![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/buddha-1053130_1920-1024x691.jpg\")
Ale zauwa\u017cmy, jak zr\u00f3\u017cnicowana jest klasa ludzi spokrewnionych z archetypow\u0105 postaci\u0105 Nauczyciela \u017cycia duchowego – wielcy riszi<\/em>, samotni jogini, r\u00f3\u017cni swami<\/em>, sanjasinowie<\/em>, w\u0119drowni bhikszu<\/em>, bramini, uczeni pandici… Zanim spr\u00f3bujemy wykre\u015bli\u0107 horyzont, zza kt\u00f3rego wy\u0142oni si\u0119 sylwetka prawdziwego Guru – skonkludujmy og\u00f3lnie, \u017ce Indie w jedyny w swoim rodzaju spos\u00f3b pracowa\u0142y przez setki lat nad wykszta\u0142ceniem systemu specyficznej i chyba nigdzie indziej niespotykanej w \u015bwiecie \u201epedagogiki religijnej\u201d. Ludzie obdarzeni sankcj\u0105 \u201enauczania\u201d dzia\u0142aj\u0105 na r\u00f3\u017cnych poziomach. Oto sanjasin <\/em>w\u0119druj\u0105cy od wsi do wsi przysiada pod drzewem, a po zako\u0144czeniu swych prac przysiadaj\u0105 si\u0119 do\u0144 wie\u015bniacy i s\u0142uchaj\u0105 jego nauk o potrzebie pobo\u017cnego \u017cycia. Cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie on proponuje komu\u015b znalezienie prawdziwego i odpowiedniego dla niego Guru. Poucze\u0144 mo\u017ce udziela\u0107 samotny sadhu<\/em>, do kt\u00f3rego garn\u0105 si\u0119 ludzie \u0142akn\u0105cy wskaz\u00f3wek duchowych. Bramin wychowuje ch\u0142opc\u00f3w ze swej kasty, jak to by\u0142o od setek lat.<\/p>\n\n\n\n W ramach tego swoistego \u201esystemu\u201d- a jednocze\u015bnie paradoksalnie poza nim – dzia\u0142a Guru.<\/p>\n\n\n\n Prawd\u0105 jest, \u017ce w przer\u00f3\u017cnych religiach \u015bwiata, systemach duchowych, tradycjach mistycznych spotykamy si\u0119 zawsze z archetypowymi wr\u0119cz sylwetkami osobisto\u015bci kieruj\u0105cych \u017cyciem duchowym wsp\u00f3lnoty i pozostaj\u0105cych w kontakcie z wy\u017cszymi si\u0142ami, jakkolwiek by\u0142yby one poj\u0119te w danej kulturze. Ka\u017cda z takich postaci widziana jest jako stoj\u0105ca na granicy dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w – sacrum i profanum, \u015bwiata transcendentnego i doczesnego – a pod innym wzgl\u0119dem stoj\u0105ca pomi\u0119dzy \u015bwiatem Ducha i grup\u0105 wyznawc\u00f3w czy uczni\u00f3w. W tej og\u00f3lnej perspektywie b\u0119dzie to wi\u0119c kap\u0142an, albo szaman, albo prorok. B\u0119d\u0105 to te\u017c postaci natchnionych \u201eszale\u0144c\u00f3w bo\u017cych\u201d jak sadhu, derwisz, jerodiwy<\/em>. To w ich egzystencji dostrze\u017cemy przenikanie si\u0119 tych dw\u00f3ch rzekomo odr\u0119bnych \u015bwiat\u00f3w. Zdarza si\u0119, \u017ce objawienie i szale\u0144stwo krocz\u0105 drog\u0105 obok siebie i przemawiaj\u0105 w podobnych j\u0119zykach.<\/p>\n\n\n\n W Indiach miejsce takich postaci jest szczeg\u00f3lne. M\u00f3wi si\u0119 o mahatmach, mahasidhach, riszich.<\/em> Aby zrozumie\u0107 kim jest Guru musimy poj\u0105\u0107, jaki typ wiedzy on przekazuje.<\/p>\n\n\n\n I tak pandita to – jakby\u015bmy powiedzieli – \u201euczony w pi\u015bmie\u201d, intelektualista rozprawiaj\u0105cy w dysputach o metafizycznych zawi\u0142o\u015bciach; ale to nie uczone dysputy sprawiaj\u0105, \u017ce kto\u015b nazywany jest Guru…<\/p>\n\n\n\n Z kolei riszi<\/em> to kap\u0142an-poeta-m\u0119drzec. W historii my\u015bli indyjskiej wielki archetyp, bowiem wszelka najistotniejsza wiedza od niego w\u0142a\u015bnie pochodzi. Tytu\u0142 \u201eriszi\u201d darzony jest wielkim szacunkiem, w Rigwedzie tak nazywano nawet bog\u00f3w wedyjskich (np. Agniego). W Grecji za ojc\u00f3w filozofii uwa\u017ca si\u0119 siedmiu m\u0119drc\u00f3w. W Indiach r\u00f3wnie\u017c spotykamy ten schemat – uwa\u017ca si\u0119, \u017ce \u201ena pocz\u0105tku\u201d (czyli na pocz\u0105tku \u201ewiedzy\u201d) by\u0142o czternastu riszich<\/em>, kt\u00f3rzy – co znamienne – narodzili si\u0119 z u m y s \u0142 u samego Brahmy. To w\u0142a\u015bnie przed nimi ujawnione zosta\u0142y fragmenty \u015bwi\u0119tych wedyjskich hymn\u00f3w. Ka\u017cdy szanuj\u0105cy si\u0119 bramin wywodzi\u0142 sw\u00f3j r\u00f3d, czyli gotr\u0119<\/em>, od kt\u00f3rego\u015b z wielkich m\u0119drc\u00f3w. Przydomek \u201eriszi\u201d do dzi\u015b spotykamy w imionach wielkich mistrz\u00f3w \u017cycia duchowego – por. np. Ramana Mahariszi<\/em>. W opowie\u015bciach powiada si\u0119, \u017ce jeszcze wci\u0105\u017c s\u0105 miejsca na ziemi indyjskiej, gdzie mityczni riszi<\/em> medytuj\u0105 ukryci w jaskiniach przez setki lat i czuwaj\u0105 nad rozwojem rodzaju ludzkiego. Takim miejscem jest Arunaczala – \u015bwi\u0119ta g\u00f3ra riszich<\/em>, u st\u00f3p kt\u00f3rej mieszka\u0142 Ramana Mahariszi.<\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c typ wiedzy riszich<\/em> dotyczy nie tyle intelektualnego wymiaru wiedzy, ile \u201e\u017cywej\u201d P r a w d y, zwi\u0105zanej z \u015bwiadczeniem duchowym. Dziedzin\u0119 tej wiedzy riszi <\/em>dzieli z Guru, a dotyczy ona najwa\u017cniejszych, odwiecznych problem\u00f3w – pocz\u0105tku i istoty \u015bwiata, wszechzasady \u017cycia, celu ludzkiego istnienia. Mo\u017cna by rzec: riszi<\/em>, kt\u00f3ry ma ucznia jest Guru.<\/p>\n\n\n\n Guru jest M\u0119drcem – bo WIE, Nauczycielem – bo dzia\u0142a w \u0142a\u0144cuchu przekazu wiedzy, Przewodnikiem – bo jest osobistym Przyjacielem prowadz\u0105cym ucznia na \u015bcie\u017cce poznania. I ten aspekt przydaje mu charakterystycznego wymiaru – jest wszak o\u015bwieconym nauczycielem o s o b i \u015b c i e zwi\u0105zanym z uczniem. To w\u0142a\u015bnie punkt kluczowy i przyjdzie do niego jeszcze powr\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem zajmiemy si\u0119 kwesti\u0105 etymologii samego s\u0142owa \u201eguru\u201d, bowiem zetkniemy si\u0119 przy tej okazji z symbolik\u0105 wielce tu istotn\u0105. Wed\u0142ug definicji prof. Kieniewicza (autora m.in. dzie\u0142a o historii Indii) guru to tyle co kap\u0142an \u201ew og\u00f3le\u201d. To znaczenie najszersze i w tym sensie rzeczywi\u015bcie termin ten bywa u\u017cywany, ale przecie\u017c tak szeroka perspektywa nie zbli\u017cy nas do istoty fenomenu Guru.<\/p>\n\n\n\n Z kolei wed\u0142ug formu\u0142y Sikh\u00f3w, dla religijno\u015bci kt\u00f3rych Guru jest postaci\u0105 absolutnie niezbywaln\u0105, na sens terminu \u201eguru\u201d sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 dwie cz\u0105stki: \u201egu\u201d – co oznacza\u0107 ma ciemno\u015b\u0107, i \u201eru\u201d – \u015bwiat\u0142o. A odczytuje si\u0119 to tak: Guru to ten, co wyprowadza z ciemno\u015bci w \u015bwiat\u0142o. M\u00f3wili\u015bmy ju\u017c, \u017ce mistrz stoi jakby na granicy dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w – sacrum i profanum, o\u015bwiecenia i awidji <\/em>(czyli niewiedzy, \u201enocy\u201d ignorancji). Dla uwidocznienia tej w\u0142a\u015bnie roli Guru cz\u0119ste s\u0105 metafory i obrazy ukazuj\u0105ce go jako przewo\u017anika przeprawiaj\u0105cego ucznia z brzegu niewiedzy na brzeg poznania, albo jako \u201eprzekraczaj\u0105cego strumie\u0144\u201d, jak w formule d\u017cinist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Natomiast w buddyzmie tybeta\u0144skim terminowi odpowiada poj\u0119cie \u201eci\u0119\u017cki\u201d, w domy\u015ble \u201eci\u0119\u017cki od wiedzy\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ale i na tym nie koniec – wed\u0142ug tradycji indyjskiej poj\u0119cie \u201eguru\u201d rozpatrywane jest na r\u00f3\u017cne sposoby, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z widzenia rzeczywisto\u015bci. Aby o tym powiedzie\u0107 si\u0119gniemy do systemu jogi klasycznej, gdzie klarownie opisano poziomy i obszary dzia\u0142ania Guru.<\/p>\n\n\n\n Po pierwsze wi\u0119c Guru to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 wyzwolenie, a co najmniej bezpo\u015brednie widzenie Prawdy.<\/p>\n\n\n\n Po drugie Guru jest to\u017csamy z osobowo poj\u0119tym Bogiem.<\/p>\n\n\n\n Po trzecie – Guru rozumiany jest jako ludzkie najg\u0142\u0119bsze i najbardziej istotne \u201eja\u201d i nazywany wtedy Sadguru.<\/p>\n\n\n\n Twierdzi si\u0119, \u017ce w zale\u017cno\u015bci od mo\u017cliwo\u015bci adepta, od stopnia jego duchowego rozwoju – Guru b\u0119dzie pojmowany przeze\u0144 na kt\u00f3ry\u015b z tych sposob\u00f3w. Przy czym, w planie ostatecznym, trzy wyr\u00f3\u017cnione poziomu przejawiania si\u0119 Guru nie s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne – przeciwnie, jak nauczaj\u0105 mistrzowie, B\u00f3g, Guru i \u201edusza\u201d s\u0105 jednym. Za najbardziej zaawansowany duchowo spos\u00f3b pojmowania Guru mistrzowie uwa\u017caj\u0105 stopie\u0144 trzeci.<\/p>\n\n\n\n Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie uto\u017csamia ju\u017c ja\u017ani z cia\u0142em nie potrzebuje Guru-osoby, ani nawet idei Boga. Postaci\u0105 bosk\u0105 w jodze jest I\u015bwara, uwa\u017cany za \u201eguru najstarszych guru\u201d, kt\u00f3ry jednak jest rozumiany jako B\u00f3g osobowy z ni\u017cszego poziomu \u015bwiadomo\u015bci; z najg\u0142\u0119bszego punktu widzenia jest on Guru wewn\u0119trznym, \u015bwiat\u0142em w nas (atmanem, jakby powiedzia\u0142 m\u0119drzec \u201eUpaniszad\u00f3w\u201d).<\/p>\n\n\n\n Wszystko to stanie si\u0119 ja\u015bniejsze, gdy pokr\u00f3tce przeanalizujemy r\u00f3\u017cne wcielenia hinduskiej religijno\u015bci, jej formy ulegaj\u0105ce w toku dziej\u00f3w znacz\u0105cym przemianom. A te przemiany rzutowa\u0142y na obraz idea\u0142u m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3rej nosicielem jest Guru.<\/p>\n\n\n\n Zmiany i kontynuacje<\/strong> <\/p>\n\n\n\n Rola Guru, jego pozycja w ramach systemu religijnego ulega\u0142a korektom i przemianom wraz ze zmianami wzorca ontologicznego i epistemologicznego. Inaczej wi\u0119c sytuowa\u0142 si\u0119 Guru w czasach wczesnowedyjskich, inaczej w epoce \u201eUpaniszad\u201d. Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n W czasach, gdy naczelnym aktem religijnym by\u0142a ofiara – osobisto\u015bci\u0105 najwa\u017cniejsz\u0105 musia\u0142 by\u0107 kap\u0142an odprawiaj\u0105cy akt ofiarny. Akt ofiary mia\u0142 wymiar kosmologiczny, bo porz\u0105dek \u015bwiata, zwany Rita<\/em>, wymaga\u0142 cyklicznej odnowy. Kap\u0142an w tym systemie mia\u0142 funkcj\u0119 naczeln\u0105. W czasach kszta\u0142towania si\u0119 systemu kastowego bramini stawali si\u0119 jedynymi depozytariuszami wiedzy o porz\u0105dku \u015bwiata – oni znali formu\u0142y magiczne, a nade wszystko rytualne, oni wiedzieli jak powsta\u0142 \u015bwiat i umieli na\u0144 wp\u0142ywa\u0107. I tylko oni, wed\u0142ug norm wsp\u00f3lnoty, mieli przywilej nauczania – niejako \u201ez urz\u0119du\u201d. Jeszcze do braminizmu nie przenikn\u0119\u0142a teoria reinkarnacji, jak si\u0119 dzi\u015b s\u0105dzi, zwi\u0105zana z przedaryjskimi wierzeniami rdzennej ludno\u015bci i tzw. protojog\u0105; jeszcze wiedza nie mia\u0142a si\u0142y wyzwalaj\u0105cej z zakl\u0119tego ko\u0142owrotu sansarycznych uwik\u0142a\u0144; jeszcze medytacja nie mia\u0142a wielkiej rangi jako spos\u00f3b na ich przezwyci\u0119\u017cenie. W czasach wedyzmu Guru rzeczywi\u015bcie dzia\u0142a\u0142 jak kap\u0142an-nauczyciel, ale nie mistyk. To bramin w akcie upanajany<\/em> inicjowa\u0142 brami\u0144skie dziecko i stawa\u0142 si\u0119 jego nauczycielem, a ucze\u0144 zamieszkiwa\u0142 w jego domu, gdzie wiele lat uczy\u0142 si\u0119 werset\u00f3w \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g i odprawiania rytua\u0142\u00f3w. Bramin by\u0142 Guru – ale tylko w znaczeniu podanym przez prof. Kieniewicza – czyli najog\u00f3lniejszym.<\/p>\n\n\n\n Od ok. VII w. p.n.e. zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 trendy filozoficzne, inicjowane, jak si\u0119 uwa\u017ca protojog\u0105, potem uj\u0119te w \u201eUpaniszady\u201d. M\u0119drzec Jad\u017cnawalki poucza\u0142 D\u017canak\u0119, \u017ce ponad ofiar\u0105 stoi p o z n a n i e. I to by\u0142, w pewnym sensie, przewr\u00f3t. Bo oto Upaniszady nauczaj\u0105 o tym, \u017ce nie\u015bmiertelna \u201edusza\u201d – atman jest w najg\u0142\u0119bszym stopniu to\u017csama z si\u0142\u0105 kosmiczn\u0105, zasad\u0105 wszech\u015bwiata – brahmanem. I cz\u0105stka ta wciela si\u0119 w kolejne cia\u0142a, by pozna\u0107 Prawd\u0119, a poznaj\u0105c j\u0105 wreszcie wyzwoli\u0107 si\u0119 z cyklu narodzin i \u015bmierci, narodzin i \u015bmierci…<\/p>\n\n\n\n Poci\u0105ga\u0142o to dla obrazu Guru okre\u015blone konsekwencje. Reinkarnacja sprawi\u0142a, \u017ce Guru zyska\u0142 przywilej ojca duchowego (st\u0105d pewnie bierze si\u0119 cz\u0119sty przydomek \u201ebaba\u201d, co znaczy ojciec, cz\u0119sto spotykany w imionach mistrz\u00f3w – por. Babaji, albo Sai Baba). Zwi\u0105zek mistrza z uczniem stawa\u0142 si\u0119 \u201ekarmiczny\u201d; wykraczaj\u0105cy ponad warunki fizykalne, podczas gdy zwi\u0105zek z rodzicami w aktualnym wcieleniu – takim pozostawa\u0142.<\/p>\n\n\n\n To st\u0105d wynika ten zadziwiaj\u0105cy dla naszej umys\u0142owo\u015bci niezwykle silny zwi\u0105zek Guru i ucznia.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony zmieni\u0142 si\u0119 rodzaj wiedzy przekazywanej uczniowi. Teraz wiedza nie dotyczy\u0142a aktu ofiary, lecz aktu wyzwolenia (moksza<\/em>). Zmieni\u0142y si\u0119 \u201etechniki\u201d do wiedzy prowadz\u0105ce – wzros\u0142a rola medytacji, \u0107wicze\u0144 duchowych, metod jogicznych.<\/p>\n\n\n\n Figura guru-kap\u0142ana zmieni\u0142a si\u0119 w figur\u0119 guru-mistyka. Guru przynale\u017cy do sacrum nie z nadania, jak bramin-kap\u0142an, lecz dzi\u0119ki osobistemu wgl\u0105dowi w Prawd\u0119. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce rola Guru niepomiernie wzros\u0142a. Guru budzi\u0142 zgo\u0142a bosk\u0105 cze\u015b\u0107. Szacunek wobec Guru zapisano jako wym\u00f3g etyczny w \u201eTajtriji-Upaniszadzie\u201d. Sam za\u015b termin \u201eupaniszad\u201d to dos\u0142ownie \u201esiedzie\u0107 w dole\u201d, czyli siedzie\u0107 u st\u00f3p mistrza, a przecie\u017c to klasyczna pozycja zajmowana w trakcie nauczania przez ucznia wobec Guru. Ksi\u0119gi upaniszadowe zapisane s\u0105 w formie dialogu – co charakterystyczne dla formu\u0142y nauczania.<\/p>\n\n\n\n Po okresie innowacji upaniszadowych (kt\u00f3re powstawa\u0142y nadal) nasta\u0142 okres fermentu duchowego w V w. p.n.e., a nowe pr\u0105dy i nowi nauczyciele, jak Budda i Mahawira, przyczyni\u0142y si\u0119 do zmian w \u0142onie braminizmu. Archetyp \u201ewtajemniczonego\u201d mistrza umacnia\u0142 si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ale musimy powiedzie\u0107 te\u017c o drugim biegunie. Rzecz to dla umys\u0142owo\u015bci indyjskiej bowiem ciekawa. Paradoksalnie zmiany nie wywo\u0142ywa\u0142y rewolucji. Zmiany by\u0142y nawet – przeciwnie – wpisywane w tradycyjne schematy. Jak?<\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119 charakterystyczne, \u017ce w Indiach zawsze poszukuje si\u0119 sankcji tradycji, a nowatorskie poczynania nie s\u0105 otoczone takim kultem, jak np. w kulturze zachodniej. Zapewne ma to podstawy natury ontologicznej. Wiara we wsp\u00f3lny wszystkim istotom pierwiastek duchowy i wsp\u00f3ln\u0105, jedn\u0105 podstaw\u0119 \u015bwiata (formu\u0142a atman=brahman) poci\u0105ga za sob\u0105 specyficzne traktowanie jednostki. Na Zachodzie wierzymy w jednokrotnie istniej\u0105c\u0105 dusz\u0119 i cenimy indywidualno\u015b\u0107, w Indiach do\u015b\u0107 powszechna, cho\u0107 nie jedyna, monistyczna koncepcja \u015bwiata i reinkarnacja to ramy, w kt\u00f3rych bardziej akcentuje si\u0119 powtarzalno\u015b\u0107, typ i wz\u00f3r. I tak osoba mistrza uosabia raczej wzorzec nosiciela \u015bwi\u0119tej prawdy, ni\u017c indywiduum tworz\u0105ce now\u0105 wiedz\u0119.<\/p>\n\n\n\n \u201ePrawdy si\u0119 nie stwarza, mo\u017cna j\u0105 tylko spostrzec\u201d – powiada mistrz.<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119cej – w dostrze\u017ceniu tej jedynej Prawdy indywidualne, oddzielone od ca\u0142o\u015bci ego jest w\u0142a\u015bnie podstawow\u0105 przeszkod\u0105 na \u015bcie\u017cce poznania! Z tym w\u0142a\u015bnie walczy Guru. Bo gdy zniknie bariera ego – Prawda objawi si\u0119 sama…<\/p>\n\n\n\n Co z tego wynika dla naszych rozwa\u017ca\u0144?<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c istnieje poj\u0119cie Guru-Sadhu-Sastra,<\/em> a oznacza ono, \u017ce o autorytecie Guru nie tyle decyduje jego osobowo\u015b\u0107, ile zgodno\u015b\u0107 z lini\u0105 przekazu, z poprzednim nauczycielem i podstaw\u0105 \u201eodwiecznej prawdy\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119c Guru to \u201ezwielokrotniony\u201d nast\u0119pca linii. Ale zwielokrotnienie nie zasadza si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na chwycie, maj\u0105cym przekona\u0107 wyznawc\u00f3w, przydaj\u0105cym naukom mistrza walor odwieczno\u015bci i tym samym uwiarygodni\u0107 je poprzez rozci\u0105gni\u0119cie w czasie; zwielokrotnienie ukazuje to\u017csamo\u015b\u0107 kolejnych mistrz\u00f3w potwierdzaj\u0105cych swym \u017cyciem prosty fakt istnienia prawdziwej wiedzy.<\/p>\n\n\n\n Przypomnijmy tylko, \u017ce Hindusi nie nazwali swojej religii \u201ehinduizmem\u201d (to nazwa arabska), lecz \u201eSanatana Dharma\u201d, czyli \u201eOdwieczna Prawda\u201d. Z tych przes\u0142anek wynika okre\u015blony kontekst widzenia Guru. A Guru zawsze \u201ejest w kontek\u015bcie\u201d: sukcesji mistrz\u00f3w. Sukcesja mistrz\u00f3w za\u015b gwarantuje wierno\u015b\u0107 przekazu, dlatego w r\u00f3\u017cnych formach pojawia si\u0119 podobny schemat, poczynaj\u0105c od mitycznej koncepcji awatar\u00f3w Wisznu (ale w istocie to zawsze \u201eten sam\u201d Wisznu, tyle \u017ce dla r\u00f3\u017cnych epok przybiera r\u00f3\u017cne postaci), poprzez inkarnacje lam\u00f3w tybeta\u0144skich (to \u201eten sam\u201d lama) po koncepcje linii przekazu, \u0142a\u0144cuch\u00f3w mistrz\u00f3w, zst\u0105pie\u0144 bog\u00f3w w cia\u0142a ludzkich Guru, etc.<\/p>\n\n\n\n Guru uwa\u017cany za awatara musia\u0142 posiada\u0107 pewne cechy okre\u015blane jako \u201eznaki awatara\u201d. By\u0142o ich zwyczajowo szesna\u015bcie – np. nie rzucanie cienia, nie pozostawianie \u015blad\u00f3w st\u00f3p na drodze, idt. Aby stwierdzi\u0107, czy rzeczywi\u015bcie kto\u015b jest awatarem zbiera\u0142a si\u0119 rada nauczycieli jogi i bieg\u0142ych w pismach bramin\u00f3w. W ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b uznano Ramakriszn\u0119 (mistrza s\u0142ynnego na Zachodzie Vivekanandy) za awatara Caitanji, wielkiego mistrza z XV w.<\/p>\n\n\n\n Dlatego te\u017c funkcjonuje swoiste poj\u0119cie param-guru<\/em>, czyli \u201eguru mojego guru\u201d, gdy\u017c ka\u017cdy kto g\u0142osi prawd\u0119 musi sytuowa\u0107 si\u0119 w \u201esztafecie\u201d przekazu.<\/p>\n\n\n\n Zobaczmy, co si\u0119 dzieje, gdy struktura ta zostanie zachwiana. Oczywi\u015bcie zdarza si\u0119, \u017ce kto\u015b doznaje o \u015bwiecenia samodzielnie, nie posiadaj\u0105c swego Guru, jak np. mistrz buddyjski Tilopa. Ot\u00f3\u017c – wtedy tradycja po jakim\u015b czasie dopowiada, i\u017c otrzyma\u0142 on przekaz wprost od istoty z poza ludzkiej sfery! B\u0119dzie to np. Budda Wad\u017crahara lub teistyczne poj\u0119te b\u00f3stwo, jak Brahma czy \u015aiwa (ale przecie\u017c tytu\u0142 \u201eguru\u201d przys\u0142uguje r\u00f3wnie\u017c bogom – pami\u0119tamy o trzech formach rozumienia Guru). I tak luka w przekazie zostaje zape\u0142niona.<\/p>\n\n\n\n Taka luka pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c, gdy kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 buddyzm i d\u017cinizm jako odr\u0119bne religie. I oto tradycja w wiele lat po \u015bmierci Buddy i Mahawiry zadzia\u0142a\u0142a w znany spos\u00f3b: wed\u0142ug szko\u0142y Mahajany Budda mia\u0142 poprzednik\u00f3w – mia\u0142o ich by\u0107 dwudziestu czterech; tak\u017ce d\u017cini\u015bci przydali Mahawirze lini\u0119 nauczycieli, zwanych tirhankarami<\/em>, czyli \u201eprzekraczaj\u0105cymi br\u00f3d\u201d \u2013 by\u0142o ich dwudziestu czterech; co ciekawe Sekta ad\u017awik\u00f3w, kt\u00f3rego za\u0142o\u017cycielem mniej wi\u0119cej w latach dzia\u0142alno\u015bci Buddy i Mahawiry by\u0142 Gosala, tak\u017ce nie pozosta\u0142a w tyle – uwa\u017ca si\u0119, i\u017c Gosal\u0119 poprzedzili inni nauczyciele – a by\u0142o ich… chyba \u0142atwo zgadn\u0105\u0107: dwudziestu czterech! Tak\u017ce Nanak, kt\u00f3ry tworzy\u0142 podstawy religii Sikh\u00f3w, nie mia\u0142by zastrze\u017ce\u0144, gdy w p\u00f3\u017aniejszych czasach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tradycja i jemu przypisa\u0142a poprzednik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Niezwykle to ciekawy rys indyjskiej kultury i trzeba o nim pami\u0119ta\u0107, gdy pragnie si\u0119 zbli\u017cy\u0107 do fenomenu indyjskich mistrz\u00f3w \u017cycia duchowego. A jest jeszcze druga sprawa: sukcesja opiera\u0142a si\u0119 zawsze na bezpo\u015bredniej spu\u015bci\u017anie nauk, za\u015b nauka przekazywana by\u0142a ustnie. Tradycja ustna – to kolejny wa\u017cny aspekt dla zrozumienia istoty Guru; wszak uznawano j\u0105 za jedyn\u0105 prawdziw\u0105 form\u0119 przekazu, uwa\u017cano, \u017ce ucze\u0144 dopiero wtedy przyswaja\u0142 sobie wiedz\u0119, gdy pozna\u0142 j\u0105 nie z ksi\u0105\u017cek – lecz us\u0142ysza\u0142 osobi\u015bcie z ust nauczyciela. Ten system nazywa si\u0119 \u201eprzekaz usta-ucho\u201d. Taki przekaz liczy si\u0119 do dzi\u015b w wielu szko\u0142ach. Wa\u017cne jest i to, \u017ce Guru osobi\u015bcie, najcz\u0119\u015bciej w obecno\u015bci swych uczni\u00f3w, mianuje swego spadkobierc\u0119, zazwyczaj najbardziej zaawansowanego adepta. Tak dzieje si\u0119 w klasycznym hinduizmie, w tzw. linii aczarj\u00f3w<\/em>. Nawet Gandhi mianowa\u0142 swego nast\u0119pc\u0119, zosta\u0142 nim Vinoba. Budda, umieraj\u0105c nie wskaza\u0142 nast\u0119pcy – zast\u0105pi\u0107 mia\u0142a go Dharma. Ale si\u0142a tradycji sprawi\u0142a, \u017ce np. w buddyzmie tybeta\u0144skim funkcjonuj\u0105 jednak linie nauczycieli i przekaz jest kontynuowany z mistrza na ucznia.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce ten model sukcesji jest nie tylko obyczajem kulturowym, lecz wynika – powiedzmy raz jeszcze – z koncepcji \u015bwiata: z widzenia rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej rzeczy zmieniaj\u0105 si\u0119 pozornie (s\u0142ynna koncepcja mayi<\/em>), albowiem w najg\u0142\u0119bszym wymiarze wszystko jest jedno\u015bci\u0105, oraz z wiary w reinkarnacje, kt\u00f3ra r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 form \u017cycia ka\u017ce postrzega\u0107 jako przejaw cyklicznego odtwarzania tych samych w istocie byt\u00f3w, kt\u00f3re i tak kiedy\u015b dojrz\u0105 Jedno\u015b\u0107 i przestan\u0105 si\u0119 wciela\u0107.<\/p>\n\n\n\n Dla sposobu patrzenia na mistrza duchowego najwi\u0119ksze wi\u0119c znaczenia mia\u0142a zmiana podstawowej idei metafizycznej, kt\u00f3ra nast\u0105pi\u0142a wraz z \u201eUpaniszadami\u201d i nowymi pr\u0105dami duchowymi z V w p.n.e. Guru bowiem zawsze sytuuje si\u0119 \u201ewobec\u201d – wobec wsp\u00f3lnoty, ucznia, ale te\u017c wobec Absolutu. Od tego jak ten Absolut b\u0119dzie postrzegany, tak te\u017c b\u0119dzie pojmowany Guru.<\/p>\n\n\n\n Wizerunek Guru nie jest malowany jedn\u0105 barw\u0105 – zale\u017cy od szko\u0142y, sekty, doktryny, dlaczego jednak o Guru mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 w spos\u00f3b jednoznaczny, jakby o jednej symbolicznej Osobie – o tym powiemy na ko\u0144cu.<\/p>\n\n\n\n Braminizm pod wp\u0142ywem nowych idei ewoluowa\u0142 – wtedy te\u017c nast\u0105pi\u0142 proces kodyfikacji – tworzono sutry<\/em>, tak nieraz zwi\u0119z\u0142e, \u017ce nie mog\u0142y zosta\u0107 odczytane bez dodatkowej ustnej interpretacji mistrza. Buddyzm i inne nurty mia\u0142y sw\u00f3j udzia\u0142 w procesie transformacji braminizmu – chocia\u017c nie tylko one, tak\u017ce rdzenne, przedwedyjskie wierzenia oddzia\u0142ywa\u0142y na system brami\u0144ski, kt\u00f3ry z wolna przybiera\u0142 posta\u0107, w wiele lat p\u00f3\u017aniej nazwany hinduizmem. Badacze twierdz\u0105, \u017ce hinduizm kszta\u0142towa\u0142 si\u0119 od ok. 300 r. p.n.e. (niekt\u00f3rzy t\u0119 dat\u0119 przesuwaj\u0105 jeszcze o 200 lat wstecz) do ok. 700 r. n.e. Niema\u0142y wp\u0142yw mia\u0142y wierzenia tamilskiego po\u0142udnia. Tam powstawa\u0142y szko\u0142y teistyczne, charakteryzuj\u0105ce si\u0119 \u017carliw\u0105 religijno\u015bci\u0105, tam odprawiano obrz\u0119dy rozpowszechniane przez w\u0119drownych uk\u0142adaczy hymn\u00f3w w czasach indyjskiego \u015bredniowiecza. Powstawa\u0142y specyficzne dla religii hinduskiej szko\u0142y bhakt\u00f3w<\/em>, z charakterystyczn\u0105 dla nich gorliw\u0105 adoracj\u0105 b\u00f3stwa; ruch bhakt\u00f3w<\/em> ugruntowa\u0142 si\u0119 na dobre na prze\u0142omie IV i V w. n.e. W pie\u015bniach tamilskich, ale tak\u017ce w \u201eludowych\u201d puranach postaw\u0105 blisk\u0105 bhakti <\/em>\u0142atwo mo\u017cna odczyta\u0107. Tak\u017ce i s\u0142ynna \u201eBhagawadgita\u201d mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 za wz\u00f3r i joginom i bhaktom (por. wielka rola tej ksi\u0119gi we wsp\u00f3\u0142czesnym bhaktowskim ruchu Hare Kriszna).<\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c obok formy poznania poprzez kontemplacj\u0119 bezosobowo poj\u0119tego Absolutu, do kt\u00f3rego prowadz\u0105 metody medytacyjne, pojawi\u0142a si\u0119 forma ekstatycznie wyra\u017canej mi\u0142o\u015bci bo\u017cej, czemu s\u0142u\u017cy\u0142y transowe pie\u015bni, ta\u0144ce, \u017carliwe modlitwy, gor\u0105co i z pokor\u0105 wyra\u017cane oddanie dla osobowego Boga.<\/p>\n\n\n\n Widzimy jak na przestrzeni wiek\u00f3w zanika\u0142y wznoszone przez przyby\u0142ych w dolin\u0119 Indusu Ari\u00f3w o\u0142tarze na wzg\u00f3rzach; na piedesta\u0142 zmierza\u0142 Brahma, Wisznu i \u015aiwa – Trimurti hinduizmu. Powstawa\u0142y \u015bwi\u0105tynie, w kt\u00f3rych odprawiano pud\u017ce <\/em>– rodzaj adoracji, zarazem mszy i uczty.<\/p>\n\n\n\n W sektach rozwijaj\u0105cych si\u0119 wed\u0142ug nowych wzorc\u00f3w napotykamy nowy typ mistrza. W\u0142a\u015bnie wz\u00f3r pobo\u017cno\u015bci, zbli\u017caj\u0105cej do boga \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z uwydatnieniem roli Guru. Przyk\u0142adowo w sekcie sziwaickich kalamukt\u00f3w <\/em>podkre\u015bla si\u0119, \u017ce to wy\u0142\u0105cznie \u0142aska boska jest czynnikiem sprawiaj\u0105cym, \u017ce ucze\u0144 spotka nauczyciela, a gdy to si\u0119 stanie – Guru uruchamia proces prowadz\u0105cy niechybnie do samourzeczywistnienia ucznia.<\/p>\n\n\n\n Do \u0142ask powraca\u0142 kult bogi\u0144, powsta\u0142y szko\u0142y siaktyczne oraz tantryzm. \u201eTantra\u201d znaczy\u0142o kiedy\u015b \u201eosnowa, sznur\u201d (zbli\u017cone znaczenie do terminu \u201esutra\u201d) – w jego symbolicznym znaczeniu upatrywano ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 nauk zachowywan\u0105 przez \u201eni\u0107\u201d nauczycieli. Potem pod tym znaczeniem zacz\u0119to rozumie\u0107 tak\u017ce \u201eksi\u0119g\u0119\u201d: niekiedy twierdzi si\u0119, \u017ce ksi\u0119gi tantryczne to pi\u0105ta, zaginiona cz\u0119\u015b\u0107 Wed. Tantry maj\u0105 posta\u0107 dialogu (schemat znany z zapis\u00f3w upaniszadowych i wielu innych ksi\u0105g pouczaj\u0105cych) mi\u0119dzy nauczaj\u0105cym \u015aiw\u0105 a jego ma\u0142\u017conk\u0105, jego siakti <\/em>(cho\u0107 bywa, \u017ce role s\u0105 odwr\u00f3cone). Jest to zgodne z kapitalnym znaczeniem Guru w tantryzmie. Rola Guru jest tu wybitna – jest on w\u0142a\u015bciwie absolutn\u0105 konieczno\u015bci\u0105, o ile chcemy dotrze\u0107 do upragnionego celu. Ale i w rad\u017ca jodze uwa\u017ca si\u0119, \u017ce wiara w Guru to jeden ze stopni prowadz\u0105cych do doskona\u0142o\u015bci. Teksty g\u0142osz\u0105, \u017ce o ile zwi\u0105zek z Guru jest odpowiedni \u201esukces\u201d jest gwarantowany, nawet bez wzgl\u0119du na wszelkie przewinienia adepta.<\/p>\n\n\n\n U podstaw obrz\u0119d\u00f3w tantrycznych i ca\u0142ej nauki tantr le\u017cy u\u015bwiadomienie sobie to\u017csamo\u015bci b\u00f3stwa z czcicielem. U\u015bwiadomienie sobie tego nast\u0119puje za spraw\u0105 Guru, kt\u00f3ry widziany jest jako przejawiona moc boska; co ciekawe w tekstach tantrycznych linia nauczycieli jest cz\u0119sto wyprowadzana od samego \u015aiwy – co jest znanym nam ju\u017c sposobem budowania ci\u0105g\u0142o\u015bci przekazu i wyrazem prze\u015bwiadczenia, \u017ce tytu\u0142 Guru przys\u0142uguje przecie\u017c samemu b\u00f3stwu. Spotykamy tu ponownie archetyp Boga jako Pierwszego Nauczyciela.<\/p>\n\n\n\n Wiele element\u00f3w tantrycznych i siaktycznych przedosta\u0142o si\u0119 do buddyzmu wad\u017crajany (czyli trzeciej szko\u0142y buddyzmu, zwanej \u201eDiamentowym Wozem\u201d) i mo\u017ce w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 pierwiastka tantrycznego rola Guru jest tu silnie podkre\u015blana, a stosunek adepta i ucznia nacechowany gor\u0105cym oddaniem. Gdy czyta si\u0119 teksty Milarepy, uderza si\u0142a \u017carliwej czci wobec Guru, a ten w\u0142a\u015bnie uczuciowy ton pozwala na sytuowanie wad\u017crajany w pobli\u017cu ruch\u00f3w bhaktowskich (mimo oczywistych r\u00f3\u017cnic doktrynalnych i obrz\u0119dowych, kt\u00f3re nas w tym miejscu nie interesuj\u0105, o ile nie \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 \u015bci\u015ble z rol\u0105 Guru). W Tybecie funkcjonuje termin \u201elamaizm\u201d od \u201elama\u201d (mistrz, guru), a wed\u0142ug tradycji tak\u017ce lamaizm mia\u0142 swego za\u0142o\u017cyciela – mnicha o imieniu Tsang Khapa.<\/p>\n\n\n\n Warto jeszcze wspomnie\u0107 o sytuacji, gdy wraz z pojawieniem si\u0119 w Indiach islamu pojawi\u0142y si\u0119 nowe nurty umys\u0142owe; islam przyni\u00f3s\u0142 kulturze Indii wiele szk\u00f3d – praktycznie zniszczono buddyzm, hinduizm usztywnia\u0142 si\u0119 w obawie przed wp\u0142ywami agresora… Ale z drugiej strony zetkni\u0119cie religii Indii z islamem zaowocowa\u0142o pr\u00f3bami po\u0142\u0105czenia wrogich wyzna\u0144 i stworzenia typu religijno\u015bci przemawiaj\u0105cej wprost z \u2013 wedle jednego z okre\u015ble\u0144: \u201eserca do serca\u201d, bez baczenia na r\u00f3\u017cnice teologii czy rytua\u0142u.<\/p>\n\n\n\n Wiek XV i XVI wyda\u0142 wielu wspania\u0142ych mistyk\u00f3w i reformator\u00f3w religijnych, kt\u00f3rych formalna przynale\u017cno\u015b\u0107 religijna wcale si\u0119 nie liczy\u0142a, gdy\u017c twierdzili, i\u017c prawdziwa pobo\u017cno\u015b\u0107 polega na wewn\u0119trznej prawo\u015bci i oddaniu Bogu. To tu mie\u015bci si\u0119 s\u0142ynny Kabir, za\u0142o\u017cyciel sekty \u201e\u015bcie\u017cka Kabira\u201d, za\u015b jego pi\u0119kne hymny przywodz\u0105 na my\u015bl gor\u0105ce strofy hymn\u00f3w bhakt\u00f3w. Z kr\u0119gu reformator\u00f3w XV w. wywodzi\u0142 si\u0119 tak\u017ce inny prorok, kt\u00f3ry stara\u0142 si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 w system elementy hinduizmu i sufizmu, chodzi o Guru Nanaka – za\u0142o\u017cyciela sekty Sikh\u00f3w. U Sikh\u00f3w (co znamienne \u201esikh\u201d dos\u0142ownie znaczy \u201eucze\u0144\u201d) rola Guru jest ogromna! W\u0142a\u015bnie Nanak sta\u0142 si\u0119 pierwszym z \u0142a\u0144cucha Guru, czczonych przez uczni\u00f3w jak bogowie. Co ciekawe, gdy usta\u0142a sukcesja wcielonych mistrz\u00f3w, nauki spisano w ksi\u0119dze, a ksi\u0119ga nazywa si\u0119… \u201eG u r u Granth Sahib\u201d.<\/p>\n\n\n\n Ale dla porz\u0105dku nale\u017cy obraz uzupe\u0142ni\u0107 – prawd\u0105 jest, \u017ce indyjskie spo\u0142ecze\u0144stwo jest i zawsze by\u0142o przywi\u0105zane do \u201einstytucji\u201d Guru, lecz przecie\u017c nie zawsze i nie we wszystkich kr\u0119gach mistrzowie cieszyli si\u0119 niepodwa\u017calnym autorytetem, a cz\u0119sto tytu\u0142 ten bywa\u0142 nadu\u017cywany, za\u015b zale\u017cno\u015b\u0107 od samozwa\u0144czych lub nie zas\u0142uguj\u0105cych na szacunek nauczycieli budzi\u0142 bunt. W czasie tzw. \u201erenesansu indyjskiego\u201d, gdy podj\u0119to pr\u00f3by unowocze\u015bnienia norm spo\u0142ecznych oraz zrewidowania dotychczasowych tradycyjnych warto\u015bci, ruch o nazwie Brahmo Samad\u017c ostro krytykowa\u0142 autorytet guru, twierdz\u0105c, \u017ce Indie powinny wyzwoli\u0107 si\u0119 spod ich wszechstronnego wp\u0142ywu. Tote\u017c nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce inaczej sprawy si\u0119 maj\u0105, gdy mowa o Guru i jego \u201eideale\u201d, o postulacie kulturowym, a inaczej, gdy w \u017cyciu patrzymy jak ten \u201eidea\u0142\u201d funkcjonuje. Koniec ko\u0144c\u00f3w niew\u0105tpliwie zdarza\u0142y si\u0119 i zdarzaj\u0105 nadu\u017cycia ze strony r\u00f3\u017cnych nauczycieli – to wszak problem \u201efa\u0142szywych prorok\u00f3w\u201d istniej\u0105cy we wszystkich religiach, tyle \u017ce mo\u017cna by rzec, i\u017c fa\u0142szywy prorok nie jest wcale Prorokiem, tak jak i fa\u0142szywy guru wcale nie jest Guru… A dodajmy, \u017ce w dzisiejszych czasach niewielu jest prawdziwych Guru, jak twierdz\u0105 mistrzowie \u017cycia duchowego.<\/p>\n\n\n\n Guru i ucze\u0144<\/strong><\/p>\n\n\n\n M\u00f3wili\u015bmy ju\u017c, \u017ce Guru zawsze mo\u017cna sytuowa\u0107 \u201ewobec\u201d. Jak sytuuje si\u0119 on wobec warto\u015bci absolutnych starali\u015bmy si\u0119 pokaza\u0107, teraz zajmiemy si\u0119 drugim biegunem tego \u201ewobec\u201d \u2013 uczniem.<\/p>\n\n\n\n Bo mo\u017cna zapyta\u0107, kiedy w\u0142a\u015bciwie cz\u0142owiek zostaje Guru?<\/p>\n\n\n\n \u201eDla kandydata krocz\u0105cego praw\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105 rozw\u00f3j duchowy jest tak naturalny i tak niezauwa\u017calny, jak jego oddech. To i n n i zaczynaj\u0105 go nazywa\u0107 \u201eguru\u201d. Zdziwiony my\u015bli: c\u00f3\u017c to, taki grzesznik zosta\u0142 \u015bwi\u0119tym!\u201d – pisze o sobie Jogananda. Inny mistrz powiada: \u201eKiedy cz\u0142owiek posiada duchow\u0105 wiedz\u0119 i moc nie potrzebuje i \u015b \u0107 szuka\u0107 ludzi, gdy\u017c sami garn\u0105 si\u0119 do\u0144 zewsz\u0105d\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce to ucze\u0144 c z y n i Guru. I jeszcze co\u015b – wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce ten rodzaj wiedzy, kt\u00f3rej do\u015bwiadczy\u0142 mistrz ma moc transformuj\u0105c\u0105, zmienia cz\u0142owieka tak, i\u017c inni zdolni s\u0105 t\u0119 metamorfoz\u0119 rozpozna\u0107. To do\u015bwiadczenie mistyczne, poznanie poprzez ca\u0142\u0105 osobowo\u015b\u0107, to egzystencjalny przeskok, to transgresja w obr\u0119bie \u201e\u017cywego\u201d kontaktu z \u201eNienazywalnym\u201d.<\/p>\n\n\n\n Najwy\u017cszym idea\u0142om sprosta ten tylko, kto przyjmie za swoj\u0105 przestrog\u0119 Mistrza: \u201eNajpierw sta\u0144 si\u0119 doskona\u0142ym, a potem mo\u017cesz naucza\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Jak uczy\u0107 nienazywalnego…? Czy ten rodzaj wiedzy, kt\u00f3r\u0105 posiadaj\u0105 prawdziwi wielcy Guru mo\u017cna w og\u00f3le przekaza\u0107?<\/p>\n\n\n\n Ucze\u0144 szukaj\u0105c mistrza za\u015bwiadcza niejako o swej wewn\u0119trznej gotowo\u015bci do po \u015bwi\u0119cenia, odwagi, dyscypliny, dlatego na Wschodzie m\u00f3wi si\u0119: \u201eGdy ucze\u0144 jest got\u00f3w mistrz pojawia si\u0119 sam\u201d. Ale te\u017c \u201ekto chce znale\u017a\u0107 mistrz\u00f3w musi si\u0119 podj\u0105\u0107 trudu ich szukania\u201d. Pisma m\u00f3wi\u0105:<\/p>\n\n\n\n \u201eChocia\u017cby g\u0142upiec \u017cycie ca\u0142e u boku m\u0119drca pilnie sp\u0119dzi\u0142<\/p>\n\n\n\n Nie pozna nigdy Drogi prawej, jak \u0142y\u017cka smaku strawy nie zna,<\/p>\n\n\n\n Lecz gdy rozumny, cho\u0107by chwil\u0119 u boku m\u0119drca bacznie sp\u0119dzi<\/p>\n\n\n\n Pr\u0119dko rozpozna Drog\u0119 praw\u0105, jak j\u0119zyk strawy smak rozpozna\u201d.<\/p>\n\n\n\n To buddyjski punkt widzenia (Z Dhammapady).<\/p>\n\n\n\n Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce nie wystarcza tylko obecno\u015b\u0107 mistrza. To ucze\u0144 musi by\u0107 \u201egot\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug wierze\u0144 indyjskich to z karmy wynika stan wewn\u0119trzny ucznia, a tak\u017ce to, czy nauczyciel przyjmie go czy nie. Guru nie przyjmie na ucznia kogo\u015b, o kim s\u0105dzi, \u017ce jego zwi\u0105zki karmiczne z innym nauczycielem s\u0105 g\u0142\u0119bsze lub rodzaj praktyki dla\u0144 odpowiedniejszy.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli jednak Guru i ucze\u0144 si\u0119 spotykaj\u0105 to ich rozpoznanie bywa natychmiastowe, a sama sytuacja niemal \u201emityczna\u201d:<\/p>\n\n\n\n \u201eNa ko\u0144cu sta\u0142 nieruchomo cz\u0142owiek. Wyda\u0142 mi si\u0119 o d r a z u znajomy od dawna. \u2014 \u015bwi\u0119ty magnetycznie przyci\u0105ga\u0142 mnie ku sobie. Gurudewa! Boska twarz z tysi\u0105ca moich wizji\u201d – pisze Jogananda. Jego Guru (\u015ari Jukteswar): \u201eIle\u017c lat czeka\u0142em na ciebie!\u201d. \u201eBezd\u017awi\u0119czn\u0105 pie\u015bni\u0105 p\u0142yn\u0119\u0142y s\u0142owa z serca do serca mistrza do ucznia. Z niezbit\u0105 pewno\u015bci\u0105 czu\u0142em, \u017ce m\u00f3j Guru pozna\u0142 Boga i potrafi mnie prowadzi\u0107 ku niemu (…) Nie po raz pierwszy ogl\u0105da\u0142o mnie s\u0142o\u0144ce u tych \u015bwi\u0119tych st\u00f3p\u201d – pisze dalej Jogananda. Trudno o bardziej wzorcow\u0105 sytuacj\u0119 \u201erozpoznania\u201d si\u0119 wzajemnego Guru i ucznia. Ich praca wsp\u00f3lna trwa\u0142a podczas wielu wciele\u0144. Nitki ich karmy s\u0105 mocno zasup\u0142ane. To jest w\u0142a\u015bnie \u201erdzenny guru\u201d. Takiego \u201ekarmicznego Guru\u201d poszukuje si\u0119 nieraz latami, w\u0119druj\u0105c w nadziei jego spotkania przez r\u00f3\u017cne krainy, pokonuj\u0105c wiele trud\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119, \u017ce mo\u017cna na to spojrze\u0107 i tak: dla o\u015bwieconego mistrza nie jest problemem odnalezienie ucznia, ale Guru wie, \u017ce ucze\u0144 ju\u017c w momencie podj\u0119cia decyzji o poszukiwaniach rozpoczyna praktyk\u0119 duchow\u0105 – wi\u0119c pozwala mu na to. I tak, kiedy Marpa uda\u0142 si\u0119 na poszukiwanie nauk buddyjskich i trzykrotnie w tym celu wyprawia\u0142 si\u0119 do Indii, dzi\u0119ki rozbudzonemu karmicznemu zwi\u0105zkowi z mistrzem rozpocz\u0105\u0142 poszukiwania swego Guru, o kt\u00f3rym dowiedzia\u0142 si\u0119 podczas wizji. Naropa daje mu si\u0119 d\u0142ugo tropi\u0107, a gdy si\u0119 spotkali podda\u0142 Marp\u0119 tzw. \u201edwunastu du\u017cym i dwunastu ma\u0142ym pr\u00f3bom\u201d. Opisy tych pr\u00f3b s\u0105 czasami szokuj\u0105ce, w ich ogniu ucze\u0144 doznaje wiele b\u00f3lu i udr\u0119ki, ale oddanie dla Guru jest nie do pokonania, mimo bolesnych do\u015bwiadcze\u0144. \u201eGdy pos\u0142ysza\u0142em imi\u0119 Marpy, nape\u0142ni\u0142em si\u0119 niewyra\u017calnym uczuciem zachwytu (…) Tak silnie rozbudzi\u0142o si\u0119 we mnie poczucie zaufania\u201d – powiada Milarepa. Marpa (ucze\u0144 Naropy) szykuje dla Milarepy ci\u0119\u017ckie pr\u00f3by: musi on na przyk\u0142ad budowa\u0107 kamienne wie\u017ce, tylko po to, by na polecenie mistrza burzy\u0107 je i od nowa rozpoczyna\u0107 prace. Te pr\u00f3by to forma inicjacji i jednocze\u015bnie \u201eofiary\u201d ucznia. Inny rodzaj ofiar to dary, jakie ucze\u0144 zobowi\u0105zany jest sk\u0142ada\u0107 nauczycielowi. W Tybecie za najcenniejsze uwa\u017ca si\u0119 z\u0142oto, i ucze\u0144, aby je zdoby\u0107 nierzadko wyprzedaje ca\u0142y sw\u00f3j maj\u0105tek, by z\u0142o\u017cy\u0107 z\u0142oto u st\u00f3p mistrza. A co w\u0142a\u015bciwie jest prawdziwym darem? Przecie\u017c mistrz nie potrzebuje ani pok\u0142on\u00f3w, ani podark\u00f3w, ani z\u0142ota. Prawdziw\u0105 ofiar\u0119 ucze\u0144 czyni ze swego egoizmu, wygody, iluzji, musi wyrzec si\u0119 ego, samego siebie. Tylko Guru darzony wielkim szacunkiem mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 takiej ofiary – czy ucze\u0144 s\u0142ucha\u0142by kogokolwiek innego!? \u017b\u0105da\u0107 wyrzeczenia si\u0119 siebie to przeprowadza\u0107 wielk\u0105 lekcj\u0119 pokory.<\/p>\n\n\n\n \u201eOsobowo\u015b\u0107 jest jak silny s\u0142o\u0144, kt\u00f3rego nikt s\u0142abszy od lwa nie zdo\u0142a pokona\u0107. Lwem jest Guru, samo jego spojrzenie przyprawia s\u0142onia-osobowo\u015b\u0107 o dr\u017cenie, a wkr\u00f3tce sprowadza jego \u015bmier\u0107. (…) Aby osi\u0105gn\u0105\u0107 ten stan, musisz ca\u0142kowicie odda\u0107 si\u0119 w r\u0119ce Guru, a on widz\u0105c, \u017ce jeste\u015b got\u00f3w, i\u017c tw\u00f3j stan czyni ci\u0119 godnym jego kierownictwa pokieruje tob\u0105 na pewno\u201d – to s\u0142owa wielkiego Ramany Mahariszi.<\/p>\n\n\n\n Przy przyjmowaniu ucznia przez Guru cz\u0119sto nast\u0119puje dramatyczna pr\u00f3ba si\u0142:<\/p>\n\n\n\n \u201eJe\u015bli mi odm\u00f3wisz (adept pragnie, by mistrz zosta\u0142 jego osobistym guru) skocz\u0119 z tej ska\u0142y. \u017bycie nie b\u0119dzie mia\u0142o dla mnie \u017cadnej warto\u015bci, je\u015bli nie uzyskam twojego kierownictwa w drodze ku Bogu\u201d. A mistrz, s\u0142ynny Mahaawatar Indii Babaji odpowiada: \u201eTo skacz!\u201d. I ucze\u0144 rzuca si\u0119 w przepa\u015b\u0107! Dzi\u0119ki nadludzkim mocom guru wraca go \u017cyciu i dopiero teraz stwierdza: \u201eTeraz jeste\u015b got\u00f3w do uczniostwa\u201d.<\/p>\n\n\n\n Opisana wy\u017cej mityczna sytuacja obrazuje, jak bardzo uczniowi potrzebna jest determinacja i up\u00f3r, i jak mistrz stwarza okazj\u0119, by ucze\u0144 przekroczy\u0142 strach. M\u00f3wi si\u0119 w Indiach: \u201eGdy ucze\u0144 stawia ku mistrzowi jeden krok, ten stawia dziesi\u0119\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n W mniej dramatycznej formie warunek mistrza mo\u017ce wygl\u0105da\u0107 tak: \u201eJe\u017celi b\u0119dziesz prowadzi\u0142 dobre, moralne \u017cycie przez sze\u015b\u0107 miesi\u0119cy – przyjm\u0119 ci\u0119. W przeciwnym razie nie zechc\u0119 ci\u0119 wtajemniczy\u0107\u201d – m\u00f3wi Lahiri Mahasay do kandydata na ucznia.<\/p>\n\n\n\n Warto przyjrze\u0107 si\u0119 sytuacji spotkania mistrza i poszukiwacza prawdy, jako sytuacji zwyk\u0142ej, ludzkiej, po prostu zarejestrowa\u0107 obraz. Kulturowo zakodowane jest, \u017ce gdy ucze\u0144 zbli\u017ca si\u0119 do guru przy powitaniu sk\u0142ania si\u0119 ku jego stopom. M\u00f3wi si\u0119 w Indiach o \u201elotosowych stopach mistrza\u201d i wierzy si\u0119, \u017ce w ten spos\u00f3b nie tylko wyra\u017ca si\u0119 nauczycielowi nale\u017cn\u0105 cze\u015b\u0107, ale zostaje si\u0119 przenikni\u0119tym energi\u0105 mistrza. W buddyzmie istnia\u0142 zwyczaj, o kt\u00f3rym mo\u017cna dowiedzie \u0107 si\u0119 z sutr, wedle kt\u00f3rego \u015bramana <\/em>zbli\u017caj\u0105cy si\u0119 np. z pytaniem do nauczyciela ods\u0142ania\u0142 prawe rami\u0119, kl\u0119ka\u0142 na prawe kolano i wznosi\u0142 z\u0142\u0105czone d\u0142onie. Tu ciekawostka, dotycz\u0105ca niebywa\u0142ej \u017cywotno\u015bci pewnych gest\u00f3w – przypomnijmy ot\u00f3\u017c, \u017ce figurka kap\u0142ana odnaleziona w Mohend\u017co Daro wyra\u017anie ukazuje ods\u0142oni\u0119te prawe rami\u0119 kap\u0142ana…<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n W Tybecie (w niekt\u00f3rych szko\u0142ach) ucze\u0144 trzykrotnie unosi z\u0142\u0105czone nad g\u0142ow\u0105 d\u0142onie i dotyka nimi czubka g\u0142owy, ust i serca, po czym kl\u0119ka przed mistrzem. W japo\u0144skim zen adept kl\u0119ka przed mistrzem, przedtem trzykrotnie dotykaj\u0105c czo\u0142em pod\u0142ogi. Nie trzeba mno\u017cy\u0107 opis\u00f3w – gesty wyra\u017caj\u0105ce szacunek i oddanie obecne s\u0105 w ka\u017cdej szkole. R\u00f3\u017cnice wynikaj\u0105 pewnie z przes\u0142anek kulturowych. Ale tu jedna uwaga. Gdyby doszuka\u0107 si\u0119 g\u0142\u0119bszych znacze\u0144, to – patrz\u0105c na zwyczaj eksponowania takich rekwizyt\u00f3w jak tron lamaistyczny, czy podwy\u017cszenie indyjskich guru, a z drugiej strony – zwyczajowe usytuowanie wzgl\u0119dem siebie na dokusan <\/em>mistrza i ucznia w zen – powiedzie\u0107 by mo\u017cna, i\u017c widzimy w tych dw\u00f3ch modelach sytuacyjnych tak\u017ce dwa sposoby pojmowania autorytetu Guru. W zen szczeg\u00f3lnie podkre\u015bla si\u0119 samodzielno\u015b\u0107 ucznia, a nawet paradoksalnie powiada si\u0119, \u017ce najwa\u017cniejszym zadaniem nauczyciela jest ustrzec ucznia przed wp\u0142ywem… nauczyciela! W wielu za\u015b hinduistycznych szko\u0142ach akcentuje si\u0119 absolutn\u0105 konieczno\u015b\u0107 zwi\u0105zku z Guru, podkre\u015bla si\u0119 jego boskie pochodzenie, wierzy si\u0119, \u017ce np. w czasie darszan<\/em> (b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo mistrza, ceremonia a\u015bramowa) sama obecno\u015b\u0107 mistrza leczy, przenika wyznawc\u00f3w moc\u0105.<\/p>\n\n\n\n W niemal wszystkich szko\u0142ach przy przyj\u0119ciu na ucznia dope\u0142nia si\u0119 specjalnych ceremonii – w istocie inicjacyjnych. Inicjacja dokonana przez Guru lub w jego obecno\u015bci jest zewn\u0119trznym i wewn\u0119trznym przyj\u0119ciem \u201ewtajemniczenia\u201d. W buddyzmie tybeta\u0144skim inicjacja nosi nazw\u0119 abhiszeka<\/em>. Rytua\u0142 ten uto\u017csamiany jest nie tylko z przekazem nauk, ale z tzw. przekazem m o c y, co \u0142\u0105czy si\u0119 z otrzymaniem przez ucznia b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw \u201ewszystkich Budd\u00f3w\u201d i wszystkich nauczycieli w linii przekazu. Rytua\u0142 inicjacji pozwala na rozpocz\u0119cie danej praktyki (np. mahamudry), adept otrzymuje te\u017c tekst – komentarz do praktyki.<\/p>\n\n\n\n W linii Kagyu mistrz wprowadza w mandal\u0119 i \u015bwiat jidama <\/em>– symboliczne aspekty o\u015bwieconej natury Buddy. W czasie specjalnej ceremonii czela<\/em> (ucze\u0144) sk\u0142ada \u015blubowanie zwane samaya<\/em>, oddaj\u0105c si\u0119 ca\u0142kowicie swemu Guru i jidamowi (<\/em>rodzaj wizualowanego b\u00f3stwa osobistego). Tak rozpoczyna si\u0119 praca guru i ucznia.<\/p>\n\n\n\n Osobisty ucze\u0144 zwraca si\u0119 do swego mistrza \u201eguruji\u201d lub \u201egurudewa\u201d. Cz\u0105stka \u201eji\u201d wyra\u017ca szacunek i jest obecna tak\u017ce w imionach, np. \u201eBabaji\u201d. Adepci zen m\u00f3wi\u0105 do mistrza \u201ezenji\u201d.<\/p>\n\n\n\n Po wielu latach wysi\u0142ku, dyscypliny i praktyk duchowych nast\u0105pi dzie\u0144, gdy mistrz uzna, \u017ce ucze\u0144 pokona\u0142 swe ograniczenia i rozpocznie si\u0119 w\u0142a\u015bciwy przekaz. Chyba \u017ce nie zosta\u0142o ju\u017c nic do nauczenia…<\/p>\n\n\n\n Guru mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne metody nauczania, Marpa by\u0142 surowy, Milarepa \u0142agodny, inny jest mistrz zen, inny guru wyznawc\u00f3w Wisznu. Ale z nauk najwi\u0119kszych Guru mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce idzie o jedno: aby ucze\u0144 pozby\u0142 si\u0119 ci\u0119\u017caru osobowych cech, karmicznych uwarunkowa\u0144, zwanych skandhami<\/em> czy wasanami,<\/em> i \u201eoczyszczony\u201d otworzy\u0142 si\u0119 na prawdziwy sens nauk.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 specjalne sposoby sprawdzania stopnia realizacji ucznia – szczeg\u00f3lnie w buddyzmie. W zen s\u0142u\u017c\u0105 temu specjalne \u201epojedynki dharmy\u201d, w kt\u00f3rych kluczow\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni koan, alogiczny konstrukt maj\u0105cy z\u0142ama\u0107 potoczny spos\u00f3b rozumowania. Gdy mistrz potwierdza realizacj\u0119 ucznia, ten otrzymuje inka. Mistrz wyra\u017ca te\u017c zgod\u0119 na podj\u0119cie przeze\u0144 samodzielnego nauczania innych. W Tybecie ucze\u0144 r\u00f3wnie\u017c musia\u0142 otrzyma\u0107 od swego mistrza potwierdzenie i w specjalnej ceremonii zostawa\u0142y mu przekazane insygnia i dokumenty-piecz\u0119cie. Po otwarciu piecz\u0119ci ucze\u0144 sam m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 g\u0142osicielem Dharmy i przywdzia\u0107 str\u00f3j lamy. W japo\u0144skim zen spadkobierc\u0119 linii symbolizuje kasiaja<\/em> – szata mnisia. Tak tworzy si\u0119 nieprzerwana linia przekazu.<\/p>\n\n\n\n Bezpo\u015brednie kontakty Guru z uczniem, szczeg\u00f3lnie gdy ten pozostaje poza a\u015bram\u0105 s\u0105 cz\u0119sto sporadyczne. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce istnieje kontakt poza-fizyczny: we \u015bnie, w trakcie duchowych praktyk.<\/p>\n\n\n\n A skoro Guru jest nie tylko osob\u0105, ale wykracza poza ludzk\u0105 kondycj\u0119, jak wierz\u0105 Hindusi, to tym zapewne mo\u017cna t\u0142umaczy\u0107 te poza personalne kontakty Guru i ucznia. Hindusi wierz\u0105, \u017ce Guru nie dotycz\u0105 zwyk\u0142e warunki fizykalne, \u017ce mo\u017ce on dowolnie manipulowa\u0107 czasem i przestrzeni\u0105, stoj\u0105c poza ich oddzia\u0142ywaniem jako nale\u017c\u0105cych do sansary, z kt\u00f3rej si\u0119 wyzwoli\u0142.<\/p>\n\n\n\n Wyzwolony duch wciela si\u0119 jednak w cielesn\u0105 pow\u0142ok\u0119 dla dobra rodzaju ludzkiego. To dobrowolne zej\u015bcie ku ziemskim uwarunkowaniom wyzwolonych Guru (d\u017ciwanmukta) nazywa si\u0119 wyttuhana<\/em> i stanowi r\u0119kojmi\u0119 rozwoju duchowego ludzi.<\/p>\n\n\n\n W buddyzmie r\u00f3wnie\u017c spotykamy archetyp m\u0119drca \u015bwiadomie rezygnuj\u0105cego z ostatecznego wyzwolenia. To bodhisattwa, w ludzkiej postaci prowadz\u0105cy ludzi ku wyzwoleniu. Na tym w\u0142a\u015bnie zasadza si\u0119 sens inkarnacji tulku i awatar\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Guru jest zatem nie tylko osob\u0105, jego donios\u0142o\u015b\u0107 w orientalnej my\u015bli religijnej polega na tym, \u017ce przydaje mu si\u0119 te\u017c warto\u015bci ponad-ludzkie. St\u0105d wynika fenomen tajemniczego Babajiego, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119, \u017ce \u017cyje ju\u017c setki lat i jest tym, kt\u00f3ry osobi\u015bcie wtajemniczy\u0142 Siankar\u0119 (VII w.!), st\u0105d wiara w dematerializacj\u0119 mistrz\u00f3w i ukazywanie si\u0119 ich w r\u00f3\u017cnych postaciach. Dzi\u015b twierdzi si\u0119, \u017ce umiej\u0119tno\u015b\u0107 t\u0119 posiad\u0142 s\u0142ynny Satia Say Baba.<\/p>\n\n\n\n W buddyzmie tybeta\u0144skim Guru poj\u0119ty jest tak\u017ce jako z a s a d a , aktywny aspekt naszej natury: Tylko \u017ce w wyniku naszych modlitw i karmy ten wewn\u0119trzny guru obecnie zaczyna przejawia\u0107 si\u0119 bardziej wyra\u017anie i przybiera\u0107 kszta\u0142t zewn\u0119trznego guru. Zewn\u0119trzny guru jest pos\u0142a\u0144cem, wewn\u0119trzny jest prawd\u0105. \u201eDop\u00f3ki nie znajdziesz w sobie Buddy, on jest jego zast\u0119pc\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce tu tkwi klucz zagadki Guru… Je\u015bli zatem m\u00f3wi si\u0119 o zjednoczeniu umys\u0142u z guru, co jest zalecan\u0105 praktyk\u0105 w tzw. Guru-Jodze, je\u015bli jeden z wielkich Mistrz\u00f3w powiada, \u017ce w istocie rzeczy B\u00f3g, Dusza (Atma) i Guru to jedno i to samo, je\u017celi m\u00f3wi si\u0119 o przekazie \u201ez serca do serca\u201d czy \u201ez umys\u0142u do umys\u0142u\u201d – to widzimy jak uniwersalne, bo w r\u00f3\u017cnych szko\u0142ach duchowych si\u0119 przejawiaj\u0105ce, jest wschodnie ujmowanie zasady Guru i zwi\u0105zku guru-ucze\u0144; i jak daleko si\u0119ga w sfer\u0119, kt\u00f3r\u0105 nazwaliby\u015bmy mistyczn\u0105. M\u00f3wi si\u0119 te\u017c, \u017ce r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy szko\u0142ami i ich doktrynami tak naprawd\u0119 w obliczu tej najwa\u017cniejszej Prawdy – s\u0105 tylko pozorne: jest punkt na drodze, w kt\u00f3rym z b i e g a j \u0105 s i \u0119 w s z y s t k i e \u015b c i e \u017c k i. A i r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy guru i uczniem z poziomu najwy\u017cszej rzeczywisto\u015bci jest pozorna, gdy nast\u0105pi chwila, na kt\u00f3r\u0105 pracuje si\u0119 latami praktyki duchowej – satori, jak m\u00f3wi zen, samadhi, jak joga nazywa ten nienazywalny mistyczny wgl\u0105d: \u201enauczyciel i ucze\u0144 staj\u0105 si\u0119 wej\u015bciami, a kiedy jedne i drugie drzwi s\u0105 otwarte, wtedy jest zupe\u0142na pustka i zupe\u0142na jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy nimi (…). Mistrz przestaje m\u00f3wi\u0107. I ucze\u0144 milczy. Nast\u0119puje chwila milczenia. To jest Przekaz – stworzenie w\u0142a\u015bciwej sytuacji – to wszystko, co zewn\u0119trzny guru mo\u017ce zrobi\u0107\u201d. Tak rzecz uj\u0105\u0142 znany na Zachodzie Chogyal Trungpa. Ale to w i e si\u0119 dopiero, gdy opada zas\u0142ona awidji,<\/em> niewiedzy. Nieo\u015bwieconym umys\u0142om Guru jest nieodzowny: jako \u017cywy przyk\u0142ad mo\u017cliwo\u015bci iluminacyjnego poznania, jako wz\u00f3r pow\u015bci\u0105gliwego \u017cycia, jako dyscyplinuj\u0105cy ucznia nauczyciel. Bior\u0105c pod uwag\u0119 badania prowadzone nad praktykami duchowymi – tak\u017ce jako czuwaj\u0105cy nad bezpiecze\u0144stwem ucznia – opiekun. Pami\u0119ta\u0107 przecie\u017c nale\u017cy o tych, kt\u00f3rzy intensywny trening duchowy przep\u0142acili psychicznymi urazami, chorobami, szale\u0144stwem. Mistrz zna te meandry psychiczno-duchowych pob\u0142\u0105dze\u0144 i umie adepta przed nimi uchroni\u0107.<\/p>\n\n\n\n W tym znaczeniu Guru jest nie tylko mistykiem – jest terapeut\u0105. Wyprowadza ucznia z \u201echoroby\u201d niewiedzy i czuwa nad procesem \u201epowrotu do domu\u201d – do stanu, nazywanego przez Hindus\u00f3w sat-czit-ananda, <\/em>gdzie ko\u0144czy si\u0119 wsp\u00f3lna Droga\u2026<\/p>\n\n\n\n (Artyku\u0142, podobnie jak ten dotycz\u0105cy ascet\u00f3w i klasztor\u00f3w, jest skondensowanym skr\u00f3tem pracy magisterskiej napisanej w latach 80. U. Wr. na polonistyce w ramach seminarium \u201ePogranicze literatury i kultury\u201d- zamieszczonym na \u0142amach czasopisma \u201eAlbo-Albo. Problemy Psychologii i Kultury\u201d) W spo\u0142ecze\u0144stwie indyjskim, przywi\u0105zuj\u0105cym od wiek\u00f3w du\u017c\u0105 wag\u0119 do \u017cycia religijnego, pozycja osobisto\u015bci zajmuj\u0105cych si\u0119 sprawami duchowo\u015bci zawsze […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":321,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-254","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultury-tradycyjne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/254","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=254"}],"version-history":[{"count":41,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3259,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/254\/revisions\/3259"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/321"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=254"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=254"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=254"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Ramana-Mahariszi-w-swojej-aszramie-pod-Arunaczala.-Zbiory-prywatne-1024x661.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Armitsar-swiatynia-sikhow.-Fot.-wlasna.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Wspolczesny-sadhu.-Fot.-za-G.-Johnson-Indie-s.-40.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Dzina-muzeum-berlinskie-wystawa-dot.-Indii.-Zbiory-prywatne-682x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/swami-vivekananda-390955_1920-683x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Mahatma.-Zbiory-prywatne-784x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Wizerunek-Kriszny.-Spotkanie-ruchu-zwanego-potocznie-Hare-Kriszna-Wroclaw-lata-90.-u.w.-Zniory-wlasne.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Relikwiarz-z-zebem-Buddy.-Sri-Lanka.-Za-N.-Fyson-Klejnoty-swiata-s.-54.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Guru-Granth-Sahib-swieta-ksiega-Sikhizmu-oraz-granthi-czyli-opiekun-ksiegi-w-swiatyni-w-Armitsarze.-Za-P.-Clark-Religie-swiata....-s.-175.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Paramhansa-Yogananda-fot.-z-broszury-Mistrz-powiedzial-na-pods.-wyd.-amerykanskiego-596x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/harap1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Wiszace-w-salach-medytacyjnych-szkielety-podobnie-jak-zegar-ma-przypominac-o-uplywie-czasu-i-zyciu-zawsze-konczacym-sie-smiercia.-Cala-sztuka-polega-na-wyzpoleniu-od-p-1024x663.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Znany-takze-w-Polsce-nauczyciel-buddyzmu-koreanskiego.-Okladka-Strzepujac-popiol-na-Budde-W-wa-1990.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Kobieta-guru-Miramadaji-Miracuti-Ratlam-prowadzaca-aszram-w-stanie-Gudzarat.-Za-L.-Winnicka.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Sadhu-bardziej-wspolczesny...-Za-Nieznany-Swiat-2004-s.-59-665x1024.jpg\")