Ale dla porz\u0105dku dodajmy \u2013 wyst\u0119powanie podobnych motyw\u00f3w w odleg\u0142ych kr\u0119gach kulturowych mo\u017ce by\u0107 rozumiane jako zwi\u0105zane z d\u0142ugo dyskutowan\u0105 w Europie kwesti\u0105 jednorodnej \u201enatury ludzkiej\u201d, odpowiedzialnej za podobie\u0144stwo rozwi\u0105za\u0144 np. technicznych, albo te\u017c po Heglowsku poj\u0119t\u0105 \u201ekonieczno\u015bci\u0105 dziejow\u0105\u201d. A gdyby przyj\u0105\u0107 istnienie czego\u015b, co nazywa si\u0119 \u201educhem czas\u00f3w\u201d albo \u2013 bardziej ekscentrycznie pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 koncepcj\u0105 Ruperta Scheldraka i jego \u201ep\u00f3l morfologicznych\u201d – to mo\u017ce w og\u00f3le nale\u017ca\u0142oby zrezygnowa\u0107 z poszukiwa\u0144 zapo\u017cycze\u0144 mi\u0119dzy kulturami wynikaj\u0105cymi po prostu z kontakt\u00f3w mi\u0119dzy lud\u017ami i przekazywaniem idei, wynalazk\u00f3w lub form plastycznych? \u017barty na bok\u2026<\/p>\n\n\n\n
Po drugie: w etnologii znane jest poj\u0119cie dyfuzji idei. M\u00f3wi\u0105c najpro\u015bciej: dany lud styka si\u0119 z jak\u0105\u015b nowo\u015bci\u0105 (np. zapisem obrazkowym) i adaptuje ide\u0119, czyli pomys\u0142 \u2013 jednak konkretne rozwi\u0105zania s\u0105 ju\u017c jego kreacj\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Ale po trzecie – nie mo\u017cna, wed\u0142ug mojej opinii, pomin\u0105\u0107 problemu archetyp\u00f3w, o kt\u00f3rych powiada\u0142 K.G. Jung, a potem m.in. s\u0142ynny badacz kultur i wierze\u0144 religijnych Mircea Eliade. To najbardziej tajemnicze, nieostre poj\u0119cie z przywo\u0142anych, niemniej bardzo interesuj\u0105ce, a nie wdaj\u0105c si\u0119 na razie w szczeg\u00f3\u0142y, nadmie\u0144my, \u017ce zak\u0142ada istnienie podobnych u ludzi struktur umys\u0142u, kt\u00f3re odpowiadaj\u0105 za \u201ewytwarzanie\u201d podobnych rozwi\u0105za\u0144 zw\u0142aszcza w sferze symbolicznej.<\/p>\n\n\n\n
Zostawiaj\u0105c tymczasem teoretyczny wst\u0119p za sob\u0105, przedstawi\u0119 poni\u017cej kilkana\u015bcie przyk\u0142ad\u00f3w owych podobie\u0144stw \u201ena pierwszy rzut oka\u201d, a \u015bci\u015blej: mowa b\u0119dzie o wybranych motywach plastycznych oraz przedmiotach codziennego u\u017cytku funkcjonuj\u0105cych w przywo\u0142anych wy\u017cej krainach. W tym miejscu jakikolwiek komentarz zostanie ograniczony, cho\u0107 wymieniane motywy mog\u0105 sprawia\u0107 wra\u017cenie chaosu. C\u00f3\u017c, teraz nie szukamy \u017ar\u00f3de\u0142, zatem podawane dane pochodzi\u0107 b\u0119d\u0105 z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w. Zatem:<\/p>\n\n\n\n
- Czy tylko za spraw\u0105 przypadku istnieje podobie\u0144stwo mi\u0119dzy plastycznym przedstawieniem na egipskim naczyniu z okresu amra\u0144skiego, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 dziwnym uj\u0119ciem centralnej postaci zwierz\u0119cia (krokodyl?) w rzucie \u201ez g\u00f3ry\u201d, otoczonego przez postacie ludzi i zwierz\u0105t a identyczn\u0105 w uj\u0119ciu ilustracj\u0105 z tabliczek z Mohend\u017co Daro z Indii (dzi\u015b Pakistan)? Przy okazji dodajmy, \u017ce w dolinie Indusu musia\u0142 istnie\u0107 kult krokodyla, tak charakterystyczny r\u00f3wnie\u017c dla kraju nad Nilem. Np. jedna z tabliczek przedstawia kobiet\u0119 w akcie seksualnym z krokodylem o g\u0142owie w kszta\u0142cie fallusa.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Czy tylko przypadkiem znak stykaj\u0105cych si\u0119 czubkami dw\u00f3ch tr\u00f3jk\u0105t\u00f3w, forma przekszta\u0142cona potem w labrys na Krecie minojskiej, znale\u017a\u0107 mo\u017cna zar\u00f3wno na naczyniach staroegipskich z okresu Nagada, jak i na naczyniach indyjskich z fazy kulturowej zwanej Ravi (czyli sprzed rozkwitu kultury zwanej kultur\u0105 Doliny Indusu lub kultur\u0105 Mohend\u017co Daro).<\/li>
- Prof. Indologii Hanna Wa\u0142k\u00f3wska uwa\u017ca\u0142a, \u017ce zwyczaj otwierania czaszki umar\u0142emu w Indiach, w celu uwolnienia ducha (a rzecz ma zwi\u0105zek z kr\u0119giem niebrami\u0144skim), ma swe dalekie analogie ze zwyczajem w Egipcie, gdzie na dworze kr\u00f3lewskim istnia\u0142 specjalny trepanator otwieraj\u0105cy czaszk\u0119 faraonowi w chwili \u015bmierci. <\/li>
- Figurki typu kultury trypolskiej, przedstawiaj\u0105ce nagie postaci kobiece z ma\u0142ymi piersiami i niewielkimi, przedziurawionymi (pewnie do\u0142\u0105czano brakuj\u0105cy element) wypustkami ramieniowymi znaleziono nie tylko na Ukrainie, ale w dolinie Indusu oraz w grobach \u015aredniego Pa\u0144stwa w Egipcie.<\/li>
- I wreszcie najwa\u017cniejsza dla mnie kwestia: czy jest jakie\u015b lepsze wyt\u0142umaczenie ni\u017c zapo\u017cyczenie dla zrozumienia, sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 pewna maniera stylistyczna, maj\u0105ca zapewne swe ugruntowanie w micie, a uwidoczniona w sposobie przedstawiania niekt\u00f3rych postaci b\u00f3stw i demon\u00f3w w okre\u015blonej pozycji<\/strong>?<\/li><\/ul>\n\n\n\n
Zauwa\u017cone identyczne pozycje to m.in.:<\/p>\n\n\n\n
- demon Humbaba u Sumer\u00f3w i ich nast\u0119pc\u00f3w na terenach Mezopotamii przedstawiony jest zawsze en face<\/em> z praw\u0105 r\u0119k\u0105 zgi\u0119t\u0105 w \u0142okciu i uniesion\u0105 na wysoko\u015b\u0107 ucha, za\u015b lew\u0105 pod\u0142o\u017con\u0105 pod serce. A podobnie obrazowany jest nie tylko babilo\u0144ski Pazuzu (to w ko\u0144cu prawie ten sam obszar; a r\u00f3\u017cni ich tylko to, \u017ce ten drugi lew\u0105 r\u0119k\u0119, zwr\u00f3con\u0105 ku do\u0142owi ma wyprostowan\u0105) ale i kanaanejski b\u00f3g Moloch. Z kolei jedyna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nim a indyjskim, zaadaptowanym do buddyzmu demonem Mar\u0105, to nie zgi\u0119ta, lecz wyprostowana prawa r\u0119ka tego ostatniego. W ka\u017cdym przypadku prawa d\u0142o\u0144 zaci\u015bni\u0119ta jest w pi\u0119\u015b\u0107<\/strong>. W dodatku trzej ostatni, tzn. Pazuzu, Moloch i Mara maja dziwne \u201ewyrostki\u201d czy te\u017c koczki na g\u0142owie. Taki koczek w p\u00f3\u017aniejszym hinduizmie przydawano \u015aiwie, a uwa\u017cany by\u0142 za symbol boskiej m\u0105dro\u015bci. Dodajmy jeszcze zbli\u017con\u0105 pozycj\u0119, w jakiej przedstawia si\u0119 boga Baala oraz egipskiego boga Seta.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Zgiete-ramie-Humbaba-1.jpg\")
Humbaba<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n ![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Zgiete-ramie-Pazuzu-754x1024.jpg\")
Pazuzu<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Zgiete-ramie-Moloch.jpg\")
Moloch<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Ramie-wyprostowane-Mara.jpg\")
Mara<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Ramie-wyprostowane-Set-604x1024.jpg\")
Set<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
Warto mo\u017ce przypomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c tzw. plakietk\u0119 Narmera i zwyczajowy spos\u00f3b przedstawiania egipskiego w\u0142adcy-zwyci\u0119zcy w ca\u0142kiem podobnym ge\u015bcie. Jest te\u017c pewna stara rze\u017aba boga Horusa, a jego postawa to: prawa r\u0119ka zgi\u0119ta pod k\u0105tem prostym i zaci\u015bni\u0119ta w pi\u0119\u015b\u0107, lewa zgi\u0119ta i u\u0142o\u017cona pod piersi\u0105, kl\u0119czy na prawym kolanie.<\/p>\n\n\n\n
- Od dawna dyskutowana jest kwestia podobie\u0144stwa mi\u0119dzy mezopotamskim motywem \u201egilgameszowskim\u201d a postaciami widniej\u0105cymi na obiektach egipskich, np. na r\u0119koje\u015bci no\u017ca z Gebel Arak. Wiadomo, \u017ce mezopotamski superbohater Gilgamesz przedstawiany jest jako posta\u0107 stoj\u0105ca pomi\u0119dzy dwoma lwami<\/strong>. Dodajmy, \u017ce jeszcze zanim ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 mit o tym herosie, tak przedstawiano boga Dumuziego, zwi\u0105zanego z kr\u0119giem wierze\u0144 Wielk\u0105 Bogini\u0105 Inann\u0105. Posta\u0107 na no\u017cu ma ewidentnie cechy mezopotamskie, \u0142\u0105cznie z typem fryzury. Taki uk\u0142ad pojawia si\u0119 zreszt\u0105 nie tylko tu, obecny jest np. na ceramice. Co ciekawsze, tak\u017ce w dolinie Indusu znaleziono tabliczk\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 taki uk\u0142ad: posta\u0107 + dwa flankuj\u0105ce j\u0105 zwierz\u0119ta<\/strong>, cho\u0107 mo\u017cna mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, czy ta tabliczka nie obrazuje nawet starszego typu i przedstawia nie herosa, lecz Bogini\u0119 (posta\u0107 jest naga, stoi na s\u0142oniu, a nad ni\u0105 znajduje si\u0119 tajemniczy znak, mo\u017ce symbol s\u0142o\u0144ca). Pami\u0119tajmy o tronuj\u0105cej prastarej Bogini z Anatolii, cho\u0107by z Catal Hujuk, kt\u00f3ra (co prawda, ona akurat siedzi), w\u0142ada dwoma przyczajonymi u jej bok\u00f3w lampartami. Przy okazji wy\u0142ania si\u0119 problem, czy motyw Gilgamesza przedstawianego w typie Pana zwierz\u0105t<\/strong>, nie jest ju\u017c przetransformowanym przez zmieniaj\u0105cy si\u0119 i zmierzaj\u0105cy ku \u201epatriarchatowi\u201d system wierze\u0144, wcze\u015bniej mocniej zwi\u0105zanych z postaciami Bogini i kobiecymi symbolami. Jakkolwiek jednak by by\u0142o w tej ostatniej kwestii, w pierwszej zauwa\u017camy oczywiste zbie\u017cno\u015bci. Przy tej okazji nale\u017cy wspomnie\u0107 o dziwnych d\u0142ugoszyich zwierz\u0119tach wygrawerowanych zar\u00f3wno na piecz\u0119ciach mezopotamskich, jak i egipskich.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Dolina-Indusu-typ-Gilgameszowski-2.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Za-E.O.-James-Starozytni-bogowie-tlum.-L.-Cyboran-J.-Prpkopiuk-W-wa-1970-s.-97.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Kretenska-bogini-na-skale-pomiedzy-lwaicami-do-por.-z-Mykenami.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n- Trzecia najwa\u017cniejsz\u0105 grup\u0119 plastycznych przedstawie\u0144 po\u0142\u0105czona jest z figurkami tzw. \u201ew\u0119\u017cowej bogini\u201d lub \u201ebogini z w\u0119\u017cami\u201d \u2013 znamy s\u0142ynne pos\u0105\u017cki z Krety, przedstawiaj\u0105ce kobiec\u0105 posta\u0107 w falbaniastej sp\u00f3dnicy, z obna\u017conym biustem, trzymaj\u0105cej w wyci\u0105gni\u0119tych na boki r\u0119kach dwa w\u0119\u017ce. Istniej\u0105 te\u017c pos\u0105\u017cki, kt\u00f3rych r\u0119ce s\u0105 oplecione w\u0119\u017cami; w Azji Zachodniej Asztarte jest przedstawiana nago, w obu r\u0119kach trzymaj\u0105ca w\u0119\u017ce. R\u00f3wnie\u017c symbolika przedgreckiej bogini Hekate nie jest pozbawiona motywu dw\u00f3ch w\u0119\u017c\u00f3w, za\u015b w Sumerze znaleziono relief przedstawiaj\u0105cy bogini\u0119 Nintu maj\u0105c\u0105 po bokach w\u0119\u017cowe kszta\u0142ty wystaj\u0105ce ponad dwoma przycupni\u0119tymi u kolan bogini ma\u0142p; co ciekawe bogini ma na sobie falbaniast\u0105 sp\u00f3dnic\u0119, podobn\u0105 do tych, jakie nosi\u0142y kap\u0142anki (boginie) z Krety. W Egipcie Izyda bywa przedstawiana z rozpostartymi ramionami ponad kt\u00f3rymi wije si\u0119 w\u0105\u017c, za\u015b w Indiach jest mn\u00f3stwo podobnych przedstawie\u0144 wielu bogi\u0144.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Bogini-z-Krety-pomiedzy-wezami-661x1024.jpg\")
Boginka z w\u0119\u017cami. Kreta<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Asztarte-pomiedzy-wezami-443x1024.jpg\")
Asztarte z w\u0119\u017cami<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
Na tych kilku przyk\u0142adach poprzestan\u0119, by pokusi\u0107 si\u0119 o kr\u00f3tki, wst\u0119pny komentarz \u2013 pe\u0142niejsze om\u00f3wienie znajdzie si\u0119 w drugiej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. Zauwa\u017cy\u0107 zatem trzeba, \u017ce wybrane przyk\u0142ady nie s\u0105 prostymi rysunkami lub figurkami, kt\u00f3rych istnienie w odleg\u0142ych od siebie krajach da\u0142oby si\u0119 \u0142atwo wyt\u0142umaczy\u0107 powszechno\u015bci\u0105 pierwowzor\u00f3w \u2013 mam na my\u015bli na przyk\u0142ad pojedyncze figurki byk\u00f3w albo nawet przedstawienia walki cz\u0142owieka i byka, faktycznie obecne w r\u00f3\u017cnych stylistykach w interesuj\u0105cych nas obszarach kulturowych. Wystarczy przypomnie\u0107 s\u0142ynne \u201ecorridy\u201d, czyli tauromachie z Krety, cho\u0107 ma\u0142o kto wie, \u017ce podobne przedstawienia znajdziemy w sztuce plastycznej Indii z okresu cywilizacji Doliny Indusu (czy mnie wi\u0119cej w tym samym okresie historycznym). <\/p>\n\n\n\n
Przeciwnie – wybra\u0142am motywy z\u0142o\u017cone, w kt\u00f3rych trudniej doszuka\u0107 si\u0119 przypadkowej zbie\u017cno\u015bci, jak w przypadku pojedynczego znaku. Mamy zatem skomplikowan\u0105 postaw\u0119 b\u00f3stwa albo zesp\u00f3\u0142 kilku postaci (cz\u0142owiek + flankuj\u0105ce zwierz\u0119ta). Trudniej zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce to tylko przypadek \u2013 raczej mamy do czynienia ze \u015bwiadomym zapo\u017cyczeniem, najpewniej wraz ze stoj\u0105c\u0105 za ikonografi\u0105 ideologi\u0105 natury religijnej. Poniewa\u017c \u015bwiat staro\u017cytny, w tym \u015bwiat, by tak rzec \u2013 bardzo<\/em><\/strong> staro\u017cytny, sprzed tysi\u0105cleci, by\u0142 ruchliwszy, ni\u017c nam si\u0119 do tej pory wydawa\u0142o. Centra kulturowe pozostawa\u0142y ze sob\u0105 w blisko\u015bci, \u015bci\u015blejszej nawet ni\u017c p\u00f3\u017aniej, ju\u017c to za spraw\u0105 bezpo\u015brednich kontakt\u00f3w, ju\u017c to za po\u015brednictwem innych kraj\u00f3w. Kontakty handlowe to jedno, wydaje si\u0119 jednak, \u017ce przez setki lat istnia\u0142a \u017cywa wymiana my\u015bli, wierze\u0144 i idei, kt\u00f3re znalaz\u0142y odzwierciedlenie w podobie\u0144stwie uj\u0119\u0107 plastycznych. Jaki zatem by\u0142 to \u015bwiat i jakie mo\u017cemy wysnu\u0107 wnioski, co do wycinka wierze\u0144 zwi\u0105zanych z przywo\u0142anymi wy\u017cej wizerunkami? O tym w drugiej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kwestia postawiona w tytule jest ogromna i oczywi\u015bcie nie da si\u0119 jej uj\u0105\u0107 w kr\u00f3tkim artykule; mnie jednak bardziej zale\u017cy na jej postawieniu, by u\u015bwiadomi\u0107 sobie, ile jeszcze tajemnic znajdujemy w przesz\u0142o\u015bci, ni\u017ali na rozstrzygni\u0119ciu – kt\u00f3re zreszt\u0105 nigdy nie by\u0142oby jednoznaczne. Wszak przywo\u0142ane w tytule procesy zachodz\u0105 nie z osobna, ale razem, w zale\u017cno\u015bci […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3901,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3883","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3883","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3883"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3883\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3913,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3883\/revisions\/3913"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
- Trzecia najwa\u017cniejsz\u0105 grup\u0119 plastycznych przedstawie\u0144 po\u0142\u0105czona jest z figurkami tzw. \u201ew\u0119\u017cowej bogini\u201d lub \u201ebogini z w\u0119\u017cami\u201d \u2013 znamy s\u0142ynne pos\u0105\u017cki z Krety, przedstawiaj\u0105ce kobiec\u0105 posta\u0107 w falbaniastej sp\u00f3dnicy, z obna\u017conym biustem, trzymaj\u0105cej w wyci\u0105gni\u0119tych na boki r\u0119kach dwa w\u0119\u017ce. Istniej\u0105 te\u017c pos\u0105\u017cki, kt\u00f3rych r\u0119ce s\u0105 oplecione w\u0119\u017cami; w Azji Zachodniej Asztarte jest przedstawiana nago, w obu r\u0119kach trzymaj\u0105ca w\u0119\u017ce. R\u00f3wnie\u017c symbolika przedgreckiej bogini Hekate nie jest pozbawiona motywu dw\u00f3ch w\u0119\u017c\u00f3w, za\u015b w Sumerze znaleziono relief przedstawiaj\u0105cy bogini\u0119 Nintu maj\u0105c\u0105 po bokach w\u0119\u017cowe kszta\u0142ty wystaj\u0105ce ponad dwoma przycupni\u0119tymi u kolan bogini ma\u0142p; co ciekawe bogini ma na sobie falbaniast\u0105 sp\u00f3dnic\u0119, podobn\u0105 do tych, jakie nosi\u0142y kap\u0142anki (boginie) z Krety. W Egipcie Izyda bywa przedstawiana z rozpostartymi ramionami ponad kt\u00f3rymi wije si\u0119 w\u0105\u017c, za\u015b w Indiach jest mn\u00f3stwo podobnych przedstawie\u0144 wielu bogi\u0144.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- Od dawna dyskutowana jest kwestia podobie\u0144stwa mi\u0119dzy mezopotamskim motywem \u201egilgameszowskim\u201d a postaciami widniej\u0105cymi na obiektach egipskich, np. na r\u0119koje\u015bci no\u017ca z Gebel Arak. Wiadomo, \u017ce mezopotamski superbohater Gilgamesz przedstawiany jest jako posta\u0107 stoj\u0105ca pomi\u0119dzy dwoma lwami<\/strong>. Dodajmy, \u017ce jeszcze zanim ukszta\u0142towa\u0142 si\u0119 mit o tym herosie, tak przedstawiano boga Dumuziego, zwi\u0105zanego z kr\u0119giem wierze\u0144 Wielk\u0105 Bogini\u0105 Inann\u0105. Posta\u0107 na no\u017cu ma ewidentnie cechy mezopotamskie, \u0142\u0105cznie z typem fryzury. Taki uk\u0142ad pojawia si\u0119 zreszt\u0105 nie tylko tu, obecny jest np. na ceramice. Co ciekawsze, tak\u017ce w dolinie Indusu znaleziono tabliczk\u0119 przedstawiaj\u0105c\u0105 taki uk\u0142ad: posta\u0107 + dwa flankuj\u0105ce j\u0105 zwierz\u0119ta<\/strong>, cho\u0107 mo\u017cna mie\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, czy ta tabliczka nie obrazuje nawet starszego typu i przedstawia nie herosa, lecz Bogini\u0119 (posta\u0107 jest naga, stoi na s\u0142oniu, a nad ni\u0105 znajduje si\u0119 tajemniczy znak, mo\u017ce symbol s\u0142o\u0144ca). Pami\u0119tajmy o tronuj\u0105cej prastarej Bogini z Anatolii, cho\u0107by z Catal Hujuk, kt\u00f3ra (co prawda, ona akurat siedzi), w\u0142ada dwoma przyczajonymi u jej bok\u00f3w lampartami. Przy okazji wy\u0142ania si\u0119 problem, czy motyw Gilgamesza przedstawianego w typie Pana zwierz\u0105t<\/strong>, nie jest ju\u017c przetransformowanym przez zmieniaj\u0105cy si\u0119 i zmierzaj\u0105cy ku \u201epatriarchatowi\u201d system wierze\u0144, wcze\u015bniej mocniej zwi\u0105zanych z postaciami Bogini i kobiecymi symbolami. Jakkolwiek jednak by by\u0142o w tej ostatniej kwestii, w pierwszej zauwa\u017camy oczywiste zbie\u017cno\u015bci. Przy tej okazji nale\u017cy wspomnie\u0107 o dziwnych d\u0142ugoszyich zwierz\u0119tach wygrawerowanych zar\u00f3wno na piecz\u0119ciach mezopotamskich, jak i egipskich.<\/li><\/ul>\n\n\n\n
- demon Humbaba u Sumer\u00f3w i ich nast\u0119pc\u00f3w na terenach Mezopotamii przedstawiony jest zawsze en face<\/em> z praw\u0105 r\u0119k\u0105 zgi\u0119t\u0105 w \u0142okciu i uniesion\u0105 na wysoko\u015b\u0107 ucha, za\u015b lew\u0105 pod\u0142o\u017con\u0105 pod serce. A podobnie obrazowany jest nie tylko babilo\u0144ski Pazuzu (to w ko\u0144cu prawie ten sam obszar; a r\u00f3\u017cni ich tylko to, \u017ce ten drugi lew\u0105 r\u0119k\u0119, zwr\u00f3con\u0105 ku do\u0142owi ma wyprostowan\u0105) ale i kanaanejski b\u00f3g Moloch. Z kolei jedyna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nim a indyjskim, zaadaptowanym do buddyzmu demonem Mar\u0105, to nie zgi\u0119ta, lecz wyprostowana prawa r\u0119ka tego ostatniego. W ka\u017cdym przypadku prawa d\u0142o\u0144 zaci\u015bni\u0119ta jest w pi\u0119\u015b\u0107<\/strong>. W dodatku trzej ostatni, tzn. Pazuzu, Moloch i Mara maja dziwne \u201ewyrostki\u201d czy te\u017c koczki na g\u0142owie. Taki koczek w p\u00f3\u017aniejszym hinduizmie przydawano \u015aiwie, a uwa\u017cany by\u0142 za symbol boskiej m\u0105dro\u015bci. Dodajmy jeszcze zbli\u017con\u0105 pozycj\u0119, w jakiej przedstawia si\u0119 boga Baala oraz egipskiego boga Seta.<\/li><\/ul>\n\n\n\n