{"id":323,"date":"2021-05-28T15:56:26","date_gmt":"2021-05-28T13:56:26","guid":{"rendered":"http:\/\/serwer2038463.home.pl\/home\/citydruk\/domains\/arbormundi.pl\/public_html\/?p=323"},"modified":"2021-09-13T19:40:53","modified_gmt":"2021-09-13T17:40:53","slug":"samotni-asceci-i-wspolnoty-klasztorne-w-indiach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=323","title":{"rendered":"Samotni asceci i wsp\u00f3lnoty klasztorne w Indiach"},"content":{"rendered":"\n

\u017bycie poza spo\u0142ecze\u0144stwem, skupione na praktyce duchowej, jako zwi\u0105zane ze sfer\u0105 sakraln\u0105 cieszy\u0142o si\u0119 w Indiach od wiek\u00f3w wielkim szacunkiem. Tendencja do samotnego prze\u017cywania sacrum, przecie\u017c og\u00f3lnoludzka, bo nie ograniczaj\u0105ca si\u0119 do \u017cadnej specyficznej spo\u0142eczno\u015bci, a jednocze\u015bnie aspo\u0142eczna, gdy\u017c w\u0142a\u015bciwa tylko powo\u0142anym jednostkom, w Indiach mia\u0142a jednak status wyj\u0105tkowy i rodow\u00f3d, jak indyjska kultura – pradawny. Formy \u017cycia religijnego czy duchowego praktykowane przez r\u00f3\u017cne sekty i szko\u0142y mistyczne by\u0142y i s\u0105 do dzi\u015b dnia tak liczne, \u017ce nie starczy\u0142oby miejsca, by je tu wyliczy\u0107. Elementem je \u0142\u0105cz\u0105cym jest niemal zawsze formu\u0142a zerwania z dotychczasowym \u017cyciem i ceremonialne ustanowienie \u201enowego pocz\u0105tku\u201d. Indie maj\u0105 niewiarygodnie star\u0105 tradycj\u0119 w budowaniu takich form do\u015bwiadczenia religijnego, kt\u00f3re wymagaj\u0105 od praktykuj\u0105cych wy\u0142\u0105czno\u015bci i ca\u0142kowitego oddania si\u0119 poszukiwaniom najwy\u017cszego sensu: Absolutu, Brahmana, Boga. Poszukiwania takie prowadzone by\u0142y r\u00f3\u017cnymi metodami, a jedn\u0105 z wa\u017cniejszych w Indiach zawsze by\u0142a medytacja. I to jak si\u0119 wydaje od zarania indyjskiej cywilizacji. Na piecz\u0119ciach znalezionych w Mohend\u017co Daro (kultura Doliny Indusu datowana na ok. 2500 lat p.n.e.) widzimy postacie siedz\u0105cego w pozycji medytacyjnej b\u00f3stwa i wiele wskazuje na to, \u017ce by\u0142 to prawz\u00f3r boga, kt\u00f3ry w p\u00f3\u017aniejszym rozwoju my\u015bli religijnej Hindus\u00f3w stanie si\u0119 \u015aiw\u0105. Do dzi\u015b \u015aiwa jest uwa\u017cany za patrona jogin\u00f3w, samotnego Mahajogina, kt\u00f3ry moc\u0105 swej ascezy utrzymuje \u015bwiat w r\u00f3wnowadze, medytuj\u0105c od tysi\u0105cleci u st\u00f3p wielkich Himalaj\u00f3w, tam gdzie bierze pocz\u0105tek \u015bwi\u0119ta rzeka Ganges. W dawnych mitach pojawiaj\u0105 si\u0119 liczne postacie, w tym kr\u00f3l\u00f3w i wojownik\u00f3w oddaj\u0105cych si\u0119 medytacjom u st\u00f3p mitycznej g\u00f3ry Meru le\u017c\u0105cej, jak wierzono, w samym centrum \u015bwiata. Wiele z kultury Doliny Indusu przej\u0119\u0142y przenikaj\u0105ce do Pend\u017cabu plemiona Indoaryjskie. Ju\u017c najs\u0142ynniejsza ze \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g Rigweda wspomina o ascetach, zwanych tu \u201emuni<\/em>\u201d. Uwa\u017cano, \u017ce muni<\/em> maj\u0105 moc, kt\u00f3ra umo\u017cliwia im latanie w przestworzach jak ptaki i bogowie, \u017ce znaj\u0105 my\u015bli innych ludzi, gdy\u017c pij\u0105 czarodziejski nap\u00f3j Rudry-\u015aiwy, kt\u00f3ry dla zwyk\u0142ych ludzi jest trucizn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kultura Harappy, III tys. p.n.e. Posta\u0107 z prawej w pozycji jogicznej, uwa\u017cana za tzw, proto-\u015aiw\u0119. \u0179r\u00f3d\u0142a fot. nie ustalono<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Inna Weda, Atharwaweda (ks. XV) wspomina o wratjach<\/em>, w praktykach kt\u00f3rych dopatrywa\u0107 si\u0119 mo\u017cna wzorc\u00f3w przej\u0119tych potem do obyczaj\u00f3w niekt\u00f3rych sekt \u015biwaickich.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c ju\u017c teraz mno\u017c\u0105 si\u0119 terminy: muni<\/em>, wratja<\/em>, jogin<\/em>, asceta<\/em>, po\u015bwi\u0119\u0107my im chwil\u0119 uwagi. Specyficznie indyjskich nazw spotykanych w pismach Wed i p\u00f3\u017aniejszych jest co najmniej kilka. Nieraz \u0142atwo uchwyci\u0107 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi, nieraz pewne terminy wydaj\u0105 si\u0119 niemal synonimiczne. Z okresu uklasycznienia si\u0119 braminizmu, kiedy pojawia si\u0119 koncepcja czterech stadi\u00f3w \u017cycia, wywodzi si\u0119 posta\u0107 le\u015bnego pustelnika zwanego wanaprastha<\/em>, oddaj\u0105cego si\u0119 lekturze \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g oraz sanjasina<\/em> – \u017cebrz\u0105cego, w\u0119drownego wyrzecze\u0144ca, kt\u00f3ry porzuci\u0142 sw\u00f3j dom i \u017cycie \u015bwieckie. I taki w\u0142a\u015bnie obraz wyrzecze\u0144ca, \u201eboskiego cz\u0142owieka\u201d najszybciej si\u0119 z Indiami kojarzy. Na okre\u015blenie poszukiwaczy o\u015bwiecenia u\u017cywano kilku termin\u00f3w: np. bhikszu<\/em>, znacz\u0105cego tyle, co \u201e\u017cebrak\u201d (por. angielskie \u201ebeggar\u201d) czy te\u017c sadhu<\/em>, maj\u0105cego to samo mniej wi\u0119cej znaczenie, co grecki \u201eeremita\u201d. Nazw\u0119 \u015bramana<\/em> spotykamy bardzo cz\u0119sto w buddyjskich sutrach. Co ciekawe s\u0142owo \u015bramana<\/em> \u0142\u0105czy podobie\u0144stwo ze s\u0142owem a\u015brama<\/em>, maj\u0105cym podw\u00f3jne znaczenie: oznacza okres<\/strong> \u017cycia cz\u0142owieka oraz odosobnione miejsce<\/strong> praktyki duchowej. Oba s\u0142owa pochodz\u0105 od \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu \u015bram<\/em> \u2013 \u201em\u0119czy\u0107 si\u0119, umartwia\u0107\u201d. Osoby uwa\u017cane za \u015bwi\u0119te nazywano dharmaatma<\/em> (tak\u017ce santa<\/em>, ale to s\u0142owo portugalskie). W u\u017cyciu by\u0142 te\u017c termin siddha<\/em>, oznaczaj\u0105cy cz\u0142owieka, kt\u00f3ry dzi\u0119ki \u015bwi\u0119temu \u017cyciu posiad\u0142 wielk\u0105 duchow\u0105 i magiczn\u0105 moc. Natomiast znane s\u0142owo fakir<\/em> jest wyrazem arabskim znacz\u0105cym dos\u0142ownie \u201eubogi cz\u0142owiek\u201d i b\u0119d\u0105cym odpowiednikiem indyjskiego s\u0142owa sanjasin<\/em>. W naszym kr\u0119gu kulturowym terminy, jakimi pos\u0142ugujemy si\u0119 najcz\u0119\u015bciej zapo\u017cyczone s\u0105 z greki: i tak s\u0142owo \u201easceza\u201d pochodzi od \u201easkesis<\/em>\u201d – \u201e\u0107wiczenie\u201d (w Indiach asceci zwani byli czasem parivrajakami, <\/em>co by\u0142o terminem najog\u00f3lniejszym), \u201eanachoretes\u201d<\/em> – \u201eusuwaj\u0105cy si\u0119 na ubocze\u201d, \u201eeremites\u201d<\/em> od \u201eeremos\u201d<\/em> – \u201epustynia\u201d, i wreszcie zdawa\u0142oby si\u0119 tak oczywisty \u201emnich\u201d<\/em> od \u201emanachos\u201d<\/em> – \u201esamotnik\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesny sadhu. Fot. za: G. Johnson, Indie<\/em><\/strong>, s. 40<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 termin\u00f3w w pewien spos\u00f3b wyra\u017ca rozmaito\u015b\u0107 form praktyk duchowych. Przy czym zaznaczy\u0107 nale\u017cy, \u017ce praktyka duchowa okre\u015bla, co prawda, spos\u00f3b \u017cycia maj\u0105cy zbli\u017cy\u0107 do sfery sakralnej, ale nie przynale\u017cy konkretnemu systemowi wiary. Innymi s\u0142owy, ascet\u00f3w spotykamy w ka\u017cdej religii: w chrze\u015bcija\u0144stwie, buddyzmie, hinduizmie, islamie.<\/p>\n\n\n\n

W samych Indiach typ praktyk mo\u017cna podzieli\u0107 za M. Eliadem na ascez\u0119 typu klasztornego oraz ascez\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z praktykami szamanistycznymi. Z kolei pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 kryterium metody, podzielimy je na maj\u0105ce wywo\u0142a\u0107 ekstaz\u0119 religijn\u0105 i takie, kt\u00f3re za sw\u0105 podstaw\u0119 przyjmowa\u0142y dyscyplin\u0119. Za\u015b z powodu dwojakiej formu\u0142y realizowania izolacji od \u015bwiata \u015bwieckiego, z jednej strony pojawi si\u0119 figura samotnego w\u0119drowca, a z drugiej wsp\u00f3lnota typu klasztornego.<\/p>\n\n\n\n

Trzeba te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce nierzadko typ prowadzonego \u017cycia duchowego zale\u017ca\u0142 od odpowiedzi na pytanie: \u201ejak poznajemy prawd\u0119?\u201d. O ile w braminizmie wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie opiera\u0142a si\u0119 na autorytecie tego, co zapisano w \u015bwi\u0119tych ksi\u0119gach i na rytuale, o tyle prze\u015bwiadczenie, \u017ce do prawdy doj\u015b\u0107 mo\u017cna tylko metodami wewn\u0119trznej pracy duchowej przesuwa\u0142o akcent na wysi\u0142ek typu m e d y t a c y j n e g o, jogicznego. Te dwie formu\u0142y s\u0105siadowa\u0142y ze sob\u0105 w Indiach od dawna i przenika\u0142y si\u0119. Figura kap\u0142ana stoj\u0105cego na stra\u017cy kosmicznego \u0142adu, zapewnianego dzi\u0119ki znajomo\u015bci formu\u0142 rytualnych zosta\u0142a dope\u0142niona przez figur\u0119 natchnionego m\u0119drca. A proces ten rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ok. po\u0142owy I tys. p.n.e. wraz z mistyk\u0105 s\u0142ynnych dzi\u015b \u201eUpaniszad\u201d. W tym okresie ruchy odnowy duchowej by\u0142y bardzo \u017cywe, niekt\u00f3re potem przekszta\u0142ci\u0142y si\u0119 w osobne, znane dzi\u015b religie, takie jak buddyzm czy d\u017cinizm, o innych wtedy pot\u0119\u017cnych wiemy tylko z przekaz\u00f3w, np. o ruchu ad\u017awik\u00f3w. Z wielu wzgl\u0119d\u00f3w by\u0142 to okres rewolucyjny. Ot\u00f3\u017c w wysoce uporz\u0105dkowanym, hierarchicznym, kastowym spo\u0142ecze\u0144stwie \u017cycie duchowe dotychczas mia\u0142o swoje okre\u015blone miejsce w toku \u017cycia pojedynczego cz\u0142owieka. Obowi\u0105zki by\u0142y \u015bci\u015ble podzielone: siudrowie<\/em> i wajsiowie<\/em> pracowali, kszatrijowie<\/em> utrzymywali porz\u0105dek militarny, a najwy\u017csza kasta – bramini<\/em> odprawiali ceremonie w intencji ca\u0142ej wsp\u00f3lnoty. W okre\u015blonym czasie ch\u0142opak z kasty brami\u0144skiej pobiera\u0142 nauki u guru (okres brahmaczarina<\/em>), potem (okres grihasthy<\/em>) poznawa\u0142 warto\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci (kama<\/em>), zajmowa\u0142 si\u0119 interesami (artha<\/em>) i wreszcie w okre\u015blonym czasie, spe\u0142niwszy powinno\u015b\u0107 wobec rodziny i wsp\u00f3lnoty, m \u00f3 g \u0142 odej\u015b\u0107 do \u017cycia duchowego. By\u0142o przyj\u0119te, \u017ce porzuciwszy dom bramin udawa\u0142 si\u0119 do lasu, by studiowa\u0107 specjalny rodzaj \u201eksi\u0105g le\u015bnych\u201d zwanych aranjakami<\/em>. W kodeksie Praw Manu czytamy: \u201eGdy gospodarz na si\u0119 patrz\u0105c\/ Zmarszczki ujrzy i siwizn\u0119\/ I gdy dzieci swoich dzieci\/ Ujrzy – niech zamieszka w lesie. (…) \/Odprawiwszy wi\u0119c ofiar\u0119\/ Zwan\u0105 rytem Pana Stworze\u0144 (…)\/ Ognie rytu wedyjskiego\/ Roznieciwszy w Ja\u017ani swojej\/ Oby bramin dom opu\u015bci\u0142\/ I zacz\u0105\u0142 pielgrzymowanie.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Z wk\u0142adki fotograficznej w: E. S\u0142uszkiewicz, Pradzieje i legendy Indii<\/em>,<\/strong> W-wa 1980<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jak wida\u0107, bramin, staj\u0105c si\u0119 wyrzecze\u0144cem, musia\u0142 dope\u0142ni\u0107 aktu w y j \u015b c i a, wyj\u015bcia w bezdomno\u015b\u0107, kt\u00f3ra to ceremonia nazywa\u0142a si\u0119 agarasma anagarijam pabbad\u017ca<\/em>. Potem model przyjmowania do buddyjskiej wsp\u00f3lnoty klasztornej przypomina\u0142 b\u0119dzie te ryty, gdzie wa\u017cny jest dwupodzia\u0142 na akt wyst\u0105pienia z jednego stanu (\u015bwieckiego) i przyst\u0105pienia do nowego stanu (u\u015bwi\u0119conego). Nie trzeba zaznacza\u0107, \u017ce mamy tu do czynienia ze znanym wzorcem ceremonii przej\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

Zatem bramin nie by\u0142, co prawda, pot\u0119piany za ch\u0119\u0107 oddania si\u0119 kontemplacji, ale musia\u0142 zrobi\u0107 to w okre\u015blonym okresie swego \u017cycia i ceremonialnie wyrzec si\u0119 wszelkich znak\u00f3w przynale\u017cno\u015bci spo\u0142ecznej. A ryt przej\u015bcia do \u017cycia sanjasina<\/em> przypomina\u0142 w istocie ryt pogrzebowy; cz\u0142owiek przecie\u017c umiera\u0142 dla \u015bwiata! W obecno\u015bci ca\u0142ego rodu wyrzeczeniec t\u0142uk\u0142 naczynia obrz\u0119dowe zwi\u0105zane ze sprawowaniem funkcji gospodarza domu i domowymi ceremoniami. \u015awi\u0119ty sznur brami\u0144ski, otrzymywany podczas ceremonii inicjacji czyli upanajany<\/em> zosta\u0142 zerwany. Cz\u0142owiek by\u0142 wolny. By\u0142 poza kast\u0105. Tak rzecz si\u0119 mia\u0142a wedle klasycznych regu\u0142 braminizmu.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 przecie\u017c istnia\u0142y wsp\u00f3lnoty ascet\u00f3w \u017cyj\u0105cych zupe\u0142nie poza obr\u0119bem kultury brami\u0144skiej, to chyba dopiero wiek V p.n.e. zachwia\u0142 spo\u0142ecznie ustalonymi proporcjami. I powo\u0142a\u0142 do \u017cycia nowe, dotychczas nieznane formy \u017cycia duchowego \u2013 k l a s z t o r y.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c, je\u015bli idzie o o\u015brodki \u017cycia duchowego, z Indiami kojarzymy zazwyczaj a \u015b r a m y, trzeba nam wiedzie\u0107, \u017ce tych ostatnich nie nale\u017cy uto\u017csamia\u0107 z klasztorem. Centrum a\u015bramy to osoba guru. To wok\u00f3\u0142 niego tworzy si\u0119 osada \u0142akn\u0105cych duchowego wtajemniczenia, to osobowo\u015b\u0107 guru i jego indywidualne nauczanie staje si\u0119 zaczynem spo\u0142eczno\u015bci, zreszt\u0105 raczej nietrwa\u0142ej. Mechanizm powstawania a\u015bramy i dzisiaj jest podobny. Wystarczy przywo\u0142a\u0107 histori\u0119 a\u015bramy Ramany Maharishi, wielkiego mistrza duchowego dwudziestowiecznych Indii, kt\u00f3ry mieszka\u0142 pod Arunaczal\u0105, \u015bwi\u0119t\u0105 g\u00f3r\u0105 rishich<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Najcz\u0119\u015bciej wygl\u0105da to tak: o\u015bwiecony cz\u0142owiek odchodzi od \u017cycia \u015bwieckiego i osiada samotnie gdzie\u015b w odludnym miejscu. Praktykuje medytacje, czy raczej j e s t w stanie medytacyjnym, po\u015bci, pozostaje samotny, do czasu kiedy okoliczni mieszka\u0144cy, poruszeni tym, \u017ce oto przyby\u0142 \u015bwi\u0119ty m\u0105\u017c, roztaczaj\u0105 nad nim opiek\u0119, przynosz\u0105 jedzenie, buduj\u0105 jakie\u015b prowizoryczne schronienie. S\u0142awa \u015bwi\u0119tego dociera do coraz wi\u0119kszego kr\u0119gu ludzi, a ci przychodz\u0105, by ich pouczy\u0142. Niekt\u00f3rzy zostaj\u0105 i zaczynaj\u0105 si\u0119 uwa\u017ca\u0107 za jego uczni\u00f3w, chc\u0105 by\u0107 blisko niego. W Indiach wierzy si\u0119, \u017ce sama blisko\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tego jest zbawienna i dobroczynna dla otaczaj\u0105cych go ludzi, nawet je\u017celi ten nie wypowiada s\u0142\u00f3w. P\u00f3ki \u017cyje guru \u2013 \u017cyje a\u015brama. Po jego \u015bmierci, je\u015bli jest du\u017ca i znajd\u0105 si\u0119 uczniowie chc\u0105cy kultywowa\u0107 pami\u0119\u0107 mistrza i jego nauki – trwa nadal, ogniskuj\u0105c si\u0119 nieraz wok\u00f3\u0142 grobu guru; ale bywa, \u017ce rozpada si\u0119, a uczniowie rozpraszaj\u0105 si\u0119 po \u015bwiecie. Uczniowie tworz\u0105 lu\u017an\u0105, dobrowoln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107, darz\u0105 swego guru wielk\u0105 czci\u0105, ale nie sk\u0142adaj\u0105 \u017cadnych \u015blub\u00f3w; mog\u0105 odej\u015b\u0107 kiedy chc\u0105, tak\u017ce do innego nauczyciela.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Przyk\u0142ad a\u015bramy (raczej z tych bogatszych). Fot. Gauraw Kumar z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Nieco inaczej sprawa przedstawia\u0142a si\u0119 z klasztorami. Tak naprawd\u0119 to rzecz zdumiewaj\u0105ca: istnienie miejsca wyodr\u0119bnionego<\/strong>, a takim w\u0142a\u015bnie jest klasztor i ka\u017cda inna wsp\u00f3lnota duchowa chroni\u0105ca si\u0119 w okre\u015blonym przybytku. Tak\u0105 pobo\u017cn\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 nazywano nieraz w Indiach and\u017auman<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

W klasztorze realizowany jest pewien model \u017cycia zupe\u0142nie odmienny od tego, kt\u00f3re toczy si\u0119 poza jego murami. Klasztorny mur odcina si\u0119 wyra\u017anie od reszty przestrzeni. Prastary zwyczaj zakre\u015blania kr\u0119gu maj\u0105cego otacza\u0107 \u015bwi\u0119ty obszar i odcina\u0107 go wyra\u017an\u0105 granic\u0105 od profanum powo\u0142a\u0142 w konsekwencji struktury architektoniczne wszelkich sanktuari\u00f3w. Tak\u017ce klasztory, gdzie obowi\u0105zuj\u0105 inne prawa i inne zachowania. Gdzie realizuje si\u0119, by tak rzec – inn\u0105 kultur\u0119 \u017cycia<\/em>, skierowanego wy\u0142\u0105cznie ku duchowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Osiemnastometrowy pos\u0105g Bahubalina, d\u017cinijskiego \u015bwi\u0119tego. Karnataka, Indie. Fot. za: „Pomocnik Historyczny Polityki. Dzieje Indii<\/strong><\/em>„, s. 43<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Struktura klasztoru jest nieco odmienna ni\u017c w a\u015bramie, mianowicie bardziej zwarta organizacyjnie, za\u015b akcent przesuwa si\u0119 z osoby guru-nauczyciela na sam\u0105 nauk\u0119. W Indiach V w. p.n.e. by\u0142o to zjawisko nowe. Pierwszy zakon \u017cebraczy o trwa\u0142ych formach, z hierarchi\u0105, kt\u00f3r\u0105 stanowili bardziej do\u015bwiadczeni mnisi powsta\u0142 pod kierunkiem Mahawiry, tw\u00f3rcy d\u017cinizmu. Jako wa\u017cn\u0105 ciekawostk\u0119 mo\u017cna doda\u0107, \u017ce d\u017cinizm, w kt\u00f3rym postulat ahimsy <\/em>czyli nie czynienia krzywdy \u017cadnej \u017cywej istocie odgrywa\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119, powo\u0142a\u0142 do istnienia pierwsze chyba na \u015bwiecie lecznice i schroniska dla zwierz\u0105t. Klasztory d\u017cinist\u00f3w, podobnie jak buddyst\u00f3w zwano wiharami<\/em>. Ale pomimo nowej formy, jak\u0105 by\u0142y klasztory, pewne specyficzne dla obyczaj\u00f3w indyjskich cechy znane z a\u015bram\u00f3w przej\u0119te zosta\u0142y i w wiharach, dlatego te\u017c do dzi\u015b indyjskie klasztory r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od klasztor\u00f3w kultury zachodniej. Tak na przyk\u0142ad wst\u0119puj\u0105cy do buddyjskiego zakonu adept zobowi\u0105zany by\u0142 do pos\u0142usze\u0144stwa tylko wobec swego osobistego, prowadz\u0105cego go mistrza, a mnisi mieli du\u017c\u0105 swobod\u0119, zawsze mogli uda\u0107 si\u0119 dok\u0105d chc\u0105, tak\u017ce do odleg\u0142ego klasztoru lub na poszukiwanie innego nauczyciela, za\u015b sk\u0142adane \u015bluby wierno\u015bci dotyczy\u0142y nauki zwanej Dharma Vinaja, a nie prze\u0142o\u017conego klasztoru (jak to by\u0142o w naszych klasztorach).<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, mnisi do klasztor\u00f3w chronili si\u0119 tylko w porze deszczowej; przez pozosta\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 roku w\u0119drowali, jak ka\u017ce tradycja, o proszonym chlebie, nauczaj\u0105c tych, kt\u00f3rzy zechcieli wys\u0142ucha\u0107 nauk. W Indiach w\u0119drowny tryb \u017cycia tych, co odeszli od zwyczajnego \u015bwiata przestawa\u0142 szokowa\u0107, a \u017cebranina stawa\u0142a si\u0119 wr\u0119cz naczelnym wymogiem i obowi\u0105zkiem – \u017cebra\u0107 znaczy\u0142o wyrzeka\u0107 si\u0119 ego. Nawet brami\u0144ski ucze\u0144 prosto z ceremonii upanajany<\/em> szed\u0142 wy\u017cebra\u0107 po\u017cywienie dla swego guru.<\/p>\n\n\n\n

Na marginesie mo\u017cna wspomnie\u0107 o pewnym niezwyk\u0142ym fakcie, kt\u00f3ry \u015bwiadczy o tym, jak bardzo tradycyjne formy w\u0119drownego ascetyzmu s\u0105 w Indiach \u017cywe. Ot\u00f3\u017c w 1966 r. do Allahabadu na zgromadzenie ascet\u00f3w z ca\u0142ego kraju przyby\u0142o\u2026 a\u017c 7 milion\u00f3w wyrzeczonych w\u0119drowc\u00f3w!<\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c obok samotnego eremity albo le\u015bnej osady kilku praktykuj\u0105cych ascet\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 nowa wsp\u00f3lnota – spo\u0142eczno\u015b\u0107 klasztorna.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119cej uwagi nale\u017cy po\u015bwi\u0119ci\u0107 buddyzmowi, jako \u017ce w\u0142a\u015bnie w buddyzmie klasztory nabra\u0142y specjalnego znaczenia, a spora ilo\u015b\u0107 \u015bwiadectw pisanych pozwala zapozna\u0107 si\u0119 z ich specyfik\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Budda. Ok\u0142adka ksi\u0105\u017cki Dawne Indie kraina tajemnic<\/em>, <\/strong>praca zbiorowa, W-wa 1999<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Budda czyli Przebudzony, co nie bez znaczenia, wywodzi\u0142 si\u0119 od Ikszwaku, za\u0142o\u017cyciela jednego z naczelnych rod\u00f3w kr\u00f3lewskich. Kalidasa twierdzi, \u017ce \u017cywot pustelniczy by\u0142 u\u015bwi\u0119conym zwyczajem rodowym. Kr\u00f3lewskie pochodzenie Buddy wskazuje na pewien trop: ot\u00f3\u017c niekt\u00f3rzy indolodzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce w og\u00f3le zwyczaje kr\u00f3l\u00f3w i kszatrij\u00f3w<\/em> w znacznej mierze wy\u0142amywa\u0142y si\u0119 z kultury przyniesionej przez przybysz\u00f3w Indoaryjskich, kt\u00f3rzy stworzyli system brami\u0144ski. Mo\u017ce nawet te zwyczaje wywodz\u0105 si\u0119 wprost z pierwszej kultury Indii, z Mohend\u017co Daro. Prawd\u0105 jest, \u017ce wiele pr\u0105d\u00f3w duchowych rozwijaj\u0105cych si\u0119 na zupe\u0142nie innych przes\u0142ankach ni\u017c braminizm mia\u0142o swe korzenie na terenach, gdzie Indoariowie docierali najp\u00f3\u017aniej\u2026 W ka\u017cdym razie Budda po odej\u015bciu z rodzinnego pa\u0142acu uda\u0142 si\u0119 do lasu, gdzie oddawa\u0142 si\u0119 ascezie. Po wielu latach zmodyfikowa\u0142 duchow\u0105 dyscyplin\u0119, odchodz\u0105c od przesadnych umartwie\u0144, dost\u0105pi\u0142 o\u015bwiecenia i zosta\u0142 uznany za tw\u00f3rc\u0119 \u201e\u015brodkowej drogi\u201d, zwanej madhjapatha<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mnisi tybeta\u0144scy na wygnaniu w Indiach. Z witryny Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W buddyjskim modelu \u017cycia klasztornego widzimy, \u017ce pewne wzorce przej\u0119to zar\u00f3wno z klasycznego braminizmu, jak i ze zwyczaj\u00f3w a\u015bramowych. Zachowano w\u0119drowny tryb \u017cycia, a wi\u0119\u017a \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 nowicjusza z mistrzem przypomina zwi\u0105zek guru z brahmaczarinem<\/em>. D\u0105\u017cono do takiego systemu edukacji, w kt\u00f3rym liczba uczni\u00f3w nie przekracza\u0142aby zbytnio liczby nauczycieli, co dawa\u0142o szans\u0119 na wytworzenie si\u0119 osobistej wi\u0119zi mi\u0119dzy adeptem a mistrzem. Nowo\u015b\u0107 polega\u0142a mi\u0119dzy innymi na tym, \u017ce teraz do klasztoru m\u00f3g\u0142 si\u0119 uda\u0107 ka\u017cdy, nie liczy\u0142a si\u0119 bowiem kasta i wiek. Okre\u015blono tylko jego doln\u0105 granic\u0119 – nowicjusz musia\u0142 mie\u0107 co najmniej 7 lat; oddawano go pod opiek\u0119 starego mnicha. Ucze\u0144 po kilkuletnim okresie nauki w wieku ok. 15 lat uzyskiwa\u0142 formalnie prawa nowicjusza. Wraz z uko\u0144czeniem 20 roku \u017cycia m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 wy\u015bwi\u0119conym mnichem. W ceremonii pabbad\u017ca <\/em>(zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na podobie\u0144stwo nazwy ceremonii \u201ewyj\u015bcia\u201d bramina, podanej nieco wy\u017cej) porzuca\u0142 ostatecznie stan \u015bwiecki. Zewn\u0119trznym tego symbolem by\u0142o ceremonialne zgolenie w\u0142os\u00f3w, brody i rz\u0119s, przybranie nowej, szafranowej szaty i wypowiedzenie odpowiedniej formu\u0142y wobec mnich\u00f3w. Formu\u0142a tzw. trzech klejnot\u00f3w brzmia\u0142a: \u201eUciekam si\u0119 do Buddy, uciekam si\u0119 do Dharmy (prawo), uciekam si\u0119 do Sanghi (wsp\u00f3lnota buddyjska)\u201d. Wi\u0119kszy rozmach mia\u0142a ceremonia odbywana wobec ca\u0142ego zgromadzenia, zwana upasampada<\/em>. Osobisty nauczyciel wr\u0119cza\u0142 uroczy\u015bcie adeptowi miseczk\u0119 \u017cebracz\u0105, zwan\u0105 patra<\/em>. Nowicjusz musia\u0142 odpowiedzie\u0107 na par\u0119 pyta\u0144, maj\u0105cych ustali\u0107 formalnie czy nie przekroczy\u0142 kt\u00f3rego\u015b z warunk\u00f3w nie pozwalaj\u0105cych na przyj\u0119cie do klasztoru. A nie wolno by\u0142o przyjmowa\u0107 os\u00f3b pozostaj\u0105cych w s\u0142u\u017cbie kr\u00f3la, ludzi maj\u0105cych nie uregulowane d\u0142ugi, no i oczywi\u015bcie tych, kt\u00f3rzy splamili si\u0119 zbrodni\u0105. Pytano zatem: \u201eCzy uko\u0144czy\u0142e\u015b 20 lat? Czy jeste\u015b panem samego siebie? Czy posiadasz miseczk\u0119 na ja\u0142mu\u017cn\u0119 i ubranie?\u201d Wreszcie po rodzaju egzaminu osobisty nauczyciel przyjmowanego pyta\u0142 zebranych o zgod\u0119 na wy\u015bwi\u0119cenie. Milczenie oznacza\u0142o brak sprzeciwu, wobec czego nauczyciel og\u0142asza\u0142 wy\u015bwi\u0119cenie za dokonane. Potem dokonywano pomiaru cienia, aby ustali\u0107 por\u0119 dnia, nast\u0119pnie og\u0142aszano dat\u0119 – od tego momentu \u015bwie\u017co przyj\u0119ty m\u0142ody mnich rozpoczyna\u0142 bowiem nowe \u017cycie. Dope\u0142nieniem tego donios\u0142ego wydarzenia, podobnie jak w innych \u201eceremoniach przej\u015bcia\u201d, by\u0142o nadanie mnichowi nowego imienia. Na zako\u0144czenie pouczano przyj\u0119tego o czterech zasadach mnisiej regu\u0142y: po\u017cywieniem mog\u0142y by\u0107 tylko u\u017cebrane resztki; odzie\u017c\u0105 po\u0142atana szata uszyta z porzuconych \u0142achman\u00f3w; sypia\u0107 nale\u017cy pod drzewami; lekarstwem za\u015b mo\u017ce by\u0107 tylko mocz krowi. Oznajmiano te\u017c cztery wielkie zakazy, b\u0119d\u0105ce podstawami etyki buddyjskiej, za naruszenie kt\u00f3rych wykluczano z zakonu. I tak nie wolno by\u0142o mie\u0107 stosunk\u00f3w seksualnych, kra\u015b\u0107, pozbawia\u0107 \u017cycia \u017cadnej istoty, nawet mr\u00f3wki: \u201ecz\u0142owiek, kt\u00f3ry \u015bwiadomie pozbawia \u017cycia istot\u0119 ludzk\u0105, cho\u0107by niszczy\u0142 tylko p\u0142\u00f3d, nie jest ju\u017c mnichem, nie jest uczniem syna Sakj\u00f3w\u201d – recytowano monotonnie, zmieniaj\u0105c tylko nazwy przewinie\u0144 . Nie wolno te\u017c by\u0142o przechwala\u0107 si\u0119 swoj\u0105 doskona\u0142o\u015bci\u0105. Oznajmienie tych wielkich zakaz\u00f3w zamyka\u0142o akt wy\u015bwi\u0119cenia.<\/p>\n\n\n\n

Jak ju\u017c wspomniano, wy\u015bwi\u0119cenie na mnicha nast\u0119powa\u0142o w dw\u00f3ch etapach. By\u0142y \u015bwi\u0119cenia ni\u017csze prabbad\u017ca<\/em> i wy\u017csze upasampada<\/em>. Symbolika tej dwudzielno\u015bci jest czytelna i przystaj\u0105ca do tego, co powiedziano wy\u017cej przy okazji ryt\u00f3w przej\u015bcia bramina do \u017cycia pustelniczego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Film o kr\u00f3lu Indii, zreszt\u0105 dost\u0119pny w j\u0119zyku polskim. Skan w\u0142asny, zbiory w\u0142asne<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ceremonie te w istocie by\u0142y do\u015b\u0107 osch\u0142e, ma\u0142o dramatyczne. We wczesnym buddyzmie, w szkole tzw. \u201ema\u0142ego wozu\u201d, idea\u0142em by\u0142 mnich d\u0105\u017c\u0105cy do osobistego o\u015bwiecenia i wyzwolenia, by osi\u0105gn\u0105\u0107 stan arhata<\/em>. Nie przenikn\u0119\u0142y tu jeszcze elementy wnoszone potem przez rosn\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 wyznawc\u00f3w, tak\u017ce \u015bwieckich, b\u0119d\u0105cych buddystami, lecz \u017cyj\u0105cych poza klasztorami. Dopiero wraz z rozwojem buddyzmu, z powstaniem szko\u0142y tzw. mahajany czyli \u201edu\u017cego wozu\u201d, w kt\u00f3rej centralny idea\u0142 osobowy arhata<\/em> zast\u0105piono figur\u0105 bodhisattwy<\/em> \u015blubuj\u0105cego wyzwoli\u0107 nie tylko siebie, ale \u201ewszystkie czuj\u0105ce istoty\u201d, pojawiaj\u0105 si\u0119 zmiany – tak\u017ce w ceremoniach.<\/p>\n\n\n\n

Rozkwit klasztor\u00f3w buddyjskich nast\u0105pi\u0142 za czas\u00f3w panowania niezwyk\u0142ego w\u0142adcy, Asioki (III w. p.n.e.), kt\u00f3ry bardzo sprzyja\u0142 buddyzmowi. Nast\u0105pi\u0142a ekspansja buddyzmu, m.in. na Cejlon i Azj\u0119 Po\u0142udniowo-Wschodni\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Przy okazji warto zauwa\u017cy\u0107 jak nietuzinkowym kr\u00f3lem by\u0142 Asioka, \u017cyj\u0105cy rzeczywi\u015bcie wed\u0142ug wyznawanej przez siebie religii: oszcz\u0119dza\u0142 swemu ludowi wojen, budowa\u0142 szpitale (w tym dla zwierz\u0105t) i przytu\u0142ki, kaza\u0142 wzd\u0142u\u017c budowanych trakt\u00f3w sadzi\u0107 drzewa, by dawa\u0142y w\u0119drowcom cie\u0144. Nie by\u0142 to zreszt\u0105 pierwszy buddyjski w\u0142adca, ale tego szczeg\u00f3lnie pami\u0119ta tradycja. Zdarza\u0142o si\u0119 i tak, \u017ce w\u0142adca zrzeka\u0142 si\u0119 tronu, jak poprzednik Asioki Czadragupta, kt\u00f3ry – jak podaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a d\u017cinijskie – zosta\u0142 wyrzeczonym mnichem, a nawet zgodnie z przyj\u0119tym w tej religii obyczajem zag\u0142odzi\u0142 si\u0119 na \u015bmier\u0107, aby szybciej wznie\u015b\u0107 si\u0119 ku absolutowi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kolumna z lwami Asioki. Sa\u0144czi, stupa I. Za: A. Bascham, Indie<\/strong><\/em>, W-wa 1964, s. 64<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Skoro wy\u017cej mowa by\u0142a o ekspansji buddyzmu, nie spos\u00f3b przy tej okazji nie wspomnie\u0107 o klasztorach buddyjskich niezwykle pr\u0119\u017cnie rozwijaj\u0105cych si\u0119 w Tybecie. Tutaj buddyzm zawita\u0142 dopiero w VIII w., a zas\u0142ug\u0119 w tym wzgl\u0119dzie przypisuje si\u0119 na po\u0142y legendarnemu Padmasambhawie. Od XI wieku datuje si\u0119 wielki rozkwit buddyzmu. Buddyzm, gdziekolwiek si\u0119 pojawia\u0142, adaptowa\u0142 si\u0119 do zastanego pod\u0142o\u017ca kulturowego, tak te\u017c by\u0142o w Tybecie; nas\u0105czony pewnymi elementami pierwotnej religii bon-po<\/em> przyj\u0105\u0142 specyficzn\u0105 posta\u0107 lamaizmu. Nazwa pochodzi od okre\u015blenia lama<\/em>, u\u017cywanego cz\u0119sto dzi\u015b nies\u0142usznie na okre\u015blenie ka\u017cdego tybeta\u0144skiego mnicha. Ale nazwa ta oznacza tylko guru, wielkiego wtajemniczonego, zrealizowanego mistrza duchowego. W Tybecie jest wi\u0119cej nazw okre\u015blaj\u0105cych stopie\u0144, jaki osi\u0105gn\u0105\u0142 cz\u0142owiek znajduj\u0105cy si\u0119 na duchowej \u015bcie\u017cce. Trapa<\/em> – to ucze\u0144, gecul<\/em> – nowicjusz, gelong <\/em>– wy\u015bwi\u0119cony mnich. W Tybecie cykl nauki w klasztorach trwa\u0142 ok. osiemnastu lat i ko\u0144czy\u0142 si\u0119 formalnie uzyskaniem stopnia \u201edoktora\u201d, zwanego dge-bses<\/em>. Nauczanie i egzaminy polega\u0142y mi\u0119dzy innymi na d\u0142ugotrwa\u0142ych dysputach i odpowiedziach na podchwytliwe pytania.<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce instytucja klasztoru, kt\u00f3rej powstanie by\u0142o wszak wyrazem t\u0119sknoty za \u017cyciem kontemplacyjnym, w momencie gdy przekroczona zosta\u0142a pewna \u201emasa krytyczna\u201d przesta\u0142a by\u0107 miejscem odpowiadaj\u0105cym co bardziej indywidualistycznie nastawionym religijnym adeptom. Oczywi\u015bcie nie by\u0142o tak, \u017ce gdy pojawi\u0142y si\u0119 klasztory znikli samotni asceci; by\u0142o do\u015b\u0107 przestrzeni i dla klasztor\u00f3w, i dla eremit\u00f3w. Wobec niebywa\u0142ego rozrostu klasztor\u00f3w tybeta\u0144skich, pot\u0119\u017cnych, w swych murach chroni\u0105cych nawet i kilka tysi\u0119cy mnich\u00f3w, pojawi\u0142y si\u0119 jednostki pragn\u0105ce \u017cy\u0107 poza klasztornym porz\u0105dkiem. W podhimalajskich jaskiniach, w niedost\u0119pnych zak\u0105tkach tybeta\u0144skiego kraju pojawili si\u0119 \u017cyj\u0105cy w odosobnieniu eremici. Najbardziej mo\u017ce znan\u0105 postaci\u0105 by\u0142 Milarepa – wielki jogin, asceta, kt\u00f3ry wiele lat medytowa\u0142 w ciemnej grocie zamurowany tam przez swego mistrza Marp\u0119, a po dost\u0105pieniu o\u015bwiecenia uk\u0142adaj\u0105cy pie\u015bni czytane do dzi\u015b, zwane doha<\/em>. Spotyka\u0142o si\u0119 tzw. szalonych jogin\u00f3w, jak Drukpa Kunley, \u017cyj\u0105cych jak od dawna \u017cyli asceci w Indiach – samotnie i poza wszelkimi ograniczeniami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pa\u0142ac Potala usytuowany na skale, kt\u00f3ra wierni przybywaj\u0105cy do Lhasy obchodzili z pok\u0142onami. Siedziba dalajlam\u00f3w, dawniej, przed agresj\u0105 Chin na niepodleg\u0142y kraj Tybet. Fot. z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie w Tybecie buddyzm trzeciego \u201ediamentowego wozu\u201d zwany wad\u017crajana<\/em> szczeg\u00f3lnie uleg\u0142 ceremonizacji. Tu ceremonie, w odr\u00f3\u017cnieniu od tych opisanych wy\u017cej, mia\u0142y bardziej \u201egor\u0105cy\u201d charakter. A ryt wprowadzenia w mandal\u0119 albo rytua\u0142 abhiszeka<\/em> w pewnym sensie bardziej nawi\u0105zuj\u0105 do inicjacyjnych form \u201eceremonii przej\u015b\u0107\u201d ni\u017c do surowych formalistycznych akt\u00f3w przyjmowania do klasztor\u00f3w w buddyzmie \u201ema\u0142ego wozu\u201d. A c\u00f3\u017c dopiero powiedzie\u0107 o ceremoniach szk\u00f3\u0142 tantrycznych albo innych ezoterycznych szk\u00f3\u0142? Ale ceremonie te z natury rzeczy jako pochodz\u0105ce ze szk\u00f3\u0142 \u201etajemnych\u201d s\u0105 ma\u0142o znane.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c w Chinach klasztory buddyjskie nie by\u0142y tylko miejscem dla ascet\u00f3w, lecz s\u0142u\u017cy\u0142y szerokim rzeszom wyznawc\u00f3w. W Japonii w od\u0142amie zen wielki nacisk k\u0142adziono na prac\u0119 mnich\u00f3w \u2013 tu nie praktykuje si\u0119 tak u\u015bwi\u0119conego w Indiach \u017cebrania. Zen nie zak\u0142ada tak\u017ce zerwania ze \u015bwiatem, mnisi nie sk\u0142adaj\u0105 \u017cadnych \u015blub\u00f3w, a wielu z nich jest \u017conatych.<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, spory dogmatyczne nigdy nie dzieli\u0142y mnich\u00f3w. W jednym klasztorze mieszkali i dzia\u0142ali przedstawiciele rozmaitych kierunk\u00f3w buddyzmu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wsp\u00f3\u0142czesny asceta. Fot. pochodzi z ksi\u0105\u017cki Dawne Indie<\/strong><\/em>, pod red. D. M. Browna, W-wa 1999<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wida\u0107 wi\u0119c, jak daleko odeszli\u015bmy od pocz\u0105tkowej figury samotnego bhikszu<\/em> i niewielkiej wsp\u00f3lnoty ascet\u00f3w. Pot\u0119\u017cne klasztory buddyjskie zmienia\u0142y wiele z dawnych zwyczaj\u00f3w; ma\u0142a samotnia sta\u0142a si\u0119 wielkim o\u015brodkiem nauki, jak s\u0142ynny klasztor w Nalandzie, czy te\u017c miejscem, gdzie laicy przychodz\u0105 po rad\u0119. Wydaje si\u0119, \u017ce model odosobnionego eremu zmienia si\u0119 zupe\u0142nie. Ale nie w ojczy\u017anie buddyzmu, w Indiach. Buddyzm w okresie, w kt\u00f3rym Indie dosta\u0142y si\u0119 pod w\u0142adanie w\u0142adc\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich sporo ucierpia\u0142. Niszczono klasztory, palono ksi\u0119gozbiory, mordowano mnich\u00f3w. Przypomina to niestety dzisiejszy dramat Tybetu, gdzie \u201enowoczesne\u201d Chiny dzia\u0142aj\u0105 wed\u0142ug sprawdzonych form przemocy w\u0142adc\u00f3w z VIII wieku… Buddyzm w Indiach nigdy si\u0119 po tej inwazji nie odrodzi\u0142. Szacuje si\u0119, \u017ce obecnie jest tylko 3% buddyst\u00f3w, najwi\u0119cej w stanie Oris (czyli tam, gdzie si\u0119 narodzi\u0142). Badacze twierdz\u0105, \u017ce hinduizm opar\u0142 si\u0119 islamowi dzi\u0119ki swej specyfice: obrz\u0119dom domowym, wyodr\u0119bnionej ka\u015bcie bramin\u00f3w i… ascetom uciekaj\u0105cym do sobie tylko znanych samotni. Buddyjskie scentralizowane klasztory \u0142atwiej by\u0142o unicestwi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem VIII wiek to tak\u017ce okres dzia\u0142ania wielkiego Siankary. Ten wielki polemista buddyst\u00f3w (co nie przeszkadza\u0142o mu zreszt\u0105 si\u0119ga\u0107 do buddyzmu po wzorce) by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 zakonu swamich. <\/em>Zak\u0142ada\u0142 klasztory, zwane mathami<\/em>, sytuuj\u0105c je symbolicznie w czterech stronach \u015bwiata. I jak to cz\u0119sto w Indiach bywa, gdzie model sukcesji wiedzy z mistrza na ucznia jest na trwale wpisany w system religijnej edukacji, wraz z osob\u0105 Siankary pojawi\u0142 si\u0119 nowy \u0142a\u0144cuch przekazu. Do dzi\u015b dnia nauczaj\u0105 mistrzowie zwani siankaraczarjami<\/em>, pe\u0142ni\u0105cy w hinduizmie troch\u0119 podobn\u0105 rol\u0119 do tej, jak\u0105 w katolicyzmie pe\u0142ni papie\u017c.<\/p>\n\n\n\n

Mathy<\/em>, w nieco zmienionej formie odrodzi\u0142y si\u0119 w Indiach dopiero w XIX w. Mowa o \u201eRamakriszna Matha and Mission\u201d. Ramakriszna to wielki mistyk, mistrz duchowy s\u0142ynnego Vivekanandy, kt\u00f3ry dzi\u0119ki podr\u00f3\u017cy na Zach\u00f3d zapozna\u0142 Ameryk\u0119 i kraje europejskie z my\u015bl\u0105 religijn\u0105 swego kraju. Za\u0142o\u017cony przez niego \u201eRamakriszna Matha and Mission\u201d \u0142\u0105czy elementy hinduistyczne z formami pos\u0142ugi chrze\u015bcija\u0144skiej. Przy klasztorach funkcjonuje sie\u0107 szpitali, przytu\u0142k\u00f3w, szk\u00f3\u0142, wydawnictw.<\/p>\n\n\n\n

Ale jednak wci\u0105\u017c najbardziej rozpowszechnionym w Indiach modelem duchowego o\u015brodka pozostaje prastara a\u015brama. Jeszcze dzi\u015b jest ich tam kilkana\u015bcie tysi\u0119cy. I coraz wi\u0119cej w nich Europejczyk\u00f3w…<\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0106wiczenia jogi, w tle s\u0142ynna matha <\/strong><\/em>w jeszcze s\u0142ynniejszym Rishikesh. Z witryny Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

  1. Mircea Eliade, Joga. Nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 i wolno\u015b\u0107<\/em>, Warszawa 1997.<\/li>
  2. Andrzej Gawro\u0144ski, Mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem<\/em>, \u201ePrzegl\u0105d Wsp\u00f3\u0142czesny\u201d nr 26 z r. 1924.<\/li>
  3. Jerzy K\u0142oczowski, Od pustelni do wsp\u00f3lnoty<\/em>, Warszawa 1987.<\/li>
  4. Jan Wierusz-Kowalski, \u015awiat mnich\u00f3w i zakon\u00f3w <\/em>(rozdz. Mnisi Dalekiego Wschodu<\/em>).<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u017bycie poza spo\u0142ecze\u0144stwem, skupione na praktyce duchowej, jako zwi\u0105zane ze sfer\u0105 sakraln\u0105 cieszy\u0142o si\u0119 w Indiach od wiek\u00f3w wielkim szacunkiem. Tendencja do samotnego prze\u017cywania sacrum, przecie\u017c og\u00f3lnoludzka, bo nie ograniczaj\u0105ca si\u0119 do \u017cadnej specyficznej spo\u0142eczno\u015bci, a jednocze\u015bnie aspo\u0142eczna, gdy\u017c w\u0142a\u015bciwa tylko powo\u0142anym jednostkom, w Indiach mia\u0142a jednak status wyj\u0105tkowy i rodow\u00f3d, jak indyjska kultura – […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":322,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-323","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultury-tradycyjne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=323"}],"version-history":[{"count":36,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3745,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/323\/revisions\/3745"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/322"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}