W kr\u0119gach inteligencji katolickiej panuje powszechne przekonanie, \u017ce bogactwo warto\u015bci duchowych zawartych w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym jest faktem wyj\u0105tkowym w dziejach kultury i \u017ce Biblia jest dzie\u0142em w pe\u0142ni oryginalnym, powsta\u0142ym jako bezpo\u015bredni przekaz s\u0142\u00f3w bo\u017cych dla ludzi. Wszelkie badania por\u00f3wnawcze tekst\u00f3w biblijnych i pozabiblijnych uwa\u017ca si\u0119 w tych sferach za podejrzane i dopuszczalne o tyle, o ile zak\u0142adaj\u0105 one tez\u0119 o uprzednio\u015bci tekstu biblijnego w stosunku do pozabiblijnego lub m\u00f3wi\u0105 o pewnym og\u00f3lnym podobie\u0144stwie kulturowym lud\u00f3w Bliskiego Wschodu. Jakakolwiek my\u015bl, \u017ce istotna tre\u015b\u0107 przekazu mo\u017ce by\u0107 kalk\u0105 wcze\u015bniejszego dzie\u0142a jest dla konfesyjnych bibliolog\u00f3w niedopuszczalnym blu\u017anierstwem i propagand\u0105 ateistyczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSCN4260-768x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSCN4319-768x1024.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\nKiedy\u015b omal nie zosta\u0142em zlinczowany w poci\u0105gu przez zajad\u0142ych pseudoapologet\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich, gdy zwr\u00f3ci\u0142em im uwag\u0119 na to, \u017ce Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami, o kt\u00f3rej w\u0142a\u015bnie rozprawiali, nie jest wcale „pierwsz\u0105 znan\u0105 w dziejach natchnion\u0105 liryk\u0105 erotyczn\u0105” (cytat), a nawet nie jest dzie\u0142em w pe\u0142ni oryginalnym. Zaatakowano mnie natychmiast, i\u017c opowiadam bzdury, gdy\u017c pozosta\u0142e ludy bliskowschodnie w og\u00f3le nie mog\u0105 by\u0107 por\u00f3wnywalne z Izraelitami i chrze\u015bcijanami jako politei\u015bci i ofiary despotyzmu, pozostaj\u0105ce na niskim stopniu rozwoju w dziedzinie etyki i moralno\u015bci. Replikowa\u0142em zaraz m\u00f3wi\u0105c, \u017ce przynajmniej staro\u017cytni Egipcjanie posiadali ca\u0142e tysi\u0105clecia wcze\u015bniej sp\u00f3jny system etyczny, wyra\u017cony w pi\u015bmie, z kt\u00f3rego niejednokrotnie czerpali natchnienie ich nast\u0119pcy – Izraelici i chrze\u015bcijanie, mieszaj\u0105c go nieustannie z w\u0142asn\u0105, bardziej surow\u0105 moralno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n
Wtedy \u017cadne ju\u017c argumenty nie mog\u0142y uspokoi\u0107 burzy \u015bwi\u0119tego gniewu, jaki spad\u0142 na g\u0142ow\u0119 nieszcz\u0119\u015bnika, o\u015bmielaj\u0105cego si\u0119 g\u0142osi\u0107, i\u017c etyka i moralno\u015b\u0107 nie narodzi\u0142y si\u0119 wraz z tablicami Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144 (\u2026). A przecie\u017c sztywne stanowisko g\u0142osz\u0105ce, i\u017c Biblia jest ksi\u0119g\u0105 najdawniejsz\u0105, bezpo\u015brednio natchnion\u0105 przez Boga, w pe\u0142ni oryginaln\u0105 i woln\u0105 od wszelkich zapo\u017cycze\u0144 i asymilacji dawniejszych idei religijnych, nie ma nic wsp\u00f3lnego nie tylko z obecnym stanem bada\u0144, lecz nawet ze zwyk\u0142a ludzk\u0105 logik\u0105. <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/moses-2628535_1920-1024x683.jpg\")
Nie da si\u0119 bowiem zaprzeczy\u0107, i\u017c praojcowie Izraelit\u00f3w byli kulturowo zacofani w stosunku do s\u0105siednich, wielkich cywilizacji, a mieszkaj\u0105c b\u0105d\u017a to w strefie oddzia\u0142ywania tych o\u015brodk\u00f3w, b\u0105d\u017a czasowo w samym centrum MUSIELI ulega\u0107 wp\u0142ywom idei religijnych i pot\u0119dze literatury pisanej tych lud\u00f3w. A zatem odnajdowanie wcze\u015bniejszych w\u0105tk\u00f3w literackich i problem\u00f3w ideowych znanych z pism egipskich i mezopotamskich w Biblii, a nawet adaptacje ca\u0142ych utwor\u00f3w, nie powinno nikogo dziwi\u0107, ani gorszy\u0107. S\u0105 to po prostu obiektywne, historyczne fakty. Odr\u0119bno\u015b\u0107 i geniusz Biblii nie le\u017cy wcale w jej absolutnej pierwotno\u015bci i dziewiczej oryginalno\u015bci, lecz raczej w jedynym w swym rodzaju harmonijnym po\u0142\u0105czeniu zupe\u0142nie przeciwstawnych sobie idei mezopotamskich i egipskich w now\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, przystosowan\u0105 do umys\u0142owo\u015bci pasterskiego, surowego i do\u015b\u0107 ubogiego ludu.<\/p>\n\n\n\n
Jako egiptolog zajm\u0119 si\u0119 jedynie rozpatrzeniem zapo\u017cycze\u0144 z literatury egipskiej, pozostawiaj\u0105c mezopotamsk\u0105 fachowcom. Na pocz\u0105tku nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 najistotniejszych ksi\u0105g biblijnych ma sw\u00f3j wcze\u015bniejszy, egipski odpowiednich, z wyj\u0105tkiem pism zwi\u0105zanych z histori\u0105 Izraela. Istnieje wi\u0119c odpowiednik Ksi\u0119gi Rodzaju – Staela Szabaki, Papirus Bremner-Rhind, Ksi\u0119gi Piramid, itp.; Psalm\u00f3w – np. Papirus Ledejski; Ksi\u0105g m\u0105dro\u015bciowych – z pot\u0119\u017cnego gatunku literackiego zwanego w Egipcie sbojet<\/em> odnaleziono kilkana\u015bcie ze wzmiankowanych w \u017ar\u00f3d\u0142ach kilkudziesi\u0119ciu utwor\u00f3w; Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami – zbi\u00f3r liryczny pt. Siedem Howet oraz Przypowie\u015bci buduj\u0105cych – Z\u0142amany \u017cyciem, Wymowny wie\u015bniak, Prawda i k\u0142amstwo, Setme, Si-Usire, Oko s\u0142oneczne, itp. Posiadamy te\u017c odpowiedniki niekt\u00f3rych utwor\u00f3w Nowego Testamentu i wczesnochrze\u015bcija\u0144skich apokryf\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie nie oznacza to, \u017ce literatura biblijna jest plagiatem, czy prostym zapo\u017cyczeniem egipskim. Jasne jest jednak, \u017ce przed Bibli\u0105 istnia\u0142y ju\u017c w staro\u017cytnym Egipcie utwory o podobnej tematyce, zawieraj\u0105ce podobne w\u0105tki i podobne rozwi\u0105zania ideowe. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich jednak i takie, kt\u00f3re znacznie wykraczaj\u0105 poza og\u00f3lnokulturowe podobie\u0144stwa i s\u0105 tak bardzo zbli\u017cone do egipskich, \u017ce nie istnieje inna mo\u017cliwo\u015b\u0107, pr\u00f3cz hipotezy zapo\u017cyczenia.<\/p>\n\n\n\n We\u017amy dla przyk\u0142adu znan\u0105 biblijn\u0105 histori\u0119 J\u00f3zefa. Ma on egipski odpowiednik w Opowie\u015bci o dw\u00f3ch braciach. Od razu rzuca si\u0119 w oczy podobie\u0144stwo los\u00f3w g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w: hebrajskiego J\u00f3zefa i egipskiego Baty. <\/strong>Bata prze\u015bladowany przez starszego brata, z trudem uchodzi \u015bmierci z jego r\u0119ki i jest zmuszony porzuci\u0107 kraj ojczysty (osiada w Libanie). J\u00f3zef natomiast prze\u015bladowany jest przez starszych braci i tak\u017ce zmuszony do opuszczenia ojczyzny (z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce osiada w Egipcie jako niewolnik). Los Baty ulega poprawie dzi\u0119ki interwencji Pana Wszechrzeczy Re, kt\u00f3ry czyni go mo\u017cnym w Libanie, J\u00f3zefowi za\u015b pomaga Jahwe i czyni go wielkorz\u0105dc\u0105 Egiptu. Obaj cierpi\u0105 przez przewrotno\u015b\u0107 kobiety, obaj odnosz\u0105 ostateczne zwyci\u0119stwo i obaj przekazuj\u0105 owoc swojej pracy nawr\u00f3conemu ze z\u0142ej drogi starszemu bratu – Bata Anupowi, a J\u00f3zef Judzie. Lecz nie tylko losy bohater\u00f3w s\u0105 podobne. Obie historie zawieraj\u0105 epizod z kuszeniem niewinnego m\u0142odzie\u0144ca przez niewiast\u0119, opisany w obu tekstach prawie dok\u0142adnie w ten sam spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n Por\u00f3wnajmy:<\/p>\n\n\n\n „… Po tych wydarzeniach zwr\u00f3ci\u0142a na niego uwag\u0119 \u017cona jego pana i rzek\u0142a do niego: „Po\u0142\u00f3\u017c si\u0119 ze mn\u0105!” On jednak nie zgodzi\u0142 si\u0119 i odpowiedzia\u0142 \u017conie swego pana: „Pan m\u00f3j o nic si\u0119 nie troszczy odk\u0105d jestem w domu, bo ca\u0142y m\u00f3j maj\u0105tek odda\u0142 mi we w\u0142adanie. On sam niczego mi nie wzbrania wyj\u0105wszy ciebie, poniewa\u017c jeste\u015b jego \u017con\u0105. Jak\u017ce wi\u0119c m\u00f3g\u0142bym uczyni\u0107 tak wielk\u0105 niegodziwo\u015b\u0107 i zgrzeszy\u0107 przeciw Bogu” (…) Pewnego dnia, gdy wszed\u0142 do domu (…) uchwyci\u0142a go za p\u0142aszcz i powiedzia\u0142a: „Po\u0142\u00f3\u017c si\u0119 ze mn\u0105!” Lecz on wyrwa\u0142 si\u0119, zostawi\u0142 p\u0142aszcz e jej r\u0119ku i wybieg\u0142 z domu.” (Genesis 39,7-12)<\/p>\n\n\n\n A oto opis egipski:<\/p>\n\n\n\n „Zapragn\u0119\u0142a pozna\u0107 go, jak si\u0119 poznaje m\u0119\u017cczyzn\u0119. Podnios\u0142a si\u0119 wi\u0119c, uczepi\u0142a si\u0119 go i powiedzia\u0142a: „Cho\u0107 sp\u0119dzimy razem chwilk\u0119, po\u0142\u00f3\u017cmy si\u0119…” Lecz m\u0142odzieniec sta\u0142 si\u0119 jak rozw\u015bcieczony lampart, gdy us\u0142ysza\u0142 to pod\u0142e wyznanie, kt\u00f3re mu uczyni\u0142a (…) Tak si\u0119 do niej odezwa\u0142: „Jak to? Ty przecie\u017c jeste\u015b dla mnie jak matka, a tw\u00f3j m\u0105\u017c jest dla mnie jak ojciec i starszy jest ode mnie i wychowa\u0142 mnie (…). Podni\u00f3s\u0142 swoje brzemi\u0119 i poszed\u0142 na pole.” (Opowie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch braciach)<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie wzgardzona niewiasta zaprzysi\u0119g\u0142a opornemu m\u0142odzikowi zemst\u0119. Oto tekst biblijny:<\/p>\n\n\n\n „A kiedy przyszed\u0142 pan J\u00f3zefa do domu, opowiedzia\u0142a o zaj\u015bciu tak: „Wszed\u0142 do mnie \u00f3w s\u0142uga, Hebrajczyk, (…) aby ze mn\u0105 swawoli\u0107. A kiedy zacz\u0119\u0142am krzycze\u0107, zostawi\u0142 u mnie sw\u00f3j p\u0142aszcz i uciek\u0142 z domu.” Wtedy jego pan zapa\u0142a\u0142 wielkim gniewem, gdy us\u0142ysza\u0142 te s\u0142owa (…)”<\/p>\n\n\n\n A tak opisuje to zdarzenie tekst egipski:<\/p>\n\n\n\n „Kiedy jej m\u0105\u017c wr\u00f3ci\u0142 wieczorem… zasta\u0142 \u017con\u0119 le\u017c\u0105c\u0105 – udawa\u0142a chor\u0105. M\u0105\u017c spyta\u0142 j\u0105: „Co ci si\u0119 sta\u0142o?” „Nic mi si\u0119 nie sta\u0142o, tylko tw\u00f3j brat, gdy przyszed\u0142 po ziarno dla ciebie, zasta\u0142 mnie siedz\u0105c\u0105 samotnie i powiedzia\u0142 mi: „Cho\u0107 sp\u0119dzimy razem chwilk\u0119, po\u0142\u00f3\u017cmy si\u0119” Tak powiedzia\u0142, ale jak nie us\u0142ucha\u0142am… Wtedy przestraszy\u0142 si\u0119 i pobi\u0142 mnie, \u017cebym ci tylko nie donios\u0142a… uwa\u017caj gdy wr\u00f3ci, nie s\u0142uchaj go (…)”<\/p>\n\n\n\n Wobec tego, \u017ce du\u017co starsza opowie\u015b\u0107 o dw\u00f3ch braciach by\u0142a szczeg\u00f3lnie rozpowszechniona w czasach, na kt\u00f3re przypada pobyt Izraelit\u00f3w w Egipcie, jest rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce musia\u0142a wywrze\u0107 wp\u0142yw na autora dziej\u00f3w J\u00f3zefa, kt\u00f3ry nie waha\u0142 si\u0119 niemal dos\u0142ownie w\u0142\u0105czy\u0107 do swojej relacji pikantnej, lecz umoralniaj\u0105cej historyjki.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie\u017c dzieje Moj\u017cesza posiadaj\u0105 egipski pierwowz\u00f3r<\/strong>. O ile samo dzieci\u0144stwo tego wybitnego m\u0119\u017ca opisany jest w spos\u00f3b \u0142udz\u0105co podobny do dzieci\u0144stwa s\u0142ynnego kr\u00f3la Sargona z Akkadu <\/strong>(wy\u0142owienie z rzeki w koszyku z sitowia) i kszta\u0142towane jest pod wp\u0142ywem mezopotamskim, to p\u00f3\u017aniejsze jego losy maj\u0105 bezpo\u015bredni wzorzec literacki w pochodz\u0105cej z XX wieku p.n.e. egipskiej powie\u015bci dydaktycznej Przygody Sinuheta<\/strong>. Obydwa opowiadania s\u0105 d\u0142ugie, dlatego musimy zadowoli\u0107 si\u0119 por\u00f3wnaniem im tre\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Moj\u017cesz dokonuje przest\u0119pstwa i ucieka z Egiptu do krainy Middianit\u00f3w na p\u00f3\u0142wysep Synaj, gdzie zamieszkuje przez czterdzie\u015bci lat, po\u015blubiwszy c\u00f3rk\u0119 szejka koczowniczego plemienia. Wychowany przez egipsk\u0105 kr\u00f3lewn\u0119, w otoczeniu ksi\u0105\u017c\u0105t, prowadzi tu \u017cycie niezgodne ze swym wielkim przeznaczeniem, a\u017c pewnego dnia zostaje wezwany przez Jahwe do powrotu do Egiptu, w celu wyzwolenia swego ludu.<\/p>\n\n\n\n Sinuhet r\u00f3wnie\u017c ucieka z Egiptu z obawy przed represjami i udaje si\u0119 do pustynnego kraju Reczenu, znajduj\u0105cego si\u0119 na Synaju, podobnie jak Moj\u017cesz zostaje zi\u0119ciem szejka i tak\u017ce przebywa u niego czterdzie\u015bci lat. Wychowany przez kr\u00f3low\u0105, w otoczeniu ksi\u0105\u017c\u0105t Sinuhet prowadzi teraz r\u00f3wnie\u017c nieodpowiadaj\u0105cy jego przeznaczeniu \u017cywot do czasu, gdy b\u00f3g objawi mu wol\u0119 przywr\u00f3cenia go na \u0142ono kraju rodzinnego. <\/p>\n\n\n\n Opowie\u015b\u0107 o Sinuhecie (podobnie jak o kr\u00f3lu Sargonie) by\u0142a bardzo rozpowszechniona na Bliskim Wschodzie w II i I tys. p.n.e. Poniewa\u017c za\u015b obie historie by\u0142y obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0105 szkoln\u0105 (jedna w Egipcie, a druga w Mezopotamii i Syrii), nie nale\u017cy si\u0119 dziwi\u0107 hebrajskiemu tw\u00f3rcy, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 oprze\u0107 si\u0119 tak atrakcyjnym wzorom. Przecie\u017c nawet w XX wieku skojarzenie w\u0105tku kr\u00f3la Sargona z Przygodami Sinuheta przynios\u0142o \u015bwiatowy sukces fi\u0144skiemu pisarzowi Mice Walthariemu. Autor dziej\u00f3w Moj\u017cesza nie poprzesta\u0142 jednak na dw\u00f3ch zapo\u017cyczeniach! Dalsze losy wielkiego proroka w Egipcie wykorzystuj\u0105 w\u0105tki dw\u00f3ch innych opowiada\u0144: Czar\u00f3w na dworze kr\u00f3la Cheopsa i Si-Usire. Kiedy Moj\u017cesz w towarzystwie wymownego brata Aarona staje przed kr\u00f3lem, popisuje si\u0119 cudami i wsp\u00f3\u0142zawodniczy w nich z egipskimi kap\u0142anami. Bardzo podobne sceny odnajdujemy w dw\u00f3ch wspomnianych wy\u017cej opowiadaniach. Rzecz tym bardziej ciekawa, \u017ce w obydwu utworach pojawiaj\u0105 si\u0119 cuda ca\u0142kiem zbli\u017cone do moj\u017ceszowych:<\/p>\n\n\n\n „…D\u017ca\u017caemanch wyrzek\u0142 zakl\u0119cie i sprawi\u0142, \u017ce jedna po\u0142owa w\u00f3d stan\u0119\u0142a na drugiej…” (Czarownicy na dworze kr\u00f3la Cheopsa)<\/p>\n\n\n\n oraz „… Gdyby mi Amon tego nie mia\u0142 za z\u0142e… rzuci\u0142bym czary na Egipt i sprawi\u0142bym, \u017ce lud egipski przez trzy dni i trzy noce nie widzia\u0142by innego \u015bwiat\u0142a, jak \u015bwiat\u0142o lampy…”<\/p>\n\n\n\n (Si-Usire).<\/p>\n\n\n\n Wystarczy skojarzy\u0107 te fragmenty z powszechnie znanymi epizodami z Ksi\u0119gi Wyj\u015bcia:<\/p>\n\n\n\n „… Ty za\u015b podnie\u015b sw\u0105 lask\u0119 i wyci\u0105gnij nad morze i rozdziel je na dwoje… (Ex 14,16)<\/p>\n\n\n\n oraz „…Wyci\u0105gn\u0105\u0142 Moj\u017cesz r\u0119k\u0119 do nieba i nasta\u0142a ciemno\u015b\u0107 w ca\u0142ej ziemi egipskiej przez trzy dni.” (Ex 10,22)<\/p>\n\n\n\n Za klejnot literatury religijnej uwa\u017ca si\u0119 powszechnie Psalmy. Intelektuali\u015bci katoliccy s\u0105 z nich bardzo dumni i uwa\u017caj\u0105 je za wyra\u017an\u0105 oznak\u0119 jednorazowego natchnienia bo\u017cego. Ale i takie utwory pisali Egipcjanie na d\u0142ugo przed powstaniem hebrajskiej liryki religijnej. Niekt\u00f3re z nich wywar\u0142y bezpo\u015bredni wp\u0142yw na literatur\u0119 biblijn\u0105. Oto fragmenty s\u0142ynnego Psalmu 104 por\u00f3wnane z Wielkich hymnem do Atona i Wielkim hymnem do Amona:<\/p>\n\n\n\n (…)<\/p>\n\n\n\n „Ten, kt\u00f3ry stwarza traw\u0119 dla byd\u0142a i drzewa owocowe dla ludzi… i kt\u00f3ry \u017cywi ptaki na ka\u017cdym drzewie” (Hymn do Amona)<\/p>\n\n\n\n „Ka\u017cesz rosn\u0105\u0107 trawie dla byd\u0142a i ro\u015blinom, by cz\u0142owiekowi s\u0142u\u017cy\u0142y… ” (Psalm 104)<\/p>\n\n\n\n „Kiedy zst\u0119pujesz na widnokr\u0105g zachodni, ziemia pogr\u0105\u017ca si\u0119 w ciemno\u015bciach… Lew wychodzi ze swej kryj\u00f3wki, gady k\u0105saj\u0105” (Hymn do Atona)<\/p>\n\n\n\n „Mrok sprowadzasz i noc nastaje, w niej kr\u0105\u017cy wielki zwierz le\u015bny. Lwi\u0105tka rycz\u0105 za \u0142upem…” (Psalm 104)<\/p>\n\n\n\n „Statki p\u0142ywaj\u0105, to w jedn\u0105, to w drug\u0105 stron\u0119 – gdy\u015b si\u0119 pojawi\u0142! Ryby z rzeki wyskakuj\u0105 przed Twoim obliczem… \u015awiat stworzy\u0142e\u015b wedle serca swego – Ty Jedyny! Wraz z lud\u017ami, byd\u0142em i wszelk\u0105 zwierzyn\u0105, wszystkim co jest na ziemi, co st\u0105pa nogami, co fruwa i lata na skrzyd\u0142ach.” (Hymn do Atona)<\/p>\n\n\n\n „Jak liczne s\u0105 Twoje dzie\u0142a, o Jahwe! Ty wszystko m\u0105drze uczyni\u0142e\u015b. Ziemia jest pe\u0142na twoich stworze\u0144. Oto morze wielkie i szerokie, a w nim bez liku jest \u017cyj\u0105tek i zwierz\u0105t wielkich i ma\u0142ych. Tamt\u0119dy w\u0119druj\u0105 okr\u0119ty…” (Psalm 104)<\/p>\n\n\n\n Utw\u00f3r hebrajski nie tylko wykazuje podobie\u0144stwo do wcze\u015bniejszych od siebie hymn\u00f3w egipskich, ale jak wida\u0107 zawiera wiele identycznych por\u00f3wna\u0144 i przeno\u015bni,<\/strong> a nawet dos\u0142ownych powt\u00f3rze\u0144. Na uwag\u0119 zas\u0142uguje te\u017c fakt, \u017ce Jahwe posiada w nim cechy s\u0142oneczne, podobnie jak monoteistyczny egipski Aton i panteistyczny Amon!<\/p>\n\n\n\n W bie\u017c\u0105cym roku szkolnym nauczyciele j\u0119zyka polskiego nauczaj\u0105 w szko\u0142ach \u015brednich, \u017ce najstarszym pisanym utworem erotycznym jest \u015bwiata jest Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami, kt\u00f3rej autorstwo przypisuje si\u0119 tradycyjnie kr\u00f3lowi Salomonowi (X w. p.n.e.). Teolodzy dowodz\u0105 za\u015b, \u017ce jest to alegoryczny opis wzajemnej mi\u0142o\u015bci Chrystusa i Ko\u015bcio\u0142a. Nikt nie ma \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci co do jej oryginalno\u015bci i bezwzgl\u0119dnego pierwsze\u0144stwa w tej ga\u0142\u0119zi liryki.<\/p>\n\n\n\n Tymczasem ju\u017c tysi\u0105c lat wcze\u015bniej w Egipcie rozkwita\u0142a liryka erotyczna, a w XIII wieku p.n.e. zapisano na papirusach utw\u00f3r bardzo zbli\u017cony do rzekomo pierwszego w \u015bwiecie, a znajduj\u0105cego si\u0119 w Biblii! Nosi on tytu\u0142 Siedem Howet. <\/strong>Przyjrzyjmy si\u0119 bli\u017cej obu arcydzie\u0142om wczesnej liryki.<\/p>\n\n\n\n Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu utwor\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 zbiorem wyzna\u0144 mi\u0142osnych dwojga zakochanych wraz z dyskretnie wtr\u0105conymi dygresjami ch\u00f3ru. Siedem Howet ma bardzo podobn\u0105 konstrukcj\u0119. Sk\u0142ada si\u0119 z siedmiu pie\u015bni, wyzna\u0144 mi\u0142osnych kochank\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych ich pragnienia, nadzieje, obawy i wreszcie rado\u015b\u0107 spe\u0142nienia. W odr\u00f3\u017cnieniu od p\u00f3\u017aniejszego utworu hebrajskiego brak tu wstawek ch\u00f3ru, gdy\u017c dla Egipcjan mi\u0142o\u015b\u0107 by\u0142a uczuciem zbyt intymnym, aby miesza\u0107 do niej jaki\u015b czynnik spo\u0142eczny. Oba dzie\u0142a s\u0105 przepi\u0119kne i trudno da\u0107 kt\u00f3remukolwiek estetyczne pierwsze\u0144stwo: Siedem Howet wydaje si\u0119 by\u0107 bardziej \u015bwie\u017ce i naturalne, natomiast Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami jest o wiele bardziej ozdobna. Pierwsze\u0144stwo czasowe utworu egipskiego jest niew\u0105tpliwe. Zachodzi jednak pytanie, czy zbie\u017cno\u015bci formalne i tre\u015bciowe wynikaj\u0105 jedynie z pokrewie\u0144stwa tre\u015bci i formy, czy te\u017c s\u0105 wynikiem bezpo\u015bredniego zapo\u017cyczenia? I oto znajdujemy w pie\u015bni hebrajskiej nieoczekiwane i nies\u0142ychane w \u015bwietle prawa i obyczajowo\u015bci tego ludu wyznanie:<\/p>\n\n\n\n „O gdyby\u015b by\u0142 moim bratem, kt\u00f3ry ssa\u0142 pier\u015b mojej matki! Spotkawszy na ulicy uca\u0142owa\u0142abym ci\u0119 i nikt by nie m\u00f3g\u0142 mn\u0105 pogardza\u0107! Powiod\u0142abym ci\u0119 i wprowadzi\u0142a w dom mojej matki. Tam b\u0119dziesz mnie uczy\u0142. Napoi\u0142abym ci\u0119 winem korzennym, moszczem z granat\u00f3w… Lewa r\u0119ka jego pod moj\u0105 g\u0142ow\u0105, a prawica jego obejmuje mnie”. (PnP 8,1)<\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c myli si\u0119 oblubienica! Gdyby tak si\u0119 sta\u0142o, wtedy ka\u017cdy w Izraelu m\u00f3g\u0142by ni\u0105 pogardza\u0107, a nawet mia\u0142by obowi\u0105zek ja zabi\u0107! Wspomina przecie\u017c mi\u0142o\u015b\u0107 kazirodcz\u0105 brata i siostry, przekl\u0119t\u0105 przez Moj\u017cesza jako „obrzydliwo\u015b\u0107 w oczach Pana”! Sk\u0105d m\u00f3g\u0142 si\u0119 przedosta\u0107 tak niesamowity w literaturze hebrajskiej w\u0105tek?<\/p>\n\n\n\n I oto w sz\u00f3stej pie\u015bni egipskiego utworu lirycznego napotkamy nast\u0119puj\u0105ce strofy:<\/p>\n\n\n\n „Ach, gdyby serce moje zna\u0142a<\/p>\n\n\n\n Matka – to skry\u0142aby si\u0119 w izbach!<\/p>\n\n\n\n Spraw Z\u0142ota, by to zrobi\u0107 chcia\u0142a!<\/p>\n\n\n\n Spraw Z\u0142ota, by na chwil\u0119 wysz\u0142a!<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105 i tak go uca\u0142uj\u0119,<\/p>\n\n\n\n Dlaczeg\u00f3\u017c mam si\u0119 wstydzi\u0107 ludzi?<\/p>\n\n\n\n Niech \u015bwiat dzi\u015b ca\u0142y to poczuje,<\/p>\n\n\n\n \u017be brat m\u00f3j w sercu mi\u0142o\u015b\u0107 wzbudzi\u0142!<\/p>\n\n\n\n Wyprawi\u0119 \u015bwi\u0119to mej bogini<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 doda mocy:<\/p>\n\n\n\n M\u00f3j brat kobiet\u0105 mnie uczyni<\/p>\n\n\n\n Dzi\u015b jeszcze w\u015br\u00f3d upojnej nocy!”<\/p>\n\n\n\n Tym razem dziewczyna faktycznie nie ma si\u0119 czego wstydzi\u0107, gdy\u017c wyznanie takie jest zupe\u0142nie zgodne z egipska konwencj\u0105 liryczn\u0105 i z obyczajowo\u015bci\u0105 tego ludu: poniewa\u017c Ozyrys i Izyda byli rodze\u0144stwem i ma\u0142\u017ce\u0144stwem jednocze\u015bnie, stanowi\u0105 idealn\u0105 par\u0119 kochank\u00f3w. Obyczaj nakazuje, aby kochankowie nazywali si\u0119 bratem i siostr\u0105, a nie ma \u017cadnych przeszk\u00f3d, aby niekt\u00f3rzy faktycznie byli rodze\u0144stwem. <\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b poeta hebrajski zdradzi\u0142 si\u0119, sk\u0105d czerpa\u0142 inspiracj\u0119 i gotowe wzory! Adaptuj\u0105c star\u0105 pie\u015b\u0144 egipsk\u0105, zafascynowany jej pi\u0119knem, ZAPOMNIA\u0141 wykluczy\u0107 strofy,<\/strong> kt\u00f3re dla ka\u017cdego prawowiernego Izraelity musz\u0105 by\u0107 blu\u017aniercz\u0105 wzmiank\u0105 o zakazanym owocu!<\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy przy tym doda\u0107, \u017ce utw\u00f3r egipski jest formalnie bardziej ureligijniony od hebrajskiego, gdy zawiera bezpo\u015brednie pro\u015bby o pomoc do Z\u0142otej (czyli bogini Hathor). Natomiast tylko wyj\u0105tkowe za\u015blepienie dogmatycznych teolog\u00f3w mog\u0142o doprowadzi\u0107 ich do konkluzji, i\u017c ten wyj\u0105tkowo nie pasuj\u0105cy do surowej obyczajowo\u015bci hebrajskiej utw\u00f3r, „pomimo pewnego podobie\u0144stwa do utwor\u00f3w pozabiblijnych korzeniami tkwi w Biblii i jest dojrza\u0142ym owocem my\u015bli teologicznej prorok\u00f3w: Ozeasza, Jeremiasza, Ezechiela i Deutero-Izajasza” (komentarz do Biblii Tysi\u0105clecia, wyd. Pallotinum, 1971, s. 747).<\/p>\n\n\n\n Samo zestawienie tych ponurych m\u0119\u017c\u00f3w, \u017cywi\u0105cych si\u0119 korzonkami na pustyni i tropi\u0105cymi zajadle „nierz\u0105d” i „obrzydliwo\u015b\u0107” z pogodnym tonem i nami\u0119tnym \u017carem wyzna\u0144 erotycznych Pie\u015bni nad Pie\u015bniami brzmi paradoksalnie i humorystycznie!<\/p>\n\n\n\n Poniewa\u017c niniejszy artyku\u0142 ma ograniczone rozmiary, nie mog\u0119 si\u0119 szerzej rozwodzi\u0107 nad wszelkimi zbie\u017cno\u015bciami pomi\u0119dzy biblijnymi ksi\u0119gami m\u0105dro\u015bciowymi a wcze\u015bniejszymi od nich o ca\u0142e tysi\u0105clecia m\u0105dro\u015bciami egipskimi, nazywanymi nad Nilem sbojet<\/em> czyli „naukami”. W Biblii wprost roi si\u0119 od dos\u0142ownych cytat\u00f3w ze sbojet<\/em>. Wykorzystano g\u0142\u00f3wnie: Ptahhotepa, Aniego, Amenemope, Anchszeszonka i sbojet<\/em> hellenistyczne, a tak\u017ce przys\u0142owia z egipskich przypowie\u015bci dydaktycznych, zwanych sad\u017ci<\/em>: z Wymownego wie\u015bniaka i Oka s\u0142onecznego.<\/p>\n\n\n\n Trudno\u015b\u0107 polega tu nie na tym, by wykaza\u0107 wp\u0142yw my\u015bli egipskiej na hebrajsk\u0105, lecz na odnalezieniu w biblijnych tekstach m\u0105dro\u015bciowych jakiegokolwiek elementu oryginalnego!<\/p>\n\n\n\n Jedyn\u0105 zauwa\u017caln\u0105 innowacj\u0105 hebrajsk\u0105 w tych ksi\u0119gach Starego Testamentu jest nieoczekiwana konkluzja m\u00f3wi\u0105ca, \u017ce B\u00f3g ukarze cz\u0142owieka za u\u017cywanie \u017cycia, do czego zreszt\u0105 ten sam autor przed chwil\u0105 zach\u0119ca\u0142:<\/p>\n\n\n\n „Ciesz si\u0119 m\u0142odzie\u0144cze w m\u0142odo\u015bci swojej, a serce twoje niech si\u0119 rozweseli za dni m\u0142odo\u015bci twojej. I chod\u017a drogami serca swego i za tym, co poci\u0105ga twoje oczy, lecz wiedz, \u017ce z tego wszystkiego b\u0119dzie ci\u0119 s\u0105dzi\u0142 B\u00f3g.” (podkre\u015blenie autora niniejszego tekstu)<\/p>\n\n\n\n Trudno zrozumie\u0107 do czego taka m\u0105dro\u015b\u0107 nak\u0142ania: do u\u017cywania \u017cycia, czy te\u017c do wyrzecze\u0144 ascezy? Dla \u017byda i chrze\u015bcijanina jest to sprzeczno\u015b\u0107 nie do przeskoczenia i \u017ar\u00f3d\u0142o codziennych udr\u0119cze\u0144: Je\u015bli B\u00f3g stworzy\u0142 przyjemno\u015bci, to dlaczego nie pozwala si\u0119 nimi cieszy\u0107?<\/p>\n\n\n\n Lecz Egipcjanie nie mieli takich w\u0105tpliwo\u015bci. Wedle ich m\u0105dro\u015bci B\u00f3g, kt\u00f3ry stworzy\u0142 \u015bwiata z samego siebie, \u015bwiat, kt\u00f3rego ka\u017cdy element jest doskona\u0142y – stworzy\u0142 te\u017c cz\u0142owieka wraz z jego po\u017c\u0105daniami i da\u0142 mu \u015brodki do realizacji pragnie\u0144. Kto odrzuca \u015bwiat, ten chce sprzeciwi\u0107 si\u0119 woli Boga i pogardza jego darami. A zatem, kto si\u0119 umartwia – ten grzeszy:<\/p>\n\n\n\n „S\u0142u\u017c swemu sercu przez ca\u0142y czas \u017cywota, nie r\u00f3b wi\u0119cej nad to, co ci polecono i nie pomniejszaj czasu s\u0142u\u017cby swemu sercu: dusza bowiem brzydzi si\u0119, je\u015bli odejmiesz nawet jedn\u0105 chwil\u0119”. (sbojet Ptahhotepa, XXV wiek p.n.e.)<\/p>\n\n\n\n Podobnych wskaz\u00f3wek udzielaj\u0105 wszyscy m\u0119drcy egipscy. Ich ukoronowaniem jest poetyczna nauka zwana Pie\u015bni\u0105 harfiarza Neferhotepa (istnieje te\u017c wariant zwany Pie\u015bni\u0105 z grobowca Antefa). Wywar\u0142a ona tak wielki wp\u0142yw na tw\u00f3rc\u00f3w biblijnych, \u017ce przytaczaj\u0105 j\u0105 nieomal dos\u0142ownie i to dwukrotnie: w Ksi\u0119dze Koheleta (9, 3-9, 10; 10, 9-10) i w Ksi\u0119dze M\u0105dro\u015bci (2, 1-2, 9).<\/p>\n\n\n\n Poni\u017cej podajemy egipski pierwowz\u00f3r z XX w. p.n.e., a dalej teksty biblijne:<\/p>\n\n\n\n „Patrz! Co jest cia\u0142em, do ziemi powraca,<\/p>\n\n\n\n Codzie\u0144 o szcz\u0119\u015bciu m\u0142odzi zwykli marzy\u0107, <\/p>\n\n\n\n Codzie\u0144 m\u0119\u017cczyzna p\u0142odzi jakie\u015b dzieci\u0119, <\/p>\n\n\n\n Codzie\u0144 rozkwita nowy byt w kobiecie,<\/p>\n\n\n\n Codziennie zawsze kto\u015b na \u015bwiat przychodzi,<\/p>\n\n\n\n A wyrok bo\u017cy ni\u0107 \u017cywota plecie!<\/p>\n\n\n\n Weso\u0142o \u015bwi\u0119tuj ulubie\u0144cze Boga,<\/p>\n\n\n\n We\u017a najprzedniejsze olejki,<\/p>\n\n\n\n Wonno\u015bci, kwieciem lotosu od<\/p>\n\n\n\n Szyi po nogi owi\u0144 tw\u0105 siostr\u0119 –<\/p>\n\n\n\n Naczynie mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 przytulasz pogr\u0105\u017cony we \u015bnie.<\/p>\n\n\n\n I ka\u017c tancerkom \u015bpiewa\u0107 s\u0142odkie pie\u015bni!<\/p>\n\n\n\n Odrzu\u0107 precz wszystko, co ci serce chmurzy,<\/p>\n\n\n\n Spe\u0142niaj niezw\u0142ocznie najskrytsze pragnienia, bo kiedy\u015b<\/p>\n\n\n\n Przyjdzie dzie\u0144 d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy<\/p>\n\n\n\n W sm\u0119tn\u0105 krain\u0119 wiecznego milczenia!<\/p>\n\n\n\n S\u0142ysza\u0142e\u015b mo\u017ce, co si\u0119 przydarzy\u0142o<\/p>\n\n\n\n Siedzibom przodk\u00f3w: czas je w gruzy zmienia!<\/p>\n\n\n\n Jakby ich nigdy na \u015bwiecie nie by\u0142o!<\/p>\n\n\n\n Nie znajdziesz nawet \u015bladu ich istnienia…<\/p>\n\n\n\n Niechaj nie gn\u0119bi ci\u0119 usilna praca,<\/p>\n\n\n\n Niech wszelka troska na bok si\u0119 oddali,<\/p>\n\n\n\n Bo ten, kto odszed\u0142 – nigdy ju\u017c nie wraca,<\/p>\n\n\n\n Aby poucza\u0107 tych, co pozostali!<\/p>\n\n\n\n Pr\u00f3\u017cno si\u0119 trapi\u0107, dr\u0119czy\u0107 i wysila\u0107,<\/p>\n\n\n\n Gdy policzona ka\u017cda \u017cycia chwila!<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119c daj si\u0119 zbudzi\u0107 \u015bpi\u0105cemu pragnieniu,<\/p>\n\n\n\n Bo tylko g\u0142upiec \u017cyje w \u015bmierci cieniu!”<\/p>\n\n\n\n „To z\u0142em jest w\u015br\u00f3d wszystkiego, co dzieje si\u0119 pod s\u0142o\u0144cem, ze jeden dla wszystkiego jest Los, a przy tym serce syn\u00f3w ludzkich pe\u0142ne jest z\u0142a. I g\u0142upota w ich sercach – p\u00f3ki \u017cyj\u0105, a potem – do zmar\u0142ych! Nu\u017ce wi\u0119c! W weselu chleb spo\u017cywaj i w Rado\u015bci pij swoje wino, bo ju\u017c ma upodobanie B\u00f3g w twych czynach. Ka\u017cdego czasu – niech szaty twe b\u0119d\u0105 bia\u0142e, olejku te\u017c niechaj na g\u0142ow\u0119 twoj\u0105 nie zabraknie! U\u017cywaj \u017cycia z niewiast\u0105, kt\u00f3r\u0105\u015b ukocha\u0142, po wszystkie dni marnego twego \u017cycia, kt\u00f3rych ci B\u00f3g u\u017cyczy\u0142 pod s\u0142o\u0144cem… Bo nie ma \u017cadnej czynno\u015bci ani rozumienia, ani m\u0105dro\u015bci w Szeolu, do kt\u00f3rego Ty zd\u0105\u017casz.” (Koh 9, 2 i n.)<\/p>\n\n\n\n „Imi\u0119 nasze p\u00f3jdzie z czasem w niepami\u0119\u0107 i nikt nie wspomni naszych poczyna\u0144… Czas nasz jak cie\u0144 przemija… Nu\u017ce wi\u0119c! Korzystajmy z tego, co dobre! Skwapliwie u\u017cywajmy \u017cycia w m\u0142odo\u015bci! Upijmy si\u0119 winem wybornym z wonno\u015bciami i niech nam nie ujd\u0105 wiosenne kwiaty! Uwijmy sobie wieniec z r\u00f3\u017c, zanim zwi\u0119dn\u0105”. (Mdr 2)<\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie s\u0105 to tylko te fragmenty pie\u015bni egipskiej, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 dla utwor\u00f3w biblijnych. Czy podobie\u0144stwo jest spowodowane wy\u0142\u0105cznie pokrewie\u0144stwem idei? Wydaje si\u0119 to raczej wykluczone. D\u0142ug zaci\u0105gni\u0119ty przez pisarzy biblijnych u egipskich tw\u00f3rc\u00f3w literatury m\u0105dro\u015bciowej wydaje si\u0119 by\u0107 szczeg\u00f3lnie wielki. A przecie\u017c pomimo tego, \u017ce wszystkie zalecenia co do post\u0119powania na co dzie\u0144, szacunku dla rodzic\u00f3w, lito\u015bci dla ubogich, \u017cyczliwo\u015bci dla bli\u017anich i wdzi\u0119czno\u015bci dla Stw\u00f3rcy, zawarte w Przys\u0142owiach Salomona, Ksi\u0119dze M\u0105dro\u015bci, M\u0105dro\u015bci Syracha, itp. pochodz\u0105 bezpo\u015brednio z analogicznych nauk egipskich, tylko jeden z utwor\u00f3w biblijnych bezwiednie przyzna\u0142 si\u0119 do zapo\u017cyczenia:<\/p>\n\n\n\n „Gdy w 38 roku panowania kr\u00f3la Euergetesa przyby\u0142em do Egiptu i tam zamieszka\u0142em – znalaz\u0142em odpis ksi\u0119gi, zawieraj\u0105cy nieprzeci\u0119tn\u0105 nauk\u0119. Czu\u0142em si\u0119 zmuszony do\u0142o\u017cy\u0107 usilnego starania, aby ksi\u0119g\u0119 t\u0119 przet\u0142umaczy\u0107”. (Mdr. Syracha, Prolog, 28-30).<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gdy poniewczasie redaktorzy biblijni spostrzegli z\u0142owrog\u0105 wag\u0119 tego wyznania, dodali do prologu passus wyja\u015bniaj\u0105cy, \u017ce chodzi o przet\u0142umaczenie pierwotnej nauki w j\u0119zyku hebrajskim na grek\u0119! Jest to zupe\u0142nie niedorzeczne. Skoro nauka powsta\u0142a w Egipcie i je\u015bli by\u0142a przeznaczona dla \u017byd\u00f3w aleksandryjskich nie znaj\u0105cych hebrajskiego, to musia\u0142aby od razu mie\u0107 form\u0119 greck\u0105! A je\u017celi t\u0142umacz chcia\u0142by podzieli\u0107 si\u0119 t\u0105 nauk\u0105 znalezion\u0105 w Egipcie ze swymi ziomkami w Palestynie, to zupe\u0142nym nonsensem by\u0142oby t\u0142umaczenie jej dla nich z hebrajskiego na grek\u0119. Poza tym wszyscy \u017bydzi aleksandryjscy byli od dzieci\u0144stwa praktycznie dwuj\u0119zyczni i dlatego owe „usilne starania” mog\u0105 oznacza\u0107 tylko jedno: bezpo\u015bredni przek\u0142ad z j\u0119zyka p\u00f3\u017anoegipskiego (tzw. demotycznego), w kt\u00f3rym zapisane s\u0105 tak zwane Nauki Papirusu Insinger, szczeg\u00f3lnie licznie cytowane w M\u0105dro\u015bci Syracha.<\/p>\n\n\n\n W ten spos\u00f3b doszli\u015bmy do odszukania wielu pierwowzor\u00f3w egipskich rozmaitych ksi\u0105g biblijnych i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce literatura hebrajska nie mo\u017ce sobie ro\u015bci\u0107 prawa do oryginalno\u015bci w przypadku wielu w\u0105tk\u00f3w i my\u015bli, kt\u00f3re od wiek\u00f3w podziwiali\u015bmy. Jednak w tym momencie zagorza\u0142y katolik lub \u017byd z pewno\u015bci\u0105 wykrzyknie: „To s\u0105 jedynie drugorz\u0119dne ozdobniki! O \u015bwietno\u015bci i autentyczno\u015bci Biblii decyduj\u0105 zawarte w niej utwory profetyczne i mesjanistyczne<\/strong>, nie za\u015b przypowie\u015bci i doczesne nauki. A mesjanizmu, ani profetyzmu w pismach egipskich nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce!”<\/p>\n\n\n\n Niestety! I tu musimy rozczarowa\u0107 nadgorliwc\u00f3w… Oto ju\u017c oko\u0142o 2700 lat przed Chrystusem, przed pot\u0119\u017cnym faraonem Snofru stan\u0105\u0142 prorok Neferti i obwie\u015bci\u0142 mu przysz\u0142y upadek pa\u0144stwa, rozprz\u0119\u017cenie wszystkich wi\u0119z\u00f3w spo\u0142ecznych, nies\u0142ychane nieszcz\u0119\u015bcia, a na koniec… Ale oddajmy mu g\u0142os:<\/p>\n\n\n\n „… Oto nadejdzie kr\u00f3l z po\u0142udnia – Ameni Usprawiedliwiony G\u0142osem – syn niewiasty nubijskiej… Cieszcie si\u0119 ludzie jego czas\u00f3w! Syn Znakomitego zdob\u0119dzie chwa\u0142\u0119 na wieczno\u015b\u0107. Ci, kt\u00f3rzy sk\u0142onni b\u0119d\u0105 do buntu i zamierz\u0105 z\u0142e czyny – zamilkn\u0105 ze strachu przed nim. Prawo wr\u00f3ci na swoje miejsce! Niesprawiedliwo\u015b\u0107 b\u0119dzie wyt\u0119piona!”<\/p>\n\n\n\n A wi\u0119c \u017bydzi nie byli pierwszymi prorokami i nie wynale\u017ali mesjanizmu! Czy\u017c Syn Znakomitego i niewiasty nubijskiej (czyli osoby po\u015bledniejszego pochodzenia) nie przypomina przypadkiem hebrajskiego Syna Cz\u0142owieczego, zrodzonego przez pann\u0119?<\/p>\n\n\n\n Co wi\u0119cej proroctwo sprawdzi\u0142o si\u0119 ok. 2000 roku p.n.e.! Wprawdzie uczeni bibli\u015bci powiedz\u0105, \u017ce podobie\u0144stwo jest zupe\u0142nie przypadkowe, a samo proroctwo to oszustwo spreparowane post factum, ale na szcz\u0119\u015bcie nie jest to jedyny przypadek egipskiego profetyzmu. W\u015br\u00f3d proroctw jest i takie, kt\u00f3re nie mo\u017ce by\u0107 uznane za napisane po fakcie, gdy\u017c zachowa\u0142o si\u0119 na papirusie z czas\u00f3w ptolemejskich (czyli z ostatnich wiek\u00f3w p.n.e.), natomiast odnosi si\u0119 do upadku Aleksandrii w 643 roku n.e.! Oto stosowny fragment:<\/p>\n\n\n\n „… i miasto ludzi nosz\u0105cych pasy (czyli Grek\u00f3w) zostanie puste jako piec garncarski, niewolnicy zostan\u0105 wyzwoleni, ich panowie popadn\u0105 w niewole, dziewice b\u0119d\u0105 gwa\u0142cone, a ch\u0142opc\u00f3w zabija\u0107 b\u0119d\u0105… Sami ludzie nosz\u0105cy pasy i sami ludzie Tyfona b\u0119d\u0105 si\u0119 chcieli wycofa\u0107, skoro Agathos Daimon opu\u015bci za\u0142o\u017cone przez siebie miasto (to jest Aleksandri\u0119) i odejdzie do rodz\u0105cego bog\u00f3w Memfis i miasto zostanie opuszczone… Stanie si\u0119 to u kresu nieszcz\u0119\u015b\u0107, kiedy Egipt zaleje pow\u00f3d\u017a niego\u015bcinnych m\u0119\u017c\u00f3w, a miasto ludzi nosz\u0105cych pasy zostanie puste jako piec garncarski z przyczyny bezprawia jakie czynili… I miasto nadmorskie stanie si\u0119 miastem suszenia sieci, tak \u017ce przechodnie b\u0119d\u0105 m\u00f3wi\u0107: Oto by\u0142o miasto wszystko \u017cywi\u0105ce, w kt\u00f3rym mieszka\u0142y wszystkie narody… I wtedy Egipt wzro\u015bnie w pot\u0119g\u0119, tak \u017ce wszyscy \u017cywi b\u0119d\u0105 si\u0119 modli\u0107, a zmarli zmartwychwstan\u0105…” (Proroctwo garncarza; ok. II wiek p.n.e.).<\/p>\n\n\n\n Czym\u017ce to proroctwo ust\u0119puje biblijnym zapowiedziom zniszczenia Niniwy i Babilonu, kt\u00f3rych po dzi\u015b dzie\u0144 s\u0142uchaj\u0105 nabo\u017cnie wierni w ko\u015bcio\u0142ach? Przecie\u017c w pe\u0142ni dokona\u0142o si\u0119 w 643 roku n.e., gdy Arabowie ostatecznie zdobyli Aleksandri\u0119, porzucon\u0105 przez ewakuuj\u0105ce si\u0119 wojska bizantyjskie. W\u0142a\u015bnie Arabowie s\u0105 owymi „niego\u015bcinnymi m\u0119\u017cami”, gdy\u017c nie witaj\u0105 przychylnie \u017cadnych innowierc\u00f3w i nie okazuj\u0105 im \u017cadnych wzgl\u0119d\u00f3w. Stolica kraju istotnie powr\u00f3ci\u0142a do Memfis, bo za\u0142o\u017cony przez muzu\u0142man\u00f3w Fustat i jego nast\u0119pca Kair stoj\u0105 na ruinach tego o\u015brodka w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej z Czas\u00f3w Starego Pa\u0144stwa, a wszyscy ludzie w Egipcie po przyj\u0119ciu islamu modl\u0105 si\u0119 do dzi\u015b pi\u0119\u0107 razy dziennie! Egipt odzyska\u0142 si\u0142\u0119 i pot\u0119g\u0119 jako kalifat Fatymid\u00f3w (969 – 1169 n.e.), rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 od Atlantyku po Azj\u0119 Mniejsz\u0105 i tylko „zmartwychwstanie” nie sprawdzi\u0142o si\u0119 dot\u0105d, chyba \u017ce odnosi si\u0119 ono do odczytania hieroglif\u00f3w w XIX wieku, przez co staro\u017cytni zmarli w Egipcie przem\u00f3wili do lud\u00f3w ca\u0142ego \u015bwiata…<\/p>\n\n\n\n Tak dok\u0142adnie spe\u0142nionym proroctwem nie mo\u017ce si\u0119 pochwali\u0107 s\u0142ynny Jeremiasz, kt\u00f3ry niegdy\u015b przepowiada\u0142 Egiptowi ca\u0142kowit\u0105 zag\u0142ad\u0119 z r\u0105k babilo\u0144skiego kr\u00f3la Nabuchodonozora (Jer. 46). Jednak gdy kr\u00f3l znad Eufratu najecha\u0142 na pa\u0144stwo faraon\u00f3w w 568 roku p.n.e., zosta\u0142 skutecznie odparty i bajania hebrajskiego pseudoproroka (kt\u00f3ry w istocie zdradzi\u0142 sw\u00f3j lud i zosta\u0142 babilo\u0144skim szpiegiem), okaza\u0142y si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie fantasmagori\u0105.<\/p>\n\n\n\n Tu zako\u0144czymy rozwa\u017canie egipskich inspiracji Starego Przymierza i przejdziemy do Nowego Testamentu. Tak jest – nie przes\u0142ysza\u0142e\u015b si\u0119, czytelniku! R\u00f3wnie\u017c tutaj dostrzegamy niemniej silne wp\u0142ywy literatury znad Nilu. W\u0142a\u015bciwie nie powinno to nikogo dziwi\u0107, przecie\u017c najwi\u0119kszym centrum rodz\u0105cego si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142a przez d\u0142ugie wieki Aleksandria. Wzajemne wp\u0142ywy kulturowe, egipskie, greckie i hebrajskie, przenika\u0142y si\u0119 tam ju\u017c od kilku stuleci, stanowi\u0105c p\u0142odn\u0105 gleb\u0119 dla nowej religii. Nie ulega te\u017c w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo posiada wi\u0119cej cech wsp\u00f3lnych z wiar\u0105 staroegipsk\u0105, ni\u017c konsekwentnie monoteistyczny judaizm.<\/p>\n\n\n\n Wymie\u0144my najwa\u017cniejsze z nich: B\u00f3g Ojciec (Werneczer, Ptah), Duch \u015awi\u0119ty (Amon), Syn Bo\u017cy (Horus i jego wcielenie – faraon), Matka Boska (Izyda), S\u0105d po\u015bmiertny (S\u0105d Ozyrysa), Zbawienie i pot\u0119pienie (Pola Jaru i \u015bmier\u0107 duszy niegodziwej w paszczy Po\u017cercy), \u017bywot wieczny (nieograniczona czasowo szcz\u0119\u015bliwa egzystencja sprawiedliwych w za\u015bwiatach z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 wcielania si\u0119 w \u017cywych), Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta (Ptah, Amon, Re-Harahte lub triady lokalne), Zmartwychwstanie (zmarli uto\u017csamieni z Ozyrysem zmartwychwstan\u0105 podobnie do niego), \u015bwi\u0119ci pa\u0144scy (Usprawiedliwieni G\u0142osem towarzysze Ozyrysa), krzy\u017c jako symbol \u017cycia (krzy\u017c egipski, tak zwany Anch) oraz pob\u0142a\u017cliwo\u015b\u0107 dla nieprzyjaci\u00f3\u0142 (zalecana przez sbojet Ptahhotepa, cho\u0107 nie tak daleko id\u0105ca jak chrze\u015bcija\u0144ska).<\/p>\n\n\n\n Dlaczeg\u00f3\u017c by pisarze wczesnochrze\u015bcija\u0144scy, tworz\u0105cy w Aleksandrii i zwi\u0105zanej z ni\u0105 kulturowo \u017cydowskiej diasporze, nie mieli skorzysta\u0107 z tradycji dostarczaj\u0105cej tak wdzi\u0119cznych i bliskich temat\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n I rzeczywi\u015bcie, w pismach egipskich odnajdujemy zadziwiaj\u0105ce zbie\u017cno\u015bci ideowe i formalne z ksi\u0119gami Nowego Testamentu<\/strong>. Mamy wi\u0119c odpowiednik Ewangelii (powie\u015b\u0107 dydaktyczna Si-Usire), List\u00f3w Apostolskich (stele grobowe z pouczeniami dawanymi prze Usprawiedliwionych G\u0142osem dla \u017cyj\u0105cych wyznawc\u00f3w ku ich zbudowaniu, pocieszeniu i utrwaleniu zasad wiary), Apokalipsy (rozdzia\u0142y Ksi\u0119gi Umar\u0142ych zawieraj\u0105ce opisy za\u015bwiat\u00f3w, tajemnice wiary i godzin\u0119 s\u0105du Ozyrysa, a nawet koniec \u015bwiata) i Prolog Ewangelii Janowej (Papirus Brenmer-Rhind).<\/p>\n\n\n\n Poza tym mamy liczne odpowiedniki niekanonicznych ewangelii gnostyckich i innych apokryf\u00f3w Nowego Testamentu. Przytoczenie cytat\u00f3w ze wszystkich wymienionych tu pism przekracza\u0142oby znacznie rozmiary naszej ma\u0142ej rozprawki i dlatego ograniczymy si\u0119 do najistotniejszych.<\/p>\n\n\n\n Najbardziej „ewangeliczn\u0105” z opowie\u015bci egipskich jest historia dydaktyczna z gatunku sad\u017ci<\/em>, pod tytu\u0142em Si-Usire. Akcja tego utworu rozgrywa si\u0119 za panowania kr\u00f3la Ramzesa II, to znaczy w XIII w. p.n.e. Jego bohaterowie s\u0105 wi\u0119c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni biblijnemu Moj\u017ceszowi.<\/p>\n\n\n\n Natomiast wybitny francuski egiptolog Francois Daumas datuje powstanie tej powie\u015bci na VI wiek p.n.e. (F. Daumas, „Od Narmera do Kleopatry”, Warszawa 1973, s. 349).<\/p>\n\n\n\n Tre\u015b\u0107 utworu stanowi opis dzia\u0142alno\u015bci cudownie zrodzonego dziecka maj\u0105cego wybawi\u0107 Egipcjan od zag\u0142ady szykowanej im przez odwiecznego wroga, pot\u0119\u017cnego czarownika nubijskiego, kt\u00f3ry ma rozpocz\u0105\u0107 nowe dzie\u0142o zniszczenia po 1500-letniej przymusowej przerwie w destrukcyjnych machinacjach. Po wype\u0142nieniu swej misji Si-Usire, kt\u00f3ry okazuje si\u0119 by\u0107 cudownie wcielonym odwiecznym opiekunem kraju, na oczach wszystkich zgromadzonych entuzjast\u00f3w, rozp\u0142ywa si\u0119 jak cie\u0144, powracaj\u0105c do sta\u0142ego miejsca swego pobytu – raju Ozyrysa. (Warto tu przypomnie\u0107, \u017ce bohater nosi imi\u0119 Si-Usire czyli Syn Ozyrysa!).<\/p>\n\n\n\n Z \u0142atwo\u015bci\u0105 odnajdujemy tu kilka w\u0105tk\u00f3w obecnych w Ewangeliach: 1. cudowne narodziny, 2. celowe wcielenie doskona\u0142ego ducha, 3. cudowne rozp\u0142yni\u0119cie si\u0119 bohatera po spe\u0142nieniu misji.<\/p>\n\n\n\n Doda\u0107 do tego nale\u017cy jeszcze, \u017ce w jednym z epizod\u00f3w Si-Usire ukazuje swojemu ojcu wizj\u0119 za\u015bwiat\u00f3w wraz z pouczaj\u0105c\u0105 nauk\u0105 o warunkach zbawienia po \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n A oto kilka fragment\u00f3w Si-Usire w zestawieniu z analogicznymi scenami z Ewangelii:<\/p>\n\n\n\n „I przy\u015bni\u0142 si\u0119 jej sen, w kt\u00f3rym powiedziano: Czy\u017c to nie ty jeste\u015b Mehwesze, \u017cona Setme, kt\u00f3ra tu le\u017cysz i czekasz na lekarstwo? Znajdziesz tam melon kwitn\u0105cy , zerwiesz kwiaty, przyrz\u0105dzisz z nich potraw\u0119 i podasz j\u0105 Setme i poczniesz tej samej nocy”. (Si-Usire)<\/p>\n\n\n\n „Anio\u0142 rzek\u0142 do niej: „Nie b\u00f3j si\u0119 Mario. Znalaz\u0142a\u015b \u0142ask\u0119 u Boga: oto poczniesz i porodzisz Syna”… Na to Maria rzek\u0142a do anio\u0142a: „Jak\u017ce to si\u0119 stanie, skoro nie mam m\u0119\u017ca?” Anio\u0142 jej odpowiedzia\u0142: „Duch \u015awi\u0119ty zst\u0105pi na ciebie i Moc Najwy\u017cszego os\u0142oni ci\u0119”. (\u0141k. 1, 28)<\/p>\n\n\n\n Egzegeci powiedz\u0105, \u017ce nie znajduj\u0105 tu \u017cadnego podobie\u0144stwa, gdy\u017c w tek\u015bcie ewangelicznym nie ma wzmianki o tym, jak si\u0119 wcielenie dokona, natomiast w tek\u015bcie egipskim zosta\u0142o to do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo zrelacjonowane. Identyczna jest jednak g\u0142\u00f3wna my\u015bl. I spos\u00f3b jej przedstawienia: cudowne moce objawiaj\u0105 przysz\u0142ej matce ponadnaturalne pochodzenie tego, kt\u00f3ry si\u0119 z niej narodzi! Co wi\u0119cej, egipski cudotw\u00f3rca r\u00f3wnie\u017c nie b\u0119dzie synem ziemskiego cz\u0142owieka, poniewa\u017c to w\u0142a\u015bnie m\u0105\u017c niewiasty jest bezp\u0142odny. Wedle poj\u0119\u0107 medycyny egipskiej w akcie zap\u0142odnienia m\u0119\u017cczyzna przekazuje kobiecie zarodek \u017cycia, kt\u00f3ry w niej dojrzewa. Tymczasem sam Si-Usire powiada o swym wcieleniu nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n „Wcieli\u0142em si\u0119 w zarodka… i wyros\u0142em jak melon z zamiarem ponownego wst\u0105pienia do cia\u0142a, narodzenia si\u0119 na ziemi i czynienia czar\u00f3w przeciw temu nieprzyjacielowi…”<\/p>\n\n\n\n A wi\u0119c zarodek \u017cycia nie pochodzi\u0142 od m\u0119\u017ca Mehwesze, lecz z cudownie wyros\u0142ej ro\u015bliny! Nast\u0119pnie rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w wybranej przez doskona\u0142ego ducha kobiecie jak owoc. I tu przypomina si\u0119 okrzyk El\u017cbiety: „B\u0142ogos\u0142awiona jeste\u015b mi\u0119dzy niewiastami i b\u0142ogos\u0142awiony jest owoc Twojego \u0142ona” (\u0141k 1, 42). Je\u015bli za\u015b kogo\u015b razi wzmianka o spo\u017cywaniu cudownej ro\u015bliny, a w\u0142a\u015bciwie o piciu soku z tej\u017ce ro\u015bliny jako po\u015brednim elemencie przekazuj\u0105cym nadprzyrodzone pocz\u0119cie i \u017cycie – to musi wiedzie\u0107, \u017ce i pierwsi chrze\u015bcijanie przyjmowali taki po\u015brednik. Oto, co m\u00f3wi Maria w apokryficznej Ewangelii \u015bw. Bart\u0142omieja:<\/p>\n\n\n\n ” On (to znaczy anio\u0142) uchwyci\u0142 mnie swoj\u0105 r\u0119k\u0105 i podni\u00f3s\u0142 mnie… ob\u0142ok rosy spad\u0142 na moj\u0105 twarz i skropi\u0142 mnie od g\u0142owy a\u017c do st\u00f3p, a on obtar\u0142 mnie swoj\u0105 szat\u0105. Nast\u0119pnie powiedzia\u0142 do mnie: „Raduj si\u0119, pe\u0142na \u0141aski – naczynie wybrane!” I uderzy\u0142 praw\u0105 r\u0119k\u0105 i ukaza\u0142 wielki chleb… zjad\u0142 najpierw sam troch\u0119, a nast\u0119pnie da\u0142 tak\u017ce mnie… i oto ukaza\u0142 si\u0119 kielich wina. Pi\u0142 z niego najpierw sam, a nast\u0119pnie da\u0142 tak\u017ce mnie do picia… Nast\u0119pnie powiedzia\u0142 mi: „Za trzy lata po\u015bl\u0119 ci moje s\u0142owo i poczniesz Syna” (Ewangelia \u015bw. Bart\u0142omieja, wersja grecka, 17 – 20)<\/p>\n\n\n\n A zatem pierwotni chrze\u015bcijanie wyobra\u017cali sobie niepokalane pocz\u0119cie w spos\u00f3b bardziej szczeg\u00f3\u0142owy, ni\u017c opisuje to lakoniczna wzmianka ewangelisty \u0141ukasza i mo\u017ce nawet bardziej malowniczo i dramatycznie, ni\u017c opisuje to opowie\u015b\u0107 o Si-Usire. Wa\u017cne jest i to, \u017ce tu tak\u017ce kobieta uwa\u017cana jest za naczynie, w kt\u00f3rym z boskiego zarodka zrodzi si\u0119 dzieci\u0119 podobnie jak owoc z ziarna, i \u017ce zak\u0142ada si\u0119 tu po\u015brednictwo cudownego napoju i pokarmu.<\/p>\n\n\n\n A oto nast\u0119pny fragment utworu. Gdy nast\u0105pi\u0142o cudowne pocz\u0119cie, sam Ozyrys zapewnia m\u0119\u017ca Mehwesze – Setme, \u017ce tak cudownie i niespodziewanie dla nich pocz\u0119te dzieci\u0119, nie jest owocem zdrady ma\u0142\u017ce\u0144skiej. (Zupe\u0142nie podobnie ma si\u0119 rzecz z J\u00f3zefem, m\u0119\u017cem Marii).<\/p>\n\n\n\n „Ujrza\u0142 sen, w kt\u00f3rym powiedziano mu: Mehwesze – twoja \u017cona pocz\u0119\u0142a przeze mnie i dlatego ch\u0142opcu, kt\u00f3ry si\u0119 narodzi, nadacie imi\u0119 Si-Usire. Wiele on cud\u00f3w zdzia\u0142a na \u015bwiecie”<\/p>\n\n\n\n (Si-Usire) <\/p>\n\n\n\n „Anio\u0142 pa\u0144ski ukaza\u0142 mu si\u0119 we \u015bnie i rzek\u0142: „J\u00f3zefie, synu Dawida! Nie b\u00f3j si\u0119 wzi\u0105\u0107 do siebie Maryi, twej ma\u0142\u017conki, albowiem z Ducha \u015awi\u0119tego jest to, co si\u0119 w niej pocz\u0119\u0142o. Porodzi syna, kt\u00f3remu nadasz imi\u0119 Jezus. On bowiem zbawi lud od grzech\u00f3w”. (Mt 1, 20)<\/p>\n\n\n\n Rozw\u00f3j nadzwyczajnych zdolno\u015bci Si-Usire przebiega\u0142 w cudowny spos\u00f3b. Podobnie ewangelia wed\u0142ug \u0141ukasza wspomina nadzwyczajny rozw\u00f3j Jezusa:<\/p>\n\n\n\n „Kiedy ch\u0142opiec podr\u00f3s\u0142, oddano go do szko\u0142y i wkr\u00f3tce wiedzia\u0142 ju\u017c wi\u0119cej ni\u017c pisarz, kt\u00f3remu oddano go na nauk\u0119”. (Si-Usire)<\/p>\n\n\n\n „Dzieci\u0119 ros\u0142o i nabiera\u0142o mocy, nape\u0142niaj\u0105c si\u0119 m\u0105dro\u015bci\u0105, a \u0141aska Bo\u017c\u0105 spoczywa\u0142a na nim” (\u0141k 2, 40)<\/p>\n\n\n\n Apokryfy Nowego Testamentu maj\u0105 o wiele wi\u0119cej do powiedzenia na temat dzieci\u0144stwa Jezusa, zw\u0142aszcza cud\u00f3w czynionych przez niego w Egipcie, dok\u0105d jego rodzice uciekli przed prze\u015bladowaniami kr\u00f3la Heroda. Przez to s\u0105 jeszcze bli\u017csze opowie\u015bci Si-Usire, w kt\u00f3rej tytu\u0142owy bohater czyni zupe\u0142nie podobnie. Jeden z apokryf\u00f3w, Ewangelia Pseudomateusza, wspomina te\u017c o przewy\u017cszeniu nauczyciela:<\/p>\n\n\n\n „Wtedy wobec wszystkich s\u0142uchaj\u0105cych (nauczyciel) zacz\u0105\u0142 wo\u0142a\u0107: „Nie znaj\u0105c go s\u0105dzi\u0142em ,\u017ce mam ucznia, a znalaz\u0142em nauczyciela… Jako starzec zosta\u0142em pokonany przez dziecko” (Ps Mt 31, 3)<\/p>\n\n\n\n Na uwag\u0119 zas\u0142uguje tez nast\u0119puj\u0105cy epizod z dzieci\u0144stwa Si-Usire (…):<\/p>\n\n\n\n ” A kiedy zacz\u0105\u0142 z pisarzami Domu \u017bycia wypowiada\u0107 s\u0142owa mocy w \u015bwi\u0105tyni Ptaha – wszyscy pisarze byli dla niego pe\u0142ni podziwu… i ch\u0142opiec pokona\u0142 ich wszystkich. Kiedy Si-Usire mia\u0142 dwana\u015bcie lat, nie by\u0142o ju\u017c w Memfis \u017cadnego pisarza, ani m\u0119drca, kt\u00f3ry by go przewy\u017csza\u0142”. (Si-Usire)<\/p>\n\n\n\n „Rodzice jego chodzili co roku do Jerozolimy na \u015bwi\u0119to Paschy. Gdy mia\u0142 dwana\u015bcie lat – udali si\u0119 tam… Dopiero po trzech dniach znale\u017ali go w \u015bwi\u0105tyni, gdzie siedzia\u0142 mi\u0119dzy nauczycielami – przys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 i zadawa\u0142 pytania. Wszyscy za\u015b, kt\u00f3rzy go s\u0142uchali – zdumieni byli bystro\u015bci\u0105 jego umys\u0142u”. (\u0141k 2, 42)<\/p>\n\n\n\n Kt\u00f3\u017c z nas nie wzrusza\u0142 si\u0119 opowie\u015bci\u0105 o n\u0119dzarzu \u0141azarzu i z\u0142ym bogaczu, i o tym, co ich spotka\u0142o w za\u015bwiatach! Przypowie\u015b\u0107 t\u0119 zamieszczono w Ewangelii wed\u0142ug \u0141ukasza (…). I oto okazuje si\u0119, \u017ce identyczna przypowie\u015b\u0107 wyst\u0119puje w egipskim opowiadaniu z VI wieku p.n.e. Gdy Setme rozmawia\u0142 ze swym synem wed\u0142ug cia\u0142a, Si-Usire „us\u0142ysza\u0142 nag\u0142e zawodzenie. Wyjrzawszy zauwa\u017cy\u0142 bogacza, kt\u00f3rego wynoszono z domu na cmentarz: lament by\u0142 bardzo wielki, a t\u0142umy, kt\u00f3re go otacza\u0142y, bardzo liczne. Kiedy wyjrza\u0142 po raz drugi, zobaczy\u0142 n\u0119dzarza, kt\u00f3rego z Memfis wynoszono, owini\u0119tego mat\u0105 i opuszczonego przez wszystkich…”<\/p>\n\n\n\n (Setme u\u017cali\u0142 si\u0119 nad biedakiem, \u017ce jak za \u017cycia, tak i po \u015bmierci czeka go n\u0119dzny los. Na to ma\u0142y Si-Usire pouczy\u0142 go niespodziewanie:)<\/p>\n\n\n\n „Oby ciebie w Krainie Zachodniej spotka\u0142o to, co tego n\u0119dzarza i niech nie zdarzy si\u0119 z tob\u0105 w Krainie Zachodniej to, co z tym bogaczem.” (Si-Usire)<\/p>\n\n\n\n „\u017by\u0142 pewien cz\u0142owiek bogaty, kt\u00f3ry ubiera\u0142 si\u0119 w purpur\u0119 i bisior i dzie\u0144 w dzie\u0144 \u015bwietnie si\u0119 bawi\u0142. U bramy jego pa\u0142acu le\u017ca\u0142 \u017cebrak okryty wrzodami imieniem \u0141azarz… Umar\u0142 \u017cebrak i anio\u0142owie zanie\u015bli go na \u0142ono Abrahama. Umar\u0142 tak\u017ce bogacz i zosta\u0142 pogrzebany. Gdy w Otch\u0142ani pogr\u0105\u017cony w m\u0119kach podni\u00f3s\u0142 oczy ujrza\u0142 z daleka Abrahama i \u0141azarza na jego \u0142onie. I zawo\u0142a\u0142: „Ojcze Abrahamie ulituj si\u0119 nade mn\u0105!… Lecz Abraham odrzek\u0142: „Wspomnij synu \u017ce za \u017cycia otrzyma\u0142e\u015b swoje dobra, a \u0141azarz przeciwnie – niedol\u0119. Teraz on tu doznaje pociechy, a ty m\u0119ki cierpisz.” (\u0141k. 16, 19-26)<\/p>\n\n\n\n Nast\u0119pnie (Si-Usire) przenosi swego ojca w magiczny spos\u00f3b do \u015bwiata umar\u0142ych i ukazuje ich losy:<\/p>\n\n\n\n „Setme, m\u00f3j ojcze, czy widzisz tego dostojnika ubranego w szat\u0119 z kr\u00f3lewskiego p\u0142\u00f3tna w pobli\u017cu miejsca, gdzie znajduje si\u0119 Ozyrys? To ten n\u0119dzarz, kt\u00f3rego widzia\u0142e\u015b jak wynosili go z Memfis, z kt\u00f3rym nikt nie szed\u0142 i kt\u00f3ry owini\u0119ty by\u0142 mat\u0105… Zwa\u017cono jego z\u0142e i dobre ziemskie uczynki i przekonano si\u0119, \u017ce jego dobre czyny s\u0105 liczniejsze ni\u017c z\u0142e… Ozyrys rozkaza\u0142 wi\u0119c, aby wyposa\u017cenie bogacza zosta\u0142o oddane temu n\u0119dzarzowi i … aby go wprowadzono mi\u0119dzy duchy czcigodne… Kiedy bogacza wprowadzono do Krainy Zachodniej… przekonano si\u0119, \u017ce z\u0142a uczyni\u0142 na ziemi wi\u0119cej ni\u017c dobra i skazano go na \u015bmier\u0107 w Krainie Zachodniej. (…)”<\/p>\n\n\n\n Wizyt\u0119 w za\u015bwiatach ma\u0142y Si-Usire ko\u0144czy pouczeniem swego podesz\u0142ego wiekiem ojca (…). Mimowolnie nasuwa si\u0119 tu skojarzenie z fragmentem apokryficznej ewangelii gnostyckiej Tomasza, gdzie Jezus poucza (tekst ni\u017cej):<\/p>\n\n\n\n „We\u017a sobie do serca, ojcze m\u00f3j, Setme, \u017ce kto by\u0142 dobry na ziemni, temu b\u0119dzie dobrze w Krainie Zachodniej, a kto z\u0142y, temu b\u0119dzie \u017ale! Tak jest ustanowione i nigdy si\u0119 nie zmieni!” (Si-Usire)<\/p>\n\n\n\n „Starzec w tych dniach nie b\u0119dzie si\u0119 waha\u0142 pyta\u0107 ma\u0142ego siedmioletniego ch\u0142opca o miejsce \u017cycia i b\u0119dzie \u017cy\u0142. Wielu pierwszych b\u0119dzie ostatnimi… ” (Ew Tom, 4)<\/p>\n\n\n\n Bohater egipskiej opowie\u015bci Si-Usire, staj\u0105c przed kr\u00f3lem tu\u017c przed ostatecznym starciem ze z\u0142owrogim Nubijczykiem, zdradza kim jest w istocie i jaki jest cel jego wcielenia:<\/p>\n\n\n\n „Na Ozyrysa, Wielkiego Boga, u kt\u00f3rego spoczywam! Ja jestem Horsyn Penesze, kt\u00f3ry tu stoi przed kr\u00f3lem. Kiedy w Krainie Zachodniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce wr\u00f3g nubijski (zn\u00f3w) ma rzuci\u0107 czary na Egipt… uprosi\u0142em w Krainie Zachodniej Ozyrysa, \u017ceby pozwoli\u0142 mi wyj\u015b\u0107 znowu na ziemi\u0119, \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do upokorzenia Egiptu wobec ziemi nubijskiej…”<\/p>\n\n\n\n A wi\u0119c podobnie jak w przypadku Jezusa, celem wcielenia jest wybawienie ludzi od zag\u0142ady i poni\u017cenia!<\/p>\n\n\n\n Wreszcie, po wype\u0142nieniu ziemskiej misji, Si-Usire „rozp\u0142yn\u0105\u0142 si\u0119 w cie\u0144 wobec kr\u00f3la i swego ojca Setme, tak \u017ce go ju\u017c wi\u0119cej nie zobaczyli”. Przypomina to scen\u0119 ostatecznego rozstania Jezusa z uczniami i jego wniebowst\u0105pienie opisane w ewangeliach Marka i \u0141ukasza: „A kiedy ich b\u0142ogos\u0142awi\u0142, rozsta\u0142 si\u0119 z nimi i zosta\u0142 uniesiony do nieba.” (\u0141k 24, 52)<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna by mi zarzuci\u0107, \u017ce cytuj\u0119 wy\u0142\u0105cznie jeden egipski utw\u00f3r i rozmna\u017cam go do literatury w liczbie mnogiej, rozdmuchuj\u0105c jego wp\u0142yw na ewangelie. Jednak Si-Usire nie jest wcale osamotniony w podobie\u0144stwach do Nowego Testamentu. Nawet uchodz\u0105cy za arcydzie\u0142o natchnionej teologii prolog Ewangelii wed\u0142ug Jana posiada sw\u00f3j egipski odpowiednik. Por\u00f3wnajmy go z tekstem Papirusu Brenmer-Rhind z roku 312 p.n.e.:<\/p>\n\n\n\n „Jam jest ten, kt\u00f3ry si\u0119 sta\u0142 jako Istniej\u0105cy (egip. Chepre). Sta\u0142em si\u0119 i sta\u0142o si\u0119 to, co si\u0119 sta\u0142o. Wszystko co si\u0119 sta\u0142o, sta\u0142o si\u0119 potem, gdy ja si\u0119 sta\u0142em i to, co si\u0119 sta\u0142o w wielkiej ilo\u015bci wysz\u0142o z ust moich.”<\/p>\n\n\n\n „Na pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo i S\u0142owo by\u0142o u Boga i Bogiem by\u0142o S\u0142owo… Ono by\u0142o na pocz\u0105tku u Boga. Wszystko przez nie si\u0119 sta\u0142o, a bez niego nic si\u0119 nie sta\u0142o z tego, co istnieje. W nim by\u0142o \u017cycie…” (J 1, 1-4)<\/p>\n\n\n\n Z ust stw\u00f3rcy \u015bwiata wysz\u0142o oczywi\u015bcie S\u0142owo, kt\u00f3re ju\u017c w prastarych Tekstach Sarkofag\u00f3w z 2000 roku p.n.e., przedstawia\u0142o si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: „Stworzy\u0142 mnie, gdy by\u0142 ca\u0142kowicie samotny jako wypowied\u017a ust swoich…”<\/p>\n\n\n\n Wybrane analogie, podobie\u0144stwa i zbie\u017cno\u015bci stanowi\u0105 tylko ma\u0142y u\u0142amek tego wszystkiego, co mo\u017cna by przytoczy\u0107, por\u00f3wnuj\u0105c teksty biblijne ze starszymi od nich tekstami egipskimi.<\/p>\n\n\n\n Co z tego wszystkiego wynika? W \u015bwietle tego, co napisano, jasne jest, \u017ce Biblia nie jest najstarszym i najbardziej oryginalnym, objawionym przekazem religijnym. Jasne jest te\u017c, \u017ce teksty egipskie mog\u0142y by\u0107 inspiracj\u0105 dla tekst\u00f3w hebrajskich. \u017bydzi cz\u0119sto zamieszkiwali w Egipcie, kt\u00f3ry zreszt\u0105 by\u0142 zawsze bezpo\u015brednim s\u0105siadem Izraela, a chrze\u015bcija\u0144stwo adaptowa\u0142o ca\u0142e mn\u00f3stwo egipskich idei religijnych do swoich potrzeb. Cz\u0119\u015b\u0107 zbie\u017cno\u015bci mo\u017cna by wyt\u0142umaczy\u0107 wsp\u00f3lnym pochodzeniem od powszechnych, objawionych tradycji szamanistycznych. Jedno jest wszak pewne: istnia\u0142a Biblia przed Bibli\u0105, tak jak istnieli poeci przed Homerem<\/strong>. Warto te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wnymi ideami, jakie g\u0142osili staro\u017cytni Egipcjanie by\u0142y: Prawda (maat), \u017bycie (anch), i Trwanie (d\u017ced), we wzajemnym zwi\u0105zku, jako niezmienna prawda daj\u0105ca \u017cycie. Je\u015bli kto\u015b wierzy w Boga, odwieczny \u0142ad kosmiczny, w\u0142a\u015bciw\u0105 drog\u0119 post\u0119powania i pi\u0119kno \u015bwiata – to nie mo\u017ce si\u0119 zamyka\u0107 w skorupie ciasnego dogmatyzmu <\/strong>i nie dostrzega\u0107 oczywistych fakt\u00f3w: przecie\u017c Stw\u00f3rca r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 objawi\u0107 si\u0119 Ptahhotepowi jak Moj\u017ceszowi. B\u00f3g nie jest wszak zwi\u0105zany czasem, ani przestrzeni\u0105. Identyczno\u015b\u0107 tekst\u00f3w i dawno\u015b\u0107 pierwotnego objawienia powinna raczej umacnia\u0107 wiar\u0119, ni\u017c j\u0105 obala\u0107. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby traktowa\u0107 Bibli\u0119 jako ark\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej ocala\u0142y staro\u017cytne klejnoty my\u015bli ludzkiej i s\u0142owo bo\u017ce. Ale trzeba te\u017c umie\u0107 oddzieli\u0107 w niej to, co pierwotne i natchnione, od tego, co wt\u00f3rne i u\u0142omne. Mamy tak\u0105 szans\u0119. Od prawie dw\u00f3ch stuleci Egipt staro\u017cytny m\u00f3wi do nas swym w\u0142asnym j\u0119zykiem i ods\u0142ania najstarsze zapisane teksty ludzko\u015bci, a jego my\u015bl etyczna i religijna zmartwychwstaje, g\u0142osz\u0105c pot\u0119g\u0119 prawdy:<\/p>\n\n\n\n „Wielka jest Prawda i trwa\u0142a jej moc i nie zmala\u0142a od czas\u00f3w Boga. Kto j\u0105 omija – b\u0119dzie ukarany. Oto przysz\u0142o\u015b\u0107 chciwca. Skromno\u015b\u0107 otrzyma nagrod\u0119, lecz nieprawo\u015b\u0107 nigdy nie osi\u0105gnie celu. Si\u0142\u0105 prawdy jest jej trwa\u0142o\u015b\u0107.” (Nauka Ptahhotepa).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Autor: Rechmaat Nachti (pseudonim polskiego religioznawcy) (Tekst zamieszczony w „Smoku Wad\u017cry” nr 33-34, s. 22-39, periodyku buddyjskim, red. Jacek Sieradzan. Zdecydowa\u0142am si\u0119 na umieszczenie go w dziale Polecam, poniewa\u017c \u201ez definicji\u201d zamierzam publikowa\u0107 tu teksty ma\u0142o znane, a po drugie \u2013 ze wzgl\u0119du na znakomit\u0105 okazj\u0119, by przybli\u017cy\u0107 cho\u0107 fragmenty literatury staroegipskiej). W kr\u0119gach inteligencji […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3017,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-3010","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polecam"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3010"}],"version-history":[{"count":38,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3680,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3010\/revisions\/3680"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/152043-352x500-1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Sargon_of_Akkad_1936-1024x475.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSCN2759-2-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/A.C.-Carpiceci-Art-and-History-of-Egipt-s.-111-643x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Musicians_and_dancers_on_fresco_at_Tomb_of_Nebamun.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/four-horsemen-4190226_1280-738x1024.png\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Izyda.-Sarkofag-faraona.-Za-Historia-sztuki-t.-I-s.-196-1024x910.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/DSC1262-678x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/7b2226a44921a113aee76ae84f14.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/pobrane.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/bible-1149924_1920-1024x683.jpg\")