{"id":2356,"date":"2021-07-31T13:06:40","date_gmt":"2021-07-31T11:06:40","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=2356"},"modified":"2021-08-03T21:48:17","modified_gmt":"2021-08-03T19:48:17","slug":"cywilizacja-doliny-indusu-czesc-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=2356","title":{"rendered":"Cywilizacja Doliny Indusu. Cz\u0119\u015b\u0107 II"},"content":{"rendered":"\n
Cz\u0119\u015b\u0107 II. Miasta cywilizacji Indusu w opowie\u015bciach mitycznych<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Motyw Tripuri<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mitem zawieraj\u0105cym zapewne echa walk o opanowanie ziem nale\u017c\u0105cych do ludu kultury Indusu jest opowie\u015b\u0107 o zburzeniu Tripuri<\/strong> \u2013 pot\u0119\u017cnego miasta asur\u00f3w<\/em>. Zanim przejdziemy do streszczenia tej konkretnej opowie\u015bci, dodajmy, \u017ce w indyjskiej mitologii rozrzuconych wzmianek o wielkich miastach zachowa\u0142o si\u0119 wi\u0119cej i najpewniej jest to \u015blad po niezwyk\u0142ych miastach kultury Indusu. Na przyk\u0142ad ta: istnia\u0142o pi\u0119kne miasto zbudowane na platformie pomi\u0119dzy niebem i ziemi\u0105, zwane Saubha. <\/strong>Jego kr\u00f3lem by\u0142 Hari\u015b\u0107andra (\u201e\u0107andra\u201d znaczy \u201eksi\u0119\u017cyc\u201d). Kr\u00f3l pochodzi\u0142 z dynastii s\u0142onecznej (Hari mo\u017ce znaczy\u0107 \u201es\u0142o\u0144ce\u201d), by\u0142 synem Trisanku, a ojcem Ruhidasy (por. cz\u0142on dasa<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Inne nazwy miasta to Tranga i Dhapura. S\u0105 wersje mitu, \u017ce niezwyk\u0142e miasto unosi si\u0119 na brzegu oceanu na zachodnim <\/strong>wybrze\u017cu i nale\u017cy do dajt\u00f3w<\/em>. <\/strong>Czy to jakie\u015b echo miast \u201ena platformach\u201d cywilizacji Indusu? Cytadele budowano na platformach po zachodniej stronie…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142a il. nie ustalono<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

A teraz wracamy do w\u0105tku miasta Tripuri<\/strong>. W dawnych czasach \u017cy\u0142 asura Majja, syn Wipra\u0107ittiego, w\u0142adcy danaw\u00f3w<\/em>. By\u0142 czarodziejem, a tak\u017ce architektem<\/strong>. By\u0142 te\u017c ojcem \u017cony Rawany (por. wy\u017cej, w\u0105tek rakszasowy). Powiada si\u0119, \u017ce \u017cy\u0142 w g\u00f3rach Dewagiri i zbudowa\u0142 pa\u0142ac o stu komnatach.<\/p>\n\n\n\n

Gr\u00f3d Tripuri o potr\u00f3jnych murach m\u00f3g\u0142 zdoby\u0107 tylko \u015aiwa i to te\u017c tylko specjalnym sposobem – jednym jedynym strza\u0142em z \u0142uku, kt\u00f3ry sprawi, \u017ce gr\u00f3d rozsypie si\u0119 w py\u0142. Oto kr\u00f3tki opis grodu asur\u00f3w: pierwsze umocnienie z \u017celaza <\/strong>wkopane z ziemi\u0119, drugie ze srebra <\/strong>ponad pierwszym, z\u0142ote <\/strong>wznosz\u0105ce si\u0119 najwy\u017cej. U wszystkich bram sta\u0142y stra\u017ce. Wzd\u0142u\u017c drogi prowadz\u0105cej do z\u0142otej twierdzy sta\u0142y naczynia z winem i kwiatami. By\u0142y tu pa\u0142ace i \u015bwi\u0105tynie, wytyczono drogi po\u0142\u0105czone z placami, w mie\u015bcie nie brakowa\u0142o gaj\u00f3w i sad\u00f3w oraz wodnych zbiornik\u00f3w z drzewami wok\u00f3\u0142. Pachnia\u0142o kwiatami i kadzid\u0142em ofiarnym. Mieszkali tu danawowie i dajtowie<\/em>, wystrojeni w pi\u0119kne szaty i bi\u017cuteri\u0119, a ich dni by\u0142y pe\u0142ne rado\u015bci. Noc\u0105 palono lampy i s\u0142uchano pie\u015bni i muzyki.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, mieszka\u0144cy zacz\u0119li dopuszcza\u0107 do tego, by zaw\u0142adn\u0119\u0142a nimi nienawi\u015b\u0107, nieufno\u015b\u0107, k\u0142\u00f3tnie. Zacz\u0119li gn\u0119bi\u0107 te\u017c niebian. Bogowie pocz\u0119li organizowa\u0107 wyprawy przeciw nim. Taraka<\/strong> (por. wy\u017cej, w\u00f3dz asur\u00f3w) u\u017cywa\u0142 swej magicznej i czarnoksi\u0119skiej mocy w walce z bogami, ale te\u017c w\u0142a\u015bnie jego sztuka magiczna powo\u0142a\u0142a do istnienia basen<\/strong>, d\u0142ugi na 16 i szeroki na 8 jad\u017can<\/em>, otoczony kamieniami, do kt\u00f3rego prowadzi\u0142y szerokie schody, a na wodach unosi\u0142y si\u0119 lotosy<\/strong>, za\u015b ponad nimi \u2013 pi\u0119kne ptaki. Trudno w tym momencie nie przypomnie\u0107 sobie odkrytego przez archeolog\u00f3w wielkiego basenu z Mohend\u017co Daro!<\/strong> W micie, w tym w\u0142a\u015bnie basenie Majja zanurza\u0142 martwych wojownik\u00f3w, by ci odzyskali \u017cycie. To ewidentny trop prowadz\u0105cy ku mitologemowi wody \u017cycia (Wisznu zamieniony w byka wypi\u0142 ca\u0142\u0105 wod\u0119 z cudownego basenu).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Za: P. Clarke, Religie \u015bwiata<\/strong><\/em>, s. 129<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Taraka moc\u0105 magii sprawia\u0142, \u017ce Tripuri pogr\u0105\u017ca\u0142a si\u0119 w wodach oceanu, po to, by uj\u015b\u0107 przed oczami wrogich bog\u00f3w, ale wy\u0142ania\u0142a si\u0119 znowu. Taraka wiedzia\u0142, \u017ce kiedy gwiazdozbi\u00f3r Puszja (cz\u0119\u015bciowo odpowiada Rakowi), s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc stan\u0105 na jednej linii z ich miastem, wtedy wszyscy mieszka\u0144cy i miasto zgin\u0105 od strza\u0142y \u015aiwy. Kiedy s\u0142o\u0144ce dotkn\u0119\u0142o wierzcho\u0142ka Nem twierdz\u0119 znowu zaatakowali bogowie, \u015aiwa wypu\u015bci\u0142 strza\u0142\u0119, i miasto uderzone jak gromem zapad\u0142o si\u0119 w oceanie… Ocala\u0142 tylko Majja i osiad\u0142 na kra\u0144cach wszech\u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Mowa jest tu zatem o mie\u015bcie pogr\u0105\u017caj\u0105cym si\u0119 w mrokach oceanu. Taka indyjska Atlantyda…<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, nie tak dawno indyjscy archeologowie odkryli u wybrze\u017cy cypla nad brzegiem wsp\u00f3\u0142czesnej Dwaraki <\/strong>(p\u00f3\u0142n.- zach. Indie) pozosta\u0142o\u015bci wspania\u0142ego grodu (a mo\u017ce nawet kilku), kt\u00f3rego okres powstania okre\u015blili na czas rozkwitu cywilizacji Harappy, a jego zag\u0142ad\u0119 na czas 1500-1300 p.n.e. (ekspedycja S.R. Rao).<\/p>\n\n\n\n

Daksza i gwiazdozbi\u00f3r Mrigasirsza<\/u><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Jednym z najciekawszych postaci mitologii indyjskiej i jednocze\u015bnie sprawiaj\u0105cych wra\u017cenia jednej z najstarszych jest Daksza. Istnieje mit o ofierze Dakszy<\/strong>, kt\u00f3ra mia\u0142a dokona\u0107 si\u0119 u schy\u0142ku Z\u0142otego Wieku. Nie wnikaj\u0105c szczeg\u00f3lnie g\u0142\u0119boko w charakterystyk\u0119 tej postaci, kt\u00f3ra jest do\u015b\u0107 z\u0142o\u017cona, skupimy si\u0119 tylko na kilku jej cechach. Oto Daksza zwany jest W\u0142adc\u0105 Stworze\u0144<\/strong>. Ale jest te\u017c ofiarnikiem. B\u00f3g Rudra nie zaproszony na uroczysto\u015b\u0107 ofiarn\u0105 odprawian\u0105 przez Daksz\u0119 zastrzeli\u0142 z \u0142uku ofiar\u0119, kt\u00f3ra zamieni\u0142a si\u0119 w antylop\u0119 <\/strong>i wznios\u0142a si\u0119 do gwiazd<\/strong>, staj\u0105c si\u0119 gwiazdozbiorem o nazwie G\u0142owa<\/strong> Antylopy<\/strong> \u2013 Mrigasirsza. Gwiazdozbi\u00f3r odpowiada cz\u0119\u015bciowo Orionowi<\/strong> i sk\u0142ada si\u0119 z trzech<\/strong> gwiazd. Jak stary to mit? Ot\u00f3\u017c w\u015br\u00f3d znalezisk z doliny Indusu znajduje si\u0119 pewna tabliczka z Mohend\u017co Daro, na kt\u00f3rej widnieje antylopa o trzech g\u0142owach! <\/strong>(wspomnia\u0142am o tym wy\u017cej).To nie mo\u017ce by\u0107 przypadek. Mamy wi\u0119c tu przyk\u0142ad wykorzystywania bardzo archaicznych w\u0105tk\u00f3w i obudowywania ich nowymi (?) postaciami i wydarzeniami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

W jednej z wersji mitu Rudra \u015bci\u0105\u0142 g\u0142ow\u0119 Dakszy, a potem, gdy gniew jego min\u0105\u0142 przyprawiono temu ostatniemu g\u0142ow\u0119 koz\u0142a<\/strong>. Czy istnieje tu jaki\u015b zwi\u0105zek z przedstawieniem sumeryjskiego Enkiego, nieraz widzianego z g\u0142ow\u0105 koz\u0142a czy kozioro\u017cca, kt\u00f3rym to kszta\u0142tem w Mezopotamii obdarzono jeden ze znak\u00f3w Zodiaku? A mo\u017ce z innymi mitologicznymi postaciami o ciele cz\u0142owieka i g\u0142owie koz\u0142a….<\/p>\n\n\n\n

W jeszcze innej wersji Daksza mia\u0142 c\u00f3rk\u0119 o imieniu Rohini (tak zwano gwiazdozbi\u00f3r Byka, \u201eRohini\u201d znaczy \u201eCzerwona krowa\u201d), kt\u00f3ra przybra\u0142a posta\u0107 antylopy<\/strong>, za\u015b Daksza chc\u0105c j\u0105 posi\u0105\u015b\u0107, przybra\u0142 posta\u0107 koz\u0142a \u2013 w\u0142a\u015bnie za to ukara\u0142 go Rudra i w nagrod\u0119 otrzyma\u0142 od bog\u00f3w panowanie nad zwierz\u0119tami i byd\u0142em; s\u0105 te\u017c wersje, \u017ce Rudra jest w\u0142a\u015bnie owocem tego kazirodczego zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n

Wygl\u0105da to na \u201ewyszukanie winy\u201d poprzedniego b\u00f3stwa, by odebra\u0107 mu kompetencje na korzy\u0107 nowego, przejmuj\u0105cego jego cechy \u2013 prawdopodobnie w\u0142a\u015bnie Daksza by\u0142 wcze\u015bniejszym b\u00f3stwem typu Pan Zwierz\u0105t<\/strong>. Wszak jeszcze wci\u0105\u017c widziany jest w mitach Indii jako Pan Stworze\u0144<\/strong>. Takie b\u00f3stwo niew\u0105tpliwie istnia\u0142o w systemie wierze\u0144 ludzi cywilizacji Indusu<\/strong>, o czym \u201em\u00f3wi\u0105\u201d nam tabliczki. Daksza by\u0142by bogiem Doliny Indusu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Znamienne przy tym, \u017ce w literaturze indyjskiej wyst\u0119puje podzia\u0142 kraju na p\u00f3\u0142noc zwan\u0105 Arjawartha<\/strong> oraz po\u0142udnie nazwane Daksz<\/strong>inapatha. A w\u0142a\u015bnie na po\u0142udniu i zachodzie Indie zachowa\u0142o si\u0119 najwi\u0119cej z tradycji harappa\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wielu badaczy wskazuje raczej na \u015aiw\u0119 lub Rudr\u0119 (to w\u0142a\u015bciwie jedn\u0105 z postaci \u015aiwy).<\/p>\n\n\n\n

Wiele jest wszak tabliczek z doliny Indusu, na kt\u00f3rych widnieje posta\u0107 b\u00f3stwa nierzadko w pozycji, kt\u00f3r\u0105 nazwano pozycj\u0105 lotosu, tak potem charakterystycznej w\u0142a\u015bnie dla \u015aiwy jako Mahajogina; w literaturze przedmiotu owa posta\u0107 zwana jest Proto\u015biwa. Moim zdaniem jedno nie wyklucza drugiego, zar\u00f3wno \u015aiwa-Rudra, jak Daksza mog\u0105 wywodzi\u0107 si\u0119 z tradycji si\u0119gaj\u0105cej III tys. p.n.e. i kultury Indusu, pe\u0142ni\u0105c tam zr\u00f3\u017cnicowane funkcje, albo stanowi\u0105c jedno b\u00f3stwo w r\u00f3\u017cnych aspektach (Pan Zwierz\u0105t). Rudra ma niew\u0105tpliwie cechy archaiczne. Przedstawiany bywa\u0142 jako posta\u0107 z rogami na g\u0142owie, co jest wszak nieobce kulturze Indusu (por. wy\u017cej), tak\u017ce jako b\u00f3stwo z rogami, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi wida\u0107 ro\u015blin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015aiwa. Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jego potomstwo to rudrowie \u2013 w\u0119\u017copodobni, co wskazuje na archaiczn\u0105 proweniencj\u0119, oraz marutowie (by\u0142o ich po trzykro\u0107 7, a jak wiadomo to liczba obarczona jest sakralnymi konotacjami, tak\u017ce w kulturze Indusu) o cechach demon\u00f3w burzy. Rudra sp\u0142odzi\u0142 ich jako Byk z Ziemi\u0105 w postaci \u0142aciatej krowy.<\/p>\n\n\n\n

Ale wiele cech b\u00f3stwa harappa\u0144skiego ma niew\u0105tpliwie \u015aiwa w aspekcie zwanym Pa\u015bupati \u2013 Pan Byd\u0142a. To b\u00f3stwo p\u0142odno\u015bci. Na niekt\u00f3rych tabliczkach z kultury Harappy w przedstawieniach b\u00f3stwo wida\u0107 po obu stronach twarzy wypuk\u0142o\u015bci, kt\u00f3re mo\u017cna interpretowa\u0107 jako zaznaczenie drugiej i trzeciej twarzy. Do dzi\u015b \u015aiwa \u2013 Pan Zwierz\u0105t posiada trzy oblicza… Ale \u201epasu\u201d to nie tylko \u201ebyd\u0142o\u201d, ale te\u017c \u201edusza\u201d. Mog\u0142oby to wskazywa\u0107 na to, \u017ce jak wiele b\u00f3stw p\u0142odno\u015bci harappa\u0144ski b\u00f3g (jak potem \u015aiwa) odpowiada te\u017c za sfer\u0119 po\u015bmiertn\u0105, duchow\u0105. Jest panem dusz, w\u0142adc\u0105 zmar\u0142ych, jak egipski Ozyrys.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/u><\/strong><\/h3>\n\n\n\n

To co powiedziano wy\u017cej, to zaledwie u\u0142amek tego, co mo\u017cna opowiedzie\u0107 o kulturze Indusu i jego zwi\u0105zkach z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 kultur\u0105 subkontynentu indyjskiego. Zrozumie\u0144 Indii bowiem nie spos\u00f3b, opieraj\u0105c si\u0119 tylko na tradycji wedyjskiej, tej, kt\u00f3r\u0105 przynie\u015bli Ariowie. Poczynaj\u0105c od niekt\u00f3rych urz\u0105dze\u0144 technicznych i tradycji urbanistycznych, po wierzenia i rytua\u0142y, Indie wiele zawdzi\u0119czaj\u0105 ludom, kt\u00f3re stworzy\u0142y cywilizacj\u0119 Indusu, w latach, gdy w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata kwit\u0142 Egipt, Sumer, minojska Kreta… Jaki lud stworzy\u0142 t\u0119 protohindusk\u0105 cywilizacj\u0119? Nie by\u0142 to zapewne jeden lud, lecz wiele, w\u0142\u0105czanych stopniowo w proces cywilizacyjny tocz\u0105cy si\u0119 przez setki lat u brzeg\u00f3w wielkich rzek. W szcz\u0105tkach kostnych z miast Harappy, Mohend\u017co Daro i innych odkryto czaszki typu \u015br\u00f3dziemnomorskiego, niewiele typu kaukaskiego, mo\u017ce najwa\u017cniejszy by\u0142 substrat drawidyjski. Protodrawidyjski mo\u017ce stanowi\u0142 podstaw\u0119 j\u0119zyka, jakim pos\u0142ugiwali si\u0119 mieszka\u0144cy miast \u201ena platformach\u201d. Wa\u017cniejsze jeszcze od tego rodzaju docieka\u0144 wydaje si\u0119 uwzgl\u0119dnienie dziedzictwa kulturowego. Wysoka pozycja Wielkich Bogi\u0144, kulty zwi\u0105zane z epifani\u0105 \u201eprzyrodnicz\u0105\u201d (\u015bwi\u0119te gaje, drzewa, \u017ar\u00f3d\u0142a), \u015bwi\u0119ta w\u0142adza kr\u00f3la-kap\u0142ana, mitologia zwi\u0105zana z nocnym niebem, gwiazdami i systemem parazodiakalnym, pewnie te\u017c swoi\u015bcie indyjskie elementy prajogi, a nawet takie pojedyncze motywy, jak kwiat lotosu (zwi\u0105zany z mitycznymi Prawodami), swastyka (element solarny), czy uk\u0142ady mandaliczne \u0142\u0105cz\u0105 Indie z innymi centrami cywilizacyjnymi g\u0142\u0119bokiej staro\u017cytno\u015bci, a zarazem stanowi\u0105 jej w\u0142asne, wci\u0105\u017c \u017cywe dziedzictwo. W niniejszym tek\u015bcie mog\u0142am poruszy\u0107 zaledwie kilka zagadnie\u0144 tej wielkiej kwestii \u201ed\u0142ugiego trwania\u201d, staraj\u0105c si\u0119 tak dobiera\u0107 materia\u0142, by jak najbli\u017cej \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z konkretnymi znaleziskami z miast prastarych Indii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
S\u0142ynna figurka kap\u0142ana z cywilizacji Indusu. Fot. strona internetowa (p. przypis 9). <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W trakcie kszta\u0142towania si\u0119 religii hinduistycznej przenika\u0142o do niej wiele wierze\u0144 ludowych tych lud\u00f3w, kt\u00f3re zamieszkiwa\u0142y Indie zanim przybyli Indoariowie (ok. po\u0142owy II tys. p.n.e.). To one w\u0142a\u015bnie czci\u0142y liczne boginie, kt\u00f3rych kult si\u0119ga\u0142 by\u0107 mo\u017ce nawet czas\u00f3w cywilizacji Indusu (III tys. p.n.e.). Wierzenia Indoari\u00f3w i wywodz\u0105ce si\u0119 od wcze\u015bniejszej ludno\u015bci subkontynentu ukszta\u0142towa\u0142y religi\u0119 zwan\u0105 wedyzmem (1200 – 800  p.n.e.). W nast\u0119pnym okresie – braminizmu (800 – 500 p.n.e.) wci\u0105\u017c post\u0119powa\u0142 proces synkretyzacji i wiele prastarych element\u00f3w znajdowa\u0142o miejsce w kszta\u0142tuj\u0105cych si\u0119 religiach Indii – w buddyzmie, d\u017cinizmie, hinduizmie. Jedn\u0105 z cech tego procesu by\u0142 wzrost znaczenia b\u00f3stw \u017ce\u0144skich, szczeg\u00f3lnie w hinduizmie, kt\u00f3ry bardziej ni\u017c pozosta\u0142e systemy religijne bliski by\u0142 wierzeniom ludowym, gdzie zachowa\u0142o si\u0119 wiele element\u00f3w archaicznych, si\u0119gaj\u0105cych nawet do czas\u00f3w cywilizacji Indusu. Ale kult bogi\u0144 nieobcy by\u0142 jeszcze wcze\u015bniejszym ni\u017c cywilizacja Indusu kulturom – \u015bwiadcz\u0105 o tym liczne figurki terakotowe kobiet o obfitych kszta\u0142tach reprezentuj\u0105cych zapewne bogini\u0119-matk\u0119. Kult ten znany by\u0142 wielu kulturom \u015bwiata, o specyficzno\u015bci Indii stanowi to, \u017ce jest \u017cywy do dzi\u015b. Liczne lokalne b\u00f3stwa \u017ce\u0144skie znajduj\u0105 dla siebie miejsce w panteonie poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo z wielkimi bogami hinduizmu jak Brahma, Sziwa i Wisznu. Pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 ogromn\u0105 – np. w sziwaizmie koncepcja siakti (z sanskrytu „moc”, „energia”) zak\u0142ada, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 boga uzale\u017cniona jest od jego siakti, od bogini-ma\u0142\u017conki, kt\u00f3ra w r\u00f3\u017cnych rejonach kraju czczona jest pod rozmaitymi imionami – Parwati, Uma, Durga, Kali.<\/strong> W Indiach Kali cz\u0119sto nazywana jest po prostu Bogini\u0105 – Dewi<\/strong> i wszyscy wiedz\u0105, \u017ce s\u0142owo to bez wskazania dodatkowo imienia odnosi si\u0119 w\u0142a\u015bnie do niej. Jest Wielk\u0105 Bogini\u0105, pani\u0105 \u017cycia i \u015bmierci. Jej rol\u0119 ukazuje wiele mit\u00f3w i hymn\u00f3w, np. ten: <\/p>\n\n\n\n

Jeste\u015b \u017ar\u00f3d\u0142em niebia\u0144skiego mleka, kt\u00f3re pi\u0107 musz\u0105 bogowie!<\/em> Jeste\u015b matk\u0105 s\u0142owa, sylab\u0105 \u017cycia!<\/em> Jeste\u015b matk\u0105 bog\u00f3w i m\u0119\u017cczyzny i kobiety.<\/em> Jeste\u015b t\u0105, kt\u00f3ra stworzy\u0142a ten \u015bwiat, kt\u00f3ra go podtrzymuje.<\/em> Jeste\u015b t\u0105, kt\u00f3ra dzier\u017cy ten \u015bwiat, twoja forma jest sama w sobie \u017cyciem;<\/em> Pewnego dnia zniszczysz ten \u015bwiat i obr\u00f3cisz go znowu w nico\u015b\u0107.<\/em> Sama jeste\u015b nauk\u0105, wiedz\u0105, o\u015bwieceniem;<\/em> Jeste\u015b boska i demoniczna, w\u0142adasz pot\u0119\u017cn\u0105 moc\u0105 energii.<\/em> S\u0105 w tobie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 i ciemno\u015b\u0107, b\u0142\u0105d i prawdziwo\u015b\u0107.<\/em> Jeste\u015b noc\u0105 i g\u0142upot\u0105, i natur\u0105 w ca\u0142ej jej gracji,<\/em> Chwale budzenia si\u0119, uczciwo\u015bci i umiarkowania,<\/em> Cierpliwo\u015bci i dostatku, inteligencji i pokoju!<\/em> (fragment Markandeji-purany, zbioru mit\u00f3w na temat Wielkiej Bogini, Maha Dewi<\/em> cyt. za: J. Knappert, Mitologia Indii, Pozna\u0144 1996, s. 117)<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kali. Za: G, Johnston, Indie<\/strong><\/em><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ka\u017cda indyjska wie\u015b ma swoj\u0105 patronk\u0119 zwan\u0105 gramadevata<\/strong> (grama – wie\u015b). Jest rodzajem bogini opiekunki, powo\u0142anej do spraw rolnictwa. Na obrze\u017cach wioski znajdowa\u0142y si\u0119 jej symbole – kopiec ziemi, kamie\u0144, kamienny idol posmarowany np. olejem lub czerwon\u0105 farb\u0105. Zast\u0119puje je te\u017c dzban z wod\u0105 albo ma\u015blana lampka.  Kobiety ze wsi nosi\u0142y tu kwiaty i inne ofiary dla bogini. Tu odbywa\u0142y si\u0119 ofiary przed ork\u0105 i \u017cniwami, sk\u0142adano dary z niewielkich zwierz\u0105t i ro\u015blin. Wierzenia wsi indyjskiej bli\u017csze s\u0105 tradycjom, w kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 ogrywa\u0142y boginie, ni\u017c ortodoksyjnym pobrami\u0144skim nurtom hinduizmu z jego wielkimi b\u00f3stwami m\u0119skimi – mo\u017ce te tradycje przetrwa\u0142y tysi\u0105ce lat i si\u0119gaj\u0105 czas\u00f3w wielkiej cywilizacji Indusu. Cho\u0107 w\u0142adza poszczeg\u00f3lnych bogi\u0144 ogranicza si\u0119 do pojedynczych osiedli wiejskich, maj\u0105 one wsp\u00f3lne cechy. Daj\u0105 p\u0142odno\u015b\u0107 ludziom, zwierz\u0119tom i ro\u015blinom. Przep\u0119dzaj\u0105 dzikie bestie i z\u0142o\u015bliwe demony. Od\u017cegnuj\u0105 kl\u0119ski \u017cywio\u0142owe. Bywaj\u0105 gro\u017ane, staj\u0105c si\u0119 podobne do formy bogini Kali (Durgi), bywaj\u0105 wtedy przedstawiane z czerwon\u0105 twarz\u0105 i ognist\u0105 koron\u0105. Nieraz powiada si\u0119 o siedmiu boginiach-siostrach zwi\u0105zanych z Sziw\u0105, co \u017cywo przypomina tzw. siedem matrik.  Naj\u017cywiej kult bogi\u0144 piel\u0119gnowany jest na po\u0142udniu Indii. Tu te\u017c przetrwa\u0142a do dzi\u015b instytucja tzw. „kobiet \u015bwi\u0105tynnych”, kap\u0142anek oddanych kultowi swej bogini.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ludowy kult bogini. Fot. z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W pismach Indii pojawia si\u0119 wiele nazw niearyjskich, w tym odnosz\u0105cych si\u0119 do plemion i os\u00f3b. Te, kt\u00f3re mog\u0142yby odnosi\u0107 si\u0119 wprost do mieszka\u0144c\u00f3w miasta cywilizacji Indusu nie s\u0105 liczne. O nazwie \u201eHarrijupija\u201d wspomnia\u0142am w wy\u017cej w I cz\u0119\u015bci tekstu. Najistotniejsza wydaje si\u0119 nazwa \u201eMleczczhowie\u201d<\/strong>. To w\u0142a\u015bnie ta nazwa zdaje si\u0119 wskazywa\u0107 wprost na mieszka\u0144c\u00f3w cywilizacji Doliny Indusu. <\/strong>Dowodem po\u015brednim jest wymieniona w pismach sumeryjskich kraina, kt\u00f3r\u0105 badacze (np. Allchinowie) ju\u017c raczej bez w\u0105tpliwo\u015bci uto\u017csamiaj\u0105 z p\u00f3\u0142nocno-zachodnimi Indiami III tys. p.n.e. – a nazwa tej krainy brzmi – Meluhha<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

W p\u00f3\u017aniejszych Indiach byli oni poza systemem brami\u0144skim, a mlechha<\/strong> <\/em>znaczy\u0142o obcy, barbarzy\u0144ca (cho\u0107 w Mahabharacie<\/em> twierdzi si\u0119, \u017ce to plemiona aryjskie, kt\u00f3re przegra\u0142y bitw\u0119 z Bharatami). Uwa\u017ca si\u0119 w tradycji, \u017ce ludy mlechha pochodzili od boga Anu<\/strong> \u2013 a\u017c prosi\u0142oby si\u0119 o przytoczenie w tym miejscu imienia boga Ana z Mezopotamii (o podobie\u0144stwach imion i nazw jeszcze opowiem w odr\u0119bnym artykule). A te\u017c niewykluczone, \u017ce nazwa okre\u015blaj\u0105ca dzi\u015b najni\u017csz\u0105 kast\u0119, mia\u0142a inne konotacje i \u0142\u0105czy si\u0119 z w\u0142a\u015bnie potomkami Harappa\u0144czyk\u00f3w: owa nazwa brzmi siudrowie<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 nazw\u0105 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 mo\u017ce wprost do czas\u00f3w cywilizacji Harappy to Dasa<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Dasa<\/strong> \u2013 dzi\u015b znaczy \u201eniewolnik\u201d, w brahmanach<\/em> wyst\u0119puje w formie \u201eDasju\u201d, a w Rygwedzie<\/em> pojawia si\u0119 posta\u0107 okre\u015blana jako dasa<\/em> o imieniu Balbutha Taruksza (sta\u0142 si\u0119 podobno zwolennikiem wedyjskich bog\u00f3w). O ludach Dasa powiada si\u0119 jako o ciemnosk\u00f3rych, o zadartym nosie (badacze uwa\u017caj\u0105, \u017ce mog\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 do lud\u00f3w plemiennych, np. z Dekanu). Dasowie w mitologii to synowie Dasy, wrogowie bog\u00f3w, uto\u017csamiano ich z autochtonami, nie-Aryjczykami, s\u0142yn\u0119li z bogactw, panowali nad wodami, wody by\u0142y ich \u017conami. Inne nazwy dotycz\u0105 tak\u017ce nie-Aryjczyk\u00f3w, ale nie mieszka\u0144c\u00f3w \u201emiast na platformach\u201d,; pami\u0119ta\u0107 wszak nale\u017cy, \u017ce Indie to wiele tradycji, w tym plemiennych. <\/p>\n\n\n\n

W Brahmanach<\/em> na okre\u015blenie nie-Ari\u00f3w u\u017cywa si\u0119 s\u0142owa niszada<\/em>, ale tu chodzi raczej o okre\u015blenie plemion trudni\u0105cych si\u0119 my\u015blistwem, a nie o przedstawicieli miejskiej cywilizacji Indusu. Padaj\u0105 te\u017c nazwy etniczne, plemienne: Andhra, Siabara, Pulinda. Mowa o te\u017c ludach Pani<\/em>, lecz one te\u017c nie dotycz\u0105 ludzi z Doliny Indusu. <\/p>\n\n\n\n

A oto rodzaj s\u0142owniczka<\/strong> bogi\u0144 oraz \u017ce\u0144skich istot boskich lub p\u00f3\u0142boskich:<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Lakszmi<\/strong> – ma\u0142\u017conka Wisznu, nazywana Matk\u0105 Wszech\u015bwiata, bogini losu i wegetacji. Narodzona z mitycznego Oceanu, przedstawiana cz\u0119sto jako siedz\u0105ca na kwiecie lotosu, nieraz w towarzystwie s\u0142oni. Jest pani\u0105 po\u017cywienia, matk\u0105 wszystkich \u017cyj\u0105cych istot, przedstawiana te\u017c jako krowa, kt\u00f3ra w Indiach jest m.in. symbolem Ziemi (Bhu). Rodzi si\u0119 pod r\u00f3\u017cnymi imionami, by zawsze by\u0107 ma\u0142\u017conk\u0105 Wisznu, w ka\u017cdym jego wcieleniu (awatara).<\/p>\n\n\n\n

Saraswati<\/strong> – ma\u0142\u017conka Brahmy (kt\u00f3ry jest bogiem o tyle odmiennym od pozosta\u0142ych, \u017ce nie ma rozbudowanego kultu, szczeg\u00f3lnie w kulturze ludowej, jest bogiem uczonych, kap\u0142an\u00f3w, filozof\u00f3w). Pierwotnie czczona jako \u015bwi\u0119ta rzeka sp\u0142ywaj\u0105ca z Himalaj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jest bogini\u0105 sztuk, literatury, poezji, muzyki i pie\u015bni. Przedstawiana z ksi\u0119g\u0105 i muzycznym instrumentem (wina), jej zwierz\u0119ciem jest m.in. \u0142ab\u0119d\u017a, symbol panowania nad uczuciami.<\/p>\n\n\n\n

Prithiwi<\/strong> – indyjska Bogini Ziemi, przedstawiana (podobnie jak Lakszmi) w postaci krowy. Uwa\u017cana za matk\u0119 wszystkich bog\u00f3w i ludzi, ro\u015blin i zwierz\u0105t. Towarzyszka boga Djausa, matka wielkich wedyjskich bog\u00f3w – Indry i Agniego.<\/p>\n\n\n\n

Bogini mo\u017ce te\u017c symbolizowa\u0107 poj\u0119cia abstrakcyjne – w jednej ze \u015bwi\u0105ty\u0144 w Waranasi (Benares) idea Matki Indii – Bharat Mata <\/strong>czczona jest pod postaci\u0105 mapy subkontynentu.<\/p>\n\n\n\n

Bogi\u0144 lokalnych jest w Indiach bez liku, pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c wci\u0105\u017c nowe postaci, czego przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 kult bogini Santoszi Ma, nieznanej jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Apsarasa<\/strong> – dos\u0142ownie „strumie\u0144 wody”, pi\u0119kne nimfy, zamieszkuj\u0105ce niebia\u0144sk\u0105 krain\u0119 boga Indry, wy\u0142onione z Praoceanu, boginki mi\u0142o\u015bci, maj\u0105 zdolno\u015b\u0107 dowolnego zmieniania kszta\u0142tu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Apsarasa z Ankhor Wat, kt\u00f3re pozostawa\u0142o pod wp\u0142ywem kultury indyjskiej. Fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Arani<\/strong> – boginie le\u015bne (arana – las), by\u0142y opiekunkami zwierz\u0105t, le\u015bnego runa, my\u015bliwych, zwi\u0105zane by\u0142y ze „\u015bwi\u0119tymi drzewami”. Je\u015bli cz\u0142owiek naruszy\u0142 r\u00f3wnowag\u0119 lasu, zabi\u0142 zwierzyn\u0119 czy wyr\u0105ba\u0142 now\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119 nale\u017ca\u0142o rzuci\u0107 ga\u0142\u0105zk\u0119 na znak pami\u0119ci i przeprosin dla arani.<\/p>\n\n\n\n

Jakszini <\/strong>– \u017ce\u0144ska odmiana le\u015bnych b\u00f3stw – jaksz\u00f3w. Cz\u0119sto rze\u017abione na filarach \u015bwi\u0105ty\u0144 jako poci\u0105gaj\u0105ce kobiety o zmys\u0142owych kszta\u0142tach. Nieostro\u017cny w\u0119drowiec, gdy zgubi drog\u0119, obwinia za to w\u0142a\u015bnie owe le\u015bne boginki.  <\/p>\n\n\n\n

Matrika<\/strong> – boska matka, pierwotnie by\u0142o ich siedem, uosabiaj\u0105 siakti<\/em> wielkich bog\u00f3w, w mitologii indyjskiej walcz\u0105 wraz z bogami przeciw z\u0142u. S\u0105 personifikacjami cech etycznych, ka\u017cda z nich reprezentuje spos\u00f3b przezwyci\u0119\u017cania z\u0142ej cechy charakteru. W \u015bredniowiecznej rze\u017abie przedstawiane jako dumne kobiety o wyprostowanych sylwetkach.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Arthur Basham, Indie<\/em>, Warszawa 1964.<\/li>
  2. W\u0142adymir Erman, Eduard Tiomkin, Mity staro\u017cytnych Indii<\/em>, Bydgoszcz 1987.<\/li>
  3. Dale M. Browne (red. serii Zaginione Cywilizacje<\/em>), Dawne Indie. Kraina tajemnic<\/em>, b.m., b.r.<\/li>
  4. Marta Jakimowicz-Shah, Andrzej Jakimowicz, Mitologia indyjska<\/em>, Warszawa 1982.<\/li>
  5. Jan Knappert, Mitologia Indii<\/em>, Pozna\u0144 1996.<\/li>
  6. Stanis\u0142aw Schayer, Mit, kult i etyka buddyzmu<\/em>, [w:] O filozofowaniu Hindus\u00f3w<\/em>, Warszawa 1988.<\/li>
  7. Eugeniusz S\u0142uszkiewicz, Pradzieje i legendy Indii<\/em>, Warszawa 1980.<\/li>
  8. Wyk\u0142ady otwarte prof. Hanny Wa\u0142k\u00f3wskiej, Uniwersytet Wroc\u0142awski, Instytut Filologii Klasycznej, 1993\/94.<\/li>
  9. Strona internetowa: www.harappa.com\/har\/har0.html<\/em><\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Cz\u0119\u015b\u0107 II. Miasta cywilizacji Indusu w opowie\u015bciach mitycznych Motyw Tripuri Mitem zawieraj\u0105cym zapewne echa walk o opanowanie ziem nale\u017c\u0105cych do ludu kultury Indusu jest opowie\u015b\u0107 o zburzeniu Tripuri \u2013 pot\u0119\u017cnego miasta asur\u00f3w. Zanim przejdziemy do streszczenia tej konkretnej opowie\u015bci, dodajmy, \u017ce w indyjskiej mitologii rozrzuconych wzmianek o wielkich miastach zachowa\u0142o si\u0119 wi\u0119cej i najpewniej jest […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2357,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-2356","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2356","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2356"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2510,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2356\/revisions\/2510"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}