{"id":3943,"date":"2025-12-27T13:27:06","date_gmt":"2025-12-27T12:27:06","guid":{"rendered":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=3943"},"modified":"2025-12-27T13:30:55","modified_gmt":"2025-12-27T12:30:55","slug":"minos-jeden-czy-wielu-od-prawieku-do-katastrofy-na-santorynie-cz-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arbormundi.pl\/?p=3943","title":{"rendered":"Minos \u2013 jeden czy wielu? \u00a0Od prawieku do katastrofy na Santorynie. Cz I"},"content":{"rendered":"\n

Zapewne wszystkim Europejczykom wiadomo, \u017ce to pewna fenicka ksi\u0119\u017cniczka z greckiego mitu da\u0142a nazw\u0119 naszemu kontynentowi, nosi\u0142a bowiem imi\u0119 Europa. <\/strong>\u00a0W zamierzch\u0142ych czasach\u00a0<\/strong>zosta\u0142a porwana przez Zeusa na Kret\u0119 i zosta\u0142a matk\u0105 kr\u00f3la Minosa. Jednak mniej powszechnie wiadomo, \u017ce nieraz opatrywano Minosa przydomkiem, kt\u00f3ry brzmia\u0142Asterios<\/strong>. Z Minosem \u0142\u0105czy si\u0119 oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c powszechnie znana opowie\u015b\u0107 o Tezeuszu, Ariadnie, labiryncie i p\u00f3\u0142-byku p\u00f3\u0142-cz\u0142owieku Minotaurze. A doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce \u201ebyk Minosa\u201d (a w\u0142a\u015bnie to znaczy Mino-taur<\/em>) w greckim pi\u015bmiennictwie opatrywany bywa\u0142 mianem Taurominos<\/em>, ale te\u017c… Asterios<\/strong>. W jednym z mit\u00f3w dotycz\u0105cym \u00a0Minosa pojawia si\u0119 w\u0105tek postaci uwa\u017canej za kr\u00f3la Krety przed Minosem, a zwanej\u2026 Asterios<\/strong>. Czyli dok\u0142adnie tak samo\u00a0 jak Minotaur! Jakby kr\u00f3lem przed Minosem by\u0142 potw\u00f3r, czyli wspomniany p\u00f3\u0142-byk i p\u00f3\u0142-cz\u0142owiek. Wydaje si\u0119 jednak prawdopodobne, \u017ce Grecy nie rozumiej\u0105c specyfiki krete\u0144skiej religii, mocno przeinaczyli istotne w\u0105tki z wierze\u0144 prastarej cywilizacji z Krety, zwanej akuratnie od imienia kr\u00f3la Minosa \u201eminojsk\u0105\u201d (termin ten zawdzi\u0119czamy odkrywcy pa\u0142acu w Knossos na Krecie A. Evansowi). \u00a0<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Rekonstrukcja pa\u0142acu w Knossos na Krecie<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Oczywi\u015bcie, miano Asterios<\/strong> ma zwi\u0105zek ze \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owem astra <\/em>– gwiazda<\/strong>. I nie jest przypadkiem, \u017ce motyw labiryntu by\u0142 \u0142\u0105czony z motywem gwiazdy – jak to widzimy np. na pewnej monecie krete\u0144skiej, z do\u015b\u0107 ju\u017c p\u00f3\u017anego okresu – oraz ze zwyczajem uchwyconym w sztuce plastycznej, a polegaj\u0105cym na umieszczaniu gwiazdy pomi\u0119dzy rogami byka lub nawet malowaniu ca\u0142ego cia\u0142a w gwiazdy. Gwiazdy \u2013 czyli niebo. Niebia\u0144ski Byk wyst\u0119puje ju\u017c w mitologii staro\u017cytnej Mezopotamii, w Egipcie za\u015b czczony by\u0142 byk Apis, a paralelnie r\u00f3wnie\u017c \u00a0Krowa Niebia\u0144ska, bogini Nut, czasem ozdabiana gwiazdami. Motyw gwiazdy w oczywisty spos\u00f3b wskazuje na aspektniebanocnego<\/strong>, a dodajmy, \u017ce na niebie Byk wyst\u0119powa\u0142 jako gwiazdozbi\u00f3r.\u00a0 W wielu kulturach byk jako zwierz\u0119 symboliczne i powi\u0105zane z niebiosami sta\u0142 si\u0119 patronem, a nawet pewnego rodzaju \u201ezast\u0119pc\u0105\u201d kr\u00f3la, faraona czy\u2026\u00a0 \u201eminosa\u201d. Tak, tak \u2013 wiele wskazuje, \u017ce miano \u201eminos\u201d nie odnosi\u0142o si\u0119 do jednego w\u0142adcy, ale do tytu\u0142u kr\u00f3lewskiego nadawanego kr\u00f3lowi-kap\u0142anowi postrzeganemu \u00a0jako niemal boski. I rzeczywi\u015bcie Asterios, kr\u00f3l-kap\u0142an z Krety, poprzednik pierwszego Minosa zapewne wyst\u0119puj\u0105cy niekiedy podczas wielkich uroczysto\u015bci w masce \u015bwi\u0119tego byka m\u00f3g\u0142 by\u0107 w\u0142adc\u0105 pokonanym przez Minosa! Tylko \u017ce mitograficzna my\u015bl p\u00f3\u017aniejszych Grek\u00f3w zupe\u0142nie nierozumiej\u0105ca niuans\u00f3w staro\u017cytnej symboliki zmieni\u0142a histori\u0119 w do\u015b\u0107 banaln\u0105 historyjk\u0119, o czym jeszcze wspomn\u0119.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
G\u0142owa byka z gwiazd\u0105, muzeum ate\u0144skie, fot. autorski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Tajemnicza dla naszych przodk\u00f3w \u201emapa\u201d nieba zawiera\u0142a tak\u017ce inne postacie mityczne, jak np. W\u0105\u017c czy Skorpion. Bardzo stare przekazy, dla spisuj\u0105cych mity Grek\u00f3w pewnie ju\u017c ma\u0142o czytelne, przetrwa\u0142y jako podania, r\u00f3wnie\u017c dla nas cokolwiek ekscentryczne \u2013 na przyk\u0142ad \u00a0w kontek\u015bcie Minosa natkniemy si\u0119 na pewn\u0105 dziwaczn\u0105 kar\u0119, w kt\u00f3rej du\u017c\u0105 rol\u0119 gra w\u0142a\u015bnie skorpion i w\u0105\u017c. \u00a0Ot\u00f3\u017c istnieje ma\u0142o znana opowie\u015b\u0107 o kr\u00f3lu Minosie \u0142\u0105cz\u0105ca go z kr\u00f3lewn\u0105 attyck\u0105 (czyli z l\u0105du greckiego wok\u00f3\u0142 Aten) o imieniu Proksis, c\u00f3rk\u0105 kr\u00f3la Erechteusa II. W opowie\u015bci tej wyst\u0119puj\u0105 miana, kt\u00f3re zawieraj\u0105 stary rdze\u0144 wyrazowy, wywodz\u0105cy si\u0119 z j\u0119zyka Minojczyk\u00f3w: ot\u00f3\u017c Proksis mia\u0142a za m\u0119\u017ca \u0142owc\u0119 i wojownika KEF<\/strong>alosa, a w jej krainie, Attyce, p\u0142yn\u0119\u0142a rzeka o nazwieKEFisos<\/strong>, maj\u0105ca du\u017ce znaczenie sakralne. To w jej nurtach bowiem Tezeusz zosta\u0142 rytualnie obmyty po zab\u00f3jstwie \u00a0Minotaura, a oczyszczenia dokonali mieszkaj\u0105cy nad jej brzegiem ludzie. Kto wie, mo\u017ce\u00a0 Minojczycy? Wszak rdze\u0144 Kef<\/em>– wskazuje na nich; przecie\u017c wzg\u00f3rze pod pa\u0142acem w Knossos na Krecie nazywano od wiek\u00f3wKefala<\/em><\/strong>, a Egipcjanie co najmniej od III tys. p.n.e. nazywali ich \u201elud\u017ami Keftiu\u201d. <\/em><\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W\u0105tek Kefalosa i Proksis jest fascynuj\u0105cy, wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce oboje byli wy\u015bmienitymi oszczepnikami, a Proksis by\u0142a towarzyszk\u0105 samej bogini \u0142ow\u00f3w Artemidy, ale w tym miejscu interesuje mnie tylko jej zwi\u0105zek z Minosem. Ot\u00f3\u017c po zdradzie m\u0119\u017ca wybra\u0142a si\u0119 na Kret\u0119, gdzie rz\u0105dzi\u0142 kr\u00f3l Minos. Ten zaleca\u0142 si\u0119 do niej, ale jego ma\u0142\u017conka Pasifae zaczarowa\u0142a go w ten spos\u00f3b, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 bezkarnie obcowa\u0107 z kobietami: w jego nasieniu znajdowa\u0142y si\u0119 w\u0119\u017ce i skorpiony, kt\u00f3re ws\u0105cza\u0142y si\u0119 w kobiece \u0142ono. Co prawda, na niewiele si\u0119 to zda\u0142o, gdy\u017c Proksis zdoby\u0142a od czarodziejki Kirke (tej\u017ce samej, kt\u00f3ra wi\u0119zi\u0142a Odyseusza na swej zaczarowanej wyspie) antidotum i odda\u0142a si\u0119 Minosowi.<\/p>\n\n\n\n

Mn\u00f3stwo tu archaicznych trop\u00f3w, tak\u017ce zwi\u0105zanych z niebem\u2026 Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce bez w\u0142\u0105czenia gwiazdozbior\u00f3w do interpretacji mit\u00f3w nie zrozumiemy sensu wielu mitologicznych\u00a0 tekst\u00f3w. \u201eCzytanie nieba\u201d to oczywi\u015bcie ogromna wiedza i nie ka\u017cdy ma ku niej inklinacje, ale pr\u00f3bowa\u0107 trzeba, inaczej mitologia mo\u017ce przemieni\u0107 si\u0119 w niezrozumia\u0142y be\u0142kot. Tak nie jest. Niebo by\u0142o jedn\u0105 z inspiracji do tworzenia sensotw\u00f3rczych opowie\u015bci maj\u0105cych u\u0142atwi\u0107 zakorzenienie si\u0119 w \u015bwiecie, zrozumienie go. Wyobra\u017amy sobie mocno rozgwie\u017cd\u017cone niebo; dawno temu nie by\u0142o roz\u015bwietlonych ogromnych miast i ulic jasnych od elektrycznego \u015bwiat\u0142a \u2013 oni naprawd\u0119 widzieli \u201eniebo gwie\u017adziste\u201d nad sob\u0105. I podgl\u0105dali je, a potem \u0142\u0105czyli z opowie\u015bciami ziemskimi, z losami w\u0142adc\u00f3w, z tworzeniem praw. Mity s\u0105 jak badana przez archeolog\u00f3w ziemia zawieraj\u0105ca warstwy z ro\u017cnych okres\u00f3w i z r\u00f3\u017cnych \u015bwiat\u00f3w, w tym \u2013 z nocnego nieba. S\u0105dz\u0119, \u017ce w opowie\u015bci o Minosie i ska\u017conym przez skorpiony i w\u0119\u017ce nasieniu znajduje si\u0119 odprysk dawnych gwiezdnych mit\u00f3w<\/strong>, nie rozumianych ju\u017c przez du\u017co p\u00f3\u017aniej spisuj\u0105cych mity Grek\u00f3w, a c\u00f3\u017c dopiero przez nas! Gwiazdozbi\u00f3r Skorpiona \u00a0obejmowa\u0142 nawet wi\u0119cej gwiazd ni\u017c dzi\u015b (dodatkowo zawiera\u0142 Wag\u0119), a w Egipcie uwa\u017cano go za obraz W\u0119\u017ca. Przy czym, jako gwiazdozbiory le\u017c\u0105 w Drodze Mlecznej, kt\u00f3ra mog\u0142a by\u0107 interpretowana albo jako struga mleka z piersi bogini Rei, albo \u2013 kto wie \u2013 jako nasienie. Zgadzam si\u0119 z prof. Z. Krzakiem, kt\u00f3ry w ksi\u0105\u017cce Od matriarchatu do patriarchatu<\/em> uzna\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym mniej wi\u0119cej okresie, gdy Grecy przenikali do \u015bwiata \u015br\u00f3dziemnomorskiego, a potem wzi\u0119li si\u0119 za spisywanie prastarych opowie\u015bci, \u00a0ustala\u0142a si\u0119 dominacja m\u0119\u017cczyzn, a ca\u0142y szereg przesuni\u0119\u0107 znaczeniowych w mitologiach \u015bwiadczy o zabieraniu \u017ce\u0144skim b\u00f3stwom i kobietom ich wy\u0142\u0105czno\u015bci nawet na dzie\u0142o narodzin! Zacz\u0119to wszak opowiada\u0107 , \u017ce Atena zrodzi\u0142a si\u0119 z g\u0142owy <\/strong>Zeusa albo \u017ce Dionizos urodzi\u0142 si\u0119 zuda<\/strong> tego\u017c\u2026 C\u00f3\u017c, pozwalaj\u0105c sobie na z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, to ani chybi przejaw zazdro\u015bci o macic\u0119, obracaj\u0105c ostrze twierdzenia Z. Freuda, kt\u00f3ry zwyk\u0142 podejrzewa\u0107 kobiety o zazdro\u015b\u0107 o m\u0119skiego cz\u0142onka. Ale \u017carty na bok! W ka\u017cdym razie prawdopodobne jest, \u017ce nowi opowiadacze mleko Bogini (gala<\/em> to po grecku mleko, st\u0105d mamy s\u0142owo galaktyk<\/em><\/strong>a <\/em>i rzecz jasna DrogaMleczna<\/strong><\/em>) zamierzali zast\u0105pi\u0107 m\u0119skim p\u0142ynem ustrojowym, zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u017cyciodajnym, bo zap\u0142adniaj\u0105cym. To oczywi\u015bcie domys\u0142y, niemniej zach\u0119cam do czytania mit\u00f3w z uwzgl\u0119dnieniem przemian spo\u0142ecznych, a po drugie \u2013 z map\u0105 gwiazdozbior\u00f3w pod r\u0119k\u0105. Ba! Sama posta\u0107 Minotaura zostanie lepiej zrozumiana, gdy zerkniemy na gwiazdozbi\u00f3r Byka \u2013 ot\u00f3\u017c nawet wyobra\u017ania staro\u017cytnych nie mog\u0142a nic poradzi\u0107 na brak gwiazd , a Byk rysuje si\u0119 niepe\u0142nie, jego tylnych n\u00f3g, zadu, ogona etc. po prostu nie wida\u0107! Uzupe\u0142niono zatem obraz po\u0142ow\u0105 cia\u0142a ludzkiego \u2013 to z jednej strony, a z drugiej uznano, \u017ce skoro ta akurat cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a niebia\u0144skiego Byka ginie w otch\u0142ani niebios, gdzie rezyduj\u0105 bogowie, oznacza to, \u017ce \u017cycz\u0105 sobie owych cz\u0119\u015bci jako ofiary.\u00a0 Czy dlatego w rozmaitych tekstach pojawia si\u0119 wzmianka o \u201eud\u017acu\u201d bawolim lub byczym, kt\u00f3ry jest wyznaczony na ofiar\u0119?<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fot. z „Czytanie nieba”, G. Cornelius<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Tymczasem przywo\u0142am inny rys archaiczny, poniek\u0105d r\u00f3wnie\u017c \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 z niebem \u2013 mianowicie liczby<\/strong>.\u00a0 U greckiego historyka Herodota znajduje si\u0119 intryguj\u0105ca zapiska m\u00f3wi\u0105ca o dziewi\u0119cioletnim<\/strong> cyklu sprawowania w\u0142adzy przez Minosa. Badacze \u0142ami\u0105 sobie nad ni\u0105 g\u0142ow\u0119, bo nie wiadomo, jak to rozumie\u0107 – wi\u0119cej! wydaje si\u0119, \u017ce sam Herodot, acz wiernie zanotowa\u0142 informacj\u0119, nie docieka\u0142 jej sensu. Dziewi\u0105tka zdaje si\u0119 mie\u0107 sakralne konotacje, g\u0142\u00f3wnie u lud\u00f3w anatolijskich, jak si\u00f3demka u lud\u00f3w semickich. Podobno krete\u0144scy kr\u00f3lowie zbierali si\u0119 co 4 i co 9 lat, by ustala\u0107 prawa – ubierali si\u0119 wtedy w pi\u0119kne niebieskie szaty. Odnowa si\u0142 witalnych skoncentrowanych w osobie kr\u00f3la to wielce archaiczna cecha \u015br\u00f3dziemnomorskich kultur, egipski zwyczaj had sed<\/em> polegaj\u0105cy na biegu z bykiem<\/strong>, to jedna z za\u015bwiadczonych ceremonii tego rodzaju; odbywa\u0142a si\u0119 w 30 lat po wst\u0105pieniu kr\u00f3la na tron i kto wie, czy w najwcze\u015bniejszych dziejach nie polega\u0142a na praktycznym udowodnieniu, \u017ce kr\u00f3l, prezentuj\u0105c dobr\u0105 kondycj\u0119, wci\u0105\u017c mo\u017ce sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119 i \u201edawa\u0107\u201d sw\u0105 witalno\u015b\u0107 krajowi.<\/p>\n\n\n\n

Pewne liczby by\u0142y zatem znacz\u0105ce, 7 \u2013 bo w\u00f3wczas rozpoznawano siedem planet, wliczaj\u0105c s\u0142o\u0144ce i ksi\u0119\u017cyc; 9 – bo tyle liczy\u0142 tydzie\u0144 ksi\u0119\u017cycowy, i tak dalej. Zatem dziewi\u0119cioletni okres odbierany by\u0142 jako rodzaj Boskiego Roku. W\u0142adcy Krety zbierali si\u0119, by ustala\u0107 prawa i jeszcze d\u0142ugo w greckiej tradycji przetrwa\u0142a pami\u0119\u0107 o prawodawczej <\/strong>roli Minosa. W Grecji powiadano, \u017ce Minos otrzyma\u0142 prawa od Zeusa, gdy zaszed\u0142 do \u015bwi\u0119tej groty Dikti, gdzie Zeus jako osesek przebywa\u0142. Co wi\u0119cej, Minos po swej \u015bmierci \u2013 identycznie jak egipski Ozyrys i 42 innych egipskich osobisto\u015bci albo niczym\u00a0 kr\u00f3lowie Sumeru ze s\u0142ynnym Gilgameszem na czele – zasiad\u0142 w Kr\u00f3lestwie Podziemi, by sprawiedliwie s\u0105dzi\u0107 dusze umar\u0142ych wraz ze swym bratem Radamantysem, zwanym Rudym. To na pewno prastara tradycja, si\u0119gaj\u0105ca chyba III tys. p.n.e. i \u0142\u0105cz\u0105ca si\u0119 z kompleksem wierze\u0144 dotycz\u0105cych \u015awi\u0119tych Kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rych w pasie geograficznym starych cywilizacji wyr\u00f3\u017cnia\u0142 kolor niebieski \u2013 to dlatego farbowano brody faraonom oraz w\u0142adcom Mezopotamii lub ich zast\u0119pcom – \u015bwi\u0119tym Bykom, jak \u015bwiadczy bogaty kr\u00f3lewski poch\u00f3wek z Ur, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodzi m.in. zdobi\u0105cy harf\u0119 byk z niebiesk\u0105 brod\u0105. Niebieskie szaty minojskie, a mo\u017ce i brody (zachowa\u0142y si\u0119 piecz\u0119cie, niestety pozbawione barw, przedstawiaj\u0105ce brodatych m\u0119\u017cczyzn) wpisuj\u0105 si\u0119 w ten sam kontekst i po\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce barwa niebieska \u2013 przecie\u017c barwa niebios!<\/strong> \u2013 by\u0142a ju\u017c w g\u0142\u0119bokiej staro\u017cytno\u015bci zwi\u0105zana z w\u0142adz\u0105 kr\u00f3l\u00f3w. W\u0105tek sprawowania przez Minosa s\u0105du nad zmar\u0142ymi<\/strong> musi pochodzi\u0107 z analogicznego okresu, co w\u0105tek Gilgamesza, tj. co najmniej od III tys. p.n.e. Podobnie brat Minosa, \u201erudy\u201d Radamantys \u015bwiadczy o archaiczno\u015bci, bo skoro zwany jest rudym<\/em>, id\u0119 o zak\u0142ad, \u017ce podobnie jak w przypadku braci z mitologii indyjskiej, chodzi o motywzachodz\u0105cego<\/strong> s\u0142o\u0144ca, rzucaj\u0105cego czerwone, rdzawe, rude poblaski. S\u0142o\u0144ce w pe\u0142ni i s\u0142o\u0144ce zachodz\u0105ce to dwa aspekty \u017cyciodajnej si\u0142y niezwykle wa\u017cne dla dawnych lud\u00f3w i zapewne daj\u0105ce asumpt do wykoncypowania idei ich ziemskich, kr\u00f3lewskich\u00a0 przedstawicieli, z czego z kolei zrodzi\u0142 si\u0119 motyw bli\u017aniak\u00f3w i naprzemiennego dzier\u017cenia w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

Tymczasem skonstatujmy, \u017ce w pl\u0105taninie w\u0105tk\u00f3w dotycz\u0105cych kr\u00f3la Minosa zachowa\u0142o si\u0119 sporo prastarych idei przebijaj\u0105cych zza warstwy klasycznej mitologii. Za prastare poczytuj\u0119 te, kt\u00f3re \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z niebem, gwiazdami, konstelacjami<\/strong>. Wiadomo, \u017ce Zodiak opracowano \u00a0dopiero w Babilonie, ale pr\u00f3by mia\u0142y miejsce znacznie wcze\u015bniej, wiadomo te\u017c, \u017ce Krete\u0144czycy, w odr\u00f3\u017cnieniu od przyby\u0142ych z g\u0142\u0119bi l\u0105du plemion greckich byli znakomitymi \u017ceglarzami i musieli obserwowa\u0107 niebo, sta\u0142e punkty, gwiazdy zmieniaj\u0105ce si\u0119, wschodz\u0105ce w okre\u015blone dni, etc. R\u00f3wnie\u017c cechy, by tak rzec, strukturalne opowie\u015bci wskazuj\u0105 na ich archaiczno\u015b\u0107, np. motyw dw\u00f3ch braci sprawuj\u0105cych w\u0142adz\u0119, zmiennokszta\u0142tno\u015b\u0107, hybrydalno\u015b\u0107 (por. Minotaura), itp.<\/p>\n\n\n\n

Mitologia to jedna sprawa i Minos na pewno pozostaje postaci\u0105 mocno w ni\u0105 wpisan\u0105, ale jest jeszcze druga strona \u2013 historia, fakty. Ciekawe, \u017ce mo\u017cna wprost zsynchronizowa\u0107 niekt\u00f3re stare mity z okryciami archeologicznymi oraz z zapiskami, kt\u00f3re trzeba uzna\u0107 za historyczne.\u00a0 Je\u015bli zatem wiarygodny dziejopis grecki Tukidydes powiada\u0142, \u017ce Minos jako pierwszy<\/strong> zbudowa\u0142 regularn\u0105 flot\u0119 i kontrolowa\u0142 wyspy, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce za t\u0105 lakoniczn\u0105 wzmiank\u0105 kryje si\u0119 przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 prawdy. Je\u015bli skolonizowano wyspy, to kiedy to nast\u0105pi\u0142o?<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Fresk z Santorynu<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

I tu w sukurs mo\u017ce przyj\u015b\u0107 nauka: minojskie wp\u0142ywy na Cykladach odpowiadaj\u0105 XVII wiekowi p.n.e.<\/strong> W\u0142a\u015bnie w sk\u0142ad Cyklad\u00f3w wchodzi s\u0142ynna Thera, dzi\u015b zwana Santorynem, wyspa, kt\u00f3rej wulkan, wybuchaj\u0105c z niezwyk\u0142\u0105 si\u0142\u0105 zniszczy\u0142 kultur\u0119 minojska. Co jeszcze\u00a0 powie nam archeologia? Badania potwierdzi\u0142y, \u017ce Krete\u0144czycy mieli kolonie nawet i w Cylicji, w Mallos\u00a0 na terenach dzisiejszej Turcji, czyli w pobli\u017cu pa\u0144stewek formuj\u0105cych si\u0119 przy imperium hetyckim, w tym Ahijawy,<\/strong> kt\u00f3rej nazwa jest sugestywna, bo podobna do nazwy m\u00f3wi\u0105cych ju\u017c w dialekcie starogreckim Achaj\u00f3w, znanych nam z Homera. Tych samych, kt\u00f3rzy po Minojczykach przej\u0119li dominuj\u0105c\u0105 rol\u0119 w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. \u00a0\u015alady minojskie znajdziemy oczywi\u015bcie na wielu wyspach; najstarsz\u0105 minojsk\u0105 osad\u0105 jest osada na Kytherze<\/strong>, z okresu p\u00f3\u017anego br\u0105zu pochodz\u0105 minojskie znaleziska na Keos<\/strong>, np. tabliczki z pismem linearnym A, czyli z pismem u\u017cywanym przez Minojczyk\u00f3w. Niestety, zachowanych tekst\u00f3w nie rozumiemy, jako \u017ce nie znamy j\u0119zyka, w jakim m\u00f3wili Minojczycy. Tabliczki z pismem linearnym B s\u0105 zapisane podobnymi znakami, ale ju\u017c w j\u0119zyku greckim i s\u0105 odczytane. Na Keos znajduje si\u0119\u00a0 miejscowo\u015b\u0107 o nazwie Kephala<\/em><\/strong>, a rdze\u0144 KEF- pochodzi z zasob\u00f3w j\u0119zyka Minojczyk\u00f3w. Warstwy pochodz\u0105ce z epoki br\u0105zu z miasta Phylakopi na Melos <\/strong>zachowa\u0142y wiele element\u00f3w minojskich, tabliczki z pismem A, sygnety, np. sygnet ze scen\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 o\u0142tarz pod go\u0142ym niebem z typowo minojskimi rogami sakralnymi i z kap\u0142ank\u0105 z uniesionymi r\u0119kami, by\u0142 tu pa\u0142ac oraz kanalizacja i regularny uk\u0142ad ulic, a te zdobycze techniczne, grubo przed nasz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 cywilizacj\u0105,\u00a0 na niebywale wysoki poziom podnie\u015bli w\u0142a\u015bnie Minojczycy. Z wieloma wyspami \u0142\u0105czone s\u0105 te\u017c opowie\u015bci mityczne powi\u0105zane z toposami krete\u0144sko-greckimi. Wyspa Naksos <\/strong>zwi\u0105zana jest z Ariadn\u0105 i Tezeuszem, chocia\u017c identyczny w\u0105tek wi\u0105\u017ce si\u0119 ze skalist\u0105 wysepk\u0105 u p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Krety, zwan\u0105 Dia<\/strong> (co znaczy bogini) . Z Ther\u0105 <\/strong>zwi\u0105zany jest Kadmos, za\u0142o\u017cyciel Teb w Grecji, miano wyspie podarowa\u0142 jego syn nosz\u0105cy imi\u0119 Theras.<\/p>\n\n\n\n

Co dok\u0142adniej napisa\u0142 Tukidydes? Oto jego s\u0142owa: \u201eBowiem Minos najstarszy posiadacz tego tradycyjnego imieniazgromadzi\u0142 flot\u0119 i panowa\u0142 nad wi\u0119kszym obszarem morza zwanego dzi\u015b greckim. Rz\u0105dzi\u0142 na Cykladach i pierwszy za\u0142o\u017cy\u0142 koloni\u0119 na tych wyspach, wygnawszy Karyjczyk\u00f3w i osadziwszy w\u0142asnych syn\u00f3w jako w\u0142adc\u00f3w\u201d. Mia\u0142 te\u017c Minos poj\u0105\u0107 za \u017con\u0119 miejscow\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3raby\u0142a kr\u00f3low\u0105 i mia\u0142a na imi\u0119 Deksitea, a ich syn mia\u0142 by\u0107 panem wysp. To mo\u017ce by\u0107 prawda, zwa\u017cywszy, \u017ce Egipcjanie stracili supremacj\u0119 na morzu\u00a0 (ograniczon\u0105, co prawda, jako \u017ce nie budowali tak doskona\u0142ych okr\u0119t\u00f3w ze st\u0119pk\u0105, jak Minojczycy), kiedy w XVII wieku przed Chrystusem do delty Nilu zacz\u0119li przenika\u0107 ludzie m.in. z Kanaanu (tzw. Hyksosi). Z relacji wynika, \u017ce ten <\/em><\/strong>Minos by\u0142 pierwszym <\/strong>nosz\u0105cym to miano, a by\u0142oby to w XVII w. p.n.e. \u2013 jest to okres po trz\u0119sieniu ziemi z roku ok. 1700 p.n.e. i po olbrzymiej katastrofie spowodowanej wybuchem podwodnego wulkanu na wyspie Thera, zwanej obecnie Santoryn, datowanym po naukowej korekcie na ok. 1650 r. p.n.e. Czas zgadza\u0142by si\u0119 \u00a0\u2013 Minos to pierwszy w\u0142adca obdarzony tym mianem \u2013 ale panowa\u0142by dopieropo<\/strong> katastrofie! Kto na minojskiej Krecie panowa\u0142 wcze\u015bniej? Zapewne \u00f3w Asterios, kr\u00f3l-kap\u0142an w masce \u015bwi\u0119tego byka. A kult byka na Krecie jest absolutnie pewny. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

Odbudowa po kataklizmie np. pa\u0142acu w Knossos, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 najd\u0142u\u017cej spo\u015br\u00f3d wielkich minojskich kompleks\u00f3w \u015bwi\u0105tynno-pa\u0142acowych \u00a0odby\u0142aby si\u0119 ju\u017c przy wsp\u00f3\u0142udziale m\u00f3wi\u0105cych po grecku Achaj\u00f3w <\/strong>przyby\u0142ych z Myken, a mo\u017ce te\u017c w Azji Mniejszej, gdzie wojowali o wp\u0142ywy z pot\u0119\u017cnymi Hetytami.<\/p>\n\n\n\n

Jak zatem ju\u017c wiemy, nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o jednym Minosie, cho\u0107 cz\u0119sto spraw\u0119 tak si\u0119 \u00a0przedstawia w przewodnikach turystycznych. Minos\u00f3w jednak by\u0142o wielu. Jednego z nich mo\u017cna umiejscowi\u0107 po katastrofalnym dla kultury minojskiej wybuchu wulkanu na Therze w XVII w. p.n.e. Drugiego \u2013 w okresie wojny troja\u0144skiej w XII w. p.n.e. Pomi\u0119dzy nimi byli pewnie inni, lecz o nich mity i historia milcz\u0105. O pierwszym \u201eminosie\u201d nieco ju\u017c powiedzia\u0142am, a wi\u0119cej powiem\u00a0 w kolejnej cz\u0119\u015bci tekstu.<\/p>\n\n\n\n

Minos \u2013 jeden czy wielu? Od prawieku do katastrofy na Santorynie. Cz\u0119\u015b\u0107 II<\/h2>\n\n\n\n

Nadszed\u0142 czas, by przyjrze\u0107 si\u0119 bli\u017cej najs\u0142ynniejszemu Minosowi,temu, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy si\u0119 og\u00f3lnie znany mit zwi\u0105zany z Kret\u0105: o Minotaurze, labiryncie, Ariadnie i Tezeuszu.<\/p>\n\n\n\n

Zreszt\u0105 powinni\u015bmy o nim du\u017co wiedzie\u0107, wszak Minos jest synemEuropy,<\/strong> kt\u00f3ra da\u0142a imi\u0119 ca\u0142emu naszemu kontynentowi!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zatem: syn porwanej z wybrze\u017ca palesty\u0144skiego ksi\u0119\u017cniczki Europy i samego Zeusa, urodzony na Krecie pod platanem, mitycznym drzewem Minojczyk\u00f3w, gdy doszed\u0142 do lat m\u0119skich zapragn\u0105\u0142 opanowa\u0107 tron – i tu pojawia si\u0119 interesuj\u0105cy akcent opowiadania: mieszka\u0144cy Krety nie chcieli na to przysta\u0107! Dlaczego?\u00a0 Gdyby Minos posiada\u0142 jakiekolwiek prawo do tronu, nie by\u0142oby raczej protestu, pokojowa Kreta nie wznosi\u0142a nawet mur\u00f3w obronnych wok\u00f3\u0142 swoich ceremonialno-kr\u00f3lewskich centr\u00f3w, zwanych pa\u0142acami\u2026 A tu nagle lud protestuje? I wtedy w\u0142a\u015bnie na aren\u0119 wkracza ponownie Byk; albowiem Minos, chc\u0105c udowodni\u0107, \u017ce jest ulubie\u0144cem bog\u00f3w, poprosi\u0142 o znak przychylno\u015bci boga Posejdona – wtedy ten sprawia, \u017ce z morza wy\u0142ania si\u0119 wspania\u0142y bia\u0142y byk. W zamian za ten znak, kt\u00f3ry, jak wynika z mitu, jest swoistym potwierdzeniem praw do tronu, b\u00f3g \u017c\u0105da, by przysz\u0142y kr\u00f3l z\u0142o\u017cy\u0142 owego byka w ofierze. Minos jednak spe\u0142nia pro\u015bb\u0119 po\u0142owicznie \u2013 sk\u0142ada, co prawda, ofiar\u0119 z byka, ale nie z\u00a0 t e g o\u00a0 byka; ten, pono\u0107 najwspanialszy ze wszystkich, pozostaje \u017cywy. B\u00f3g czuje si\u0119 oszukany i za kar\u0119 zsy\u0142a ob\u0142\u0119dn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do owego byka na \u017con\u0119 Minosa, Pazyfae, kt\u00f3ra w konsekwencji owej fatalnej mi\u0142o\u015bci rodzi rzeczonego Minotaura, p\u00f3\u0142-cz\u0142owieka, p\u00f3\u0142-byka. Rzecz jasna, Grecy w epoce spisywania prastarych opowie\u015bci nie pojmowali ju\u017c archaicznych przeno\u015bnych znacze\u0144\u00a0 i odczytali opowie\u015b\u0107 przekazywan\u0105 ustnie przez setki lat jako rodzaj dworskiego skandalu z zoofili\u0105 w tle\u2026 To nie tak! Kr\u00f3lowa odgrywa\u0142a<\/strong> rol\u0119 Kosmicznej Krowy za\u015bwiatowej, jak kr\u00f3l odrywa\u0142<\/strong> rol\u0119 Byka, co jeszcze d\u0142ugo by\u0142o czytelne np. w Egipcie. Doprawdy nie chodzi\u0142o o flircik mi\u0119dzygatunkowy\u2026<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Byk z bramy p\u00f3\u0142nocnej Knossos, fot. autorski<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ale zostawmy dygresj\u0119 na boku, by zapyta\u0107 ponownie i dobitnie: z jakiego powodu ludno\u015b\u0107 Krety nie chcia\u0142a<\/strong> uzna\u0107 Minosa za kr\u00f3la? Odpowied\u017a wydaje si\u0119 niemal oczywista: poniewa\u017c nie by\u0142 uwa\u017cany za prawowitego. Czy chodzi\u0142o o kwesti\u0119 inicjowania kr\u00f3la? Kr\u00f3l na Krecie wydaje si\u0119 bowiem nosi\u0107 cechy kr\u00f3la-kap\u0142ana, kt\u00f3rego intronizacja poprzedzona musia\u0142a by\u0107 rytua\u0142em inicjacyjnym, a panuj\u0105cy na wyspie system badacze okre\u015blaj\u0105 jako teokracj\u0119. Kr\u00f3l nie by\u0142 zwyk\u0142ym wodzem, samow\u0142adnym wata\u017ck\u0105, lecz wtajemniczonym \u00a0w jaki\u015b rodzaj misterium namiestnikiem boga \u2013 by\u0107 mo\u017ce wybieranym przez najwy\u017csz\u0105 kap\u0142ank\u0119. Mo\u017ce zatem Minos nie by\u0142 Krete\u0144czykiem? By\u0142 naje\u017ad\u017ac\u0105, jednym z Achaj\u00f3w, kt\u00f3rzy zjawili si\u0119 na Krecie po wybuchu wulkanu na Therze?<\/p>\n\n\n\n

Czy w rozwik\u0142aniu zagadki mo\u017ce pom\u00f3c druga kluczowa posta\u0107 pojawiaj\u0105ca si\u0119 w opowie\u015bci, mianowicie Tezeusz? Przyjrzyjmy si\u0119 bli\u017cej temu herosowi. By\u0142 synem Ajgeusa czy spolszczaj\u0105c – Egeusza. \u017bon\u0105 Ajgeusa by\u0142a Ajitra, a kochank\u0105 s\u0142ynna z mitu o Jazonie i wyprawie Argonaut\u00f3w Medea. Nie wiadomo, czy wierzy\u0107, lecz nieraz datuje si\u0119 wypraw\u0119 Argonaut\u00f3w na 1800 r. p.n.e., cho\u0107 ryzykowne jest datowa\u0107 mitologiczne zdarzenia. Jakby nie by\u0142o, zar\u00f3wno Tezeusz jak i najs\u0142ynniejszy grecki heros Herakles wywodzili si\u0119 z rodu Pelopsa, od imienia kt\u00f3rego pochodzi nazwa greckiej krainy Peloponezu. Tradycja przyda\u0142a Tezeuszowi, jak i innym tego rodzaju bohaterom, okre\u015blone znamiona i atrybuty. Nosi\u0142 maczug\u0119 niczym Herakles. Dokona\u0142 wielu wyczyn\u00f3w, walcz\u0105c z potworami, zabi\u0142 olbrzymi\u0105 \u015bwini\u0119 Faj\u0119, c\u00f3rk\u0119 Tyfona i Echidny oraz Kerkyona, kt\u00f3ry w Eleusis zmusza\u0142 ludzi do odbywania z nim pojedynk\u00f3w w zapasach, zawsze przez nich przegrywanych. A walczy\u0142 te\u017c ze strasznymbykiem<\/strong> z Maratonu, kt\u00f3ry wedle pewnej wersji spowodowa\u0142 \u015bmier\u0107 syna w\u0142a\u015bnie Minosa<\/strong> –\u00a0 Androgeosa. Tezeusz pokona\u0142 zab\u00f3jczego byka, sp\u0119ta\u0142 go i zaprowadzi\u0142 do Aten, gdzie potworne zwierz\u0119 zosta\u0142o z\u0142o\u017cone w ofierze Apollonowi. Co ciekawe, wszyscy bohaterowie, kt\u00f3rzy u\u015bmiercali potwory<\/em> musieli si\u0119 z tych zab\u00f3jstw oczyszcza\u0107 – tak rzecz si\u0119 mia\u0142a z Kadmosem, kt\u00f3ry zak\u0142adaj\u0105c miasto Teby w Beocji zabi\u0142 smoka-w\u0119\u017ca pilnuj\u0105cego w\u00f3d, z samym bogiem Apollem, gdy u\u015bmierci\u0142 praw\u0119\u017ca Pytona, tak te\u017c rzecz mia\u0142a si\u0119 z Tezeuszem. Oczy\u015bcili go ludzie \u017cyj\u0105cy nad rzek\u0105 Kefisos (o tym by\u0142a ju\u017c mowa). Tezeusz walczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c z Amazonkami. Porwa\u0142 te\u017c – co ciekawe – pewn\u0105 dziewczyn\u0119. Kim by\u0142a? Ot\u00f3\u017c Helen\u0105, zwan\u0105 \u201eTroja\u0144sk\u0105\u201d.\u00a0 Helena jest tu jeszcze dzieckiem, a Tezeusz porywa j\u0105, gdy ta\u0144czy\u0142a ku czci Artemidy. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Helena pierwotnie by\u0142a bogini\u0105 wegetacji czczon\u0105 w pewnych spo\u0142eczno\u015bciach w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego, tak zreszt\u0105 jak Ariadna, i niewiele mia\u0142a wsp\u00f3lnego z osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 sta\u0142a si\u0119, gdy za narracj\u0119 wzi\u0119li si\u0119 Grecy, by tak rzec \u201ehomerowi\u201d i p\u00f3\u017aniejsi. Zreszt\u0105 ma\u0142o kto wie, \u017ce istnieje \u00a0oboczna wersja jej dziej\u00f3w, wedle kt\u00f3rej wcale nie przebywa\u0142a w Troi, lecz w go\u015bcinie u egipskiego kr\u00f3la. Tezeusz\u00a0 jeszcze raz, tym razem na pro\u015bb\u0119 przyjaciela, powa\u017cy\u0142 si\u0119 na podobny czyn w typie raptus puelle<\/em>, ale przez Grek\u00f3w zosta\u0142o to odnotowane ze zgroz\u0105: oto heros pom\u00f3g\u0142 w uprowadzeniu samej bogini podziemia, Persefony! Rzecz oczywi\u015bcie si\u0119 nie udaje i obu \u015bmia\u0142k\u00f3w spotyka surowa kara – w niekt\u00f3rych wersjach, w tym u Homera, spotykamy Tezeusza prowadz\u0105cego marny \u017cywot w krainie cieni. Jak pami\u0119tamy z najs\u0142ynniejszego mitu zwi\u0105zanego z Tezeuszem uwozi on jeszcze jedn\u0105 dziewczyn\u0119 – Ariadn\u0119, kt\u00f3ra tym razem podobno sama tego chcia\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ale wr\u00f3\u0107my do momentu, gdy Tezeusz przybywa do Aten. Tu kochanka ojca, Medea, boj\u0105c si\u0119 o dziedzictwo tronu dla swych dzieci, postanawia pozby\u0107 si\u0119 Tezeusza. I co czyni? Nasy\u0142a na niego byka – tego\u017c samego, kt\u00f3rego Posejdon podarowa\u0142 Minosowi, kt\u00f3rego pokocha\u0142a Pazyfae i kt\u00f3rego do Aten mia\u0142 przenie\u015b\u0107 z Krety Herakles<\/strong>. Tezeusz post\u0119puje inaczej ni\u017c Minos, albowiem gdy pokona\u0142 byka, z\u0142o\u017cy\u0142 go jak nale\u017cy w ofierze, co prawda nie Posejdonowi, kt\u00f3rego mia\u0142 by\u0107 synem, lecz Apollinowi.<\/p>\n\n\n\n

Nie bacz\u0105c teraz na chronologi\u0119 mitycznych zdarze\u0144, powiedzmy od razu o swego rodzaju bezpo\u015bredniej konfrontacji Minosa i Tezeusza. Rozegra\u0107 si\u0119 mia\u0142a na statku, wioz\u0105cym \u201edanin\u0119\u201d Minotaurowi (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, Minos odznacza\u0142 si\u0119 nie lada zdolno\u015bci\u0105 do wdawania si\u0119 w romanse – nawet w takiej sytuacji zaleca\u0142 si\u0119 pono\u0107 do jednej z ate\u0144skich dziewcz\u0105t o imieniu Eroboja). Obaj herosi prowadz\u0105 ze sob\u0105 sp\u00f3r, bardzo zreszt\u0105 znamienny. O co? O to, kt\u00f3ry z nich jest godniejszy swego ojca: Minos Zeusa, czy Tezeusz Posejdona. Bogowie na potwierdzenie boskiego pochodzenia swych syn\u00f3w maj\u0105 uczyni\u0107 znaki: i tak na pro\u015bb\u0119 Minosa rozlega si\u0119 grzmot i pojawia si\u0119 piorun Gromow\u0142adnego Zeusa. Aby sprawdzi\u0107, czy Tezeusz nie che\u0142pi si\u0119 tylko pochodzeniem od Posejdona, Minos wrzuca w morskie fale pier\u015bcie\u0144 i wzywa Tezeusza, by ten z pomoc\u0105 ojca wy\u0142owi\u0142 go z morskiego dna. Tezeusz nurkuje, ale nie przynosi pier\u015bcienia, lecz rzecz dobitniej maj\u0105c\u0105 przekona\u0107 niedowiarka – wieniec Amfitrydy, \u017cony Posejdona.<\/p>\n\n\n\n

C\u00f3\u017c, ca\u0142kiem by\u0107 mo\u017ce, \u017ce mamy tu do czynienia z czym\u015b innym ni\u017cexplicite<\/em> m\u00f3wi mit: wszak pier\u015bcie\u0144 ju\u017c co najmniej od czasu rozkwitu minojskiej kultury by\u0142 insygnium w\u0142adzy, mo\u017ce zatem chodzi tu o pojedynek o obj\u0119cie tronu w Knossos mi\u0119dzy dwoma nieprawymi <\/strong>rywalami z I fali przybysz\u00f3w achajskich?<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie Tezeusz udaje si\u0119 na Kret\u0119 jako \u201edanina\u201d sp\u0142acana jej w\u0142adcy za morderstwo pope\u0142nione na jego synu – Androgeosie. Cho\u0107 jest i taka wersja, o kt\u00f3rej wy\u017cej wspomnieli\u015bmy, wedle kt\u00f3rej Androgeos zgin\u0105\u0142 w walce z bykiem z Maratonu, co by\u0142o wol\u0105 kr\u00f3la Aten, ojca Tezeusza. W\u0142a\u015bnie dlatego wzburzony Minos w zem\u015bcie<\/strong> narzuci\u0142 Atenom d\u0142ug, kt\u00f3ry mieli sp\u0142aca\u0107: co 4 lata 9 ch\u0142opc\u00f3w i 9 dziewcz\u0105t mia\u0142o p\u0142yn\u0105\u0107 na Kret\u0119, by zosta\u0107 wtr\u0105conymi do labiryntu na \u017cer Minotaurowi. A przy okazji, oto znowu pojawi\u0142y si\u0119 \u015bwi\u0119te cyfry Minojczyk\u00f3w… Owe liczby zdradzaj\u0105, \u017ce nie chodzi o horror fabularny typu; okrutny kr\u00f3l Krety rzuca potworowi niewinnych Ate\u0144czyk\u00f3w jako przek\u0105sk\u0119\u2026 To liczby okre\u015blaj\u0105ce \u015bwi\u0119ty tydzie\u0144 ksi\u0119\u017cycowy, a tak\u017ce cykl lat, gdy\u017c co 4 i 9 lat kr\u00f3lowie Krety zbierali si\u0119, by ustala\u0107 wsp\u00f3lne prawa. Na Krecie by\u0142o wszak wi\u0119cej pa\u0142ac\u00f3w, nie wy\u0142\u0105cznie Knossos: w Mali, Fajstos, Archanes, potem te\u017c w Kato Zakro, i wsz\u0119dzie odbywa\u0142y si\u0119 uroczysto\u015bci zwi\u0105zane z cyklami natury skorelowanymi z donios\u0142ymi wydarzeniami spo\u0142ecznymi, np. obejmowano funkcj\u0119 kr\u00f3la w okre\u015blony dzie\u0144. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

Tezeusza i Minosa \u0142\u0105czy te\u017c co\u015b, co twierdz\u0105 greccy historycy: Tezeusz mia\u0142 zaprowadzi\u0107 system kastowy<\/strong> w Atenach, a Minos by\u0142 uwa\u017cany za tego (jeszcze Arystoteles o tym napomyka), kt\u00f3ry system kast<\/strong> wprowadzi\u0142 na Krecie. Przyznam, \u017ce nie bardzo t\u0119 wzmiank\u0119 pojmuj\u0119, bo surowy system spo\u0142eczny z nieprzekraczalnymi granicami wydaje si\u0119 charakterystyczny tylko dla Indii, gdzie zaprowadzili go przypuszczalnie przybysze, zwani Indoariami. Systemy spo\u0142eczne z okre\u015blonymi warstwami funkcjonowa\u0142y w wielu miejscach \u015bwiata staro\u017cytnego, ale nigdzie nie by\u0142y to kasty, zawsze istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 przej\u015bcia ze stanu do stanu, cho\u0107by dla utalentowanych jednostek albo za zas\u0142ugi lub na rozkaz kr\u00f3la, etc. W systemach kupiecko-handlowych, \u00a0a taki funkcjonowa\u0142 na wzgl\u0119dnie egalitarnej Krecie – system ze sztywnymi ramami kast po prostu nie sprawdzi\u0142by si\u0119, tote\u017c mo\u017cna uzna\u0107 t\u0119 zapisk\u0119 jako wska\u017anik zmiany<\/strong> kulturowej. Minos i Tezeusz nie pochodzili z ludu Krety. Byli przybyszami, jak zaprowadzaj\u0105cy system kast w Indiach Indoariowie w po\u0142owie II tys. p.n.e. \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n

\n
\"\"
Tezeusz i Monotaur, fot. Pixabay<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wracaj\u0105c na grunt mitu… Wiemy, \u017ce Minotaur to owoc mi\u0142o\u015bci byka Posejdona i Pazyfae, wiemy, \u017ce Tezeusz pokona\u0142 go w g\u0142\u0119bi labiryntu i wyszed\u0142 ze\u0144 dzi\u0119ki Ariadnie, zakochanej w nim c\u00f3rce Minosa, kt\u00f3ra da\u0142a mu k\u0142\u0119bek nici i przy jego pomocy, rozwijaj\u0105c ni\u0107 w zawi\u0142ych korytarzach, zdo\u0142a\u0142 wydosta\u0107 si\u0119 z pu\u0142apki, gdzie wielu przed nim umar\u0142o. Ale dodajmy, \u017ce \u00a0zanim ate\u0144ski bohater przyst\u0119puje do walki z hybrydycznym Minotaurem, mocuje si\u0119 w pojedynkach zapa\u015bniczych z krete\u0144skimi m\u0142odzie\u0144cami. To ciekawy trop, wiemy ju\u017c wszak, cho\u0107by za spraw\u0105 fresku z Thery, \u017ce podobne walki by\u0142y wpisane w zwyczaj inicjacyjny. Innym zwyczajem by\u0142y s\u0142ynne krete\u0144skie corridy<\/em>, ukazuj\u0105ce przeskoki przez byki. Je\u015bli owe rytua\u0142y pozostawa\u0142y w zwi\u0105zku z dziewi\u0105tk\u0105, a jak wiemy miesi\u0105c ksi\u0119\u017cycowy sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z 4 dziewi\u0119ciodniowych tygodni, to oderwane elementy, przechowane przez greckich autor\u00f3w pod warstw\u0105 spersonalizowanych, \u201eodczarowanych\u201d relacji pozwol\u0105 na rekonstrukcj\u0119 cz\u0105stki autentycznych wierze\u0144 staro\u017cytnych Krete\u0144czyk\u00f3w. Wygl\u0105da zatem, \u017ce Tezeusz stan\u0105\u0142 w szranki wraz z innymi, by \u201emagicznie\u201d dowie\u015b\u0107 swych kr\u00f3lewskich kompetencji. Mo\u017ce walki z bykiem, potem sk\u0142adanie go w ofierze, ta\u0144ce rytualne w maskach w postaci byczych g\u0142\u00f3w to elementy rytua\u0142u odbywanego w zwi\u0105zku z ksi\u0119\u017cycem i cyklem tygodniowym, za\u015b przy okazji owych prze\u0142om\u00f3w zwi\u0105zanych z Natur\u0105, odbywano te\u017c konkury dla c\u00f3rek kr\u00f3la-kap\u0142ana i kr\u00f3lowej-kap\u0142anki? A mo\u017ce by\u0142y to konkury symboliczne powi\u0105zane z obieraniem\u00a0 kr\u00f3la po up\u0142ywie 9 lat? W szranki stan\u0119li Minos i Tezeusz, bo jeden mia\u0142 rytualnie zast\u0105pi\u0107 drugiego. S\u0105 wszak wzmianki, \u017ce kr\u00f3lowie zmieniali si\u0119 co 9 lat, sprawuj\u0105c w\u0142adz\u0119 na przemian<\/strong>. I to w takim, podnios\u0142ym wydarzeniu bra\u0142 udzia\u0142 Tezeusz, a nie w sensacyjnej aferze typu: zabi\u0107 potwora, dosta\u0107 ksi\u0119\u017cniczk\u0119. \u00a0\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Przykro rozstawa\u0107 si\u0119 z utrwalonym legendarnym stereotypem, ale krete\u0144ski labirynt nigdy nie istnia\u0142, Ariadna by\u0142a bogini\u0105, \u0142\u0105czon\u0105 przy tym z Dionizosem, kt\u00f3rego znawca kultury greckiej K. Kerynyi wywodzi w\u0142a\u015bnie z Krety, a minos\u00f3w by\u0142o wielu. O kolejnym, zwi\u0105zanym z epok\u0105 wojny troja\u0144skiej opowiem \u00a0w kolejnej cz\u0119\u015bci tekstu .<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapewne wszystkim Europejczykom wiadomo, \u017ce to pewna fenicka ksi\u0119\u017cniczka z greckiego mitu da\u0142a nazw\u0119 naszemu kontynentowi, nosi\u0142a bowiem imi\u0119 Europa. \u00a0W zamierzch\u0142ych czasach\u00a0zosta\u0142a porwana przez Zeusa na Kret\u0119 i zosta\u0142a matk\u0105 kr\u00f3la Minosa. Jednak mniej powszechnie wiadomo, \u017ce nieraz opatrywano Minosa przydomkiem, kt\u00f3ry brzmia\u0142Asterios. Z Minosem \u0142\u0105czy si\u0119 oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c powszechnie znana opowie\u015b\u0107 o Tezeuszu, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2855,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3943","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3943","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3943"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3943\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3944,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3943\/revisions\/3944"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2855"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3943"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3943"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3943"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}