{"id":3504,"date":"2021-08-29T17:17:06","date_gmt":"2021-08-29T15:17:06","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=3504"},"modified":"2021-09-01T22:22:23","modified_gmt":"2021-09-01T20:22:23","slug":"symbolika-sieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=3504","title":{"rendered":"Symbolika sieci"},"content":{"rendered":"\n

Nie trzeba zbyt skomplikowanych zabieg\u00f3w interpretacyjnych, by stwierdzi\u0107, \u017ce, gdy sie\u0107 <\/strong>jako przedmiot ze zwyk\u0142ego \u017cycia przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w sfer\u0119 mitu, pe\u0142ni\u0142 w nim tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 jak w codzienno\u015bci \u2013 tyle, \u017ce na poziomie ponadrzeczywistym. Wy\u0142owienie czego\u015b z wody to najzwyczajniejsza w \u015bwiecie rzecz, ale gdy wy\u0142awia si\u0119 przedmiot niezwyk\u0142y: magiczn\u0105 ryb\u0119, skarb, dziwne, boskie zwierz\u0119, to i sama sie\u0107 nabiera cech znacznie bardziej subtelnych, metaforycznych, symbolicznych. Nie dzieje si\u0119 tu nic innego ni\u017c… w wierszu. Zwyk\u0142a rzecz zamienia si\u0119 w niezwyk\u0142\u0105, ot! Magia wyobra\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Rybak zarzucaj\u0105cy sie\u0107. Fot. z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 zatem intuicyjnie przewidzian\u0105 dla sieci \u201epowinno\u015bci\u0105\u201d jest wy\u0142awianie<\/em> <\/strong>\u2013 z g\u0142\u0119bi w\u00f3d, pod powierzchni\u0105 kt\u00f3rych nie wiemy, co si\u0119 kryje. W czasach, gdy zdarza\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3d, sie\u0107, kt\u00f3ra \u201ekarmi\u0142a\u201d tym, co wy\u0142owi\u0142a z g\u0142\u0119bi wody, musia\u0142a nabra\u0107 konotacji dobroczynnych, darz\u0105cych, kojarz\u0105cych si\u0119 z syto\u015bci\u0105. Jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015ble\u0107, z atrybutem sieci zwi\u0105zane s\u0105 osoby mityczne \u0142\u0105czone tak\u017ce z \u017cywio\u0142em wody, na przyk\u0142ad: rybak, zwierz\u0119 wodne, b\u00f3g morza albo rzeki.<\/p>\n\n\n\n

W mitologii egipskiej na rozkaz samego boga s\u0142o\u0144ce Re b\u00f3g Sobek <\/strong>o kszta\u0142cie krokodyla lub z g\u0142ow\u0105 krokodyla wy\u0142owi\u0142 \u2013 oczywi\u015bcie za pomoc\u0105 sieci \u2013 czterech syn\u00f3w Horusa<\/strong>. Zostali wyci\u0105gni\u0119ci z wody, stoj\u0105c na kwiecie lotosu. Na kwiecie lotosu widzimy ich r\u00f3wnie\u017c, gdy stoj\u0105 przy tronie Ozyrysa (najpewniej uosabiali oni cztery kierunki \u015bwiata korelowane nast\u0119pnie z innymi porz\u0105dkami, np. najwa\u017cniejszymi organami cz\u0142owieka, kt\u00f3re chowano w urnach kanopskich; dlatego urny maj\u0105 oblicza).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
B\u00f3g Sobek. Edfu, Egipt. Fot. w\u0142asna <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Innym razem, gdy uton\u0119\u0142o Oko Ksi\u0119\u017cycowe <\/strong>tak\u017ce trzeba by\u0142o u\u017cy\u0107 sieci, aby je wy\u0142owi\u0107. To zapadaj\u0105ce w to\u0144 Oko to nikn\u0105cy ksi\u0119\u017cyc ojca powy\u017cszych postaci \u2013 czyli boga nieba Horusa,  przedstawianego z g\u0142ow\u0105 soko\u0142a. W uproszczeniu mo\u017cna rzec, \u017ce s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc by\u0142y to oczy boga niebios, prawe \u2013 s\u0142oneczne, lewe \u2013 ksi\u0119\u017cycowe. Stamt\u0105d, z za\u015bwiatu spogl\u0105da\u0142 niejako poprzez \u201edziury\u201d w niebosk\u0142onie na ziemski \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n

Sie\u0107 spe\u0142nia\u0142a zatem powa\u017cn\u0105 rol\u0119 w mitach, mianowicie narz\u0119dzia naprawiaj\u0105cego naruszony \u0141ad<\/strong>. Nic przeto zadziwiaj\u0105cego, \u017ce w do\u015b\u0107 p\u00f3\u017anych okresie sie\u0107 \u2013 oczywi\u015bcie w znaczeniu mistycznym \u2013 wraz ze sw\u0105 opiekunk\u0105 bogini\u0105 Neith obj\u0119\u0142a w posiadanie w\u0142asn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119: ot\u00f3\u017c sanktuarium bogini znajduj\u0105ce si\u0119 w Sais nazywano Domem Sieci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z kolei w krainie mi\u0119dzy<\/strong> Eufratem a Tygrysem, czyli w Mezopotamii (bo to dos\u0142ownie z grecka znaczy \u201emi\u0119dzy rzekami<\/strong>\u201d) b\u00f3g Dumuzi (Damu\u2013zi<\/em><\/strong>  to: Wierny Syn), kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142 do postaci z kr\u0119gu tzw. kultu z Eridu, jest nazywany \u201erybakiem\u201d. Cho\u0107 zdarza si\u0119 w tekstach nazywa\u0107 go tak\u017ce \u201epasterzem\u201d, w zale\u017cno\u015bci o uwydatnianej akurat w danym micie roli pe\u0142nionej przez boga. Do tego w\u0105tku jeszcze powr\u00f3c\u0119.  <\/p>\n\n\n\n

Ciekawe, \u017ce podobnie jak w przypadku niekt\u00f3rych bog\u00f3w egipskich, Dumuzi figuruje na tzw. listach kr\u00f3lewskich jako kr\u00f3l-rybak<\/strong> lub kr\u00f3l-pasterz<\/strong>. A jeszcze ciekawsze, \u017ce zwracano si\u0119 do niego jako do Lamgar<\/em><\/strong> \u2013 czyli do Pana Sieci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c na Krecie<\/strong>, w okresie minojskim, czyli w tym\u017ce samym mniej wi\u0119cej okresie tak\u017ce istnia\u0142a mityczna posta\u0107 zwi\u0105zana z sieci\u0105, tyle \u017ce posta\u0107 kobieca. A przynajmniej ona w micie przetrwa\u0142a, co nie wyklucza istnienie boga analogicznego jak Dumizi. Wydaje si\u0119, \u017ce b\u00f3g morza Posejdon nosi niekiedy w czasach spisywania mit\u00f3w greckich, zatem z czas\u00f3w du\u017co p\u00f3\u017aniejszych od minojskiego, cechy archaiczne. Ale nawet jeszcze w Grecji jego atrybut to tr\u00f3jz\u0105b \u2013 kt\u00f3ry w pewnych aspektach, podobnie jak o\u015bcie\u0144 – jest zamienny z sieci\u0105. Albowiem sie\u0107 w swej funkcji wy\u0142awiania z odm\u0119t\u00f3w, mog\u0142a w mitach by\u0107 wymienna z harpunem, o\u015bcieniem, tr\u00f3jz\u0119bem… <\/p>\n\n\n\n

Tu uwaga oczywista: w s\u0142ownikach symboli, np. u W. Kopali\u0144skiego (W-wa 2001) pod has\u0142em sie\u0107<\/strong> znajduje si\u0119 o wiele wi\u0119cej znacze\u0144, w tym nie tylko dobroczynne. Wiadomo, \u017ce symbole w trakcie wiek\u00f3w ulegaj\u0105 przemianom, a czasem wr\u0119cz odwr\u00f3ceniu. Ale mnie interesuje jedynie pojawianie si\u0119 sieci w kontek\u015bcie najstarszych kultur \u015br\u00f3dziemnomorskich oraz Indii do ok. II tys. p.n.e. – zatem odczytanie wizerunku sieci jako np. matni psychicznej <\/em><\/strong>zostawiam na boku.<\/p>\n\n\n\n

A wracaj\u0105c w ulubione czasy – babilo\u0144ski, zatem wywodz\u0105cy si\u0119 z Mezopotamii – b\u00f3g Marduk tak\u017ce posiada sie\u0107 jako sw\u00f3j atrybut (opr\u00f3cz \u2013 jak pisze Kopali\u0144ski – \u0142uku, strza\u0142, maczugi i piorun\u00f3w). Wbrew pozorom nie jest dziwne zestawienie sieci z wymienionymi przedmiotami; wszak jedne i drugie w pierwotnej intencji s\u0142u\u017cy\u0142y do zapewnienia wsp\u00f3lnocie pokarmu, do \u0142ow\u00f3w lub po-\u0142ow\u00f3w. Nie by\u0142y or\u0119\u017cem, jak potem u\u017cyte w wojnie. Cho\u0107\u2026 nawet sie\u0107 mog\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 jako bro\u0144, wystarczy przypomnie\u0107 sobie literack\u0105 albo filmow\u0105 scen\u0119 pochwycenie sienkiewiczowskiego Juranda w sie\u0107 przez Krzy\u017cak\u00f3w!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. z Pixabay<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

A jednak s\u0142owniki bywaj\u0105 przydatne; wszak nie zawsze \u0142atwo osobi\u015bcie dotrze\u0107 do \u017ar\u00f3de\u0142, w sensie t\u0142umacze\u0144 mit\u00f3w albo zabytk\u00f3w plastycznych; przytoczmy zatem Kopali\u0144skiego – sie\u0107 jest zw\u0142aszcza atrybutem bog\u00f3w nieba <\/strong>oraz bog\u00f3w w\u00f3d<\/strong>. Moje zastrze\u017cenie jest tylko jedno: ot\u00f3\u017c od dawna pisz\u0119, \u017ce stare ludy niebo i wody pierwotnie uwa\u017cali za przejaw tego samego<\/em><\/strong> w istocie „\u017cywio\u0142u”; niebo jawi\u0142o si\u0119 jako p\u0142ynne, stanowi\u0105c widzialny fragment Praoceanu w postaci olbrzymiego okr\u0119gu oblewaj\u0105cego kr\u0105g ziemski (uosobiony np. w postaci wielkiego w\u0119\u017ca Uroborosa). <\/p>\n\n\n\n

Dlatego w j\u0119zyku drawidyjskim, mo\u017ce podobnym do tego, jakim pos\u0142ugiwali si\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w dawnych Indii, s\u0142owo gwiazda<\/em> i ryba <\/em>\u2013 min<\/em><\/strong> \u2013 brzmia\u0142y identycznie. Niewykluczone, \u017ce w innych starych cywilizacjach z tego okresu, a m\u00f3wimy tu o III i II tys. pn.e., tak\u017ce tak by\u0142o. Dlatego Minos z Krety nosi\u0142 przydomek Asterios, czyli… gwiezdny (zob. art. Minos – jeden czy wielu?<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

W ka\u017cdym razie nie ma sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy tym, \u017ce sie\u0107 by\u0142a jednym ze „\u015bwi\u0119tych przedmiot\u00f3w” zar\u00f3wno bog\u00f3w nieba, jak i bog\u00f3w wody, a takim bogiem jest np. indyjski Waruna. Dopiero z czasem, kiedy staro\u017cytni ustalali cztery podstawowe \u017cywio\u0142y niebo oddzieli\u0142o si\u0119 od w\u00f3d i, by\u0107 mo\u017ce, wtedy sie\u0107 sta\u0142a si\u0119 antagonist\u0105 innego boskiego atrybutu np. miecza. <\/p>\n\n\n\n

W okresach jednak, o kt\u00f3rych mowa, sie\u0107 by\u0142a na wyposa\u017cenia boga Ea z okresu babilo\u0144skiego, w du\u017cej mierze spadkobiercy starszego, sumeryjskiego boga Enki . Ten za\u015b by\u0142 panem abzu<\/em>, czyli w\u00f3d rzecznych, s\u0142odkich, w odr\u00f3\u017cnieniu od w\u00f3d morskich, gorzkich, a przy tym przedstawiano go na niebie jako gwiazdozbi\u00f3r. <\/p>\n\n\n\n

Pomijaj\u0105c negatywne nacechowania sieci, na przyk\u0142ad biblijne (jako zasadzka, itp), wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do slownika Kopali\u0144skiego. Wed\u0142ug niego Grecy u\u017cywali sformu\u0142owania sie\u0107 gwiazd <\/em><\/strong>i gwiazdozbior\u00f3w, <\/strong><\/em>utrzymuj\u0105cych Porz\u0105dek kosmiczny w ryzach. Za Porz\u0105dek za\u015b odpowiada\u0142a bogini Themis, bogini m\u0105dro\u015bci, c\u00f3rka Uranosa i Gai. <\/p>\n\n\n\n

W tym miejscu pojawi\u0142a si\u0119 okazja powrotu do w\u0105tku krete\u0144skiej bogini, o kt\u00f3rej wy\u017cej napomkn\u0119\u0142am. Wydaje si\u0119, \u017ce Themis by\u0142a spadkobierczyni\u0105 starszej bogini Diktynny. Co wa\u017cne, jej imi\u0119 wywodzi si\u0119 od znamiennego wyrazu: diktyon <\/em>znaczy bowiem „sie\u0107”. Jak twierdz\u0105 niekt\u00f3rzy badacze (por. Graves, Bia\u0142a bogini<\/em>), bogini Diktynna najpewniej wywodzi\u0142a si\u0119 z Krety. Na pewnym malowidle z Santorynu widzimy posta\u0107 kobiec\u0105, kt\u00f3rej towarzyszy sie\u0107; musia\u0142a mie\u0107 mityczny, trudny ju\u017c dzi\u015b do ustalenia, zwi\u0105zek z rybakami, morzem, ryb\u0105… Zachowa\u0142y si\u0119 jednak pewne \u015blady pozwalaj\u0105ce na interpretacje, gdy przywo\u0142amy jej drugie imi\u0119. Brzmia\u0142o ono Britomartis, czyli \u201es\u0142odkie dziewcz\u0119\u201d i jak wiele postaci z greckiej mitologii, je\u015bli zwi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z Kret\u0105, to jednocze\u015bnie z jej kr\u00f3lem – Minosem. To j\u0105 \u015bciga\u0142 Minos, a \u015bciga\u0142 d\u0142ugo, bo dziewi\u0119\u0107  miesi\u0119cy, a\u017c bezsilna skoczy\u0142a ze ska\u0142y. Rybacy schwytali j\u0105 jednak w sie\u0107<\/strong> i uratowali.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Tzw. Bogini z Phylakopi, resztki fresku. Fot. za: N. Marinatos, Art and Religion in Tehera<\/strong><\/em>, s. 87. Marinatos s\u0105dzi, \u017ce pomi\u0119dzy d\u0142o\u0144mi widoczna jest sie\u0107… <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Tej opowiastki, jak zwykle, nie nale\u017cy odczytywa\u0107 wprost; ju\u017c cho\u0107by pojawiaj\u0105ca si\u0119 w nim liczba zdradza g\u0142\u0119bszy sens \u2013 wszak dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy to okres ci\u0105\u017cy. Dziewczyna z mitu podobno by\u0142a ubrana w sie\u0107, a to naprowadza na trop, „klasyczny” dla antropologii, na tzw. magi\u0119 Alkmeny. Sprawa dotyczy rytualnych czynno\u015bci i przekona\u0144 dotycz\u0105cych kobiet w ci\u0105\u017cy i rodz\u0105cych, a podzielanych przez kultury tradycyjne jeszcze do niedawna. Najpierw przytoczmy og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119, czy przekonanie, \u017ce podobne przyci\u0105ga podobne<\/em><\/strong>; przyk\u0142adowo, lej\u0105c wod\u0119 przez sito, wywo\u0142am deszcz z nieba. W przypadku \u201emagii Alkmeny\u201d chodzi o ide\u0119 zwi\u0105zywania i rozwi\u0105zywania<\/strong>, o analogie, maj\u0105ce oddzia\u0142a\u0107 na ci\u0119\u017carn\u0105 kobiet\u0119. Obwi\u0105zana sieci\u0105 dziewczyna wyobra\u017ca kobiet\u0119 w ci\u0105\u017cy, za\u015b \u00f3w stan i \u00f3w czas, jako \u017ce niezwyczajny, postrzegano jako niebezpieczny i dla samej kobiety, i dla wsp\u00f3lnoty, sk\u0105d wynika\u0142y rozmaite tabu, etc. Si\u0119gano wi\u0119c do przer\u00f3\u017cnych \u015brodk\u00f3w apotropaicznych, np. chroni\u0105cych przed poronieniem i z tego powodu kobieta mog\u0142a nosi\u0107 przy sobie kawa\u0142ek sieci. Poniewa\u017c sie\u0107 jest wi\u0105zana, pleciona, wyobra\u017ca sob\u0105 og\u00f3\u0142 rzeczy zwi\u0105zanych. <\/p>\n\n\n\n

Dalej \u2013 Minos wyobra\u017ca Wielkiego \u0141owc\u0119, czyli uosobienie niebezpiecze\u0144stwa i za\u015bwiatu; wszak gdy j\u0105 do\u015bcign\u0105\u0142, spad\u0142a ze ska\u0142y (umar\u0142a). Jednak stoj\u0105cy pod ska\u0142\u0105 rybacy schwytali j\u0105 w sie\u0107<\/strong>, po czym wydostali j\u0105 z niej, by \u017cy\u0142a dalej (odrodzona, tj. narodzona od nowa jako matka).<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c w zawoalowany spos\u00f3b dowiadujemy si\u0119 tu o porodzie. Sieci zosta\u0142y rozwi\u0105zane <\/strong>\u2013 \u00f3w gest powiadamia\u0142, \u017ce dziecko mo\u017ce wyj\u015b\u0107 na \u015bwiat. Jeszcze dzi\u015b m\u00f3wimy wszak o \u201erozwi\u0105zaniu\u201d, gdy kobieta urodzi,<\/strong> nieprawda\u017c? To \u201emagiczna\u201d w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 j\u0119zyk\u00f3w naturalnych, przechowuj\u0105cych niezliczone relikty w przys\u0142owiach, por\u00f3wnaniach, poezji, a nawet w zwyczajnej (i zwyczajowej) mowie potocznej, przecie\u017c u\u017cywanej bezrefleksyjnie, odruchowo. Jeszcze dzi\u015b po wsiach zdarza si\u0119, \u017ce gdy zbli\u017ca\u0142 si\u0119 por\u00f3d, starsze kobiety rozwi\u0105zywa\u0142y wszystkie w\u0119z\u0142y w strojach czy np. zas\u0142onach w oknach, w og\u00f3le w ca\u0142ej cha\u0142upie, w\u0142a\u015bnie dlatego, by \u201eu\u0142atwi\u0107\u201d rodz\u0105cej rozwi\u0105zanie<\/em><\/strong> cia\u0142a. To jest typowa tzw. magia sympatyczna, za kt\u00f3r\u0105 stoi idea, \u017ce podobna czynno\u015b\u0107 w jednym fragmencie rzeczywisto\u015bci wywo\u0142a podobne skutki w innym.  Rozwi\u0105zujemy, aby rozwi\u0105za\u0107 co\u015b innego<\/em>. Z kolei, gdy nie chcemy rozwi\u0105zania, tj. wczesnego porodu, krzy\u017cujemy nogi, zawi\u0105zujemy supe\u0142 na pasku kobiety, etc. Albo ubieramy j\u0105 w sie\u0107!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fresk z Thery, fragment. Najpewniej cz\u0119\u015b\u0107 Wielkiego Oceanu op\u0142ywaj\u0105cego \u015brodkowy, ziemski \u015bwiat. Fot. za: j.w., s. 6<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

I znowu pozwol\u0119 sobie na przywo\u0142anie naszych zwyczaj\u00f3w j\u0119zykowych, kt\u00f3re po up\u0142ywie tysi\u0119cy lat by\u0107 mo\u017ce oddaj\u0105 mityczno-poetycki stan \u015bwiadomo\u015bci naszych przodk\u00f3w, bo czy jedynie przypadkiem na dziecko m\u00f3wimy cz\u0119sto pieszczotliwie \u201erybko\u201d? Ot\u00f3\u017c wierzono \u2013 dawno, dawno temu\u2026<\/em><\/strong> \u2013 \u017ce dzieci przychodz\u0105 z za\u015bwiatu. A w naszym, szeroko poj\u0119tym kr\u0119gu kulturowym, za\u015bwiat by\u0142 przedstawiany jako praocean, a w nim c\u00f3\u017c mo\u017ce p\u0142ywa\u0107, je\u015bli nie \u201erybki\u201d? Do tego, p\u0142\u00f3d w pewnej wczesnej fazie faktycznie przypomina nieco rybk\u0119. Tak oto wraz z przywo\u0142aniem \u017ce\u0144skich postaci boskich poznali\u015bmy symboliczny wymiar sieci jako \u015bciskanie, zawi\u0105zanie<\/strong> \u2013 oraz rozwi\u0105zanie<\/strong>, kiedy nadszed\u0142 odpowiedni czas. Sie\u0107 \u015bciska matk\u0119, by nie poroni\u0142a, tj. nie rozwi\u0105za\u0142a<\/em> si\u0119 przedwcze\u015bnie, jednocze\u015bnie daj\u0105c jej tym samym narz\u0119dzie do wy\u0142owienia <\/em>dziecka z otch\u0142ani praoceanu<\/strong>. Nic dziwnego, \u017ce dziecko to nasza ukochana \u201erybka\u201d. A w\u0142a\u015bciwie wraz z sieci\u0105 jest czym\u015b jeszcze wa\u017cniejszym; wszak w mitach nie brak sugestii, \u017ce sieci\u0105, wyniesion\u0105 ponad zwyk\u0142y poziom, metaforyczn\u0105, mistyczn\u0105 \u0142owi si\u0119 najwa\u017cniejszy element w cz\u0142owieku: mianowicie dusz\u0119<\/strong>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Krete\u0144ski sarkofag. Fot. w\u0142asna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Ludzkie dusze cz\u0119sto wyobra\u017cano sobie jako ryby i dlatego na grobach lub trumnach, od Sumeru, po Kret\u0119, a\u017c po czasy chrze\u015bcija\u0144skie, nawet do XIII w. n.e. rysowano ryby, co, naturalnie, pozostaje w zgodzie z tym, o czym napisa\u0142am wy\u017cej o za\u015bwiatowym oceanie. Oceanie, dodajmy, pe\u0142nym potencji, zarodk\u00f3w \u017cycia, dusz-ryb, kt\u00f3re zostan\u0105 narodzone w ziemskim \u015bwiecie, delfin\u00f3w, kt\u00f3re w odwrotn\u0105 stron\u0119 przeprawi\u0105 zmar\u0142ego do jeszcze g\u0142\u0119bszej, podwodnej i podziemnej krainy.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ryba nad mis\u0105, motyw nagrobny. Hiszpania XII w. n.e. Fot. za: R. Adkinson (red.), \u015awi\u0119te symbole. Ludy. Religie. Misteria<\/strong><\/em>, s. 485<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W p\u00f3\u017anym, bo orfickim \u017ar\u00f3dle Orfeusz bywa nazywany Rybakiem<\/strong>, gdy\u017c \u0142owi ludzi, \u017cyj\u0105cych jak ryby w wodzie<\/em> (tu woda wyst\u0119puje jako Otch\u0142a\u0144) i wyci\u0105ga ich na \u015bwiat\u0142o<\/strong>. Taki sens „po\u0142owy” ludzi zachowa\u0142y jeszcze w naszych Ewangeliach.<\/p>\n\n\n\n

Przyrz\u0105dami, jakimi pos\u0142uguje si\u0119 b\u00f3g \u015bwiata podziemnego indyjski Jama s\u0105 lasso, p\u0119tla albo sie\u0107, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 mu do wyci\u0105gania duszy \u2013 ale tym razem nie chodzi o wydobywanie nowej duszy z otch\u0142ani, lecz do wydobycia jej z cia\u0142a, gdy cz\u0142owiek umiera\u0142. Z sieci\u0105 oraz z wodami oceanu zwi\u0105zany jest tak\u017ce Waruna, a w\u0142a\u015bciwie z pewnego rodzaju lassem, zwanym nagapasa<\/em>, kt\u00f3rym p\u0119ta z\u0142oczy\u0144c\u00f3w. Tu ukazuje nam si\u0119 inna funkcja sieci: p\u0119tania, zwi\u0105zania, unieruchamiania, przy czym warto zapami\u0119ta\u0107, \u017ce Waruna jest tak\u017ce stra\u017cnikiem nieba, kierunku zachodniego oraz bogiem zdrowia i przeznaczenia. B\u00f3g p\u0119ta \u201ez\u0142oczy\u0144c\u00f3w\u201d jako zagra\u017caj\u0105cych porz\u0105dkowi, w czym przypomina babilo\u0144skiego Marduka, gdy pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 sieci\u0105 otrzyman\u0105 od swego ojca Anu, by unieruchomi\u0107 Tiamat.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Waruna. W r\u0119ce – by tak rzec: ni\u017cszej z dw\u00f3ch lewych trzyma nagapas\u0119. Fot. za: Pixabay <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Warun\u0119 przypomina tak\u017ce grecki Hefajstos. Kt\u00f3\u017c nie pami\u0119ta zabawnej sceny w micie greckim, gdy przy\u0142apawszy sw\u0105 \u017con\u0119 Afrodyt\u0119 na amorach z Aresem, Hefajstos sp\u0119ta\u0142 ich sieci\u0105, by pokaza\u0107 ich wyst\u0119pek Olimpijczykom? Ale pierwotne znaczenie tej sceny nie musia\u0142o by\u0107 wcale, i raczej nie by\u0142o, rodzajem \u201ekomedii dworskiej\u201d, jak w stosunkowo p\u00f3\u017anej wersji opowie\u015bci. Przecie\u017c Hefajstos by\u0142 bogiem zwi\u0105zanym z G\u00f3r\u0105, z kt\u00f3rej zosta\u0142 zrzucony przez Her\u0119, w wyniku czego b\u00f3g okula\u0142. Sta\u0142 si\u0119 wi\u0119c Kulawcem \u2013 dok\u0142adnie jak Waruna i Jama. Wielu bog\u00f3w kierunku zachodniego, kt\u00f3rzy byli zwi\u0105zani z kolorem czerwonym by\u0142o jednocze\u015bnie Kulawcami<\/strong>. A kierunek ten by\u0142 kierunkiem za\u015bwiatu, krainy umar\u0142ych.<\/p>\n\n\n\n

Widzimy zatem, \u017ce podobnie jak w przypadku innych symbolicznych akcesori\u00f3w, sie\u0107, w zale\u017cno\u015bci od jej zadania w danym micie, staje si\u0119 zamiennikiem dla podobnych co do funkcji przedmiot\u00f3w:  w funkcji wy\u0142awiania z odm\u0119t\u00f3w mo\u017ce by\u0107 zamieniana z o\u015bcieniem; w funkcji unieruchamiania \u2013 z lassem, arkanem. Dodajmy przeto, \u017ce ostatnia funkcja by\u0142a obecna tak\u017ce w Egipcie; ot\u00f3\u017c egipski Onuris, uosobienie kr\u00f3la-\u0142owcy \u0142owi\u0142 na lasso wrog\u00f3w Horusa, ca\u0142kiem podobnie do indyjskiego Waruny. Wtedy sie\u0107 nie musi, oczywi\u015bcie, zachowa\u0107 zwi\u0105zku z wodami. O tym ma\u0142o kto wie, ale dawniej \u0142owy polega\u0142y na chwytaniu w sieci nie tylko ryb, ale innych stworze\u0144.<\/strong> W sieci lub na arkany \u0142owiono ptaki, a nawet tak pot\u0119\u017cne zwierz\u0119ta jak byki! Na przyk\u0142ad na Cykladach odkopano figurki byk\u00f3w, na kt\u00f3rych zachowa\u0142y si\u0119 odbicia osiatkowanego wzoru \u2013 \u015blad po zwyczaju \u0142apania byka w sie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fot. za: N. Marinatos, j.w., s. 20<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Wielkie \u0141owy grozi\u0142y zatem ka\u017cdej istocie, ka\u017cd\u0105 nast\u0119pnie zabijano i zjadano. Tote\u017c Wielkie \u0141owy i Wielki \u0141owca (na przyk\u0142ad Orion lub Onuris) stali si\u0119 uosobieniem \u015bmierci en block<\/em>. I mo\u017ce sie\u0107 by\u0142a symbolem \u015amierci jak p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 kosa. Jednak nie zapominajmy o specyficznym traktowaniu przez staro\u017cytnych \u017cycia i \u015bmierci, zwi\u0105zanym z og\u00f3lnym pojmowaniem Czasu jako Ko\u0142a, Wiecznego Powrotu. A zjadane, upolowane zwierz\u0119 dawa\u0142o \u017cycie ludziom, sprawiaj\u0105c, \u017ce ci nie umarli z g\u0142odu. Istota samego \u017cycia to przemiany \u017cycia w \u015bmier\u0107 i \u015bmierci w \u017cycie \u2013 wiele mit\u00f3w zdaje si\u0119 wyjawia\u0107 t\u0119 prost\u0105, podstawow\u0105 intuicj\u0119, ubieraj\u0105c j\u0105 w obrazy o okre\u015blonym ci\u0119\u017carze symbolicznym. Konotacje zwi\u0105zane z sieci\u0105 przeniesione zosta\u0142y wi\u0119c do Drugiego \u015awiata i dlatego, wedle egipskiej Ksi\u0119gi Umar\u0142ych w za\u015bwiatach istnieje straszliwa sie\u0107, kt\u00f3rej bali si\u0119 zmarli\u2026<\/p>\n\n\n\n

Czy niniejszy szkic opowiedzia\u0142 o wszystkich symbolicznych znaczeniach sieci? Nie. Jest jeszcze sie\u0107 paj\u0119cza, z kt\u00f3rej z kolei wywodzi si\u0119 skojarzenia z tkaniem, a tkanie oczywi\u015bcie z losem, przeznaczeniem, boginiami przeznaczenia i tak dalej. To jednak ju\u017c nieco odmienny kontekst, w mityczno-magicznym wymiarze poruszaj\u0105cy inne skojarzenia i ci\u0105gi r\u00f3wnowa\u017cnych symboli. Od\u0142\u00f3\u017cmy je zatem na p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie trzeba zbyt skomplikowanych zabieg\u00f3w interpretacyjnych, by stwierdzi\u0107, \u017ce, gdy sie\u0107 jako przedmiot ze zwyk\u0142ego \u017cycia przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 w sfer\u0119 mitu, pe\u0142ni\u0142 w nim tak\u0105 sam\u0105 rol\u0119 jak w codzienno\u015bci \u2013 tyle, \u017ce na poziomie ponadrzeczywistym. Wy\u0142owienie czego\u015b z wody to najzwyczajniejsza w \u015bwiecie rzecz, ale gdy wy\u0142awia si\u0119 przedmiot niezwyk\u0142y: magiczn\u0105 ryb\u0119, skarb, dziwne, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3523,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-3504","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mity-i-symbole"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3504","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3504"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3504\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3655,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3504\/revisions\/3655"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3504"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3504"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3504"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}