{"id":256,"date":"2021-05-17T22:24:46","date_gmt":"2021-05-17T20:24:46","guid":{"rendered":"http:\/\/serwer2038463.home.pl\/home\/citydruk\/domains\/arbormundi.pl\/public_html\/?p=256"},"modified":"2021-09-02T14:00:33","modified_gmt":"2021-09-02T12:00:33","slug":"indyjskie-ceremonie-przejscia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=256","title":{"rendered":"Indyjskie ceremonie przej\u015bcia"},"content":{"rendered":"\n

O<\/strong>brz\u0119dy zwi\u0105zane z symbolik\u0105 p\u0142odno\u015bci: za\u015blubiny, narodziny dziecka, budowa domu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do indyjskich obrz\u0119d\u00f3w zwanych sanskara<\/em>, b\u0119d\u0105cych form\u0105 kultu domowego, obok upanajany<\/em> czyli inicjacji oraz ceremonii amieszti<\/em> (obrz\u0119d\u00f3w pogrzebowych) nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c ceremonia za\u015blubin. Temu obrz\u0119dowi po\u015bwi\u0119cone s\u0105 teksty zwane grihjasutrami<\/em> (\u201egrihastha\u201d \u2013 \u201egospodarz domu\u201d, nazwa oznaczaj\u0105ca jeden z czterech etap\u00f3w ludzkiej egzystencji przyj\u0119tych jako model \u017cycia w spo\u0142ecze\u0144stwie indyjskim w czasach kszta\u0142towania si\u0119 kultury klasycznego braminizmu). Obok obrz\u0119d\u00f3w sanskara<\/em> istnia\u0142y inne ceremonie o wymiarze \u201ekosmicznym\u201d, istotne dla ca\u0142ego uniwersum. Te mog\u0142y by\u0107 odprawiane tylko przez wtajemniczonych kap\u0142an\u00f3w, a opiera\u0142y si\u0119 na tekstach objawionych (\u015brauta<\/em>) i kodeksach reguluj\u0105cych kult, zwanych \u015brautasutry<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Jedne z pierwszych wzmianek o ceremonii za\u015blubin spotykamy w zwi\u0105zanym z Atharwawed\u0105<\/em> tek\u015bcie Kauszikasutra<\/em>. Tekst odzwierciedla prawdopodobnie bardzo stare obyczaje tradycyjne, si\u0119gaj\u0105ce czas\u00f3w sprzed rozbicia plemion Aryjskich na ga\u0142\u0105\u017a ira\u0144sk\u0105 i indyjsk\u0105, a potem adaptowanych i kodyfikowanych przez pot\u0119\u017cn\u0105 kast\u0119 bramin\u00f3w. R\u00f3\u017cne formy za\u015blubin opisane s\u0105 w Aszwalajnie<\/em> (jedna z grihjasutr<\/em>), a tak\u017ce w ksi\u0119gach dotycz\u0105cych prawodawstwa – dharmasutrach<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Za: M. Jakubczak (red.), Wizerunki kobiety w kulturze Indii<\/strong><\/em>, Krak\u00f3w 2005, s. 161<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ale zanim przejdziemy do w\u0142a\u015bciwego opisu ceremonii \u015blubu, trzeba nakre\u015bli\u0107 ich najog\u00f3lniejszy kontekst. Ot\u00f3\u017c zawsze i we wszystkich dawnych kulturach za\u015blubiny kojarzono z symbolik\u0105 p\u0142odno\u015bci, co znalaz\u0142o sw\u00f3j wyraz w rytuale (przecie\u017c nawet dzi\u015b mamy do czynienia z tak\u0105 symbolik\u0105, tyle \u017ce nie zawsze zdajemy sobie z tego spraw\u0119, np. sypanie ry\u017cem na m\u0142odo\u017ce\u0144c\u00f3w). Nieprzypadkowo patronk\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwa jest ma\u0142\u017conka Wisznu Lakszmi, kt\u00f3ra jest zarazem czczona jako bogini wegetacji. Po\u0142\u0105czenie funkcji patronki ma\u0142\u017ce\u0144stwa i bogini wegetacji jest odbiciem prze\u015bwiadczenia \u00f3wczesnych ludzi o mistycznym zwi\u0105zku istniej\u0105cym pomi\u0119dzy kobiet\u0105 (t\u0105, kt\u00f3ra wydaje na \u015bwiat potomstwo) i ziemi\u0105 (t\u0105, kt\u00f3ra rodzi plony). To dlatego wszystkie kulty agrarne zwi\u0105zane by\u0142y z Wielk\u0105 Bogini\u0105 (Magna Mater), kt\u00f3rej niezliczone postacie znamy w ca\u0142ym pasie kultury \u015br\u00f3dziemnomorskiej i w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Z kultem p\u0142odno\u015bci i z postaci\u0105 kobiety \u0142\u0105czy si\u0119 obraz mitycznego w\u0119\u017ca, widzianego jako dawca p\u0142odno\u015bci. To chtoniczne b\u00f3stwo by\u0142o atrybutem bogini Lakszmi, a tak\u017ce symbolem regeneracji (zmiana sk\u00f3ry!). W\u0105\u017c uwa\u017cany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c za stworzenie znaj\u0105ce tajemnice \u017cycia i \u015bmierci. W Indiach kobiety pragn\u0105ce mie\u0107 dziecko sk\u0142ada\u0142y ofiary \u015bwi\u0119tej kobrze. Ten mityczny ci\u0105g: w\u0105\u017c – kobieta \u2013 nowe \u017cycie si\u0119ga zamierzch\u0142ych czas\u00f3w. Kulty i symbolika p\u0142odno\u015bci swoisty renesans prze\u017cywa\u0142y w Indiach na prze\u0142omie er, kiedy do systemu kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 religii hinduskiej przenika\u0142y pierwiastki przedaryjskich wierze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

W obyczajowo\u015bci Indii staro\u017cytnych znano zar\u00f3wno zwi\u0105zki poligamiczne, jak i poliandryczne (wielom\u0119stwo). Lud Naraj\u00f3w zamieszkuj\u0105cy doliny himalajskie praktykowa\u0142 osobliwy zwyczaj pozwalaj\u0105cy dziewczynie po\u015blubi\u0107 kilku braci naraz. Ten w\u0142a\u015bnie obyczaj spotykamy w wielkim eposie Mahabharata<\/em>. Bywa\u0142o te\u017c odwrotnie, kiedy to ch\u0142opiec po\u015blubia\u0142 kilka si\u00f3str. By\u0107 mo\u017ce stare prawo lewiratu jest pozosta\u0142o\u015bci\u0105 tego zwyczaju. Jeszcze w latach I Wojny \u015bwiatowej zauwa\u017cono, \u017ce poliandria nadal jest uznawana w\u015br\u00f3d himalajskich pasterzy.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie znano te\u017c form\u0119 zwi\u0105zku monogamicznego.<\/p>\n\n\n\n

Aby zrozumie\u0107 sakralny charakter ceremonii \u015blubu, trzeba uzmys\u0142owi\u0107 sobie jak wielk\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zywano w Indiach do ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo mia\u0142o niew\u0105tpliwie wymiar religijny – wszak dom by\u0142 tym obszarem, gdzie odprawiano domowe obrz\u0119dy religijne, kt\u00f3re jak ka\u017cdy akt sakralny mia\u0142y wielkie znaczenie dla podtrzymywania u\u015bwi\u0119conego porz\u0105dku rzeczy. Chodzi\u0142o tak\u017ce o wr\u0119cz metafizyczn\u0105 donios\u0142o\u015b\u0107 posiadania m\u0119skiego potomka – tylko syn, odprawiaj\u0105c ceremoni\u0119 pogrzebow\u0105 przy stosie zmar\u0142ego ojca zapewnia\u0142 mu tym aktem \u017cycie w \u015bwiecie duchowym. Gdy pan domu nie m\u00f3g\u0142 doczeka\u0107 si\u0119 syna, ucieka\u0142 si\u0119 do adopcji, ale uznawano, \u017ce obrz\u0119d pogrzebowy odprawiony przez adoptowanego syna nie ma takiej mocy, jak ten odprawiony przez syna naturalnego. Bez przesady mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce dla bramina brak m\u0119skiego dziedzica by\u0142o prawdziw\u0105 tragedi\u0105. Oczywi\u015bcie w ma\u0142\u017ce\u0144stwie chodzi\u0142o r\u00f3wnie\u017c o przed\u0142u\u017cenie rodu, i wreszcie nie bez znaczenia by\u0142a kama<\/em> czyli mi\u0142o\u015b\u0107 cielesna, kt\u00f3r\u0105 Hindusi wysoko cenili.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment zdobie\u0144 s\u0142ynnej \u015bwi\u0105tyni w Kad\u017curaho, kt\u00f3re bardzo gorszy\u0142y Europejczyk\u00f3w… Zbiory w\u0142asne<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Za m\u0119\u017cczyzn\u0119 zdolnego do o\u017cenku uwa\u017cano m\u0142odzie\u0144ca, kt\u00f3ry zako\u0144czy\u0142 nauk\u0119 u guru (etap brahmaczarina<\/em>) i by\u0142 got\u00f3w rozpocz\u0105\u0107, kolejny rozdzia\u0142 swego \u017cycia, okres grihasthi<\/em>. Dziewczyna za\u015b, dla kt\u00f3rej \u015blub by\u0142 jednocze\u015bnie ceremoni\u0105 inicjacyjn\u0105, mia\u0142a by\u0107 bardzo m\u0142oda – ksi\u0119gi okre\u015blaj\u0105, \u017ce powinna by\u0107 \u201etu\u017c przed pierwsz\u0105 menstruacj\u0105\u201d. Jednak \u015bluby ca\u0142kiem ma\u0142ych dzieci to du\u017co p\u00f3\u017aniejsza praktyka, dzi\u015b pot\u0119piana.<\/p>\n\n\n\n

\u015alub musia\u0142 by\u0107 poprzedzony naradami rodowymi – stawiano te\u017c wr\u00f3\u017cby i horoskopy. W roli swata wyst\u0119powa\u0142 wuj ch\u0142opca ze strony matki. To on odwiedza\u0142 rodzin\u0119 dziewczyny – wtedy odczytywano tzw. prawar\u0119<\/em>, czyli sprawdzano w historiach obu rod\u00f3w czy mi\u0119dzy m\u0142odymi nie ma pokrewie\u0144stwa a\u017c do dziesi\u0105tego pokolenia (u kszatrij\u00f3w czyli ka\u015bcie rycerzy do czwartego).Gdy nie dopatrzono si\u0119 \u017cadnych przeszk\u00f3d, pan m\u0142ody m\u00f3g\u0142 z\u0142o\u017cy\u0107 stridhana<\/em>, co\u015b w rodzaju osobistego maj\u0105tku zagwarantowanego przysz\u0142ej \u017conie, kt\u00f3rego nie m\u00f3g\u0142 jej odebra\u0107, nawet gdyby wyp\u0119dzi\u0142 j\u0105 z domu albo si\u0119 z ni\u0105 rozwi\u00f3d\u0142. Co ciekawe, stridhana<\/em> jako jedyna forma maj\u0105tku dziedziczona by\u0142a w linii \u017ce\u0144skiej. Stanowi\u0142a j\u0105 przewa\u017cnie bi\u017cuteria przechodz\u0105ca z matki na c\u00f3rk\u0119 – z czasem wykszta\u0142ci\u0142 si\u0119 zwyczaj noszenia tego dziedzictwa stale, nawet przy pracy. To dlatego widzimy jeszcze dzi\u015b biedne wiejskie dziewczyny obwieszone ozdobami. Charakterystycznym znakiem statusu dziewczyny by\u0142a ozdoba noszona w p\u0142atku nosa. Dziewcz\u0119tom jako ma\u0142ym dzieciom przebijano nosek bambusow\u0105 drzazg\u0105, kt\u00f3r\u0105 nosi\u0142y a\u017c do pierwszej menstruacji, kiedy to zamieniano j\u0105 na klejnot (np. brylant), potem z kolei gdy panna zosta\u0142a m\u0119\u017catk\u0105 obowi\u0105zana by\u0142a nosi\u0107 ozdob\u0119 w kszta\u0142cie ko\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ze swej strony rodzice dziewczyny zobowi\u0105zani byli zapewni\u0107 c\u00f3rce posag, a tak\u017ce op\u0142aci\u0107 ceremoni\u0119 \u015blubn\u0105. Poniewa\u017c wydawano olbrzymie kwoty, zdarza\u0142o si\u0119 nierzadko, \u017ce rodzina dziewczyny po weselu zostawa\u0142a z pust\u0105 kieszeni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
S\u0142ynne filmy z Bollywood zyska\u0142y \u015bwiatow\u0105 s\u0142aw\u0119; przewa\u017cnie w fabule chodzi o mi\u0142o\u015b\u0107 i ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Scena ta\u0144ca, w tle idealna para b\u00f3g Kriszna z Radh\u0105. Wroc\u0142aw, fot. w\u0142asna <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W dniu \u015blubu pan m\u0142ody wystrojony i w towarzystwie przyjaci\u00f3\u0142 i rodziny przybywa\u0142 do domu panny, gdzie jej ojciec podejmowa\u0142 go specjalnym napojem, kt\u00f3ry mia\u0142 znaczenie magiczne – dobrowr\u00f3\u017cebne. Potem m\u0142odych ustawiano po dw\u00f3ch stronach kotary i przy akompaniamencie mantr uroczy\u015bcie j\u0105 ods\u0142aniano. To by\u0142 moment, kiedy m\u0142odzi mogli si\u0119 nawzajem zobaczy\u0107 (nieraz po raz pierwszy w \u017cyciu). Ojciec panny rytualnym gestem oddawa\u0142 c\u00f3rk\u0119 m\u0142odzie\u0144cowi. Odprawiano tu r\u00f3wnie\u017c obrz\u0119dy przy domowym ognisku – trzeba pami\u0119ta\u0107 o sakralnym wymiarze ognia, kt\u00f3ry wszak by\u0142 przejawem b\u00f3stwa \u2013 boga Agni. Jeden z gest\u00f3w polega\u0142 na tym, \u017ce dziewczyna wrzuca\u0142a w ogie\u0144 gar\u015b\u0107 ry\u017cu – ma to zapewne zwi\u0105zek z rytem p\u0142odno\u015bci, bowiem wiele \u201eziarenkowych\u201d ro\u015blin, a tak\u017ce owoc\u00f3w symbolizowa\u0142o rozmna\u017canie. Przejawem magii p\u0142odno\u015bci by\u0142 r\u00f3wnie\u017c akt przed\u015blubnej rytualnej k\u0105pieli dziewczyny, kt\u00f3ra zanurza\u0142a si\u0119 w specjalnej kadzi pe\u0142nej zi\u00f3\u0142 i owoc\u00f3w. Po takiej ablucji dziewczyna siada\u0142a na sk\u00f3rze czerwonego byka<\/strong>. Nie trzeba dodawa\u0107, \u017ce posta\u0107 byka symbolizowa\u0142a p\u0142odno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wreszcie nast\u0119powa\u0142 obrz\u0119d sapdapada<\/em>, \u201esiedmiu krok\u00f3w\u201d,<\/strong> kt\u00f3ry by\u0142 pierwotnie rytua\u0142em zawierania przyja\u017ani, a potem w nieco zmienionej formie przyj\u0105\u0142 si\u0119 przy za\u015blubinach. M\u0142odzi (dziewczyna wsparta na ramieniu narzeczonego) obchodzili siedmiokrotnie \u015bwi\u0119ty ogie\u0144, przy wt\u00f3rze mantr i \u015bpiew\u00f3w. Potem skrapiano m\u0142od\u0105 par\u0119 wod\u0105. Po tej najwa\u017cniejszej cz\u0119\u015bci ceremonii orszak przenosi\u0142 si\u0119 do domu pana m\u0142odego, gdzie ponownie przy ogniu oprawiano obrz\u0105dki. W trakcie uroczysto\u015bci wzywano Agniego, prosz\u0105c go o opiek\u0119 nad oblubienic\u0105 i jej przysz\u0142ym potomstwem. Agni by\u0142 prawdziwie domowym i przyjacielskim b\u00f3stwem, wzywano go tak\u017ce m.in. w czasie inicjacji, aby roztoczy\u0142 opiek\u0119 nad adeptem. Przywo\u0142ywano tak\u017ce Indr\u0119, prosz\u0105c go – jako boga p\u0142odno\u015bci zap\u0142adniaj\u0105cego pod postaci\u0105 byka ziemi\u0119, zwierz\u0119ta i kobiety – aby da\u0142 oblubienicy \u201edziesi\u0119ciu syn\u00f3w\u201d (tekst Hiranjakocingrihjasutra<\/em>).<\/p>\n\n\n\n

Ceremonia trwa\u0142a w\u0142a\u015bciwie ca\u0142y dzie\u0144. Wieczorem pod rozgwie\u017cd\u017conym niebem nowo\u017ce\u0144cy spotykali si\u0119, by wpatrywa\u0107 si\u0119 razem w gwiazd\u0119 polarn\u0105 <\/strong>– symbol wierno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Dope\u0142nieniem zawartego zwi\u0105zku by\u0142o uroczyste spo\u017cycie pierwszego wsp\u00f3lnego posi\u0142ku<\/strong> (np. miseczki ry\u017cu). Zapewne to zwyczaj pradawny, kiedy uto\u017csamiano akt jedzenia z sakralnym darem \u017cywotno\u015bci, \u017cycia. Przez co najmniej trzy dni obowi\u0105zywa\u0142a nowo\u017ce\u0144c\u00f3w wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 p\u0142ciowa – jak zwykle przy tzw. ceremoniach przej\u015bcia chodzi\u0142o o zmylenie demon\u00f3w, szczeg\u00f3lnie gro\u017anych i aktywnych wtedy, gdy przerwana zosta\u0142a ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107, w okresie przechodzenia z jednego stanu w inny. W razie gdyby wtedy w\u0142a\u015bnie zosta\u0142o pocz\u0119te dziecko, czyhaj\u0105cy demon \u0142atwo m\u00f3g\u0142by si\u0119 w nie wcieli\u0107. Z powodu wzmo\u017conej aktywno\u015bci z\u0142ych mocy smarowano pannie m\u0142odej powieki \u015bwi\u0119tym mas\u0142em ghi<\/em> po to, aby nikogo przypadkiem nie zauroczy\u0142a (znany motyw \u201ez\u0142ego spojrzenia\u201d). Gdy mija\u0142 okres rytualnej nieczysto\u015bci, ma\u0142\u017conkowie odbywali obrz\u0119dow\u0105 k\u0105piel, i mogli \u201ewr\u00f3ci\u0107 do \u015bwiata\u201d, w pierwszej kolejno\u015bci sk\u0142adaj\u0105c zwyczajowe wizyty weselnikom. Czwartej nocy akt mi\u0142osny by\u0142 ju\u017c dozwolony, poprzedza\u0142 go specjalny rytua\u0142 garbhadhana<\/em>, maj\u0105cy zapewni\u0107 pocz\u0119cie dziecka.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Za\u015blubiny na malowidle XVIII-wiecznym. „Pomocnik Historyczny Polityki”, Dzieje Indii<\/strong><\/em>, s. 157<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n
\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesny \u015blub – niewiele si\u0119 zmieni\u0142o od XVIII w\u2026 Fot. j.w.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Opisana ceremonia niewiele do dzi\u015b si\u0119 zmieni\u0142a. Ale je\u015bli chodzi o f o r m \u0119 zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stwa, to nie jest ona jedyna. Opisana wy\u017cej nazywa si\u0119 brahma<\/em>, ale kodeksy wymieniaj\u0105 a\u017c osiem rodzaj\u00f3w za\u015blubin! Cztery z nich, opatrzone zbiorcz\u0105 nazw\u0105 kamadana<\/em> (kama – mi\u0142o\u015b\u0107) s\u0105 przez pisma brami\u0144skie uwa\u017cane za ortodoksyjne i godne bramina. S\u0105 to opisana brahma<\/em>, a tak\u017ce: prad\u017capatja<\/em>, tym tylko r\u00f3\u017cni\u0105ca si\u0119 od brahmy<\/em>, \u017ce niewymagaj\u0105ca ani posagu ani stridhany<\/em>; dajwa<\/em> – forma wykszta\u0142cona w czasie najwi\u0119kszej dominacji brami\u0144skich kap\u0142an\u00f3w i praktycznie sprowadzaj\u0105ca si\u0119 do tego, \u017ce bramin m\u00f3g\u0142 zdoby\u0107 \u017con\u0119 w nagrod\u0119 za odprawienie obrz\u0119d\u00f3w ofiarnych. Wszystkie te trzy formy nie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 natomiast rytua\u0142em. Czwart\u0105 form\u0105 jest arsza<\/em> – zapewne relikt przesz\u0142o\u015bci obrazuj\u0105cy obyczaje pasterskiego ludu Ari\u00f3w. W\u0142a\u015bciwie by\u0142a to forma zakupu dziewczyny w zamian za zwyczajowo ofiarowywane ojcu panny krow\u0119 i byka. Krowa i byk znaczy\u0142y wtedy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zap\u0142at\u0119 – by\u0142y symbolami. Zapewne wtedy zaczyna\u0142 si\u0119 kult \u015bwi\u0119tej krowy, znany przecie\u017c innym archaicznym kulturom, by wspomnie\u0107 tylko Egipt, gdzie wielka bogini Hathor przedstawiana jest w\u0142a\u015bnie pod postaci\u0105 krowy.<\/p>\n\n\n\n

Nast\u0119pne trzy sposoby nie cieszy\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d bramin\u00f3w popularno\u015bci\u0105; znajdujemy w pismach wzmianki, \u017ce praktykowano je w\u015br\u00f3d kszatrij\u00f3w. Czasem traktowano je ze wstr\u0119tem i pogard\u0105, zreszt\u0105 zdaj\u0105 si\u0119 o tym \u015bwiadczy\u0107 nawet nazwy zapo\u017cyczone od imion co podlejszych grup demon\u00f3w z literatury wedyjskiej. Pierwsza z takich form nazywa\u0142a si\u0119 asura<\/em>. By\u0142o to po prostu kupno dziewczyny. Nast\u0119pna to rakszasa<\/em> – obyczaj znany tak\u017ce w Polinezji oraz w\u015br\u00f3d lud\u00f3w afryka\u0144skich, sprowadzaj\u0105cy si\u0119 do pozorowanego porwania dziewczyny. Najbardziej pi\u0119tnowanym przez kodeksy sposobem zdobycia \u017cony by\u0142a pajsiacza<\/em> – by\u0142 to w\u0142a\u015bciwie gwa\u0142t czy uwiedzenie dziewczyny np. podczas jej snu. Jeszcze do lat czterdziestych naszego wieku zwyczaj ten praktykowa\u0142 g\u00f3rski lud Siantal\u00f3w. Wszystkie te trzy formy, jako sprzeczne z ortodoksj\u0105, nie mog\u0142y by\u0107 wspomagane opisanym wy\u017cej rytua\u0142em. Ostatnia forma zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stwa zwana jest gadharwa<\/em>. Ma zupe\u0142nie inn\u0105 struktur\u0119 od poprzednich, jest mianowicie dobrowolnym zwi\u0105zkiem dwojga kochaj\u0105cych si\u0119 ludzi, kt\u00f3rzy nie musz\u0105 wcale zdawa\u0107 si\u0119 na rodowe pozwolenie. Sam akt za\u015blubienia symbolizuje pier\u015bcie\u0144 darowany pannie. Takie w\u0142a\u015bnie za\u015blubiny widzimy w s\u0142ynnym dramacie Kalidasy pt. \u201eSiakuntala\u201d. Sutry<\/em> powiadaj\u0105, \u017ce to zwyczaj znany w ka\u015bcie kszatrij\u00f3w, niebrami\u0144ski, ale nie pot\u0119piaj\u0105 go jak trzy poprzednie. Tu walor u\u015bwi\u0119caj\u0105cy mia\u0142o samo uczucie, rytua\u0142 nie by\u0142 konieczny. Pewne cechy wskazuj\u0105, \u017ce to pozosta\u0142o\u015b\u0107 \u2013 m\u00f3wi\u0105c w uproszczeniu: matriarchatu; ot\u00f3\u017c o ile w ortodoksyjnych formach \u017cona poprzez ma\u0142\u017ce\u0144stwo wchodzi\u0142a do gotry<\/em> (rodu) m\u0119\u017ca, tak tu ma\u0142\u017conkowie nie wchodzili ani do gotry<\/em> m\u0119\u017ca ani \u017cony, ale dzieci zrodzone z takiego zwi\u0105zku przyjmowane by\u0142y do gotry<\/em> \u017cony, a nie m\u0119\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kriszna i Radha, wzorcowa para ma\u0142\u017conk\u00f3w. Standardowa ilustracja z publikacji ruchu zwanego potocznie Hare Kriszna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wspomnijmy jeszcze o jednym, nieco \u201ebajkowym\u201d (jego echa znajdziemy np. w bajce braci Grimm, w kt\u00f3rej sama ksi\u0119\u017cniczka wybiera sobie m\u0119\u017ca po\u015br\u00f3d rycerzy) sposobie znajdowania wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conka zwanym swajamwara<\/em>. Tu wyboru dokonuje dziewczyna, kt\u00f3rej ojciec specjalnie w tym celu organizowa\u0142 co\u015b w rodzaju turnieju, na kt\u00f3ry stawiali si\u0119 zalotnicy. Popisywali si\u0119 swymi umiej\u0119tno\u015bciami zar\u00f3wno w recytacji, jak i sprawno\u015bci fizycznej – a dziewczyna obserwowa\u0142a zmagania, by wreszcie wybra\u0107 m\u0119\u017ca poprzez na\u0142o\u017cenie wie\u0144ca kwiat\u00f3w na szyj\u0119 tego, kt\u00f3ry najbardziej jej przypad\u0142 do gustu. Ten obyczaj jest zapewne tak\u017ce obyczajem niebrami\u0144skim, pochodz\u0105cym z czas\u00f3w matriarchatu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u015alubne akcesoria oraz uwidoczniona d\u0142o\u0144 zwyczajowo pomalowana henn\u0105. Ze s. internetowej Pixabay <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Z okresem grihasthi<\/em> i ma\u0142\u017ce\u0144stwem w spos\u00f3b naturalny wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 kolejne ceremonie w \u017cyciu rodzinnym, w kt\u00f3rych podobnie jak w obrz\u0119dzie za\u015blubin, rytua\u0142y i symbolika p\u0142odno\u015bci odgrywaj\u0105 zasadnicz\u0105 rol\u0119. Zadaniem zwi\u0105zku ma\u0142\u017ce\u0144skiego by\u0142o posiadanie potomstwa – tak\u017ce i to mia\u0142o sw\u00f3j wymiar sakralny. Dlatego te\u017c praktykowano szereg obrz\u0119d\u00f3w dotycz\u0105cych brzemienno\u015bci kobiety, a potem narodzin dziecka – wszystkie gesty mia\u0142y charakter magiczny, mia\u0142y zapewnia\u0107 po\u017c\u0105dany rezultat i ochrania\u0107 od z\u0142ych mocy. Wspomniano ju\u017c o rytuale garbhadhana<\/em>, maj\u0105cym gwarantowa\u0107 zap\u0142odnienie. Kobieta pragn\u0105ca zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119 przyjmowa\u0142a po\u017cywienie specjalnego rodzaju – owoce, ziarna, kt\u00f3re jak ju\u017c wiemy symbolizowa\u0142y p\u0142odno\u015b\u0107. Sam okres ci\u0105\u017cy by\u0142 niezwykle wa\u017cny, a \u015bwiadczy o tym ju\u017c chocia\u017cby fakt liczenia wieku cz\u0142owieka od pocz\u0119cia (a nie od narodzin) a\u017c do dnia spalenia na stosie. Poniewa\u017c chciano, aby maj\u0105ce narodzi\u0107 si\u0119 dziecko by\u0142o p\u0142ci m\u0119skiej, w czasie trwania ci\u0105\u017cy kobiety odprawiano w tej intencji specjalny obrz\u0119d zwany pumsawana<\/em>. By\u0142y te\u017c znane rytua\u0142y maj\u0105ce dziecku zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo (simantonnaja<\/em>). Wierzono, \u017ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 wst\u0119puje w p\u0142\u00f3d mi\u0119dzy czwartym a \u00f3smym miesi\u0105cem ci\u0105\u017cy – w tym wi\u0119c okresie mia\u0142 miejsce obrz\u0105dek, kt\u00f3ry poprzez wykonywane gesty mia\u0142 wp\u0142ywa\u0107 na psychik\u0119 dziecka. Po ablucji ci\u0119\u017carna siada\u0142a przed m\u0119\u017cem z rozpuszczonymi w\u0142osami, a ten kolcem je\u017cozwierza rozgarnia\u0142 jej w\u0142osy, tak by prosty przedzia\u0142ek magicznie oddzia\u0142a\u0142 na dusz\u0119 dziecka i zapewni\u0142 jej tak\u0105 w\u0142a\u015bnie \u201eprostot\u0119\u201d (w znaczeniu, jak by\u015bmy to dzi\u015b powiedzieli, nie skrzywionego charakteru). Gdy ju\u017c spodziewano si\u0119 rozwi\u0105zania, zn\u00f3w poprzez akt magiczny \u201epomagano\u201d po\u0142o\u017cnicy, rozpl\u0105tuj\u0105c wszelkie w\u0119z\u0142y w domu, gdzie mia\u0142 nast\u0105pi\u0107 por\u00f3d. Sam por\u00f3d tak\u017ce postrzegano jako fakt sakralny – rytua\u0142y z tym zwi\u0105zane nazywano d\u017catakarma<\/em> – uroczy\u015bcie przy szeptaniu mantr odcinano p\u0119powin\u0119, m\u00f3wiono w uszko dziecka zakl\u0119cia, w usta k\u0142adziono grudk\u0119 mieszaniny miodu i bawolego mas\u0142a, co mia\u0142o sens dobrowr\u00f3\u017cebny. Nadawano te\u017c dziecku imi\u0119, ale trzeba by\u0142o je zachowa\u0107 w tajemnicy a\u017c do momentu inicjacji. Znowu mamy tu do czynienia ze znanym schematem zmylenia z\u0142ych duch\u00f3w – dziecko a\u017c do inicjacji nie by\u0142o sakralnie \u201ebezpieczne\u201d, by\u0142o nara\u017cone na atak z\u0142ych mocy, a demony, nie znaj\u0105c jego imienia nie mog\u0142y mu zaszkodzi\u0107. Ojciec uznawa\u0142 dziecko za swoje poprzez dotkni\u0119cie go zaraz po porodzie. Wielk\u0105 wag\u0119 mia\u0142o te\u017c ceremonialnie odbywane pierwsze karmienie niemowl\u0119cia piersi\u0105; nawet ten akt mia\u0142 swoj\u0105 nazw\u0119 – annaprasiana<\/em>. Po porodzie zar\u00f3wno rodzice, jak i nowo narodzone dziecko byli rytualnie nieczy\u015bci. To te\u017c znany ju\u017c schemat – w okresie \u201eprzej\u015bcia\u201d czy zmiany zawsze uaktywnia\u0142y si\u0119 demony, a s\u0142ab\u0142a odporno\u015b\u0107 ludzi. Ten okres trwa\u0142 kilka dni. Potem dopiero ojciec podczas ceremonii niszkramana<\/em> pierwszy raz pokazywa\u0142 dziecku \u015bwi\u0119te S\u0142o\u0144ce. Wtedy te\u017c zjawia\u0142a si\u0119 rodzina z podarkami.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli urodzi\u0142 si\u0119 ch\u0142opiec, to gdy mia\u0142 ju\u017c dwa, trzy lata, odbywa\u0142a si\u0119 kolejna ceremonia zwana czudakarma<\/em>. By\u0142 to rodzaj postrzy\u017cyn, obcinano dziecku w\u0142osy i golono g\u0142\u00f3wk\u0119, zachowuj\u0105c tylko kosmyk na czubku g\u0142owy zwany czudaka<\/em>, kt\u00f3ry odt\u0105d a\u017c do ko\u0144ca \u017cycia nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 obci\u0119ty. Obci\u0119cie czudaki<\/em> by\u0142o ha\u0144b\u0105, chyba \u017ce cz\u0142owiek chc\u0105cy zosta\u0107 ascet\u0105 rytualnie zostaj jej pozbawiony na znak zerwania wi\u0119z\u00f3w ze wsp\u00f3lnot\u0105. Obci\u0119te w tym rytuale w\u0142osy dziecka nie mog\u0142y by\u0107 tak po prostu wyrzucone – wierzono, \u017ce we w\u0142osach nadal tkwi cz\u0119\u015b\u0107 osobowo\u015bci cz\u0142owieka, wyrzucone bez odpowiednich zabezpiecze\u0144 rytualnych w\u0142osy m\u00f3g\u0142by porwa\u0107 demon i zaszkodzi\u0107 \u201ew\u0142a\u015bcicielowi\u201d. Tu musimy na chwil\u0119 powr\u00f3ci\u0107 do czci, jako w Indiach od dawna otaczano krowy – ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 krowy by\u0142a \u015bwi\u0119ta, dlatego i teraz w\u0142osy dziecka k\u0142adziono na kawa\u0142ek wysuszonego \u0142ajna krowiego, maj\u0105cego moc oczyszczaj\u0105c\u0105 i dopiero wtedy mo\u017cna by\u0142o bez l\u0119ku pozby\u0107 si\u0119 w\u0142os\u00f3w, wyrzucaj\u0105c je do rzeki czy te\u017c pal\u0105c w domowym ognisku.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Para m\u0142oda. Z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

O ile g\u0142\u00f3wne ceremonie \u015blubu opisane wy\u017cej niewiele do dzi\u015b si\u0119 zmieni\u0142y, to obrz\u0105dki zwi\u0105zane z ci\u0105\u017c\u0105 i porodem nie s\u0105 ju\u017c tak przestrzegane. Dotyczy to pewnie tak\u017ce dawnych, ciekawych rytua\u0142\u00f3w odprawianych z okazji budowy domu w spos\u00f3b naturalny \u0142\u0105cz\u0105cych si\u0119 z ma\u0142\u017ce\u0144stwem. Dom jako siedlisko rodu, w kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 ceremonie narodzin czy za\u015blubin, miejsce gdzie palono \u015bwi\u0119ty ogie\u0144, kt\u00f3ry nigdy nie m\u00f3g\u0142 zgasn\u0105\u0107, bo wr\u00f3\u017cy\u0142o to nieszcz\u0119\u015bcie, gdzie przechowywano figurki lub wizerunki b\u00f3stw, gdzie sk\u0142adano ofiary – mia\u0142 przecie\u017c charakter niemal sanktuarium. By\u0142 jakby mikrokosmosem, tak jak ognisko domowe by\u0142o odbiciem centralnego punktu \u015bwiata. Budowa domu by\u0142a wi\u0119c czym\u015b w rodzaju odnowienia \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cdemu etapowi wznoszenia nowego domostwa towarzyszy\u0142y odpowiednie rytua\u0142u. Najpierw nale\u017ca\u0142o wybra\u0107 miejsce. Jak cz\u0119sto w magii, tak i tu, mo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 po\u0142\u0105czenia element\u00f3w swoistego praktycyzmu z sakralnym pojmowaniem wykonywanych gest\u00f3w. Na miejsce przybywa\u0142 astrolog, aby wskaza\u0107 miejsce, gdzie nale\u017ca\u0142o po\u0142o\u017cy\u0107 kamie\u0144 w\u0119gielny, tak, by utrafi\u0107, jak wierzono, w g\u0142ow\u0119 mitycznego w\u0119\u017ca, podtrzymuj\u0105cego \u015bwiat. W to miejsce wbijano pal, by w ten spos\u00f3b dokona\u0107 unieruchomienia w\u0119\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

Ale z drugiej strony zasada, \u017ce miejsce wybrane na budow\u0119 domu mia\u0142o by\u0107 pochy\u0142e, ma te\u017c znaczenie praktyczne – pami\u0119tajmy chocia\u017cby o odp\u0142ywie wody, rzeczy zasadniczej w klimacie monsunowym. Z przyczyn rytualnych nie budowano domu w miejscu, w kt\u00f3rym sta\u0142y ruiny poprzedniego, straconego np. w powodzi. Chyba \u017ce zosta\u0142 spalony (pami\u0119tajmy o bogu Agni).<\/p>\n\n\n\n

Kap\u0142an \u201ebada\u0142\u201d wybrane miejsce, bra\u0142 do r\u0119ki ziemi\u0119, sprawdzaj\u0105c czy nie jest \u201eska\u017cona\u201d, wypowiada\u0142 magiczne formu\u0142y, wygania\u0142 z\u0142e duchy. Wtedy dopiero wymierzano grunt.<\/p>\n\n\n\n

Drugim wa\u017cnym etapem by\u0142o wzniesienie drewnianej konstrukcji. Drzewo potrzebne na konstrukcj\u0119 wybierano bardzo starannie, a potem rytualnie skrapiano wod\u0105. Co ciekawe ca\u0142o\u015b\u0107 konstrukcji dopasowywano na miejscu w lesie, na plac budowy przywo\u017cono j\u0105 w kawa\u0142kach i tam w kilka dni sk\u0142adano. Przy wznoszeniu \u015brodkowego s\u0142upa, kt\u00f3ry by\u0142 modelem s\u0142upa \u015bwiata axis mundi znowu odprawiano wa\u017cn\u0105 ceremoni\u0119. Istotne by\u0142o te\u017c, aby przy sk\u0142adaniu konstrukcji nie spogl\u0105da\u0107 na przestrza\u0142 – mia\u0142o to uchroni\u0107 dom przed \u201ez\u0142ym spojrzeniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Nie planowano umieszczenia okien w domu od zachodniej strony, gdy\u017c by\u0142a to strona umar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym etapem by\u0142o po\u015bwi\u0119cenie ju\u017c wzniesionego domu. M\u0119\u017cczy\u017ani z rodu okr\u0105\u017cali budowl\u0119, poczynaj\u0105c od dobrowr\u00f3\u017cebnej prawej strony, recytuj\u0105c hymny np.do boga S\u0142o\u0144ca lub b\u00f3stw p\u0142odno\u015bci (dom by\u0142 przecie\u017c miejscem rodziny i przychodzenia na \u015bwiat potomstwa).<\/p>\n\n\n\n

Ostatnim wa\u017cnym momentem by\u0142o pierwsze wej\u015bcie do nowego domostwa. Pan domu pierwszy przekracza\u0142 pr\u00f3g (maj\u0105cy zreszt\u0105 te\u017c magiczne znaczenie, jako rozdzielaj\u0105cy dwa \u015bwiaty, ten domowy i ten zewn\u0119trzny). W trakcie ceremonii sk\u0142adano w ofierze koz\u0119 lub wo\u0142u – potem ten zwyczaj zarzucono, poprzestaj\u0105c na obiatach i ofiarach ro\u015blinnych. Wreszcie gospodarz rytualnie i uroczy\u015bcie zapala\u0142 ogie\u0144 na domowym ognisku, kt\u00f3ry odt\u0105d mia\u0142 p\u0142on\u0105\u0107 nieprzerwanie. Po dope\u0142nieniu wszystkich obrz\u0105dk\u00f3w gospodarze zapraszali zgromadzonych go\u015bci na pocz\u0119stunek. Przy okazji wspomnijmy, \u017ce i go\u015bcinno\u015b\u0107 mia\u0142a i ma do dzi\u015b dnia w Indiach charakter rytualnego obowi\u0105zku, o czym m\u00f3wi chocia\u017cby fakt (kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce nie b\u0119dzie przez nas zrozumiany), i\u017c przychodz\u0105cego go\u015bcia musia\u0142 przywita\u0107 sam pan domu, a je\u015bli by\u0142 w chwili przybycia go\u015bcia nieobecny, pilnie go poszukiwano i przywo\u0142ywano, podczas gdy przybysz czeka\u0142 przed drzwiami. Osobiste przyj\u0119cie przez gospodarza wyra\u017ca\u0142o szacunek dla go\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

Opisane zwyczaje zwi\u0105zane z budow\u0105 domu odnosz\u0105 si\u0119, rzecz jasna, do zamo\u017cnych rodzin brami\u0144skich. Niewiele jest danych co to tego, jak odbywa\u0142o si\u0119 wznoszenie biednych chatek z ga\u0142\u0119zi i gliny, ale znaj\u0105c dawn\u0105 obyczajowo\u015b\u0107 ludzi upatruj\u0105cych w otaczaj\u0105cym \u015bwiecie przejaw\u00f3w sacrum i zgodnie z tym porz\u0105dkuj\u0105cych swe \u017cycie, nie ma powodu w\u0105tpi\u0107, \u017ce i tam mia\u0142y miejsca ludowe rytua\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. Megha Vaishnav, Pexels. Kobieta indyjska; ko\u0142o w p\u0142atku nosa wskazuje, \u017ce jest m\u0119\u017catk\u0105<\/figcaption><\/figure><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Obrz\u0119dy zwi\u0105zane z symbolik\u0105 p\u0142odno\u015bci: za\u015blubiny, narodziny dziecka, budowa domu Do indyjskich obrz\u0119d\u00f3w zwanych sanskara, b\u0119d\u0105cych form\u0105 kultu domowego, obok upanajany czyli inicjacji oraz ceremonii amieszti (obrz\u0119d\u00f3w pogrzebowych) nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c ceremonia za\u015blubin. Temu obrz\u0119dowi po\u015bwi\u0119cone s\u0105 teksty zwane grihjasutrami (\u201egrihastha\u201d \u2013 \u201egospodarz domu\u201d, nazwa oznaczaj\u0105ca jeden z czterech etap\u00f3w ludzkiej egzystencji przyj\u0119tych jako model \u017cycia […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1667,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-256","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultury-tradycyjne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/256","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=256"}],"version-history":[{"count":22,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/256\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3690,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/256\/revisions\/3690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1667"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=256"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=256"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=256"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}