Je\u015bli zatem pojawi\u0105 si\u0119 opowie\u015bci o tysi\u0105ce lat p\u00f3\u017aniejsze, na przyk\u0142ad zawarte w Nowym Testamencie lub apokryficznej literaturze chrze\u015bcija\u0144skiej o tym, jak to Szymon Mag wzni\u00f3s\u0142 si\u0119 do trzeciego<\/strong> nieba, albo te\u017c jeszcze p\u00f3\u017aniejsze o siedmiu <\/strong>kr\u0119gach piekie\u0142, jak u Dantego, to wiemy, gdzie szuka\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 takich opowie\u015bci. Niewiarygodnie \u201ed\u0142ugie trwanie\u201d najwyra\u017aniej jest kulturowym faktem! <\/p>\n\n\n\n Czynnikiem wielkiej wagi jest w mitach sumeryjskich (jak te\u017c w ich pustynnym czy p\u00f3\u0142pustynnym \u017cyciu) woda<\/strong>, a w\u0142a\u015bciwie wody; by\u0142y one bowiem dwojakiego rodzaju: \u201edobre\u201d wody zwane abzu<\/em> i \u201ez\u0142e\u201d, gorzkie wody. Sumerowie, podobnie jak na przyk\u0142ad Egipcjanie, nie rozgraniczali ostro od siebie w\u00f3d ziemskich od podziemnych i niebia\u0144skich, dlatego na wszystkich trzech podstawowych poziomach uniwersum znajdowa\u0142a si\u0119 dobra woda abzu<\/em>, co pozwala\u0142o na z pewnego wzgl\u0119du nielogiczn\u0105 koncepcj\u0119, \u017ce s\u0142odkie wody rzek bior\u0105 pocz\u0105tek w Praoceanie \u2013 a jak wiadomo, oceany i morza posiadaj\u0105 wody s\u0142one, gorzkie\u2026 W my\u015bli mitycznej jednakowo\u017c istnia\u0142 Praocean dobrych s\u0142odkich w\u00f3d, sk\u0105d sp\u0142ywa\u0142y rzeki i tak widziano owo po\u0142\u0105czenie Praoceanu oraz ziemskich, \u017cyciodajnych rzek zar\u00f3wno w wierzeniach sumeryjskich, jak egipskich oraz indyjskich. Mowa w nich wszak o Nilu niebia\u0144skim oraz o Gangesie sp\u0142ywaj\u0105cych z niebia\u0144skich g\u00f3r. Innymi s\u0142owy \u2013 Praocean s\u0142odkich w\u00f3d \u2013 by\u0142y to postrzegane jako p\u0142ynne<\/strong> Niebiosa, nie za\u015b morza istniej\u0105ce na ziemi. <\/p>\n\n\n\n Wyrazem i konsekwencj\u0105 powy\u017cszego sposobu sakralizacji W\u00f3d by\u0142a sta\u0142a obecno\u015b\u0107 wody w \u015bwi\u0105tyniach. Wiemy, \u017ce \u015bwi\u0105tyni\u0119 mo\u017cna czyta\u0107 jak ksi\u0105\u017ck\u0119, gdy znamy podstawy religii ludu, kt\u00f3ry j\u0105 wzni\u00f3s\u0142; my \u201eczytamy\u201d tak gotyckie katedry\u2026 Ale przecie\u017c identyczny chwyt interpretacyjny \u201edzia\u0142a\u201d w przypadku starszych budowli, o ile zaznajomimy si\u0119 w jakiej\u015b mierze z autentycznymi<\/strong> wierzeniami konkretnego ludu, za\u015b w staro\u017cytnych \u015bwi\u0119tych przybytkach, jak wiemy z odcyfrowanych tabliczek zawieraj\u0105cymi prastare opowie\u015bci, przejawia\u0142a si\u0119 my\u015bl o porz\u0105dku \u015bwiata i uwidocznia\u0142a si\u0119 ona w \u015bwi\u0105tynnych sprz\u0119tach, architekturze oraz malowid\u0142ach. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zatem og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119, \u017ce \u015bwi\u0105tynia obrazuje religi\u0119, mo\u017cna postawi\u0107 tez\u0119, i\u017c znane z wykopalisk zbiorniki wodne <\/strong>budowane w sakralnych o\u015brodkach ju\u017c w czasach kultury El Ubaid poprzedzaj\u0105cej sumeryjsk\u0105, a potem zawsze obecne na dziedzi\u0144cach mezopotamskich \u015bwi\u0105ty\u0144 symbolizowa\u0142y pierwotny Praocean, s\u0142odkie wody Niebios.<\/p>\n\n\n\n R\u00f3wnie\u017c na minojskiej Krecie (III, II tys. p.n.e.) np. w Knossos odkryto specjalne budynki czy pomieszczenia na \u201e\u015bwi\u0119t\u0105 wod\u0119\u201d, a w obszarze \u0142\u0105cz\u0105cym kultur\u0119 sumeryjsk\u0105 (oraz p\u00f3\u017aniejsze) i protoindyjsk\u0105, to jest na wyspie Bahrajn, kt\u00f3ra dla staro\u017cytnych cywilizacji by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em cyny potrzebnej do wytopu br\u0105zu, pod miastem Barbara znaleziono wspania\u0142y basen. Wspania\u0142y – i du\u017cy – basen odnaleziono w Mohend\u017co Daro, w jednej ze stolic tzw. cywilizacji Indusu z tego\u017c samego okresu historycznego, a cho\u0107 formy owych \u201epojemnik\u00f3w\u201d na wod\u0119 bywaj\u0105 rozmaite, znacz\u0105 najpewniej to samo \u2013 cze\u015b\u0107 dla prawody pochodz\u0105cej z Niebios. W Indiach, kultywuj\u0105cych nierzadko naprawd\u0119 prastare formy kultowe, do dzi\u015b przy wszystkich \u015bwi\u0105tyniach znajduje si\u0119 prawdziwa b\u0105d\u017a uczyniona r\u0119kami cz\u0142owieka sadzawka. A w dawnych czasach wiele \u015bwi\u0105ty\u0144 egipskich posiada\u0142o istne \u201e\u015bwi\u0119te jeziora\u201d o sporych rozmiarach, jak w Karnaku.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli przeto sakralne zbiorniki bywaj\u0105 odmienne, a wszak istotnie bywaj\u0105, nie wynika to z r\u00f3\u017cnicy przypisywanych im znacze\u0144<\/strong>, ale z r\u00f3\u017cnicy stylu<\/strong>. R\u00f3\u017cnica stylistyczna, wynikaj\u0105ca z charakterystycznych cech tw\u00f3rczo\u015bci na danym obszarze nie jest tym samym, co r\u00f3\u017cnica istoty – w gotyckich katedrach spotykamy r\u00f3\u017cne o\u0142tarze, a przecie\u017c nie mamy w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce oznaczaj\u0105 to samo. M\u00f3wimy wi\u0119c o istotnej<\/strong> funkcji basenu, kt\u00f3ra by\u0142a podobna w systemach religijnych tych odleg\u0142ych, a jednak cywilizacyjnie zbli\u017conych do siebie kultur… I raz jeszcze nale\u017cy podkre\u015bli\u0107 – sens obecno\u015bci basen\u00f3w w sanktuariach doprawdy nie jest byle jaki! Nie ogranicza\u0142 si\u0119, jak si\u0119 cz\u0119sto uwa\u017ca, do funkcjonowania w kontek\u015bcie bli\u017cej nieokre\u015blonych praktyk ablucji, <\/em>ale mia\u0142y wymiar daleko bardziej donios\u0142y \u2013 wymiar kosmologiczny<\/strong>. A je\u015bli posiada\u0142y walor oczyszczaj\u0105cy, to w\u0142a\u015bnie dlatego<\/strong>, \u017ce wodom przypisano znaczenie natury kosmologicznej. Wody w basenie by\u0142y przedstawieniem Pierwotnych W\u00f3d omywaj\u0105cych ca\u0142e uniwersum, by\u0142y wi\u0119c przedstawieniem jednego z najwa\u017cniejszych element\u00f3w makrokosmosu schwyconym w miniaturze. Jak ca\u0142a budowla sakralna, \u015bwi\u0105tynia czy pa\u0142ac \u2013 basen stanowi\u0142 \u201eodbicie\u201d fragmentu kosmosu, czyli zgodnie z etymologi\u0105 tego greckiego s\u0142owa \u2013uporz\u0105dkowanego wszech\u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n Czyli woda w basenie to \u015bwi\u0119te abzu<\/em>\u2026 Podstawowy symbol wody przedstawiano tak\u017ce w inny spos\u00f3b – jako wod\u0119 wype\u0142niaj\u0105c\u0105 np. czar\u0119 lub kielich, kt\u00f3r\u0105 przewa\u017cnie, a w\u0142a\u015bciwie wy\u0142\u0105cznie, dzier\u017cy\u0142a bogini. Woda nabiera\u0142a wtenczas cech \u201ewody \u017cycia\u201d, a nieznaczne przekszta\u0142cenie tego mitologemu da\u0142o asumpt do zaistnienia w mitach p\u0142ynu nie\u015bmiertelno\u015bci: ambrozji, amrity albo nektaru…<\/p>\n\n\n\n Jeszcze tylko kilka uwag i przejdziemy do opisu fundamentalnych mit\u00f3w zwi\u0105zanych z Wodami. Korzysta\u0107 b\u0119d\u0119 przy tym m.in. z arcyciekawej pracy K. Miko\u015b \u201eBoginie deszczu\u201d, kt\u00f3ra wnosi wiele nowego do bada\u0144 nad mitologiami. Ot\u00f3\u017c dzi\u0119ki por\u00f3wnawczym badaniom autorki zosta\u0142 z\u0142amany zakorzeniony schemat patrzenia na wierzenia wegetacyjne, wed\u0142ug kt\u00f3rego w wierzeniach \u201erz\u0105dzi\u0142\u201d dwumian kosmogoniczny: Bogini Ziemi i B\u00f3g Burzy. A przecie\u017c b\u00f3stwa pluwialne, to jest zwi\u0105zane z opadami deszczu, ale niekoniecznie jedynie z deszczow\u0105 burz\u0105, nie przynale\u017c\u0105 tylko jednej p\u0142ci, podobnie jak \u017cywio\u0142 Ziemi nie jest z\u0142\u0105czony wy\u0142\u0105cznie z pierwiastkiem \u017ce\u0144skim, np. egipski Geb by\u0142 bogiem, nie bogini\u0105. Uog\u00f3lniaj\u0105c, w pracy nie tak ostro jak w innych opracowaniach rysuje si\u0119 podzia\u0142 na poziomy bytu, np. \u015bwiat niebia\u0144ski \/\u015bwiat chtoniczny. Tak\u017ce sfery wyst\u0119powania w\u00f3d nie s\u0105 odgraniczone w spos\u00f3b, do jakiego przywykli\u015bmy, i tak wody niebia\u0144skie, deszczowe, wody podziemne, rzeki, ocean porz\u0105dkowano wed\u0142ug specyficznego klucza, poniewa\u017c cywilizowane ludy z IV, III, II tys. p.n.e. postrzega\u0142y kosmos w spos\u00f3b dynamiczny, jako \u017cyw\u0105, \u201ep\u0142ynn\u0105\u201d ca\u0142o\u015b\u0107, a nie izolowane – cho\u0107 po\u0142\u0105czone na r\u00f3\u017cne sposoby – zbiory, co nast\u0105pi\u0142o zdaje si\u0119 dopiero, gdy Grecy w epoce klasycznej, tysi\u0105ce lat p\u00f3\u017aniej (VI, V w. p.n.e.) zaakcentowali poj\u0119cie substancji.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Wody raczej ustawicznie cyrkulowa\u0142y ni\u017c stanowi\u0142y pooddzielane brzegami ca\u0142ostki; dlatego Egipcjanie powiadali, \u017ce Nil bierze pocz\u0105tek w Niebie i \u2013 z drugiej strony – dlatego s\u0142oneczny b\u00f3g Re \u017ceglowa\u0142 <\/strong>sw\u0105 bark\u0105 po Niebie. Jak\u017ce inaczej, skoro niebia\u0144skie wody by\u0142y praoceanem lub prarzek\u0105? \u015awi\u0119te barki nie s\u0105 wy\u0142\u0105cznie egipskiej proweniencji, mo\u017cna i\u015b\u0107 o zak\u0142ad, \u017ce modele statk\u00f3w widoczne na piecz\u0119ciach sumeryjskich pe\u0142ni\u0142y tak\u0105 sam\u0105 funkcj\u0119, jak w Egipcie. R\u00f3wnie\u017c w praindyjskim Mohend\u017co Daro i w Lothal znajdowano piecz\u0119cie z wyrytym statkiem. Owszem, mog\u0142y przedstawia\u0107 realne statki p\u0142ywaj\u0105ce po rzekach i po morzu Arabskim, wiadomo, \u017ce kontakty morskie pomi\u0119dzy odleg\u0142ymi centrami cywilizacyjnymi istnia\u0142y od bardzo dawna, ale barek i \u0142odzie u\u017cywano do odbywania \u015bwi\u0119tych procesji. Ba, wa\u017cniejsze od samej barki by\u0142o oczywi\u015bcie to, co przewozi\u0142a \u2013 a raczej Kogo\u2026 By\u0142 to bowiem zamkni\u0119ty w specjalnej skrzynce-o\u0142tarzyku b\u00f3g s\u0142oneczny, w okre\u015blone dni obnoszony lub przewo\u017cony po wodach Nilu, by lud, na co dzie\u0144 nie wpuszczany do sanktuari\u00f3w, m\u00f3g\u0142 go dostrzec. W Sumerze znano procesje, w kt\u00f3rych barka stanowi\u0142a wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 przedmiot kultu; zachowa\u0142a si\u0119 tabliczka z bark\u0105, na kt\u00f3rej widniej posta\u0107 Byka, na kt\u00f3rego grzbiecie z kolei usytuowano trzystopniow\u0105 form\u0119, mo\u017ce rodzaj o\u0142tarza? Podobne procesje musia\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 na Krecie, jak wynika ze sceny na niewielkich zabytkach plastycznych, a w grobach na wyspie znajdowano ma\u0142e, niezgrabne, gliniane \u0142odzie. I zn\u00f3w \u2013 n\u0119dzne repliki \u0142odzi i ogromna, mistrzowska \u0142\u00f3d\u017a znaleziona przy grobie, czyli piramidzie Cheopsa w Egipcie, mimo r\u00f3\u017cnicy stylu stanowi\u0105 reprezentacj\u0119 to\u017csamego przekonania o \u017cegludze do krainy po\u015bmiertnej.<\/p>\n\n\n\n Wiele mit\u00f3w, kt\u00f3rych znaczenia s\u0105 ju\u017c w naszym odbiorze mocno zagmatwane, ukrywa pierwotn\u0105 tre\u015b\u0107 o walce o odzyskanie s\u0142odkiej wody, porwanej przez potwora uosabiaj\u0105cego wspomniane wy\u017cej \u201ez\u0142e\u201d, gorzkie wody. Autorka \u201eBogi\u0144 deszczu\u201d sk\u0142onna jest odnale\u017a\u0107 echa wymienionego toposu tak\u017ce w przypadku dw\u00f3ch braci, tj. egipskiego Ozyrysa i jego \u201ez\u0142ego\u201d rywala Seta.<\/p>\n\n\n\n Zamykaj\u0105c motyw buk\u0142aka, doda\u0107 trzeba, \u017ce badacz kultur Azji Mniejszej M. Popko po\u015bwi\u0119ci\u0142 temu zagadnieniu (oraz owczego runa) osobn\u0105 prac\u0119, konkluduj\u0105c, \u017ce symbole, a \u015bci\u015blej analogom buk\u0142aka<\/strong> i chmury deszczowej<\/strong> najwcze\u015bniej pojawi\u0142 si\u0119 na terenie Anatolii. Jak i kiedy dotar\u0142 do Sumer\u00f3w? A jest jeszcze wa\u017cniejsze pytanie: jak dotar\u0142 do Indii? W Wedach<\/em> topos buk\u0142aka jest przecie\u017c wyra\u017anie widoczny. Deszczowe chmury uto\u017csamiane s\u0105 z krowami przebywaj\u0105cymi w sferze Niebios (czyli: krowy graniczne). Krowa-chmura wyra\u017ca posta\u0107 Pramatki, z tak\u0105 w\u0142a\u015bnie deszczow\u0105 krow\u0105 sam b\u00f3g Rudra sp\u0142odzi\u0142 tzw. Marut\u00f3w, p\u00f3\u0142boskie istoty zwi\u0105zane z burzami. Z kolei wody rzeczne nazywane s\u0105 \u201ekrowami Somy<\/strong>\u201d i wedle wierze\u0144 bior\u0105 pocz\u0105tek w g\u00f3rach tkwi\u0105cych w niebia\u0144skim oceanie. Przedstawieniem osobowym owych W\u00f3d najcz\u0119\u015bciej bywa Apas (dos\u0142ownie \u201eWody\u201d) i dlatego rzeczne boginki w kr\u0119gu oddzia\u0142ywania kultury indyjskiej nazywane s\u0105 apsarasami. Nie brak te\u017c mitu o uwi\u0119zieniu dobrych w\u00f3d przez smoka Wrytr\u0119 oraz wersji analogicznych tyle, \u017ce z krowami lub kobietami w roli porwanych. Zreszt\u0105 identyczny niemal motyw pojawia si\u0119 w micie anatolijskich Hetyt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Sumerowie wiele miejsca po\u015bwi\u0119caj\u0105 Wodom, cz\u0119\u015b\u0107 ich mit\u00f3w dotrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w. Wed\u0142ug nich panem wody abzu<\/em> jest Enki<\/strong>, jeden z najwa\u017cniejszych bog\u00f3w w mezopotamskim panteonie. Natomiast bogini\u0105 W\u00f3d Pierwotnych by\u0142a Nammu<\/strong>. To oczywi\u015bcie nie znaczy, \u017ce na nich wyczerpuje si\u0119 lista b\u00f3stw zwi\u0105zanych z wodami, przeciwnie \u2013 jednak wielu z nich nosi szczeg\u00f3lne cechu: pluwialne (tj. zwi\u0105zane z opadami deszczu). Oczywi\u015bcie trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce inaczej ni\u017c na terenach Anatolii, w Egipcie i Sumerze wodami daj\u0105cymi \u017cyzno\u015b\u0107 glebie by\u0142y nie tylko wody deszczowe, ale wylewowe, innymi s\u0142owy – wysoko w g\u00f3rach pada\u0142o, czego nie dostrzegano w suchych dolinach; dostrzegano za to skutek: wylewy rzek. A przy tym dzia\u0142a\u0142 imponuj\u0105cy system kana\u0142\u00f3w rozprowadzanych wod\u0119 od rzek na pola uprawne. <\/p>\n\n\n\n Tak czy inaczej cechy b\u00f3stwa pluwialnego posiada\u0142a bogini Inanna, bogini Ninhursag, bogini Ningizazimma, b\u00f3g burzy Iszkur, a nawet s\u0142ynny Dumuzi. Ciekawym \u201eprzypadkiem\u201d jest bogini Bilulu, bogini \u201ep\u0142odnego deszczu\u201d; mit opowiada, \u017ce zosta\u0142a zabita przez Inann\u0119, kt\u00f3ra sprawi\u0142a, i\u017c przyj\u0119\u0142a ona kszta\u0142t sk\u00f3rzanego buk\u0142aka na wod\u0119<\/strong>. I tu w\u0142a\u015bnie musimy si\u0119 zatrzyma\u0107 na d\u0142u\u017cej, albowiem przy okazji analizy wspomnianego przedmiotu mitycznego pojawi\u0105 si\u0119 interesuj\u0105ce powi\u0105zania. Proste pytanie brzmi: czym by\u0142 w \u015bwiadomo\u015bci \u00f3wczesnych ludzi buk\u0142ak? Rzecz jasna, przedmiotem s\u0142u\u017c\u0105cym do przechowywania wody, na tej praktycznej funkcji rzecz si\u0119 jednak nie wyczerpuje. Buk\u0142ak jest przyk\u0142adem magicznego przedmiotu<\/strong> b\u0119d\u0105cego reprezentantem \u017cywio\u0142u Wody (jak magiczny staje si\u0119 kielich, nie dlatego \u017ce sam w sobie jest kielichem, ale przez wlan\u0105 do\u0144 zawarto\u015b\u0107). Pami\u0119tajmy, \u017ce sama bogini przybra\u0142a kszta\u0142t sk\u00f3rzanego buk\u0142aka! Z czym jeszcze buk\u0142ak m\u00f3g\u0142 si\u0119 skojarzy\u0107? Poprzez kszta\u0142t i funkcj\u0119 \u2013 z chmur\u0105. I tylko na poz\u00f3r brzmi to nieprawdopodobnie. Jeszcze dzi\u015b na bia\u0142y ob\u0142ok na niebie m\u00f3wimy baranek<\/strong>. Blisko st\u0105d do motywu \u201eowczego runa\u201d znanego z przekazu greckiego, opowiadaj\u0105cego o wyprawie Argonaut\u00f3w. Argonauci p\u0142yn\u0119li, jak zapewne pami\u0119tamy, do Kolchidy, krainy le\u017c\u0105cej w pasie wy\u017cynnym Anatolii, a w\u0142a\u015bnie tam oraz na podkaukaskich p\u0142askowy\u017cach mitologem buk\u0142aka by\u0142 bardzo rozpowszechniony. Buk\u0142aki – pami\u0119tajmy – robiono ze sk\u00f3ry. Miedzy innymi z baraniej i owczej sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n Ale materialna \u0142\u0105czno\u015b\u0107 buk\u0142aka ze zwierz\u0119ciem, z kt\u00f3rego sk\u00f3ry zosta\u0142 wykonany, a z kolei uto\u017csamienie tego\u017c zwierz\u0119cia poprzez podobny kszta\u0142t i kolor z chmur\u0105 <\/strong>zraszaj\u0105c\u0105 ziemi\u0119 i przez to pozwalaj\u0105c\u0105 na \u017cycie ro\u015blinom, zwierz\u0119tom i ludziom nie wyczerpuje analogii. Buk\u0142ak w opowiadaniach to tak\u017ce prefiguracja krowy<\/strong>. Tu nie mo\u017cna raczej powiada\u0107 o podobie\u0144stwie kszta\u0142tu zwierz\u0119cia do chmury i nie zachowa\u0142 si\u0119 \u017caden \u015blad w j\u0119zyku, jak w przypadku chmurzastych barank\u00f3w <\/em>na niebie, tu zapewne z\u0142\u0105czenie nast\u0105pi\u0142o w \u015bwiadomo\u015bci naszych przodk\u00f3w przez podobie\u0144stwo kszta\u0142tu krowiego wymienia do sk\u00f3rzanego worka. Swoj\u0105 rol\u0119 odegra\u0142o te\u017c pewnie podobie\u0144stwo funkcji polegaj\u0105cej na dawaniu b\u0142ogos\u0142awionego p\u0142ynu, wody lub mleka \u2013 to rzecz ciekawa, cho\u0107 nie pierwszorz\u0119dna. W ka\u017cdym razie poprzez owo skojarzenia taka posta\u0107, jak b\u00f3g na przyk\u0142ad Dumuzi, przecie\u017c zwany bogiem\u2013pasterzem m\u00f3g\u0142 by\u0107 postrzegany jako b\u00f3stwo pluwialne<\/strong> \u2013 wszak jego trzodami tak naprawd\u0119 by\u0142y chmury. Chmury, z kt\u00f3rych kapie deszcz, jak z wymienia krowy. Bogowie\u2013pasterze byli wsz\u0119dzie, jak nale\u017cy s\u0105dzi\u0107, bogami Nieba, pasterzami niebia\u0144skich \u201echmur\u201d (ekwiwalent\u00f3w wspomnianych, darz\u0105cych p\u0142ynami zwierz\u0105t). Takie skojarzenia, nieco zmodyfikowane, zosta\u0142o jeszcze w Biblii, o czym rzadko pami\u0119tamy. Obecne jest jeszcze dalej posuni\u0119te w symbolizacji w Indiach, skoncentrowane w bogu Pasiupati, bogu\u2013pasterzu, pas\u0105cym na niebia\u0144skich pastwiskach tak\u017ce\u2026 dusze<\/strong>. Innymi s\u0142owy, w tym wypadku mamy do czynienia z ci\u0105giem znacze\u0144 a\u017c do uto\u017csamienia mlecznych zwierz\u0105t z dusz\u0105. I jeszcze nawet \u2013 setki lat p\u00f3\u017aniej – nasi \u201epasterze\u201d w Ko\u015bciele katolickich maj\u0105 wypasa\u0107 (czyli dba\u0107) nasze dusze, a nazwa \u201eduszpasterstwo\u201d m\u00f3wi sama za siebie\u2026 Wr\u00f3c\u0119 do tej tematyki w nast\u0119pnym odcinku<\/em> pt. „Praocean i mi\u00f3d”. <\/p>\n\n\n\n Wymienno\u015b\u0107 pewnych motyw\u00f3w, cho\u0107by w mitach o porwaniu lub uwi\u0119zieniu w\u00f3d, kr\u00f3w lub\u2026 kobiet jest co najmniej zastanawiaj\u0105ca, i tak, w micie ira\u0144skim oraz indyjskim opowiada si\u0119 o porwaniu przez z\u0142ego smoka lub w\u0119\u017ca\u2026 no w\u0142a\u015bnie – kogo? Raz porwane i uwi\u0119zione zosta\u0142y \u201edobre wody\u201d, innym razem krowy, a jeszcze innym \u2013 kobiety! Pami\u0119tajmy, \u017ce prastarym symbolem kobiety jest m.in. krowa, z kolei symbolem krowy \u2013 chmura deszczowa. Tak, staro\u017cytni (czy raczej: bardzo staro\u017cytni) opowiadaj\u0105c o \u015bwiecie pos\u0142ugiwali si\u0119 ci\u0105gami znaczeniowymi, kt\u00f3re narasta\u0142y niejako przez p\u0105czkowanie, czyli m\u00f3wi\u0107 powa\u017cniej \u2013 przez rozrost skojarze\u0144 z kolejnymi mitologemami. Kobieta od niepami\u0119tnych czas\u00f3w postrzegana by\u0142a jako patronka W\u00f3d, by przypomnie\u0107 tylko \u017ce\u0144skie postacie stoj\u0105ce z kielichem wody \u017cycia<\/strong> lub strzeg\u0105ce \u017ar\u00f3de\u0142. Osobi\u015bcie sk\u0142aniam si\u0119 ku opcji, \u017ce sta\u0142o za tym pierwotne do\u015bwiadczenie ludzkie \u2013 wody p\u0142odowe. Kobieta w ci\u0105\u017cy, kobieta rodz\u0105ca \u201edysponowa\u0142a\u201d w\u0142asnym mikrooceanem, w kt\u00f3rym p\u0142ywa nowa istota, cz\u0142owieczy zarodek. A potem stopniowo, dzi\u0119ki bajarzom, obserwatorom, nocom przy ogniskach budowa\u0142y si\u0119 \u0142a\u0144cuchy znacze\u0144, ci\u0105gi skojarze\u0144, podobie\u0144stwa kszta\u0142t\u00f3w lub funkcji wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y mityczne narracje\u2026<\/p>\n\n\n\n Tymczasem w micie egipskim, jak si\u0119 wydaje, stosunkowo p\u00f3\u017ano pojawia si\u0119 w\u0105tek uwi\u0119zienia w\u00f3d przez z\u0142ego w\u0119\u017ca; mianowicie mit o tym, jak Apopis wypi\u0142 wody Nilu. Przy okazji odnotujmy podobie\u0144stwa rdzenia wyrazowego na okre\u015blenie istot lub rzeczy zwi\u0105zanych z wod\u0105 lub samej wody: Apas, Apopis, apsarasy, abzu etc. <\/p>\n\n\n\n Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c nadmieni\u0107 o trudno\u015bci, jak\u0105 egiptolodzy maj\u0105 z interpretacja pewnego przedmiotu, bardzo archaicznego, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 zapewne funkcje ochronne, gdy\u017c pojawia si\u0119 w kontek\u015bcie osoby kr\u00f3la: by\u0142 to rodzaj sk\u00f3ry bez g\u0142owy i ko\u0144czyn umocowany na dr\u0105gu. Czy mo\u017cna dopatrzy\u0107 si\u0119 tu cech buk\u0142aka, z ca\u0142\u0105 jego \u201emetafizyczn\u0105\u201d warto\u015bci\u0105? Trudno powiedzie\u0107\u2026 Ale rzeczywi\u015bcie, skoro buk\u0142ak szyto ze sk\u00f3r okre\u015blonych zwierz\u0105t, to i owe zwierz\u0119ta wesz\u0142y w obr\u0119b zwi\u0105zanego z buk\u0142akiem mitologemu.<\/p>\n\n\n\n Skoro wody deszczowe uto\u017csamiano z mlekiem krowim, to pij\u0105cym z buk\u0142aka z bydl\u0119cej sk\u00f3ry naszym tw\u00f3rczym przodkom musia\u0142o od razu przyj\u015b\u0107 do g\u0142owy skojarzenie z Som\u0105. Ot\u00f3\u017c jest to \u2013 wy\u017cej ju\u017c przywo\u0142ane – imi\u0119 boga, jest to te\u017c nazwa sakralnego napoju<\/strong>. Soma, magiczny, boski nap\u00f3j, s\u0142ynny na ca\u0142y \u015bwiat, zaprz\u0105taj\u0105cy umys\u0142y ciekawskich od czas\u00f3w powstania Rigwedy<\/em>\u2026 Do dzi\u015b religioznawcy \u0142ami\u0105 sobie g\u0142ow\u0119, czym by\u0142a soma (haoma<\/em> w micie ira\u0144skim). A mo\u017ce by\u0142 to trunek, sfermentowany mi\u00f3d z mlekiem, sk\u0105d nasi antenaci upojeni i ukojeni wypitym napojem, daj\u0105cym szczeg\u00f3lny stan umys\u0142u, wywiedli opowie\u015b\u0107 o krainie \u201emlekiem i miodem\u201d p\u0142yn\u0105cej\u2026 Zreszt\u0105, do dzi\u015b mleko i mi\u00f3d spe\u0142niaj\u0105 wielk\u0105 rol\u0119 w indyjskich rytua\u0142ach. Ko\u0144cz\u0105c w\u0105tek wody, chmury i buk\u0142aka, a otwieraj\u0105c kolejny \u2013 jak\u017ceby inaczej; skoro tak w\u0142a\u015bnie dzia\u0142a\u0142a my\u015bl mityczna, jedno odsy\u0142a\u0142o do drugiego i zaczyna\u0142o nowy ci\u0105g znaczeniowy \u2013 zatrzymamy si\u0119 w Grecji. Istnia\u0142o tam dziwaczne na pierwszy rzut oka opowiadanie o buk\u0142aku z miodem i m\u0142odym byku. Jak dosz\u0142o to mitologicznego zwi\u0105zku byka z miodem \u2013 w nast\u0119pnym artykule. W nim to ostatecznie porzucimy wod\u0119 i mleko na rzecz miodu przy zachowaniu w\u0105tku z buk\u0142akiem. A potem powr\u00f3cimy do mitologom Wody w powi\u0105zaniu ju\u017c z innym kompleksem wierzeniowym – z ro\u015blinami wodnymi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ludzie od zawsze pragn\u0119li wiedzie\u0107 sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 \u015bwiat i jak jest zbudowany. Dla Sumer\u00f3w (IV, III tys. p.n.e.) podstawowym czynnikiem formotw\u00f3rczym byli An i Ki, gdzie An oznacza\u0142 niebo, a Ki ziemi\u0119. Z po\u0142\u0105cze\u0144 tych dw\u00f3ch czynnik\u00f3w (nieraz upostaciowionych) powstali bogowie, a wraz z nimi rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces r\u00f3\u017cnicowania byt\u00f3w i \u201estwarzania\u201d coraz to […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3827,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-3824","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mity-i-symbole"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3824","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3824"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3824\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3846,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3824\/revisions\/3846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3824"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3824"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3824"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSCN2633-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/ancient-1827228_1920-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Knossos-basen-lustralny.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Luis-Garcia.-800px-Dama_de_Galera_M.A.N._Madrid_01-767x1024.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n
Tymczasem p\u00f3\u017aniej Grecy kazali swojemu s\u0142onecznemu b\u00f3stwu, Heliosowi, dosi\u0105\u015b\u0107 rydwanu ci\u0105gni\u0119tego przez konie<\/strong>, czyli pojazdu ziemskiego, chocia\u017c\u2026 Helios przecie\u017c p\u0119dzi przez Niebiosa! Grecy zachowali te\u017c topografi\u0119 krainy podziemnej, w kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 graj\u0105 rzeki na czele ze s\u0142ynn\u0105 Styks, kt\u00f3r\u0105 przemierza na \u0142odzi <\/strong>b\u00f3g Charon. C\u00f3\u017c, nie do ko\u0144ca wiemy, jak budowa\u0142y si\u0119 stare mity, teorii jest wiele, ale mnie nietrudno wyobrazi\u0107 sobie obdarzonego fantazj\u0105 Greka stoj\u0105cego w zafascynowaniu i podziwie przed \u015bcianami pokrytymi barwnymi lub zetla\u0142ymi hieroglifami i scenami z bark\u0105 s\u0142oneczn\u0105, bogami z g\u0142owami zwierz\u0105t, znakami etc\u2026 Cz\u0142owiek zawsze ceni\u0142 rzeczy pozostawione przez poprzednik\u00f3w, a kiedy przerwa zasiedle\u0144cza by\u0142a du\u017ca, gdy urwa\u0142 si\u0119 przekaz, nadawa\u0142 zastanym fenomenom znaczenia b\u0119d\u0105ce najpewniej swoist\u0105 sum\u0105 tego co widzia\u0142 z w\u0142asnymi pogl\u0105dami. Barka <\/strong>s\u0142oneczna zmienia\u0142a si\u0119 w rydwan<\/strong> s\u0142oneczny\u2026 Ale s\u0142o\u0144ce tak na barce, jak w rydwanie w\u0119drowa\u0142o<\/strong> po niebie.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Swieta-barka-w-Edfu-Egipt.-Fot.-wlasna-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/ocean-3605547_1920-1024x665.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/DSC0087-1024x678.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/Miniatura-lodzi.-Muzeum-w-Iraklionie-folder-s.-154-1024x434.jpg\")