Czy zatem zbawienie<\/strong> lub wyzwolenie <\/strong>zak\u0142ada wyra\u017an\u0105 opozycyjno\u015b\u0107 ja – \u015bwiat, przy czym ten drugi postrzegany jest jako obcy<\/em> (por. gnostycyzm)? Najwyra\u017aniej. A je\u015bli m\u00f3wi si\u0119 o samo-<\/strong>wyzwoleniu, to czy dochodzi tu jeszcze poczucie bezradno\u015bci wyk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 s\u0142owami: \u201emusz\u0119 uczyni\u0107 to sam, bo jestem samotny w \u015bwiecie\u201d – w tej ostatniej sytuacji mieliby\u015bmy do czynienia z tragiczn\u0105 sytuacj\u0105 braku Zbawiciela<\/strong> (por. egzystencjalizm). Jeszcze inna jest sytuacja, gdy postrzega si\u0119 \u015bwiat jako straszliwy, a jednocze\u015bnie pozbawiony nadziei na zmian\u0119. Ten, kto tak postrzega \u015bwiat jest po pierwsze nie wierz\u0105cy, po drugie – pesymist\u0105. Ale… Mo\u017cna by powt\u00f3rzy\u0107 za Umberto Eco: w co wierzy ten, kto nie wierzy? Tu mo\u017cliwy jest spory zestaw odpowiedzi, ale dwie z nich wydaj\u0105 si\u0119 najwa\u017cniejsze. Albo \u015bwiat jest postrzegany jako opresyjny, ale innego nie ma, sytuacja wi\u0119c rysuje si\u0119 tragicznie lub heroicznie zale\u017cnie od przybranej postawy (nieraz szuka si\u0119 wyj\u015bcia z opresji \u015bwiata, na przyk\u0142ad szukaj\u0105c zbawicieli zast\u0119pczych), albo ze \u015bwiatem jest wszystko w porz\u0105dku i nie ma \u017cadnej potrzeby my\u015blenia o jakimkolwiek Innym \u015awiecie i wybawicielu.<\/p>\n\n\n\n Potrzeba wyzwolenia lub zbawienia pojawia si\u0119 zatem tylko wtedy, gdy jest od czego<\/strong> si\u0119 wyzwala\u0107. Z\u0142o, cierpienie, z\u0142udzenie, grzech pierworodny – to w\u0142a\u015bnie jedne z tych zak\u0142adanych powod\u00f3w<\/strong>. To wydaje si\u0119 warunkiem najwa\u017cniejszym, wa\u017cniejszym nawet ni\u017c wyobra\u017cony cel, czyli ku czemu mamy si\u0119 wyzwala\u0107 (o wyobra\u017ania religijna ludzko\u015bci jest tu wyj\u0105tkowo barwna, tworz\u0105c imaginacje raj\u00f3w, cudownych krain, wysp, etc.).<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcija\u0144stwo wypracowa\u0142o figur\u0119 jednego zbawiciela<\/strong>. Jednostka nie musi zbawia\u0107 si\u0119 sama (por. sp\u00f3r Augustyna z Pelagiuszem; \u0142aska czy w\u0142asne zas\u0142ugi?), jej los w wieczno\u015bci rozstrzygnie Chrystus – S\u0119dzia. Jednak trudno oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce wysi\u0142ki jednostki s\u0105 tu do\u015b\u0107 zniwelowane. Zakrawa na swoisty paradoks, \u017ce Zach\u00f3d, gdzie indywidualizm, odpowiedzialno\u015b\u0107 za w\u0142asne \u017cycie s\u0105 tak eksponowane, jednocze\u015bnie w kwestii metafizycznej ogranicza mo\u017cliwo\u015b\u0107 aktywno\u015bci jednostki… To ten Wielki Kto\u015b zbawi\u0142 nas, mo\u017cna by rzec, \u017ce uczyni\u0142 co\u015b za nas<\/strong>, nam niemal wystarczy tylko potakiwa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Nie jest te\u017c mo\u017ce kwesti\u0105 przypadku, \u017ce nawet mnisi chrze\u015bcija\u0144scy budzili niech\u0119\u0107 instytucji Ko\u015bcio\u0142a hierarchicznego czy \u201ebiskupiego\u201d – wszak odizolowanego osobnika trudniej kontrolowa\u0107, kto wie, dok\u0105d zaprowadzi go jego rozmy\u015blanie? Tylko wzi\u0119cie w karby dawa\u0142o gwarancje Ko\u015bcio\u0142owi na pos\u0142uch (mnisie \u015blubowanie), ale te\u017c \u2013 dodajmy sprawiedliwie \u2013 na to, by nie ka\u017cdy nawiedzony mitoman m\u00f3g\u0142 g\u0142osi\u0107 na agorach, co \u015blina na j\u0119zyk przyniesie (dzi\u015b, w dobie Internetu absolutn\u0105 wolno\u015b\u0107 i r\u00f3wnowa\u017cno\u015b\u0107 wypowiedzi postrzega si\u0119 inaczej, zauwa\u017caj\u0105c zagro\u017cenia jak na d\u0142oni).<\/p>\n\n\n\n A \u015bwiat… C\u00f3\u017c, skoro potrzebny jest zbawiciel, musi zosta\u0107 zaakcentowane jego z\u0142o, ska\u017cenie czy grzech<\/strong>. W tradycji \u017cydowskiej mesjasz jest oczywi\u015bcie inaczej widziany ni\u017c Jezus Chrystus w chrze\u015bcija\u0144stwie i mo\u017ce dlatego mniej si\u0119 w judaizmie akcentuje grzech pierworodny. Mo\u017cna by rzec, \u017ce figura mesjasza w r\u00f3wnej mierze implikuje, a co najmniej wzmacnia ide\u0119 grzechu, co idea grzechu – mesjasza<\/em>. Jedno nie mo\u017ce istnie\u0107 bez drugiego, wzajemnie si\u0119 warunkuj\u0105c.<\/p>\n\n\n\n Posta\u0107 mesjasza kszta\u0142towana bywa\u0142a przez r\u00f3\u017cnorodne typy wyobra\u017ani religijnej: mesjasz w tradycji \u017cydowskiej widziany by\u0142 jako wyzwoliciel narodowy, w niekt\u00f3rych sektach uleg\u0142 przemianie w cierpi\u0105cego s\u0142ug\u0119, wraz z chrze\u015bcija\u0144stwem uleg\u0142 uniwersalizacji, lecz uniwersalno\u015b\u0107 figury nie musi oznacza\u0107 uniwersalnych tre\u015bci podk\u0142adanych pod ni\u0105, nieraz nawet jego zbawcza funkcja nie obejmuje nawet wszystkich ludzi, przeciwnie: schrystianizowany mesjasz zostaje oto skorelowany z tradycjami rodzimymi, jak w tzw. nowych ruchach religijnych w Afryce albo w Ameryce Po\u0142udniowej.<\/p>\n\n\n\n Dawniej w Polsce model mesjasza funkcjonowa\u0142 zw\u0142aszcza w kulturze romantycznej na swoistych zasadach, o czym doskonale wiemy. Czy odkupicielem ojczyzny ma by\u0107 Kto\u015b na kszta\u0142t cierpi\u0105cego Chrystusa, jak postulowa\u0142 Mickiewicz, czy Winkerlida, szwajcarskiego wodza w \u015bredniowieczu, kt\u00f3ry \u2013 tak\u017ce poprzez ofiar\u0119, lecz zgo\u0142a odmienn\u0105 od Jezusowej \u2013 czynnie wbi\u0142 sobie ostrza wrog\u00f3w w pier\u015b, aby dzi\u0119ki temu u\u0142atwi\u0107 swoim bojowcom przedarcie si\u0119 na pozycje? A by\u0142 jeszcze inny typ mesjanizmu… Polacy zainteresowani my\u015bl\u0105 orientalna uwa\u017cali, jak np. Wincenty Lutos\u0142awski, \u017ce do celu, jakim by\u0142o wyzwolenie narodowe doprowadzi jedynie przemiana poszczeg\u00f3lnych ludzi, dokonana w g\u0142\u0119bi ich serc i dusz, kt\u00f3ra nast\u0105pi dzi\u0119ki \u2013 uwaga! \u2013 technikom jogicznym.<\/strong> Warto przypomnie\u0107, \u017ce w okresie neoromantyzmu postulaty Lutos\u0142awskiego mia\u0142y do\u015b\u0107 szeroki odd\u017awi\u0119k, a rozwija\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas teozofia si\u0119gaj\u0105ca przecie\u017c wprost do idei wschodnich, w tym do jogi. Warto r\u00f3wnie\u017c odnotowa\u0107 posta\u0107 zazwyczaj wspominan\u0105 niech\u0119tnie i marginalnie \u2013 Andrzeja Towia\u0144skiego, kt\u00f3ry niew\u0105tpliwie by\u0142 niezwyk\u0142ym cz\u0142owiekiem, a w kr\u0119gach filozof\u00f3w zachodnich uwa\u017cany jest za jednego z najbardziej oryginalnych my\u015blicieli XIX wieku. O mistrzu Andrzeju jednak opowie inny m\u00f3j kr\u00f3tki tekst.<\/p>\n\n\n\n Na Wschodzie, w hinduizmie – cho\u0107 funkcjonuje posta\u0107 awatara boga Wisznu, Kalkina<\/strong> – mimo wagi, jak\u0105 przywi\u0105zuje si\u0119 do osoby mistrza<\/strong>, k\u0142adzie si\u0119 nacisk na samodzielno\u015b\u0107<\/strong> jednostki pragn\u0105cej dost\u0105pi\u0107 iluminacji i wyzwolenia. Na Wschodzie w\u0142a\u015bnie! – kt\u00f3ry my, z naszej perspektywy, oceniamy jako mniej indywidualistyczny, a bardziej przywi\u0105zany do tradycji kolektywizmu. Dziwnie plot\u0105 si\u0119 nieraz kulturowe nitki\u2026 Do tego, Kalkin, kt\u00f3ry przyb\u0119dzie u ko\u0144ca obecnego czasu, czyli kalijugi, i zdaje si\u0119, \u017ce nawet dosi\u0105dzie bia\u0142ego konia wskazuje, \u017ce hinduizm uzupe\u0142ni\u0142 sw\u00f3j przekaz o ide\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 \u2013 czyli w\u0142a\u015bnie zbawcy osobowego.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony, nawet w buddyzmie, gdzie mocniej akcentuje si\u0119 samodzielno\u015b\u0107 ucznia na duchowej drodze, pojawia si\u0119 posta\u0107 Buddy Majtrei, czyli, niejako t\u0142umacz\u0105c na j\u0119zyk naszej tradycji – Zbawcy. Idea ta zrodzi\u0142a si\u0119 w warstwach \u201eludowych\u201d wyznawc\u00f3w buddyzmu (por. te\u017c posta\u0107 Bodhisattwy wy\u0142oniona obok, czy zast\u0119puj\u0105ca figur\u0119 Arhata).<\/p>\n\n\n\n Z kolei we wsp\u00f3\u0142czesnym duchowym ruchu New Age funkcjonuje synkretyczny model<\/strong>, w kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142istnieje idea samo<\/strong>-wyzwolenia i obraz wybawienia, w tym rodzaj mesjasza,<\/strong> kt\u00f3rym zazwyczaj jest mistycznie pojmowany Jezus Kosmiczny lub Budda Maitreja. Przy tej w\u0142a\u015bnie okazji warto zastanowi\u0107 si\u0119, czym mia\u0142oby by\u0107 samo-wyzwolenie i samo-zbawienie.<\/p>\n\n\n\n Samo<\/em>– czyli?… Samodzielne, osobne, od siebie<\/strong>?<\/p>\n\n\n\n W gr\u0119 wchodz\u0105 d\u0105\u017cenia maj\u0105ce na celu zredukowanie konieczno\u015bci podporz\u0105dkowania si\u0119. Ergo – jednostka redukuje sfery, kt\u00f3rym musi podlega\u0107 (od polityki, poprzez autorytety spo\u0142eczne, uwarunkowania klasowe itd., po wymiar egzystencjalny) – a\u017c zostaje ja. <\/em><\/strong>Dlatego mistrzowie wschodni zalecaj\u0105 koncentracj\u0119 na my\u015bli \u201eja jestem\u201d. Znowu dotykamy problem ja- \u015bwiat: czy jednostka jest osobn\u0105 monad\u0105? Czy istnieje wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi sferami istnienia? W\u00f3wczas samo-wyzwolenie to nie tylko wyzwolenie siebie, lecz praca duchowa nad wyzwoleniem najmniejszej nawet czuj\u0105cej istoty<\/em>, jak powiada si\u0119 w buddyzmie mahajany.<\/p>\n\n\n\n Rzecz jasna, nie mo\u017cna przy tej okazji obej\u015b\u0107 si\u0119 bez zastanowienia si\u0119 nad koncepcjami antropologicznymi, cho\u0107by tylko og\u00f3lnie naszkicowanymi – jak zatem postrzega si\u0119 osob\u0119 ludzk\u0105?<\/p>\n\n\n\n Koncepcja personalizmu katolickiego oraz postawa indywidualizmu euro-ameryka\u0144skiego jest w tym miejscu warta przywo\u0142ania, jako \u017ce New Age kompiluje <\/strong>\u00f3w odziedziczony obraz ze wschodnimi poj\u0119ciami wyzwolenia, gdzie postuluje si\u0119 znikni\u0119cie poczucia \u201eja\u201d – odmiennie ni\u017c w zachodnich reinterpretacjach, gdzie ja\u017a\u0144 nie tyle znika, ile ulega transformacji. Inna i g\u0142\u0119bsza kwestia jest taka, \u017ce wschodnie obrazy \u201eja\u201d s\u0105 z regu\u0142y wielopoziomowe, inaczej ni\u017c w filozofii Zachodu (szerzej o tym w mojej ksi\u0105\u017cce, zamieszczonej tak\u017ce na blogu dot. transformacji \u015bwiadomo\u015bci w New Age).<\/p>\n\n\n\n Zatem chodzi o wyzwolenie od zale\u017cno\u015bci, ale przecie\u017c r\u00f3wnie\u017c o pozytywne wyzwolenie potencja\u0142u w sobie. W przypadku ideologii New Age mo\u017cna te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce d\u0105\u017cenie do wyzwolenia \u0142\u0105czy si\u0119 z problemem poznania; droga w New Age bowiem jest nie tylko drog\u0105 metafizyczn\u0105, lecz bardziej jeszcze epistemologiczn\u0105 – cz\u0142owiek nie tyle ma wykracza\u0107 poza sw\u0105 ograniczono\u015b\u0107 ku pot\u0119\u017cniejszemu, odr\u0119bnemu bytowi, ile sam jest bytem kompletnym i zawiera w sobie wzorzec boga – tyle, \u017ce o tym nie wie\u2026 Droga wyzwolenia to usuwanie niewiedzy (wp\u0142yw tzw. koncepcji awidii <\/em>z hinduizmu, a pewnie te\u017c Plato\u0144skiej anamnezy, przypominania sobie).<\/p>\n\n\n\n Ale to paradoks, zreszt\u0105 widoczny w pismach mistyk\u00f3w, czy te\u017c poet\u00f3w haiku, a tkwi on w samym za\u0142o\u017ceniu: oto ja<\/em><\/strong> wyzwala si\u0119 od ja<\/em><\/strong>. Ot\u00f3\u017c ten w\u0142a\u015bnie aspekt jest szczeg\u00f3lnie trudny. Wnikliwy dwudziestowieczny my\u015bliciel Karl Jaspers powiada: \u201eWarunkiem tego, \u017ce odnajdziemy samego siebie jest to, by nie szuka\u0107 samego siebie\u201d\u2026 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wszyscy znamy k\u0142opoty, jakie sprawiaj\u0105 nam dzieci, nieustannie zadaj\u0105c setki pyta\u0144, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 tak naiwne, a odpowiedzi na\u0144 tak oczywiste\u2026 A przecie\u017c dzieci\u0119ce pytania maj\u0105 jedn\u0105 niebagatelna zalet\u0119 – s\u0105 \u201e\u015bwie\u017ce\u201d, nie uwarunkowane, a gdy potrafimy z uwag\u0105 przyjrze\u0107 im si\u0119 bli\u017cej, zamiast wzrusza\u0107 ramionami, mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 niezwykle tw\u00f3rcze, albowiem stawiaj\u0105 nieraz rzecz […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2712,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2704","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-new-age"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2704","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2704"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2704\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3220,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2704\/revisions\/3220"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2712"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2704"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2704"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2704"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/beach-1824855_1920-1024x410.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/paruzja_jezus_chrystus_media-735x363-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/joga32681_wincenty2.jpg\")
8211_walczacy_o_polskosc_jogi<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/the-buddha-1533849_1920-768x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/800px-Kalki_Avatar_by_Ravi_Varma-739x1024.jpg\"){kind=avatar}