi\u0142 si\u0119 duchowo. Nieco \u201ezbuntowany\u201d jest list czytelniczki, kt\u00f3ry zdradza jej stosunek do Ko\u015bcio\u0142a (raczej rzadko\u015b\u0107 na \u0142amach pism), i w\u0142asny spos\u00f3b widzenia wiary jako sprawy osobistej, pojawia si\u0119 w nim brak zgody na to, by Ko\u015bci\u00f3\u0142 albo politycy ustalali \u201ejak \u017cy\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czytelnicy cz\u0119sto konfrontuj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 postaw\u0119 skoncentrowan\u0105 na pogoni za zyskiem, warto\u015bciami materialnymi z nakierowan\u0105 na duchowo\u015b\u0107 i refleksyjno\u015b\u0107. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w: \u201eUwa\u017cam, \u017ce bezmy\u015blno\u015b\u0107 \u017cyciowa jest najwi\u0119ksz\u0105 tragedia cz\u0142owieka. Ka\u017cdy z nas powinien widzie\u0107 jak i po co \u017cyje, a mi\u0142o\u015b\u0107 i bezinteresowno\u015b\u0107 powinny by\u0107 podstaw\u0105 i celem \u017cycia. Czas obecny to czas ci\u0119\u017ckiej pr\u00f3by (…) i powinno si\u0119 hartowa\u0107 w\u0142asn\u0105 osobowo\u015b\u0107. Martwi mnie, \u017ce coraz wi\u0119cej ludzi upatruje sensu w pieni\u0105dzach, gubi\u0105c duchow\u0105 stron\u0119 \u017cycia\u201d (redaktor dostrzegaj\u0105c, \u017ce to raczej romantyczne stanowisko, s\u0105dzi jednak, \u017ce to za ma\u0142o, a nie za du\u017co os\u00f3b tak w\u0142a\u015bnie my\u015bli)50<\/a>. I jeszcze: \u201e(…) Nie dostrzegamy prawdziwego sensu \u017cycia, jakim jest niesienie pomocy innym, medytacja, modlitwa (…) C\u00f3\u017c, dzisiaj pogo\u0144 za pieni\u0105dzem przes\u0142aniaj\u0105 nam duchow\u0105, prawdziw\u0105 tre\u015b\u0107 \u017cycia\u201d51<\/a>. Redaktor \u201eZ tej do <Nie z tej Ziemi>\u201d powiada, \u017ce do my\u015blenia daje szereg list\u00f3w, kt\u00f3rych autorzy szukaj\u0105 odpowiedzi na podstawowe pytania: kim jest cz\u0142owiek, czym jest \u017cycie, \u015bwiat i wszech\u015bwiat i dalej a propos<\/em> czytelnika: \u201eRelatywizm cechuj\u0105cy t\u0119 wypowied\u017a dowodzi, \u017ce Autor idzie samodzielnie drog\u0105 poszukiwa\u0144, nie obarczony przes\u0105dami i mitami. Zapewne nie ca\u0142e otoczenie mu sprzyja. Ludziom bowiem wygodniej wierzy\u0107 w to, co maj\u0105 podane na tacy, ni\u017c przebija\u0107 si\u0119 przez \u017cycie w\u0142asnymi my\u015blami\u201d52<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zdarzaj\u0105 si\u0119 listy z pretensjami pod adresem redakcji o  niski poziom  przekazu i z postulatami, by zaj\u0105\u0107 si\u0119 \u201epowa\u017cnymi\u201d problemami, na przyk\u0142ad tym, \u017ce nauka udowodni\u0142a bosk\u0105 natur\u0119 niekt\u00f3rych ludzi (Sai Baba), \u017ce cz\u0142owiek pod ci\u015bnieniem wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji rozwija tylko lew\u0105 p\u00f3\u0142kul\u0119 m\u00f3zgu, staj\u0105c si\u0119 zimnym racjonalist\u0105 i niczym wi\u0119cej, \u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bni fizycy dowodz\u0105, \u017ce \u015bwiat zbudowany jest z energii \u2013 a w takim \u015bwiecie wszystko mo\u017ce by\u0107 wyja\u015bnione przez nauk\u0119 \u2013 czytelnik stwierdza, \u017ce to takimi sprawami zajmuje si\u0119 na Zachodzie prasa zbli\u017cona do \u201eNztZ\u201d53<\/a> (co nie znaczy, \u017ce takich tre\u015bci w \u201eNztZ\u201d nie ma, czytelnikowi chodzi pewnie nie tylko o to, \u017ce jest ich zbyt ma\u0142o, ale \u017ce znajduj\u0105 si\u0119 one obok tekst\u00f3w w rodzaju P.N.A).<\/p>\n\n\n\n

Czyli rola redakcji jest, by tak rzec – terapeutyczna w szerokim sensie tego s\u0142owa. A r\u00f3wnie\u017c moderuj\u0105ca. Wielokrotnie redaktor odpowiedzialny za kontakty z czytelnikami stara si\u0119 hamowa\u0107 zap\u0119dy i przekonania o dzia\u0142aniach \u201esi\u0142 nieziemskich\u201d. Pe\u0142ni zatem niejako rol\u0119 kanalizowania przesadnych idei54<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Charakterystyczny jest i list, i odpowied\u017a, takie oto: \u201eTak bardzo chcia\u0142abym wiedzie\u0107 o sobie i swoich prze\u017cyciach, prosi\u0107 o wyt\u0142umaczenie niezrozumia\u0142ych zjawisk zachodz\u0105cych we mnie, a tak\u017ce zrozumia\u0142ych, ale czy prawid\u0142owych?\u201d \u2013 pyta czytelnik, redaktor za\u015b zwraca uwag\u0119, \u017ce nie mo\u017ce odpowiedzie\u0107, bo nie ma jednej matrycy, wspominaj\u0105c przy tym o ludzkiej sk\u0142onno\u015bci do \u0142atwych wyja\u015bnie\u014455<\/a>. W innym miejscu pojawi\u0142 si\u0119 tekst, w kt\u00f3rym czytamy s\u0142owa ze strony redakcji: \u201ePublikujemy teksty wyra\u017caj\u0105ce r\u00f3\u017cne opinie, jeste\u015bmy miejscem wymiany pogl\u0105d\u00f3w, forum dialogu na r\u00f3\u017cne tematy, pretekstem do rozmowy, a nie trybun\u0105, z kt\u00f3rej g\u0142oszone s\u0105 jedynie s\u0142uszne zdania. Nie. Sami jeste\u015bmy pe\u0142ni w\u0105tpliwo\u015bci\u201d56<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Zatem – redaktorzy, Krasucki, Hollanek i inni komunikuj\u0105cy si\u0119 wprost z czytelnikami (inaczej ni\u017c autorzy artyku\u0142\u00f3w) aprobuj\u0105 postawy tych, kt\u00f3rzy na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 uprawiaj\u0105 \u201efilozofi\u0119, w poszukiwaniu absolutu, dobra, szcz\u0119\u015bcia, pogody\u201d57<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Ich stosunek do psychotechnik jest niezmiernie ostro\u017cny<\/strong>. Z jednej strony pisze Hollanek:\u00a0 \u201eMoi Drodzy, nie trzeba by\u0107 \u017cadnym filozofem ani uczonym, ani jakim\u015b jog\u0105, aby codziennie (…) po\u015bwi\u0119ci\u0107 kilkana\u015bcie minut na odizolowanie si\u0119 od otoczenia (…) Doznacie wtedy takiego o\u015bwiecenia, i\u017c to co wydaje si\u0119 Wam dot\u0105d niezrozumia\u0142e \u2013 nabierze sensu\u201d58<\/a>. \u201eOptymizm budzi ci\u0105gle powracaj\u0105ca ch\u0119\u0107 samodoskonalenia, solidarno\u015bci cz\u0142owieczej, \u017cyczliwo\u015bci mi\u0119dzyludzkiej (cz\u0119sto w listach od m\u0142odych ludzi). (…) Cynizm, znieczulica s\u0105 daleko niebezpieczniejsze. A \u017cycie to realne, codzienne, dokuczliwe, a jednak cenne \u2013 jest w\u0142a\u015bnie mi\u0119dzy tymi skrajno\u015bciami\u201d59<\/a>. Z drugiej strony, cho\u0107 wiele publikuje si\u0119 list\u00f3w z pomys\u0142ami czytelnik\u00f3w, by \u017cycie uczyni\u0107 pe\u0142niejszym i lepszym, redakcj\u0119 niepokoj\u0105 \u201e\u015brodki ulepszaj\u0105ce\u201d \u2013 np. praktyki z Dalekiego Wschodu, nie bardzo przylegaj\u0105ce do kultury Europy, w kt\u00f3rej \u017cyjemy. Ten niepok\u00f3j znajduje wyraz tak\u017ce w innych rubrykach, i tak w Maja B\u0142aszczyszyn odpowiada <\/em>pisze ona, \u017ce: \u015bwiat zmierza ku Erze Wodnika, zwi\u0119kszonej \u015bwiadomo\u015bci duchowej, a jednym z niebezpiecze\u0144stw jest fanatyczne sekciarstwo i problemy ludzi, kt\u00f3rzy na skr\u00f3ty stosuj\u0105 techniki mog\u0105ce by\u0107 niebezpieczne \u2013 co jest ju\u017c plag\u0105 na Zachodzie. Kluczem do rozwoju duchowej \u015bwiadomo\u015bci jest wolno\u015b\u0107. \u201eNie ma drogi na skr\u00f3ty w rozwoju \u015bwiadomo\u015bci duchowej. Nie mo\u017cemy kupi\u0107 zbawienia, zdrowia, rozwoju zdolno\u015bci paranormalnych poprzez wyznawanie okre\u015blonej filozofii lub zestawu regu\u0142\u201d60<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Wida\u0107, \u017ce z jednej strony tre\u015bci pisma wp\u0142ywaj\u0105 na poszerzenie zainteresowa\u0144 \u2013 czyli redakcja stymuluje wybrane \u201etrasy podr\u00f3\u017cy\u201d. Ale przy tym zastrzega, aby nie traktowa\u0107 \u201eNztZ\u201d jako wyroczni. Pojawia si\u0119 cz\u0119sto ponawiana pro\u015bba o dystans, przymru\u017cenie oka. Wymagany odbi\u00f3r powinien si\u0119 mie\u015bci\u0107 w rozpi\u0119to\u015bci pewnej skali: powaga\/humor, rozrywka\/poszerzenie obszaru zainteresowa\u0144 (cytowana jest my\u015bl Giordana Bruno: nawet je\u015bli to nie jest prawda, to dobrze wymy\u015blone). Charakterystyczne, \u017ce redaktor (g\u0142\u00f3wnie W. Krasucki) w odpowiedziach na szczeg\u00f3lnie k\u0142opotliwe i \u201enawiedzone\u201d listy odpowiada… wierszami, Le\u015bmianem na przyk\u0142ad.  Krytykuje pryncypialno\u015b\u0107 u czytelnik\u00f3w. Ponawia apele o trze\u017awe patrzenie i st\u0105panie po ziemi. Je\u015bliby wi\u0119c na\u0142o\u017cy\u0107 na siebie przekazy redakcji i czytelnik\u00f3w, to redakcja oka\u017ce si\u0119 \u201emedialna\u201d w dodatkowym znaczeniu \u2013 stania po\u015brodku mi\u0119dzy poszukiwaniem nowych dr\u00f3g poznawczych a przesadn\u0105 ekscytacj\u0105 i naiwn\u0105 wiar\u0105 we wszystkie zjawiska PSI, magi\u0119, itp. Owszem \u2013 ukazuje zakres \u201etajemniczych\u201d, albo po prostu interesuj\u0105cych spraw, o kt\u00f3re czytelnicy mog\u0105 poszerzy\u0107 swoje pole wiedzy, ale i stawia granice dla nonsensu, subiektywno\u015bci, okultystycznych ci\u0105got, eksperyment\u00f3w ze zdrowiem. Czytelnicy z kolei prezentuj\u0105 ca\u0142y szereg postaw \u2013 od sceptycyzmu po bezkrytyczn\u0105 wiar\u0119. Na tym przeci\u0119ciu odczyta\u0107 mo\u017cna jak wygl\u0105da\u0142by portret zbiorowy czytelnika wirtualnego: osoba poznawczo rozbudzona, zainteresowana \u015bwiatem, pomijanymi przez nauk\u0119 niewyja\u015bnionymi zjawiskami (owa nadu\u017cywana wr\u0119cz formu\u0142a tajemnicy), ale tak\u017ce religiami \u015bwiata (s\u0105 apele o wi\u0119cej materia\u0142\u00f3w). Z drugiej strony – polepszeniem zrozumienia i jako\u015bci swego \u017cycia. I wreszcie – niezadowolona z pewnych rys\u00f3w aktualnej sytuacji kulturowej (pogo\u0144 za zyskiem, p\u0142ytko\u015b\u0107, materializm). St\u0105d ustawiczne pro\u015bby do redakcji, aby opisa\u0142a jakie\u015b zjawisko, fenomen, metod\u0119 duchow\u0105 – ludzie chc\u0105 wiedzie\u0107<\/strong>. A \u017ce z pisma – to inna sprawa. Redaktorzy niejednokrotnie teoretyzuj\u0105, \u017ce to kryzys wiary w post\u0119p przyczyni\u0142 si\u0119 do zainteresowa\u0144 sprawami \u201enie z tej ziemi\u201d. \u017be l\u0119ki przed nieodkrytym, nieznanym, s\u0105 odwieczne, a dzi\u015b wynikaj\u0105 tak\u017ce \u017ce znu\u017cenia codzienno\u015bci\u0105. Przy tej okazji mo\u017cna potwierdzi\u0107 konkluzj\u0119 A. Kubiak – wzgl\u0119dy poznawcze, odczuwany dyskomfort (zdrowie, tak\u017ce duchowe) oraz niepok\u00f3j zwi\u0105zany z doznanymi przez czytelnik\u00f3w paranormalnymi zjawiskami – ale przecie\u017c tak\u017ce \u015bwiatem wsp\u00f3\u0142czesnym w og\u00f3le – to najcz\u0119stsze motywacje sk\u0142aniaj\u0105ce do si\u0119gni\u0119cia po pismo.<\/p>\n\n\n\n

W okresie \u201eCzwartego Wymiaru\u201d<\/strong>, gdy redaktorem naczelnym by\u0142 jeszcze Leszek Bugajski z \u201epierwszego NztZ\u201d, do\u00a0 1996 r., za kontakty z czytelnikami nadal odpowiedzialny by\u0142 W. Krasucki (Czas rozmowy<\/em>). Gdy pismo zosta\u0142o zakupione przez Centrum REA nabra\u0142o charakteru bardziej \u201epopularno-ezoterycznego\u201d. Co prawda, w\u0142a\u015bcicielka tytu\u0142u wiele lat p\u00f3\u017aniej zapewnia: \u201eChcia\u0142am, aby by\u0142 [\u201eCzwarty Wymiar\u201d – przyp. autorki] pismem powa\u017cnym, ale nie hermetycznym, aby si\u0119gali po nie nie tylko pasjonaci, ale i ludzie, kt\u00f3rzy z rezerw\u0105 i niedowierzaniem podchodz\u0105 do tej tematyki. W jakiej\u015b mierze to si\u0119 uda\u0142o\u201d61<\/a>. W jakiej mierze? Komunikaty od redakcji zamieszczane na pierwszych stronach formu\u0142owane s\u0105 explicite w j\u0119zyku ezoteryki, oto pr\u00f3bki: przesilenie zimowe to dobra pora na medytacje i rytua\u0142y oczyszczaj\u0105ce, do nawi\u0105zania kontaktu z Anio\u0142em Str\u00f3\u017cem albo przewodnikami duchowymi, co pozwoli \u201ewej\u015b\u0107 w nowy rok z mocniejszymi wibracjami\u201d62<\/a>. Albo: \u201eci, kt\u00f3rym dane jest zagl\u0105da\u0107 poza zas\u0142ony czasu, czyta\u0107 z Kosmicznej Ksi\u0119gi Losu, przypominaj\u0105 o konieczno\u015bci podnoszenia wibracji na wy\u017cszy poziom\u201d63<\/a>. I ostatni przyk\u0142ad: \u201eNie zapominajcie jednak o medytacjach oczyszczaj\u0105cych planet\u0119, uspokajaj\u0105cych \u017cywio\u0142y i energie. Niechaj ko\u0144cz\u0105 ka\u017cdy kurs, warsztaty, spotkania czy indywidualne wyciszenie i medytacj\u0119… To bardzo wa\u017cne w tych ciekawych i trudnych czasach, w jakich przysz\u0142o nam w\u0119drowa\u0107 w tym wcieleniu\u201d64<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Listy czytelnik\u00f3w zamieszczane s\u0105 teraz w rubryce zatytu\u0142owanej Trybuna Czytelnik\u00f3w<\/em>. Publikuje si\u0119 ca\u0142e listy \u2013 ale bez g\u0142osu redakcji \u2013 nie ma tu ju\u017c formu\u0142y dialogu (czytelnicy pisz\u0105 g\u0142\u00f3wnie o uczestnictwie w kursach, swoich podr\u00f3\u017cach poza cia\u0142em, itp.). Dla autor\u00f3w opublikowanych list\u00f3w fundowane s\u0105 nagrody, co si\u0119 zreszt\u0105 wpisuje w merkantylny coraz wyra\u017aniej \u201epi\u0105ty\u201d wymiar \u201eCzwartego Wymiaru\u201d. Mo\u017cna tylko s\u0105dzi\u0107, \u017ce wyt\u0142uszczenia w listach to efekt decyzji redakcji, uznaj\u0105cej, \u017ce to szczeg\u00f3lne miejsca i wskazuj\u0105cej je innym czytelnikom jako wzorce postaw po\u017c\u0105danych. Na przyk\u0142ad: \u201eTrzeba mie\u0107 dobry, osobisty kontakt z Bogiem, kt\u00f3ry jest \u0179r\u00f3d\u0142em \u015awiat\u0142a (…), trzeba mocno wierzy\u0107, \u017ce uda ci si\u0119 stworzy\u0107 \u017cycie, kt\u00f3rego pragniesz (…)\u201d65<\/a>. Dodam jeszcze, \u017ce rubryka Wied\u017ama radzi<\/em> jest prowadzona inaczej, standardem jest publikowanie: fragment listu\/odpowied\u017a. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jeden z autor\u00f3w, Leszek \u017b\u0105d\u0142o, „Czwarty Wymiar” 10\/1997, s. 14<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jak znik\u0142 w zasadzie pewien rodzaj dialogiczno\u015bci <\/strong>(kt\u00f3ry widz\u0119 jako sp\u00f3r czy negocjacje na linii redakcja-czytelnicy) z lat \u201eNztZ\u201d, tak implicite faworyzowana staje si\u0119 inna postawa korespondent\u00f3w. Niby to samo, ale nie tak samo… \u201e(…) uwa\u017cam ,\u017ce powinni\u015bcie wi\u0119cej pisa\u0107 o duchowo\u015bci, mistrzach duchowych i ich naukach, jodze, medytacji (…) Zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce w Polsce jest du\u017ce zainteresowanie duchowo\u015bci\u0105 i my\u015bl\u0119, \u017ce b\u0119dzie ono rosn\u0105\u0107. Podobno je\u017celi \u017cycie cz\u0142owieka nie za bardzo si\u0119 uk\u0142ada, zaczyna interesowa\u0107 si\u0119 duchowo\u015bci\u0105\u201d (nast\u0119pnie autor listu pisze o swoich problemach \u201emoje \u017cycie by\u0142o koszmarem\u201d). \u00d3w czytelnik trafi\u0142 na ksi\u0105\u017ck\u0119 Leszka \u017b\u0105d\u0142o, potem do niego zadzwoni\u0142 i odczu\u0142 \u201edziwny stan\u201d, konkluduj\u0105c, \u017ce nie trzeba je\u017adzi\u0107 do Indii, bo w Polsce te\u017c s\u0105 mistrzowie duchowi. \u201ePisz\u0119 ten list, bo chcia\u0142bym, aby czytelnicy wiedzieli, \u017ce ka\u017cdy mo\u017ce zmieni\u0107 swoje \u017cycie na lepsze\u201d66<\/a>.\u00a0 Inna episto\u0142a, twardo st\u0105paj\u0105cego po ziemi g\u00f3rala, jak sam o sobie pisze jej autor, powiadamia jak to po przypadkowym wst\u0105pieniu na targi ezoteryczne zetkn\u0105\u0142 si\u0119 z terapeut\u0105, kt\u00f3ry tylko na\u0144 spojrzawszy nakaza\u0142 mu wizyt\u0119 u lekarza i pono\u0107 tym uratowa\u0142 \u017cycie67<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Najog\u00f3lniej m\u00f3wi\u0105c pismo, co wida\u0107 tak\u017ce w powy\u017cej cytowanych listach, nie jest ju\u017c miejscem dzielenia si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bciami, ale raczej tworzenia kr\u0119gu \u201ewyznawc\u00f3w\u201d. Zmienia si\u0119 zar\u00f3wno tonacja materia\u0142\u00f3w zawartych w pi\u015bmie, jak i rodzaj promowanych postaw odbiorc\u00f3w. Redaktorzy teraz radz\u0105  (por. Wied\u017ama radzi<\/em>), zapewne dlatego, \u017ce wiedz\u0105… Albo pozostaj\u0105 w cieniu, pozostawiaj\u0105c \u201es\u0142uszne\u201d listy od czytelnik\u00f3w najcz\u0119\u015bciej bez komentarza. Wi\u0119cej \u2013 nagradzaj\u0105c je. Co ciekawsze \u2013 zmieni\u0142 si\u0119 spos\u00f3b rozumienia duchowo\u015bci68<\/a>. Oto specjalistka od rozwoju duchowego pisze m.in. o tym jak naiwne jest przekonanie, \u017ce za duchowe uzdrowienia nie nale\u017cy bra\u0107 pieni\u0119dzy (argumentem jest to, \u017ce skoro mo\u017cna za zabiegi zwi\u0105zane z cia\u0142em, to dlaczego nie z dusz\u0105)69<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Czasem z list\u00f3w pisanych przez redaktork\u0119 naczeln\u0105 wynika czego oczekuj\u0105 czytelnicy, zach\u0119cani do wyra\u017cania sugestii: \u017ceby wi\u0119cej by\u0142o w dziale Pom\u00f3\u017c sam sobie <\/em>porad zielarskich, technik rozwoju osobowo\u015bci, praktycznych \u0107wicze\u0144 oraz porad astrolog\u00f3w i psycholog\u00f3w70<\/a>. Sami wi\u0119c czytelnicy pragn\u0105 eksperckich porad. I nie prosi si\u0119 ich ju\u017c o samodzielne wybory, ale godz\u0105c si\u0119 na rol\u0119 \u201ewiedz\u0105cego lepiej\u201d, doradza ju\u017c to wprost \u201eodredakcyjnie\u201d, ju\u017c to za po\u015brednictwem wyspecjalizowanych os\u00f3b. Innymi s\u0142owy: tre\u015bci zawarte w pi\u015bmie s\u0105 nie tyle formu\u0142\u0105 konfrontowania si\u0119 z \u201enieznanym\u201d, ale – dane do wierzenia. Odbiorcy staj\u0105 si\u0119 bardziej bierni, chc\u0105 (jak wynika z \u0142am\u00f3w pisma) by\u0107 pouczani, prowadzeni, wzbudza si\u0119 w nich ufno\u015b\u0107 ju\u017c nie tylko do siebie, ale do specjalist\u00f3w. Kt\u00f3rzy nota bene<\/em> zaludniaj\u0105 niepomiernie szpalty \u201eCzwartego Wymiaru\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cna t\u0119 ewolucj\u0119 pism new age\u2019owych zobaczy\u0107 na pewnej linii \u2013 od ucieczki ku wolno\u015bci, do ucieczki od wolno\u015bci (pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 znan\u0105 fraz\u0105 E. Fromma). Mo\u017cna te\u017c na prze\u015bledzeniu ewolucji pism skorzysta\u0107 w celu zdiagnozowania dziej\u00f3w New Age w Polsce og\u00f3le (od alternatywnej duchowo\u015bci po duchowo\u015b\u0107 na sprzeda\u017c).  To jednak kwestie, kt\u00f3re bli\u017cej zajm\u0105 mnie w nast\u0119pnej partii tekstu. Tymczasem jeszcze warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na odmienne konteksty spo\u0142eczno-kulturowe,  w tym rynkowe, w jakich rodzi\u0142o si\u0119 \u201eNie z tej Ziemi\u201d i zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 \u201eCzwarty Wymiar\u201d. O tym pierwszym ju\u017c troch\u0119 powiedzia\u0142am \u2013 \u201eNztZ\u201d by\u0142o nowo\u015bci\u0105 i pojawi\u0142o si\u0119 w niejakiej pr\u00f3\u017cni, w zasadzie – bez konkurencji. Tymczasem drugi periodyk zacz\u0105\u0142 si\u0119 ukazywa\u0107, gdy zjawiska zwi\u0105zane z Nowym Wiekiem i pokrewne, by\u0142y ju\u017c dobrze rozpoznawalne, a co wi\u0119cej zagospodarowane przez kilka pism, o czym wspominam w pierwszej cz\u0119\u015bci rozdzia\u0142u, a tak\u017ce przez rozkwitaj\u0105ce centra, o\u015brodki z ofertami rozmaitych praktyk, ksi\u0119garnie i sklepy ezoteryczne, itd. Dodatkowo niewykluczone, \u017ce na charakter pism wp\u0142yn\u0119\u0142y czynniki generacyjne \u2013 \u201epierwsz\u0105 NztZ\u201d zak\u0142adali ludzie, kt\u00f3rym nie mog\u0142y by\u0107 obce idee kontrkultury \u2013 pewnie tak\u017ce dlatego aktualizowany by\u0142, przynajmniej w usi\u0142owaniu redakcji, przekaz charakterystyczny dla I fazy rozwoju Nowej Ery, sprzed fazy komercjalizacji.   <\/p>\n\n\n\n

Reasumuj\u0105c – gdyby podzieli\u0107 lini\u0119 pism na trzy odcinki czy etapy, to mo\u017cna by je kr\u00f3tko scharakteryzowa\u0107 w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\n\n\n\n

Etap I \u201eNie z tej Ziemi\u201d \u2013 proponuje si\u0119 drog\u0119 po\u015brodku mi\u0119dzy \u201etajemnicami\u201d i rozs\u0105dkiem, nie daje gotowych recept ani sztanc \u201edo wierzenia\u201d, przejawia w\u0105tpliwo\u015bci, redakcja kontaktuje si\u0119 z czytelnikami w dialogu, zach\u0119ca do samodzielno\u015bci, formuje czytelnika raczej na quasifilozofa, ni\u017c praktyka jakiej\u015b ezoterycznej \u015bcie\u017cki, a cz\u0119ste przywo\u0142ywanie czy to przez Hollanka, czy Krasuckiego wierszy Mickiewicza, Le\u015bmiana, Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej budzi podejrzenia, \u017ce chodzi bardziej o paradygmat, by tak rzec: romantyczny ni\u017c ezoteryczny. To \u2013 mimo opisywanej tak\u017ce przez czytelnik\u00f3w jako \u201ekiczowata\u201d oprawy graficznej \u2013 pr\u00f3ba zaszczepienia na grunt Polski \u201ewysokiego\u201d, albo co najmniej \u201e\u015bredniego\u201d New Age, z nachyleniem ku nowej nauce (tre\u015bci zawierane w pi\u015bmie nie zawsze na to wskazuj\u0105, ale wynika to z linii redakcji; zreszt\u0105 trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce polska redakcja toczy\u0142a walk\u0119 z wydawc\u0105 skandynawskim o profil pisma, zatem ostatecznie jego zawarto\u015b\u0107 tematyczn\u0105 mo\u017cna widzie\u0107 jako pewn\u0105 wypadkow\u0105).<\/p>\n\n\n\n

Etap II okres \u201egda\u0144ski\u201d zasadniczo pomijam (kontynuacja tytu\u0142u, ale nie idei) \u2013 to wyraz walki \u015bwiatopogl\u0105dowej, chrze\u015bcija\u0144skie warto\u015bci w opozycji do poprzednich tre\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Etap III zmiana tytu\u0142u – \u201eCzwarty Wymiar\u201d, kontynuacja idei, ale zmiana tonacji. Dialog z czytelnikami s\u0142abnie, przynajmniej na \u0142amach pisma, redakcja daje wyraz swoim przekonaniom (kt\u00f3re s\u0105 zapewne rodzajem kreacji autorskich), s\u0142ownictwo jest wprost ezoteryczne (wibracje, poziomy mentalne, si\u0142a kosmiczna itp.) czy raczej pop-ezoteryczne, by u\u017cy\u0107 neologizmu. Wiele pisze si\u0119 o metodach typu: wizualizacja, rebirhing itp. ju\u017c bez domy\u015blnej klauzuli \u201euwa\u017cajcie czytelnicy, ostro\u017cnie z tym\u201d. Mimo to, wci\u0105\u017c mo\u017cna znale\u017a\u0107 na jego \u0142amach propozycje, by tak rzec, bardziej neutralne poznawczo.<\/p>\n\n\n\n

Podr\u00f3\u017c w nieznane, czyli dok\u0105d?<\/h2>\n\n\n\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce w przypadku new age\u2019owych pism  mamy do czynienia z budowaniem pewnej wsp\u00f3lnoty wyobra\u017ceniowej; w sensie podzielania pewnego kodu, czy j\u0119zyka i udzia\u0142u w grze symbolicznej. Jest wi\u0119c rodzajem konstrukcji komunikacyjnej. Jej elementy wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 w wyniku \u201ekr\u0105\u017cenia komunikat\u00f3w symbolicznych w globalnym \u015bwiecie\u201d \u2013 jak to uj\u0105\u0142 W. Burszta71<\/a>. A coraz rozleglejszy zakres naszej wyobra\u017ani jest zapo\u015bredniczony przez media. Miesi\u0119czniki \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eNieznany \u015awiat\u201d, przynajmniej w pocz\u0105tkach swej dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej w Polsce, opiera\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na przedrukach, posiada\u0142y te\u017c wersje w innych krajach. Ale nie to nawet jest najwa\u017cniejsze, ale to, \u017ce w wyniku proces\u00f3w globalnych i kr\u0105\u017cenia przekaz\u00f3w \u015brodki do tworzenia jakich\u015b \u201eca\u0142ostek\u201d kulturowych\u201d (\u201earea\u0142\u00f3w wyobra\u017ceniowych\u201d – termin za Burszt\u0105) s\u0105 powszechnie dost\u0119pne. Przy tym ka\u017cda taka \u201eca\u0142ostka\u201d jest konstruktem raczej, ni\u017c \u201efaktem naturalnym\u201d. Zreszt\u0105 Eric Wolf powiada, \u017ce wszystkie opisywane spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkie s\u0105 \u201ewt\u00f3rne\u201d, cz\u0119sto nawet \u201etrzeciego, czwartego czy setnego rz\u0119du\u201d72<\/a>. Ale ta p\u0142ynna nowoczesno\u015b\u0107, jak dzisiejsze czasy nazywa ostatnio Z. Bauman, ewokuje przeciwstawne do p\u0142ynno\u015bci d\u0105\u017cenia \u2013 zwrot ku korzeniom, tradycji, autentyzmowi. Nowym kontekstem do \u201ezakorzeniania\u201d jest jednak znowu ludzka wyobra\u017ania, kt\u00f3ra nie tyle dba o tradycyjnie poj\u0119ty \u201eautentyzm\u201d tradycji, ile zezwala \u0142\u0105czy\u0107 zjawiska uwa\u017cane dot\u0105d za odr\u0119bne, umo\u017cliwia kontaminowanie r\u00f3\u017cnych tradycji rozumianych przedmiotowo na zasadzie tworzenia zupe\u0142nie nowych jako\u015bci. I jeszcze – s\u0142u\u017cy do identyfikacji powstaj\u0105cych wsp\u00f3lnot wyobra\u017ce\u0144, odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do \u201eswojej tradycji\u201d – jak pisze Burszta: \u201eGlobalizacja mo\u017ce by\u0107 – i jest – doskona\u0142\u0105 po\u017cywk\u0105 tak\u017ce do zdefiniowania samego siebie\u201d73<\/a>. Te enuncjacje czo\u0142owego polskiego antropologa o\u015bmielam si\u0119 odnie\u015b\u0107 do New Age i jego \u201etradycji\u201d, do tylekro\u0107 zarzucanego mu synkretyzmu (c\u00f3\u017c nim nie jest?), do okre\u015blania go (por. Prokopiuk) w\u0142a\u015bnie jako paradygmatu wyobra\u017ani, wreszcie, co najwa\u017cniejsze w tym miejscu – do d\u0105\u017ce\u0144 new age\u2019er\u00f3w do budowania nowej, w tym przypadku opartej na podstawie rozumianej jako duchowa, definicji samego siebie. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przebudzenie… Z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie – spos\u00f3b przyswajania sobie przekaz\u00f3w symbolicznych, z kt\u00f3rych jednym z wielu jest new age\u2019owy, to kolejny problem. Zale\u017cy to od konkretnej jednostki – to jasne:  albo maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107 skonstruowania \u015bwiata, zawiesza niewiar\u0119, widz\u0105c w tym walor stymulacyjny – kszta\u0142towanie postaw, zachowa\u0144, polepszenie jako\u015bci \u017cycia, albo – na przeciwleg\u0142ym biegunie – ma przekonanie, \u017ce \u015bwiat opisany ma sw\u00f3j prawdziwy desygnat – co mo\u017ce i jest zrozumia\u0142e, kt\u00f3\u017c bowiem nie chce \u017cy\u0107 w \u015bwiecie \u201eprawdziwie prawdziwym\u201d?74<\/a> Ale wtedy zdarzaj\u0105  si\u0119 osoby, kt\u00f3re s\u0105 przekonane, \u017ce \u015bwiat rzeczywi\u015bcie sk\u0142ada si\u0119 z 7 warstw, \u017ce mahatmowie faktycznie m\u00f3wi\u0105 do nich z poziomu astralnego itd. Dotykam tu ponownie problemu postrzegania j\u0119zyka w relacji do \u201erzeczy\u201d i poziomu jego metaforyczno\u015bci, czyli tego zagadnienia, kt\u00f3re ukaza\u0142a m.in. J. Tokarska-Bakir za Gadamerem – stopnia dystansu mi\u0119dzy znaczonym a znacz\u0105cym oraz tego, co w etnologii zwie si\u0119 sensualizmem naiwnym75<\/a>. S\u0105dz\u0119, \u017ce ca\u0142e to spektrum postaw mo\u017cna znale\u017a\u0107 po\u015br\u00f3d os\u00f3b zwi\u0105zanych z New Age (zreszt\u0105, co oczywiste, nie tylko z nim). Tak\u017ce w\u015br\u00f3d nadawc\u00f3w i odbiorc\u00f3w tekst\u00f3w w obu czasopismach. To zr\u00f3\u017cnicowanie ju\u017c si\u0119 uwidoczni\u0142o \u2013 inny jest wirtualny czytelnik \u201epierwszego NztZ\u201d, inny \u2013 \u201eCzwartego Wymiaru\u201d. Nieco inne te\u017c b\u0119d\u0105 ich podr\u00f3\u017ce, motywacje i zamierzone efekty.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3c\u0119 jeszcze raz do owych pism, a nade wszystko do ich… tytu\u0142\u00f3w. \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwarty Wymiar\u201d –  ta frazeologia zak\u0142ada oczywi\u015bcie wyra\u017any podzia\u0142 – ten znany \u015bwiat<\/em> (ta Ziemia; znane trzy wymiary) versus tamten, nieznany \u015bwiat<\/em> (jeszcze nie poznany; poznany nie przez wszystkich). To klasyczne kategorie etnologiczne. \u201e\u015awiadomo\u015b\u0107 ludzk\u0105 interesowa\u0142a zawsze (…) relacja mi\u0119dzy tym co znane a co nieznane. (…). Porz\u0105dkowanie orbis exterior to wyznaczanie dw\u00f3ch podstawowych sfer rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rych si\u0119 jest odpowiednio – u siebie i w\u015br\u00f3d obcych; st\u0105d tak wielka rola granic i graniczno\u015bci w kulturze. (…)  znane jest zwykle bardziej dost\u0119pne i bliskie, podczas gdy nieznane – oddalone, cz\u0119stokro\u0107 niewidzialne, gdy\u017c znajduj\u0105ce si\u0119 <ponad>   lub  <poni\u017cej>   (jak  w  mitologii  i  religii), w przysz\u0142o\u015bci  lub  zamierzch\u0142ej przesz\u0142o\u015bci, albo po prostu poza horyzontem. Inaczej powiedzie\u0107 mo\u017cemy, i\u017c nieznane wyra\u017ca si\u0119 w planie temporalnym (przysz\u0142o\u015b\u0107 lub przesz\u0142o\u015b\u0107) oraz w wymiarze przestrzennym, zar\u00f3wno wertykalnym (<ponad>, <pod>), jak i horyzontalnym (dystans geograficzny)\u201d76<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Taki w\u0142a\u015bnie opis \u015bwiata spotkamy w generalizacjach teoretyk\u00f3w New Age, a tak\u017ce w postrzeganiu go przez zwolennik\u00f3w i adept\u00f3w – tak\u017ce  w\u015br\u00f3d  czytelnik\u00f3w obu pism.  Era   Wodnika   –  to  \u015bwiat  jeszcze nieznany,   wyra\u017cany   w   planie   temporalnym,  w przysz\u0142o\u015bci (cho\u0107 \u201eoswajany\u201d poprzez przypisywanie mu zespo\u0142u cech \u0142\u0105czonych z tym znakiem zodiaku i przez enuncjacje teoretyk\u00f3w NA oraz przekaz \u201eza\u015bwiatowy\u201d). Dystans czasowy dotyczy najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywanych okres\u00f3w w dziejach – stare kultury. Dystans geograficzny – wyra\u017ca si\u0119 w nawi\u0105zywaniu do kultur dalekich (Indie, Tybet itd.), albo \u201eetnograficznych\u201d (kultury szama\u0144skie). Jednostka ludzka opisywana jest przy u\u017cyciu kategorii \u201epod\u201d, \u201enad\u201d (pod\u015bwiadomo\u015b\u0107, nad\u015bwiadomo\u015b\u0107) i w og\u00f3le wedle koncepcji wielopoziomowego \u201eja\u201d. Jest tylko, wed\u0142ug mnie, jedno \u201eale\u201d…<\/p>\n\n\n\n

Ludzie Wodnika \u0142akn\u0105 tego \u201enieznanego\u201d. Nie jest waloryzowane negatywnie. To co ich wyr\u00f3\u017cnia, to w\u0142a\u015bnie zwrot ku nieznanemu. Pragn\u0105 ten \u201el\u0105d\u201d odkrywa\u0107, oswaja\u0107, poznawa\u0107. To tu i teraz czuj\u0105 si\u0119 dyskomfortowo. Dok\u0142adniej: \u015bwiat w dost\u0119pnym, dominuj\u0105cym obrazie jawi si\u0119 jako p\u0142aski, nieciekawy, kultura – konsumpcyjna lub represyjna. Do tego dodajmy egzystencjalne pytania, osobiste problemy, pytania pozostawiane przez oficjalne dyskursy poza swym zasi\u0119giem.  <\/p>\n\n\n\n

I to jest generalnie pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego wybieraj\u0105 si\u0119 w podr\u00f3\u017c. Tak przynajmniej by\u0142o w pierwszej fazie New Age. Gdy \u201enieznane\u201d zosta\u0142o zbyt oswojone, \u0142atwo opisywalne, zbanalizowa\u0142o si\u0119. I zamiast podr\u00f3\u017cy mamy do czynienia raczej z przechadzk\u0105. Przechadza\u0107 si\u0119 po nieznanym mo\u017cna jednak tylko wtedy, gdy co\u015b si\u0119 z owym obcym \u015bwiatem uczyni.<\/p>\n\n\n\n

To nieznane, obce w dyskursie new age\u2019owym traktowane jest, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 terminem C. Levi-Straussa, antropofagicznie. Z. Bauman, kt\u00f3ry ten termin francuskiego antropologa przypomina, t\u0142umaczy: \u201eJe\u015bli pierwsza strategia mia\u0142a na celu pozbycie si\u0119 lub unicestwienie innego [to strategia antropoemiczna \u2013 przyp. autorki], to druga s\u0142u\u017cy\u0142a zawieszeniu lub unicestwieniu inno\u015bci\u201d77<\/a>. Oczywi\u015bcie Wodnik stosuje t\u0119 drug\u0105 strategi\u0119 \u2013 nie bez skutk\u00f3w ubocznych. Zacieranie r\u00f3\u017cnic na korzy\u015b\u0107 postulowanego podobie\u0144stwa, musi prowadzi\u0107 do banalizacji owych rzekomo podobnych, je\u015bli nie takich samych tre\u015bci, figur, symboli…   Czy nieznane jest wtedy rzeczywi\u015bcie nieznane?<\/p>\n\n\n\n

A tajemnica tajemnicza? To strategia oswajania \u201edzikiego\u201d i jednocze\u015bnie podstawa, na kt\u00f3rej ludzie Wodnika bez zmru\u017cenia powiek uznaj\u0105, \u017ce joga, medytacja wcale nie jest obca, \u017ce mo\u017cna na kursie zosta\u0107 szamanem, albo czarownic\u0105. Wch\u0142anianie obco\u015bci wyr\u00f3wnuje r\u00f3\u017cnice \u2013 nagle wszystkie staje si\u0119 swojskie, nasze, zatem – do wzi\u0119cia. Dystynkcja znane\/nieznane traci ostro\u015b\u0107. Z takim oprzyrz\u0105dowaniem \u0142atwiej wyruszy\u0107 w podr\u00f3\u017c. I je\u015bli B. Dobroczy\u0144ski pisze \u201e\u017ce w obr\u0119bie New Age nigdy nie chodzi\u0142o o scalanie i ujednolicanie czegokolwiek, tylko raczej o zachowanie unikatowo\u015bci i podkre\u015blenie r\u00f3\u017cnic\u201d (zgodnie z has\u0142em my\u015bl globalnie, dzia\u0142aj lokalnie)78<\/a>, to mo\u017cna ten s\u0105d przyj\u0105\u0107 chyba wy\u0142\u0105cznie w odniesieniu do I fazy New Age i do jego komunikat\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 z \u201ewysokiej p\u00f3\u0142ki\u201d, w dodatku dotycz\u0105cych innego zespo\u0142u zagadnie\u0144 – troski o \u201eten \u015bwiat\u201d, o zachowanie np. gin\u0105cych kultur, lokalnych spo\u0142eczno\u015bci; w innych za\u015b wymiarach koryfeusze Nowej Ery szukali dla swej metanarracji kosmo- i antropologicznych zbie\u017cno\u015bci i analogii. Innymi s\u0142owy, kategoria r\u00f3\u017cnicy postrzegana jest rozmaicie, zale\u017cnie od aspektu akurat opisywanej rzeczywisto\u015bci. Jednak\u017ce w \u201eni\u017cszych rejestrach\u201d, cho\u0107by w popularnych periodykach, kategoria r\u00f3\u017cnicy jest w odwrocie, na korzy\u015b\u0107 podobie\u0144stwa.       <\/p>\n\n\n\n

Waham si\u0119, czy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jeszcze jeden czynnik, zbyt chyba rzadko b\u0119d\u0105cy przedmiotem rozwa\u017ca\u0144 i przez to \u201enienaukowy\u201d. Chodzi o… nud\u0119. Nuda jako czynnik kulturotw\u00f3rczy – czemu\u017c by nie, zw\u0142aszcza w sytych spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodu?79<\/a> Nuda jest, jak s\u0105dz\u0119, sprawc\u0105 wielu dzia\u0142a\u0144 ludzkich. Nuda, poczucie \u201eczczo\u015bci\u201d \u017cycia i g\u0142\u00f3d tajemnicy. Czy\u017c nie jest to dobry kontekst dla przywo\u0142ania fenomenalnego oddzia\u0142ywania Kodu Leonarda da Vinci<\/em> Dana Browna, kt\u00f3rego przer\u00f3\u017cne odro\u015bla beletrystyczne i pseudonaukowe sta\u0142y si\u0119 ju\u017c odr\u0119bn\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 literatury (tzw. thriller religijny), a przywo\u0142ywani przez nie np. templariusze bohaterami masowej wyobra\u017ani? Tajemnice… Je\u015bli ich brak, mo\u017cna je spreparowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Ludzie New Age te\u017c pragn\u0105 \u2013 paradoksalnie, jak s\u0105dz\u0119 – z jednej strony wyja\u015bnia\u0107 zjawiska spychane przez oficjaln\u0105 nauk\u0119 i religi\u0119 na margines, z drugiej jednak wiele z nich w spos\u00f3b zamierzony otaczaj\u0105 mgie\u0142k\u0105 tajemnicy, uprzednio zreszt\u0105 j\u0105 oswajaj\u0105c (to jest te\u017c kwestia nadu\u017cywania pewnego kodu j\u0119zykowego, o czym jeszcze powiem).<\/p>\n\n\n\n

Ale jak Kod<\/em>… b\u0119d\u0105cy pewnie \u015bwiadectwem g\u0142odu tajemnicy, daje tylko pozorny, jak s\u0105dz\u0119, udzia\u0142 w Tajemnicy, sytuuj\u0105c si\u0119 w p\u0142aszczy\u017anie pop-kultury, a nie powa\u017cnej herezji (Brown to jednak nie Luter), tak te\u017c dzieje si\u0119 cz\u0119stokro\u0107 z peregrynacjami ezoterycznymi – lecz specjalne miejsce dla tych rozwa\u017ca\u0144 znajdzie si\u0119 ju\u017c w nast\u0119pnym rozdziale.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Ci\u0105g dalszy p. New Age i transformacja \u015bwiadomo\u015bci. Rozdz. V<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

*<\/a> Jako \u017ce dwa kolejne rozdzia\u0142y s\u0105 d\u0142u\u017csze ni\u017c poprzednie, zdecydowa\u0142am si\u0119 zastosowa\u0107 \u015br\u00f3dtytu\u0142y. <\/p>\n\n\n\n

1<\/a> Zob. te\u017c: B. P\u0142onka-Syroka, Dwa dyskursy – jedna doktryna. Rozwa\u017cania na marginesie sprawozdania z konferencji naukowej pt. \u201eFenomen Junga\u201d, Warszawa 23-24 lutego 2001, <\/em>\u201eMedycyna Nowo\u017cytna. Studia nad Kultur\u0105 Medyczn\u0105\u201d 2001, t. 8, z 1, s. 205-209.<\/p>\n\n\n\n

2<\/a> A. Kowalczewska, Ezoteryka na sprzeda\u017c, <\/em>Warszawa 2001,s. 57. Interesuj\u0105ce, \u017ce patronem medialnym innej wa\u017cnej pozycji nt. New Age pt. Jednak New Age<\/em>, A. Kubiak, jest rzeczona \u201eWr\u00f3\u017cka\u201d w\u0142a\u015bnie, a tak\u017ce \u201eWegetaria\u0144ski \u015awiat\u201d i wydawnictwo Jacka Santorskiego – wida\u0107 tu ca\u0142e Wodnikowe spektrum.  <\/p>\n\n\n\n

3<\/a> L. Bugajski, To ju\u017c 10 lat<\/em>, \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2005, nr 12, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

4<\/a> R. Marciniak-Kosmowska, \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2002, nr 5, s. 2.<\/p>\n\n\n\n

5<\/a> H. Kara\u015b, Doradcy z poziomu Alfa<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1997\/98, nr 12\/1, s. 23.<\/p>\n\n\n\n

6<\/a> O czym informuje list od redaktora skandynawskiego, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 1, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

7<\/a> Czytelnicy, bywa\u0142o, skar\u017cyli si\u0119 na ten \u201enadmiar\u201d; z wyja\u015bnie\u0144 redaktora polskiego wynika, \u017ce to nie polska redakcja odpowiada\u0142a za stron\u0119 ilustracyjn\u0105 (ostateczny sk\u0142ad i druk mia\u0142 miejsce w Norwegii i Danii).<\/p>\n\n\n\n

8<\/a> Co mo\u017cna widzie\u0107 jako jeden z przejaw\u00f3w sensualizmu naiwnego (wizerunek dzia\u0142a jak \u201erzecz\u201d przedstawiona). Charakterystycznym przyk\u0142adem dla episteme wodnikowego jest \u201eplastyczne\u201d przes\u0142anie na nowe czasy – tzw. odczyt transferu mandali (wskazuj\u0105cy na przej\u015bcie od do – niewiedza\/wiedza, emocje\/moc i zr\u00f3wnowa\u017cenie przeciwie\u0144stw – Duch\/ Materia, nauka\/do\u015bwiadczenie). Zadanie dla cz\u0142owieka to pozwoli\u0107 dzia\u0142a\u0107 boskiemu \u015bwiat\u0142u \u015bwiadomo\u015bci w umy\u015ble i odszukanie w\u0142asnej Duszy. Po tej enuncjacji pojawia si\u0119 zalecenie, by mandal\u0119 wyci\u0105\u0107 i oprawi\u0107 w domu lub pracy. \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr 3, s. 9.<\/p>\n\n\n\n

9<\/a> R. Waschko, Jak zarobi\u0107 na New Age<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 9, s. 8-10.<\/p>\n\n\n\n

10<\/a> Pomi\u0119dzy Arymanem a Lucyferem. Blaski i cienie New Age, <\/em>\u201eCzwarty Wymiar\u201d 1996, nr 12, s. 8-10.<\/p>\n\n\n\n

11<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 11, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

12<\/a> \u201eCzwarty Wymiar 1996, nr 12, s. 3.<\/p>\n\n\n\n

13<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 6, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

14<\/a> P. Kuncewiecz, Czy Wodnik to New Age?<\/em>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 6, s. 37-38.<\/p>\n\n\n\n

15<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1992, nr 1, s. 48.<\/p>\n\n\n\n

16<\/a> L. Matela, Magia Findhorn – centrum Nowej Ery<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1992, nr 11, s. 2-5.<\/p>\n\n\n\n

17<\/a> M. Boryna, Magia muzyki New Age<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d1993, nr 8, s. 29. Muzyka ma pom\u00f3c odnale\u017a\u0107 wewn\u0119trzn\u0105 harmoni\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 sprosta\u0107 wyzwaniom Nowego Wieku. Autor pisze te\u017c o uciekaniu przez wydawc\u00f3w od etykietki New Age. W Polsce tak\u017ce unika si\u0119 tej nazwy, ale jest firma wydaj\u0105ca muzyk\u0119 new age\u2019ow\u0105 – toru\u0144ska Ananda Music. Sztuce Nowej Ery po\u015bwi\u0119ca rozdzia\u0142 w swojej ksi\u0105\u017cce Jednak New Age<\/em> A. Kubiak.<\/p>\n\n\n\n

18<\/a> L. Zeitman, Na progu Ery Wodnika<\/em> (korespondencja w\u0142asna z Danii), \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 9, s. 20-21.<\/p>\n\n\n\n

19<\/a> A. D\u0105browska, O w\u0119dr\u00f3wce dusz i nie tylko<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 1, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

20<\/a> \u201eNie z tej  Ziemi\u201d 1993, nr 12, s. 20. Poniewa\u017c za\u0142o\u017cenie o sta\u0142ym doskonaleniu k\u0142\u00f3ci si\u0119 z hipotez\u0105 jednego \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n

21<\/a> A. Donimirski, Prawo karmy \u2013 prawo przyczyny i skutku<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201c 1994, nr 9, s. 23.<\/p>\n\n\n\n

22<\/a> J. B\u0105bel, Reinkarnacja \u2013 gdzie, sk\u0105d i dlaczego?, <\/em>\u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 5, s. 9. (I kolejne numery). W dalszych odcinkach autor pisze o Egipcie i Grecji, orfikach i prefilozofach oraz ich pogl\u0105dach  na dusz\u0119 i metampsychoz\u0119. Dr Jerzy B\u0105bel jest, moim zdaniem (oczywi\u015bcie nie mam pewno\u015bci czy on sam przysta\u0142by na tak\u0105 klasyfikacj\u0119 jego osoby), jednym z niezbyt licznych reprezentant\u00f3w \u201ewysokiego\u201d New Age; obecnie zwi\u0105zany jest z pismem \u201eALBO-albo\u201d.<\/p>\n\n\n\n

23<\/a> M. Kalmus, Prze\u017cycie bezpo\u015brednie a naukowe poznanie<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 7, s. 8-10. Jak mo\u017cna si\u0119 zorientowa\u0107 zg\u0142\u0119biaj\u0105c jego teksty, Kalmus jest szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zany z buddyzmem tybeta\u0144skim.<\/p>\n\n\n\n

24<\/a> Ten\u017ce, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 7, s. 32-34.<\/p>\n\n\n\n

25<\/a>  Ten\u017ce, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 8, s. 35-37.<\/p>\n\n\n\n

26<\/a> A. W\u00f3jcikiewicz, Nauka, \u015bwiadomo\u015b\u0107 i kosmos, <\/em>\u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 8, s. 60.<\/p>\n\n\n\n

27<\/a> Np. niewyt\u0142umaczalne zachowania zwierz\u0105t, kt\u00f3re mo\u017cna widzie\u0107 jako przejaw istnienia subtelnego wzorca, nie kodowanego w DNA. Wida\u0107 tu inspiracj\u0119 koncepcj\u0105 p\u00f3l morfogenetycznych Scheldrake\u2019a. W numerach \u201eNztZ\u201d z 1994 r.<\/p>\n\n\n\n

28<\/a> Zob. \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1995, nr 3, s. 32-34.<\/p>\n\n\n\n

29<\/a> M. B\u0142aszczyszyn, Zdrowie doskona\u0142e<\/em>, \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1996, nr 6, s. 44.<\/p>\n\n\n\n

30<\/a> J. Piernikarska-Cichocka, Holistyczna terapia przysz\u0142o\u015bci,<\/em> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 7, s. 18.<\/p>\n\n\n\n

31<\/a> Ibidem, s. 19. Autorka jest psychotronikiem, zajmuje si\u0119 rolnictwem biodynamicznym wedle metody Steinera, stosuje medytacje (bywa\u0142a w indyjskich a\u015bramach) – tak\u017ce o niej mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce jest przedstawicielk\u0105 polskiego New Age.<\/p>\n\n\n\n

32<\/a> Zob. \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2000, nr 11, s. 43. Taki spos\u00f3b pojmowania relacji choroba-\u015bwiadomo\u015b\u0107 jest jednym z punkt\u00f3w niezgody mi\u0119dzy New Age a np. psychologi\u0105 transpersonaln\u0105 (zob. np. K. Wilber, \u015amiertelni, nie\u015bmiertelni<\/em>, Warszawa 1995).<\/p>\n\n\n\n

Dodam, \u017ce pracownicy redakcji pism zwracaj\u0105 uwag\u0119 (ma to miejsce szczeg\u00f3lnie w pierwszej fazie istnienia \u201eNztZ\u201d), by nie separowa\u0107 medycyny alternatywnej od klinicznej, propaguj\u0105c raczej wzorzec wsp\u00f3\u0142pracy i dope\u0142nianie jednej przez drug\u0105.<\/p>\n\n\n\n

33<\/a> Zdarza\u0142y si\u0119 umieszczane pod tekstem informacje, np. gdzie mo\u017cna kupi\u0107 za granic\u0105 opisywan\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, albo autor lub redakcja zamieszczali numer telefonu, czy adres, gdzie o opisywanym zjawisku mo\u017cna by\u0142o dowiedzie\u0107 si\u0119 wi\u0119cej. Sporadycznie pojawia\u0142y si\u0119 anonse powiadamiaj\u0105ce np. gdzie mo\u017cna wykona\u0107 profesjonalny horoskop.<\/p>\n\n\n\n

34<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 8, s. 3.<\/p>\n\n\n\n

35<\/a>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 1, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

36<\/a>  A. Kubiak, Jednak New Age, <\/em>Warszawa 2006, s. 143-162.<\/p>\n\n\n\n

37<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 1, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

38<\/a> Cyt. za: W. Burszta, R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i to\u017csamo\u015b\u0107. Antropologia jako  kulturowa refleksyjno\u015b\u0107, <\/em>Pozna\u0144 2004,s. 37. <\/p>\n\n\n\n

39<\/a> Pomijam generalnie listy z k\u0142opotami typu nadwaga, a tak\u017ce odnosz\u0105ce si\u0119 do konkretnych artyku\u0142\u00f3w, czy pro\u015bby ludzi chorych o pomoc, itp. Tak\u017ce te, w kt\u00f3rych czytelnicy opowiadaj\u0105 np. erotyczne sny, prosz\u0105c o wyja\u015bnienie, interesuj\u0105 ich te\u017c a to zjawiska magiczne, a to przydarzaj\u0105ce im niewyt\u0142umaczalne zdarzenia (najcz\u0119\u015bciej zreszt\u0105 wyt\u0142umaczalne, nawet przez redaktora odpowiedzialnego za kontakty z czytelnikami). Ilo\u015b\u0107 nonsens\u00f3w musia\u0142a by\u0107 pora\u017caj\u0105ca. Zajmuj\u0105 mnie tylko takie tematy, kt\u00f3re podj\u0119\u0142a redakcja \u2013 bo to \u015bwiadczy o kreowaniu postaw po\u017c\u0105danych. S\u0105 i rubryki – odpowiedzi na listy poszczeg\u00f3lnych autor\u00f3w, je\u015bli si\u0119 zgodz\u0105 i je\u015bli oczywi\u015bcie wywo\u0142ali du\u017cy rezonans. Nadmieni\u0119 jeszcze, \u017ce w ko\u0144cowej partii periodyku, w Czytelnicy pisz\u0105<\/em> niekiedy zamieszczane s\u0105 do\u015b\u0107 obszerne polemiki.<\/p>\n\n\n\n

40<\/a>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 1, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

41<\/a>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 8, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

42<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 9, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

43<\/a>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1991, nr 3, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

44<\/a>  \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 8, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

45<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1992, nr 12, s, 11.<\/p>\n\n\n\n

46<\/a> Ibidem, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

47<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 5, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

48<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 10, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

49<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1995, nr 10, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

50<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 12, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

51<\/a> Ibidem.<\/p>\n\n\n\n

52<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 9, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

53<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 9, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

54<\/a> Rzadziej bywa, \u017ce sami czytelnicy przestrzegaj\u0105 np. przed praktykami jogicznymi, kt\u00f3re samodzielnie, pod wp\u0142ywem lektur podejmowane, bez obeznanych w tym praktyk\u00f3w, mog\u0119 by\u0107 niebezpieczne.<\/p>\n\n\n\n

55<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 2, s. 27.<\/p>\n\n\n\n

56<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 8, s. 3. I przypomnienie, ze w stopce redakcyjnej widnieje komunikat, \u017ce redakcja nie identyfikuje si\u0119 ze wszystkimi pogl\u0105dami publikowanymi.<\/p>\n\n\n\n

57<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1993, nr 11, s. 12.<\/p>\n\n\n\n

58<\/a> Wi\u0119ksze te\u017c b\u0119dzie rozumienie siebie i innych, spok\u00f3j wewn\u0119trzny. \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1995, nr 10, s. 7.<\/p>\n\n\n\n

59<\/a> \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 4, s. 11.<\/p>\n\n\n\n

60<\/a> Tekst napisany a propos<\/em> entuzjastki  zen, kt\u00f3ra znalaz\u0142a si\u0119 w szpitalu psychiatrycznym. \u201eNie z tej Ziemi\u201d 1994, nr 12, s. 58. Tekst ten i wiele innych odredakcyjnych przynajmniej cz\u0119\u015bciowo wyja\u015bniaj\u0105 dlaczego niekt\u00f3re duchowe techniki traktowane s\u0105 ogl\u0119dnie, a proponowane s\u0105 raczej takie, kt\u00f3re nie mog\u0105 uczyni\u0107 psychicznej krzywdy – to mo\u017ce by\u0107 wyraz odpowiedzialno\u015bci redakcji, a nie \u201ep\u0142ytkiej duchowo\u015bci\u201d. <\/p>\n\n\n\n

61<\/a> \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr 1, s. 4. Pomijam okres \u201egda\u0144ski\u201d, z powod\u00f3w wy\u017cej nadmienianych (zmiana orientacji \u015bwiatopogl\u0105dowej). Kr\u00f3tko mo\u017cna powiedzie\u0107: rubryka kontaktowa z czytelnikami nazywa si\u0119 Mi\u0119dzy nami<\/em>  (w podpisie redaktora widnieje tylko imi\u0119, Aleksandra). Jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107 tutaj tak\u017ce wida\u0107 zmian\u0119, i tak na pytania dotycz\u0105ce zjawisk paranormalnych odpowiedzi\u0105 jest deprecjacja, niewiara, albo \u201epsychologizowanie\u201d, przekonuje si\u0119 czytelnik\u00f3w, \u017ce spok\u00f3j ducha niesie wy\u0142\u0105cznie modlitwa itd.<\/p>\n\n\n\n

62<\/a>  \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2002, nr 1, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

63<\/a>  Nast\u0119puje te\u017c krytyka konsumpcyjnego stylu \u017cycia, co wobec konsumpcyjnej ezoteryki mo\u017ce nieco dziwi\u0107…. \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2000, nr 12, s. 2.<\/p>\n\n\n\n

64<\/a> \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2002, nr 2, s. 4.<\/p>\n\n\n\n

65<\/a>  \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr  8, s. 10.<\/p>\n\n\n\n

66<\/a>  \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2002, nr 5, s. 14.<\/p>\n\n\n\n

67<\/a>  \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr 7, s. 15.<\/p>\n\n\n\n

68<\/a> Przy okazji warto wspomnie\u0107 o numerze \u201eNomosu\u201d po\u015bwi\u0119conym w ca\u0142o\u015bci temu zagadnieniu. \u201eNomos. Kwartalnik Religioznawczy\u201d 2003, nr 43\/44.<\/p>\n\n\n\n

69<\/a> \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr 10, s. 10. Wci\u0105\u017c jeszcze zdarza si\u0119 potrzeba ambitniejszych tre\u015bci, oto w tym samym numerze kto\u015b prosi o teksty na temat antropologii filozoficznej (a kto\u015b inny powiada, \u017ce interesuje si\u0119 pismem, ze wzgl\u0119du na to, \u017ce m\u00f3wi si\u0119 tu o pot\u0119dze \u015bwiadomo\u015bci jako mocy kszta\u0142tuj\u0105cej nasze \u017cycie).   <\/p>\n\n\n\n

70<\/a> \u201eCzwarty Wymiar\u201d 2001, nr  3, s, 2.<\/p>\n\n\n\n

71<\/a> Rozwa\u017cania Burszty odnosz\u0105 si\u0119, co prawda, do kultury wsp\u00f3\u0142czesnej w og\u00f3le i do kultury popularnej, ale new age\u2019owe tre\u015bci na \u0142amach popularnych pism wpisuj\u0105 si\u0119 tu, wed\u0142ug mnie, znakomicie. W. Burszta, op. cit., <\/em>s. 89.  Zob. te\u017c np. wywiad z Mari\u0105 Janion w \u201eGazecie
Wyborczej\u201d 2006, nr 123, s. 18-19, kt\u00f3ra przywo\u0142uje ksi\u0105\u017ck\u0119 Benedict Anderson pt. Wsp\u00f3lnoty wyobra\u017cone<\/em> i powiada jej s\u0142owami: \u201eCzytanie gazet, jak twierdzi Anderson, w zasadniczy spos\u00f3b tworzy ow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 wyobra\u017con\u0105. Gazeta i jej czytelnicy, kt\u00f3rych nie znam, ale kt\u00f3rych sobie wyobra\u017cam, sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na t\u0119 wsp\u00f3lnot\u0119\u201d (ibidem, s. 18). C\u00f3\u017c dopiero, gdy dotyczy to tak specyficznego periodyku jak \u201eNztZ\u201d lub \u201eCzW\u201d.  <\/p>\n\n\n\n

72<\/a> Ibidem, s. 102.<\/p>\n\n\n\n

73<\/a> Ibidem, s. 114.<\/p>\n\n\n\n

74<\/a> Inna sprawa to rozumienie prawdy \u2013 w ko\u0144cu to poj\u0119cie nie funkcjonuje tylko w znaczeniu filozoficznym \u2013 jako adekwatno\u015b\u0107, ale zasadnie mo\u017cna powiada\u0107 o prawdzie mitu albo dzie\u0142a literackiego.<\/p>\n\n\n\n

75<\/a> J. Tokarska-Bakir, Obraz osobliwy, hermeneutyczna lektura \u017ar\u00f3de\u0142 etnograficznych<\/em>, Krak\u00f3w 2000,<\/em> s. 19 i n.<\/p>\n\n\n\n

76<\/a> W. Burszta, op. cit., <\/em>s. 68.<\/p>\n\n\n\n

77<\/a> Z. Bauman, P\u0142ynna nowoczesno\u015b\u0107, <\/em>Krak\u00f3w 2006,s. 157.<\/p>\n\n\n\n

78<\/a> B. Dobroczy\u0144ski, III Rzesza popkultury i inne stany<\/em>, Krak\u00f3w 2004, s. 79.<\/p>\n\n\n\n

79<\/a> J. White w swoim \u015awicie Ery Wodnika<\/em> zwraca\u0142 uwag\u0119, \u017ce New Age musia\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 w takiej spo\u0142eczno\u015bci, gdzie podstawowe potrzeby s\u0105 ju\u017c zaspokojone.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 Rozdzia\u0142 IV. New age\u2019owe uniwersum w pismach \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwarty Wymiar\u201d* Tekst poni\u017cszy jest fragmentem wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, ksi\u0105\u017cki wydanej na podstawie pracy napisanej w ramach studi\u00f3w \u2013 Etnologia i Antropologia Kulturowa U. Wroc.: Joanna \u017bak-Bucholc, Przemieni\u0107 \u015bwiat i siebie. New Age i transformacja \u015bwiadomo\u015bci w \u201eNie z tej Ziemi\u201d i \u201eCzwartym Wymiarze\u201d, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2210,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2223","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-new-age"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2223","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2223"}],"version-history":[{"count":30,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2223\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3442,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2223\/revisions\/3442"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2223"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2223"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2223"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}