![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Papirus-Hunefera-ok.-1370-r.-pn.e.-Kot-obina-glowe-Weza-ciemnosci-Apopisowi.-Kot-wcielenie-Ra-albo-boginia.jpg\")
<\/p>\n\n\n\n
Czy mo\u017cna zatem wysnu\u0107 przypuszczenie, \u017ce w\u0105\u017c symbolizowa\u0142 si\u0142y z\u0142a<\/em>, skora walczy z nim sama Bogini? C\u00f3\u017c, nie nale\u017cy spieszy\u0107 si\u0119 z interpretacj\u0105 \u2013 symbolika w\u0119\u017ca jest wielce z\u0142o\u017cona i wcale nie musimy zadowala\u0107 si\u0119 jednostronn\u0105 interpretacj\u0105 znan\u0105 nam z Biblii: z\u0142y<\/em> w\u0105\u017c skusi\u0142 prarodzic\u00f3w w raju, jest obrazem szatana, koniec kropka. W\u0105\u017c w mysleniu quasi religijnym naszych praprzodk\u00f3w objawia znacznie bardziej skomplikowan\u0105 \u201enatur\u0119 mityczn\u0105\u201d, ma w swojej symbolicznej pieczy tak\u017ce dobroczynno\u015b\u0107, m\u0105dro\u015b\u0107, zdrowie, nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 \u2013 to ostatnie zw\u0142aszcza na skutek obserwacji procesu wylinki poczynionej z \u0142atwo\u015bci\u0105 przez naszych poprzednik\u00f3w \u017cyj\u0105cych z natur\u0105 za pan brat, czyli jakby swoistego \u201eodrodzenia\u201d, wiecznego \u017cycia. Kolejn\u0105 obserwacj\u0105 zwierz\u0119cia m\u00f3g\u0142 by\u0107 widok w\u0119\u017cy zwini\u0119tych w k\u0142\u0119bek, co zapewne sta\u0142o si\u0119 praprzyczyn\u0105 obrania w\u0119\u017ca za symbol ko\u0142a \u017cycia. W aspekcie \u201em\u0105dro\u015bciowym\u201d z kolei nale\u017cy przywo\u0142a\u0107 przyk\u0142ad cho\u0107by indyjski \u2013 zachowa\u0142y si\u0119 mity opowiadaj\u0105ce o tym, \u017ce nauczycielem ludzko\u015bci by\u0142 ogromny w\u0105\u017c z rodu nag\u00f3w<\/em> (w\u0119\u017cy) o imieniu \u015aesza, przedstawiany z p\u0142ugiem i z t\u0142uczkiem do ziarna \u2013 \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce s\u0105 to elementy kulturowe, gospodarcze, nie ma zatem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce \u015aesza by\u0142 istot\u0105 z rodzaju – jak to jest nazywane w antropologii kulturowej \u2013 heros\u00f3w kulturowych, nauczaj\u0105cych ludzko\u015b\u0107 rzemios\u0142 potrzebnych do \u017cycia. Warto te\u017c nadmieni\u0107, \u017ce \u015aesza jest w\u0119\u017cem siedmiog\u0142owym, a liczba siedem ma swoje utrwalone w wielu mitologiach znaczenie symboliczne; przypominam o liczbie siedmiu <\/em>m\u0119drc\u00f3w o rybich kszta\u0142tach w Sumerze, zwanych ap-kallu, a ap-kallu<\/strong> po akadyjsku znaczy\u0142o w\u0142a\u015bnie \u201em\u0105dry\u201d. Przy czym uzupe\u0142ni\u0107 nale\u017cy, \u017ce Sumer oraz Akad pozostawa\u0142y z subkontynentem indyjskich w bliskim kontakcie, r\u00f3wnie\u017c morskim, co najmniej od III tys. p.n.e.<\/p>\n\n\n W staro\u017cytnym Egipcie tak\u017ce mamy do czynienia z ogromnym w\u0119\u017cem Apopisem, jest to istota jednak z gatunku przeszkadzaj\u0105cych – ot\u00f3\u017c b\u00f3g Ra sun\u0105cy po wodach Praoceanu musi stoczy\u0107 z owym w\u0119\u017cem b\u00f3j, aby powsta\u0107 na nowo na wschodzie jako nowe s\u0142o\u0144ce. Wspomnia\u0142am o Praoceanie\u2026 Tak, poniewa\u017c mityczne w\u0119\u017ce zwi\u0105zane s\u0105 cz\u0119sto z wodami, i wcale nie chodzi tutaj o proste spostrze\u017cenie o istnieniu gad\u00f3w morskich. Ot\u00f3\u017c Praocean w mitach jest rodzajem niebia\u0144skiej \u201eopaski\u201d otaczaj\u0105cej uniwersum; m\u00f3wi\u0105c w skr\u00f3cie: Praocean jest niczym ogromna rzeka, rzeka za\u015b mo\u017ce by\u0107 przedstawiana ekwiwalentnie jako olbrzymi, kosmiczny w\u0105\u017c. W Egipcie w koncepcjach kosmogonicznych pojawiaj\u0105 si\u0119 postacie tzw. Ogeady, czyli \u00f3semki pierwszych b\u00f3stw przedstawianych w\u0142a\u015bnie z g\u0142owami w\u0119\u017cy i \u017cab. Wracaj\u0105c jeszcze do mitologii indyjskiej, nale\u017cy przywo\u0142a\u0107 wizerunek boga Wisznu le\u017c\u0105cego na praw\u0119\u017cu zwanym Ananta. Imi\u0119 owego stwora jest znamienne, poniewa\u017c znaczy bezkresny<\/em>, czyli jest to epitet odnoszony r\u00f3wnie\u017c do oceanu. Zreszt\u0105 tak\u017ce \u015aesza opisywany bywa jako \u201eopasuj\u0105cy \u015bwiat\u201d. Innymi s\u0142owy, w\u0119\u017ce kosmologiczne s\u0105 obrazem i symbolem pierwszych w\u00f3d Praoceanu. <\/p>\n\n\n Egipt zna\u0142 nie jedynie Apopisa, przeciwnika bog\u00f3w, ot\u00f3\u017c w bogatej mitologii powiada si\u0119 na przyk\u0142ad o w\u0119\u017cu zwanym Kem-atef, kt\u00f3ry wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z Praoceanu albo o w\u0119\u017cu zwanym Mehen, zwini\u0119tym pod \u0142odzi\u0105 Ra, aby go chroni\u0107 lub ci\u0105gn\u0105\u0107 bark\u0119 s\u0142oneczn\u0105 – dok\u0142adnie tak jak \u015aesza ci\u0105gnie \u0142\u00f3d\u017a pierwszego cz\u0142owieka, Manu. Pewne obrazy mityczne s\u0105 naprawd\u0119 bardzo do siebie podobne, podzielane przez kultury oddalone od siebie o tysi\u0105ce kilometr\u00f3w i funkcjonuj\u0105ce przez setki lat.<\/p>\n\n\n\n W \u015bwiecie nam bli\u017cszym, greckim, tak\u017ce mamy swoisty analogon powy\u017cszych w\u0119\u017cy kosmologicznych – mam na my\u015bli Ofiona. Opowiada si\u0119, \u017ce Ofion oplata Jajo \u015awiata, czyli zarodek \u017cycia jako takiego, a oplata go siedmiokrotnie<\/em> i mo\u017cna i\u015b\u0107 o zak\u0142ad, \u017ce owa siedmiokrotno\u015b\u0107<\/em> jest kolejn\u0105 wersj\u0105 w\u0119\u017ca o siedmiu g\u0142owach, jak w Mezopotamii. Pozostaj\u0105c przy w\u0105tku w\u0119\u017c\u00f3w kosmogonicznych, ale ju\u017c zmierzaj\u0105c w stron\u0119 z\u0142owieszczego aspektu w\u0119\u017ca uzupe\u0142ni\u0119, \u017ce Apopis \u201eoskar\u017cany\u201d bywa\u0142 o wypicie w\u00f3d Nilu. Takich obraz\u00f3w w\u0119\u017ca, kt\u00f3ry podst\u0119pnie uwi\u0119zi\u0142 \u017cyciodajn\u0105 wod\u0119 jest wi\u0119cej w ca\u0142ym pasie kultur \u015br\u00f3dziemnomorskich, bo tak\u017ce u Hetyt\u00f3w (w\u0105\u017c Ulijanka), u Grek\u00f3w i dalej – u Ira\u0144czyk\u00f3w i oczywi\u015bcie w Indiach. Jak egipski b\u00f3g Ra walczy z Apopisem, tak indyjski b\u00f3g Indra (a tak\u017ce Kriszna) walczy z w\u0119\u017cami Wrytr\u0105 lub Kalij\u0105 o uwolnienie w\u00f3d, a przyk\u0142ad\u00f3w mo\u017cna by mno\u017cy\u0107 i jeszcze setki lat p\u00f3\u017aniej natkniemy si\u0119 na obraz s\u0142onecznego greckiego boga Apolla walcz\u0105cego z w\u0119\u017cem. Apollo oczywi\u015bcie zwi\u0105zany by\u0142 ze s\u0142ynnymi Delfami, gdzie przebywa\u0142 ogromny w\u0105\u017c Pyton, jego przeciwnik symbolizuj\u0105cy cechy podobne do tych uosabianych przez Apopisa czy Ulijank\u0119.<\/p>\n\n\n Na zwi\u0105zek w\u0119\u017cy z wodami wskazuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c innego rodzaje przekazy, kontynuuj\u0105ce symbolik\u0119 ryb. Ryby by\u0142y uznawane za \u201eform\u0119\u201d ludzkiej duszy (a raczej jednej z jej warstw) i w\u0105\u017c to odziedziczy\u0142 lub podzieli\u0142, staj\u0105c si\u0119 no\u015bnikiem nie\u015bmiertelno\u015bci. Cho\u0107 motyw ten nie wszed\u0142 do mitologii wprost, a je\u015bli, to chyba tylko w obrazie indyjskich nag\u00f3w<\/em>, gdy\u017c jak wierzono w nag\u00f3w <\/em>mog\u0105 wciela\u0107 si\u0119 dusze umar\u0142ych. Chocia\u017c i w egipskiej ikonografii spotkamy kilkug\u0142owego w\u0119\u017ca z ludzk\u0105 postaci\u0105 niesion\u0105 na grzbiecie i interpretowan\u0105 jako \u201edusza\u201d. Uczenie m\u00f3wi\u0105c, w\u0105\u017c sta\u0142 si\u0119 psychopomposem, czyli istot\u0105 przenosz\u0105c\u0105 ludzkie dusze w za\u015bwiaty (inn\u0105 figur\u0105 tego rodzaju jest np. byk). Mutacja symbolu uczyni\u0142a z w\u0119\u017ca stra\u017cnika lub \u201ew\u0142a\u015bciciela\u201d nie\u015bmiertelno\u015bci: dostaje mu si\u0119 ziele m\u0142odo\u015bci, jak w mezopotamskim micie o Gilgameszu albo str\u00f3\u017ca cudownej per\u0142y, jak mityczni nagowie<\/em> lub innych \u201eskarb\u00f3w\u201d, jak egipski w\u0105\u017c-stra\u017cnik, dwug\u0142owy Nehebkau lub Kebechet. Jak wida\u0107, poniewa\u017c symbole s\u0105 najcz\u0119\u015bciej ambiwalentne, w\u0105\u017c nie tylko wi\u0119zi <\/em>wody, ale te\u017c ich pilnuje<\/em>, a woda w wielu kulturach jest skarbem najcenniejszym, od niej przecie\u017c zale\u017ca\u0142o \u017cycie wsp\u00f3lnoty ludzkiej. W\u0119\u017ce zatem pilnuj\u0105 pierwotnych w\u00f3d albo tzw. \u201ewody \u017cywej\u201d (cz\u0119sto w jaskiniach). Ta ostatnie bywa przedstawiana w wariantach, w postaciach pucharu lub czary albo dzbana. Co ciekawe, w pewnym odkryciu archeologicznym natkni\u0119to si\u0119 na mn\u00f3stwo kopczykowatych grob\u00f3w, kt\u00f3rych inwentarz grobowy stanowi\u0142y w\u0142a\u015bnie dzbany, ale te\u017c zmumifikowane w\u0119\u017ce! A mia\u0142o to miejsce na wyspie w Zatoce Perskiej zwanej Bahrajn, a niegdy\u015b Dilmun, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca si\u0119 za archetypiczny raj Sumer\u00f3w. Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c – w\u0105\u017c by\u0142 obecny w wierzeniach i rytua\u0142ach zwi\u0105zanych ze \u015bmierci\u0105 jako potencjalnie \u201ezawsze \u017cywy\u201d. Dla porz\u0105dku dodajmy, \u017ce mitycznym w\u0119\u017com nie przys\u0142uguje wy\u0142\u0105cznie \u201eczysta\u201d forma, bywaj\u0105 obrazowane jako stwory hybrydyczne – tak najcz\u0119\u015bciej przedstawiani s\u0105 indyjscy nagowie<\/em>, jednak tak\u017ce na sumeryjskich i akadyjskich tabliczkach podobnych postaci jest sporo, a nieobce s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Grecji. W Sumerze w \u201eczystej\u201d w\u0119\u017cowej postaci czczony by\u0142 zw\u0142aszcza Nirah (co jest rzadko\u015bci\u0105 w Mezopotamii, bo b\u00f3stwa by\u0142y tu przedstawiane antropomorficznie). Nirah czczony by\u0142 wpierw w Der na p\u00f3\u0142nocy przy granicy z Elamem, a potem w wielu innych miastach. Elam to kraj le\u017c\u0105cy mi\u0119dzy Sumerem a Dolin\u0105 Indusu, zatem to obszar wp\u0142yw\u00f3w i inspiracji id\u0105cych z obu stron, mo\u017ce wi\u0119c kult tej postaci wywodzi si\u0119 z pradawnych Indii? W Ur z kolei, s\u0142ynnym mie\u015bcie sumeryjskim posadowionym niemal nad Zatok\u0105 Persk\u0105 rozwin\u0105\u0142 si\u0119 kult boga-w\u0119\u017ca Irhana (uosabiaj\u0105cego zapewne rzek\u0119 Eufrat), a zar\u00f3wno Nirah, jak i Irhana przedstawiani bywali r\u00f3wnie\u017c jako ludzie o w\u0119\u017cowych ko\u0144czynach, podobnie do greckich heros\u00f3w kulturowych, o kt\u00f3rych wspomn\u0119 poni\u017cej. Doprawdy zbyt ma\u0142o uwagi po\u015bwi\u0119ca si\u0119 temu, ile \u201eklasyczni\u201d Grecy zawdzi\u0119czaj\u0105 starszym kulturom, od kt\u00f3rych przejmowali wiedz\u0119 i prastare symbole! A przejmowali je tak\u017ce z minojskiej Krety, bo Echidna, p\u00f3\u0142 kobieta, p\u00f3\u0142 w\u0105\u017c wywodzi si\u0119 najpewniej stamt\u0105d, a pozostaje w zwi\u0105zku ze znanym z greckiej mitologii Tyfonem o stu w\u0119\u017cowych g\u0142owach i ciele p\u00f3\u0142 w\u0119\u017ca i p\u00f3\u0142 cz\u0142owieka. Giganci zrodzeni z krwi wykastrowanego sierpem Uranosa tak\u017ce mieli w\u0119\u017cowe nogi, a ich kreatywna rola rozmy\u0142a si\u0119, przemieniaj\u0105c ich w \u201epotwory\u201d. Cz\u0119sto tak bywa\u0142o, gdy wraz ze zmian\u0105 kulturow\u0105 wynikaj\u0105ca z przybywania nowych lud\u00f3w lub zmian spo\u0142ecznych dawne mityczne postacie zmienia\u0142y znaczenia, czasem wr\u0119cz na biegunowo przeciwstawne do pierwotnego. W ka\u017cdym razie w mitach greckich zachowa\u0142y si\u0119 \u015blady prastarych, znanych z Indii, Sumeru, Egiptu z III i II tys. p.n.e. obraz\u00f3w w\u0119\u017cy, jeszcze nawet pierwszy kr\u00f3l Aten Kekrops tak jest przedstawiany, a \u015bci\u015blej: jako cz\u0142owiek o w\u0119\u017cowych ko\u0144czynach, niezwykle podobnie w wymowie i wyrazie graficznym do postaci starszych od niego o prawie dwa tysi\u0105ce lat! W Atenach na Akropolu trzymano \u017cywego w\u0119\u017ca, gdy\u017c wierzono, \u017ce wciela si\u0119 w niego Erichthonios \u2013 boskie dziecko, zreszt\u0105 tak\u017ce obdarzone w\u0119\u017cowymi ko\u0144czynami. Podsumowuj\u0105c t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 rozwa\u017ca\u0144: w\u0105\u017c stanowi\u0142 dla kultur mo\u017ce ju\u017c w X tys. p.n.e. (Gobekli Tepe), pot\u0119\u017cny symbol uosabiaj\u0105cy moc \u017bycia, a z czasem tak\u017ce moc kulturotw\u00f3rcz\u0105, co widzimy w postaciach bog\u00f3w przynosz\u0105cych wiedz\u0119 o rzemios\u0142ach lub za\u0142o\u017cycieli ludzkich osiedli (jak w postaci pierwszego kr\u00f3la Aten).<\/p>\n\n\n Je\u015bli za\u015b chodzi o \u201e\u017ce\u0144skie\u201d odpowiedniki w\u0119\u017cy, bardzo interesuj\u0105co sprawa przedstawia si\u0119 w Egipcie. Czczono tam bogini\u0119 Renenutet , kt\u00f3rej imi\u0119 znaczy \u201e\u017bywi\u0105ca W\u0119\u017cyca\u201d (utet<\/em> \u2013 \u201ew\u0105\u017c\u201d, renen<\/em> \u2013 \u201epo\u017cywienie\u201d), a kt\u00f3ra patronowa\u0142a rolnictwu i \u017cniwom. Ofiary dla niej sk\u0142adano przed jej wizerunkiem w postaci w\u0119\u017ca. By\u0142a matk\u0105 boga o imieniu Neper, co dos\u0142ownie znaczy\u0142o \u201ezbo\u017ce\u201d, nios\u0105cego nadziej\u0119 zmar\u0142ym jako \u201e\u017cyj\u0105cy po \u015bmierci\u201d, a jego \u017ce\u0144skim odpowiednikiem, zgodnie z prawem dubletu, by\u0142a bogini Nepit, nieraz przedstawiana jako w\u0105\u017c ze snopkiem na g\u0142owie. Znaj\u0105c wielosetletnie powi\u0105zania mi\u0119dzy Egiptem a Grecj\u0105, nie mo\u017cna chyba wykluczy\u0107, \u017ce delfijska w\u0119\u017cyca, zanim sta\u0142a si\u0119 w\u0119\u017cem, by\u0142a w\u0142a\u015bnie przedgreckim, zapewne krete\u0144skim odpowiednikiem bogini Renenunet, szczeg\u00f3lnie je\u015bli przyj\u0105\u0107 propozycj\u0119 K. Kerenyi i powi\u0105za\u0107 s\u0142owo delphis <\/em>znacz\u0105cym \u201e\u0142ono\u201d z rdzeniem phyto<\/em> (\u201e\u0142ono, szczelina\u201d w j\u0119zykach semickich). A je\u015bli dodamy do tego s\u0142owo phitos<\/em>, s\u0142owo niegreckie, a oznaczaj\u0105ce ogromne zasobnika na zbo\u017ce<\/strong>, to zarysuj\u0105 nam si\u0119 znamienne ci\u0105gi znaczeniowe. Jak pad\u0142o wy\u017cej, egipskie s\u0142owo utet<\/em> to \u201ew\u0105\u017c\u201d, za\u015b miano Uto (jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, to wyraz o tym samym \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owie) nosi \u201ew\u0119\u017cowa\u201d bogini, kt\u00f3rej imi\u0119 znaczy \u201ezielona\u201d. Zielony kolor odpowiada\u0142 b\u00f3stwom wegetacji. Kto wie czy cykl mit\u00f3w zwi\u0105zanych z Ozyrysem (Usire), nie mie\u015bci si\u0119 w tym samym pra\u017ar\u00f3dle, co bogini zbo\u017ca Renenunet, i czy nie st\u0105d w\u0142a\u015bnie wynika\u0142 zwi\u0105zek Ozyrysa z w\u0119\u017cem i wegetacj\u0105. Wracaj\u0105c za\u015b do Uto dodajmy, \u017ce jest ona tak\u017ce \u201eokiem s\u0142onecznym\u201d i pozostaje w zwi\u0105zku z kr\u00f3lewskim ureuszem, kt\u00f3rego wizerunek znamy z portret\u00f3w faraona – to kobra kr\u00f3lewska wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z korony na g\u0142owie w\u0142adcy. Jest jeszcze co\u015b, na co warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, cho\u0107 mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 mocno kontrowersyjne: ot\u00f3\u017c Ureusz czyli wad\u017cet<\/em> po egipsku to \u201eoko s\u0142oneczne\u201d, a zadanie owego w\u0119\u017ca polega\u0142o na odp\u0119dzaniu wrog\u00f3w jako ogniste oko boga s\u0142o\u0144ca Re (s\u0142o\u0144ce \u201epali\u201d jak jad kobry?). Ale mo\u017ce by\u0107 i tak, \u017ce analogom kobra\/ oko wzi\u0105\u0142 si\u0119 z prostej obserwacji \u2013 wszak na tylnej stronie g\u0142owy kobry widnieje jakby wyrysowana para oczu. Wydaje si\u0119, \u017ce symbol: kobra = s\u0142o\u0144ce na kr\u00f3lewskich ureuszu m\u00f3wi\u0142o co\u015b jeszcze \u2013 \u017ce kr\u00f3l wszystko widzi… Dlatego np. m\u00f3g\u0142 by\u0107 s\u0119dzi\u0105, jak to w wielu mitycznych opowiadaniach bywa\u0142o i jak dzia\u0142o si\u0119 w spo\u0142ecznej praktyce nawet jeszcze w europejskim \u015bredniowieczu.<\/p>\n\n\n\n Kobra kr\u00f3lewska cz\u0119sto widnieje tak\u017ce na wizerunkach wielkich postaci z panteonu indyjskiego \u2013 wielog\u0142owe kobry chroni\u0105 kr\u00f3la i boga Kriszn\u0119 oraz Budd\u0119, wielkiego o\u015bwieconego, i kr\u00f3lewskiego syna – jednym s\u0142owem s\u0105dz\u0119, \u017ce znaczenie kr\u00f3lewskiej kobry jako oka w koronie kr\u00f3la by\u0142o zbli\u017cone w Egipcie i w Indiach.<\/p>\n\n\n Dodajmy jeszcze, \u017ce znawca mit\u00f3w R. Graves wywodzi etymologi\u0119 s\u0142owa \u201eureusz\u201d<\/em> od rdzenia ur-<\/em> oznaczaj\u0105cego \u015bwi\u0119t\u0105 ziemi\u0119, teren pod zak\u0142adane miasto itp. (por. sumeryjskie uri<\/em>, a nawet \u0142aci\u0144skie urbi<\/em>). Przypomina si\u0119 w tym miejscu r\u00f3wnie\u017c grecki Ur<\/em>-oburos, kt\u00f3rego ikonografia przedstawia jako chwytaj\u0105cego paszcz\u0105 w\u0142asny ogon. Ureusz by\u0142by zatem odpowiednikiem w mikroskali Wielkiego W\u0119\u017ca opasuj\u0105cego ca\u0142y \u015bwiat, ca\u0142e kosmiczne uniwersum.<\/p>\n\n\n\n W podziemnym \u015bwiecie, pe\u0142nym \u201epierwotnej\u201d Wody, w\u0105\u017c jest tak\u017ce obecny, jak na przyk\u0142ad w\u0119\u017ce egipskie lub indyjski \u015aesza, kt\u00f3rego siedem g\u0142\u00f3w ukszta\u0142towa\u0142o na ziemi siedem wzg\u00f3rz (dlatego staro\u017cytni Hindusi przyst\u0119puj\u0105c do wznoszenia jakiej\u015b budowli, \u201emagicznym\u201d rytua\u0142em unieruchamiali g\u0142ow\u0119 tego pot\u0119\u017cnego praw\u0119\u017ca). Niewykluczone, \u017ce mitologem ten wywodzi si\u0119 z zasob\u00f3w mitologii indoeuropejskiej i dlatego na Rzym mawiano \u201emiasto na siedmiu wzg\u00f3rzach\u201d, cho\u0107 nie powo\u0142ywano si\u0119 ju\u017c na siedem g\u0142\u00f3w mitycznego stworzenia, uleg\u0142o ono erozji.<\/p>\n\n\n\n My, ludzie dwudziestego pierwszego wieku wci\u0105\u017c natykamy si\u0119 na obrazy w\u0119\u017cy wywodz\u0105ce si\u0119 z najstarszych dziej\u00f3w, cho\u0107 nie odbieramy ich ju\u017c jako symboli \u017bycia i Kosmosu (o micie ede\u0144skim jako swoistym wariancie mitu kosmologicznego nale\u017ca\u0142oby opowiedzie\u0107 w osobnym tek\u015bcie) – wci\u0105\u017c przecie\u017c na tradycyjnych aptekach mo\u017cna ujrze\u0107 \u201ew\u0119\u017cowy\u201d symbol laski Eskulapa lub kaduceusz. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce \u201ew\u0119\u017cowe\u201d symbole zachowa\u0142y si\u0119 tak d\u0142ugo w swym aspekcie medycznym i co znaczy\u0142y pierwotnie?<\/p>\n\n\n\n Gdy rozpatrywa\u0107 z uwag\u0105 wizerunek widziany cz\u0119sto przy szyldach aptek od razu rzuca si\u0119 w oczy znacz\u0105cy szczeg\u00f3\u0142 \u2013 w\u0105\u017c owija si\u0119 ku g\u00f3rze<\/em>. We wcze\u015bniejszych przedstawieniach w\u0105\u017c owija si\u0119 wok\u00f3\u0142 laski lub pucharu siedem<\/em> razy \u2013 i owa si\u00f3demka, wspomniana w pierwszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u zostanie teraz poddana kr\u00f3tkiej analizie, co doprowadzi do odszyfrowania g\u0142\u0119bokiej symboliki samego w\u0119\u017ca. Wystarczy przywo\u0142a\u0107 jeden przyk\u0142ad z mit\u00f3w greckich \u2013 ot\u00f3\u017c Ofion siedmiokrotnie <\/em>oplata Jajo \u015awiata. Si\u00f3demka wpisywana by\u0142a zawsze w najistotniejsze sakralne aspekty, wystarczy wspomnie\u0107, \u017ce sumeryjskie zikkuraty posiada\u0142y siedem pi\u0119ter, a klasyczne wizerunki labirynt\u00f3w zap\u0119tla\u0142y si\u0119 siedmiokrotnie. Sprawa jest prosta – staro\u017cytne uniwersum sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z siedmiu planet, poniewa\u017c tyle cia\u0142 niebieskich biegn\u0105cych po sta\u0142ych, powtarzalnych cyklicznie \u201edrogach\u201d byli w stanie dostrzec dawni astronomowie, wliczaj\u0105c s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc i pi\u0119\u0107 znanych pod\u00f3wczas rzeczywistych planet. Zar\u00f3wno zikkuraty jak labirynty wyobra\u017ca\u0142y \u00f3w model kosmiczny, z wyra\u017an\u0105 ide\u0105 centrum <\/em>\u2013 bo nasza planeta dla dawnych kultur stanowi\u0142a centrum ich \u015bwiata i \u017cycia. Idea ta, czy model \u015bwiata znajdowa\u0142y wyraz w wielorakich wizerunkach, w tym w przedstawieniach zawieraj\u0105cych w\u0142a\u015bnie ideogram w\u0119\u017ca kosmicznego (np. oplataj\u0105cego Jajo \u015awiata, jak Ofion). Jajo \u015bwiata jako symbol esencji i centrum \u017bycia bywa\u0142 (jak ka\u017cdy wielki symbol) zast\u0119powany innym obrazem nios\u0105cym jednak identyczne tre\u015bci \u2013przedmiotu lub miejsca, w kt\u00f3rym kondensuj\u0105 si\u0119 \u017cyciodajne moce, a czy ow\u0105 ide\u0119 niesie symbol Jaja, czy Pucharu z wod\u0105 \u017cycia czy Drzewo \u017bycia nie ma wi\u0119kszego znaczenia. Mog\u0105 by\u0107 wymienne jako obrazy, za\u015b niewymienne, to\u017csame pozostaje znaczenie \u2013 owa idea \u017cyciodajnego centrum. Wa\u017cne, aby zrozumie\u0107, \u017ce symbol zawsze znajduje si\u0119 w centrum. Dlaczego to istotne? Bo to idea centrum niesie najwa\u017cniejsze przes\u0142anie \u201efilozoficzne\u201d, mniej za\u015b obiekt maj\u0105cy owe centrum uosabia\u0107. Raz jeszcze \u2013 dlaczego idea centrum jest tak wa\u017cna? Bo uwa\u017cano, \u017ce \u017cycie powsta\u0142o w punkcie centralnym i stamt\u0105d pocz\u0119\u0142o rozprzestrzenia\u0107 si\u0119 wok\u00f3\u0142 siebie, tworz\u0105c \u015bwiat. Ma zatem moc kreacyjn\u0105, \u017cyciodajn\u0105, a skoro tak, przywo\u0142uj\u0105c symbol centrum mo\u017cemy od pocz\u0105tku stworzy\u0107 co\u015b, albo przywr\u00f3ci\u0107 pe\u0142n\u0105 moc. To dlatego idea centrum ma zwi\u0105zek z uleczeniem \u2013 zapewnia bowiem powt\u00f3rzenie procesu, kt\u00f3ry stworzy\u0142 pe\u0142ni\u0119 \u017cycia. By\u0107 mo\u017ce to nadinterpretacja z mojej strony, ale kto wie, czy znajduj\u0105ce si\u0119 dzi\u015b w nazwach naszych lecznic terminy np. \u201ecentrum<\/em> onkologiczne\u201d nie zachowa\u0142y nawet nie\u015bwiadomie tamtych mitycznych konotacji\u2026<\/p>\n\n\n W\u0105\u017c nadawa\u0142 si\u0119 jako symbol tej idei w dw\u00f3jnas\u00f3b \u2013 sam w sobie, dzi\u0119ki zmianie sk\u00f3ry (wylinka) wydaje si\u0119 wiecznie odradza\u0107, a do tego cz\u0119sto tworzy koliste sploty ze swego cia\u0142a. Takie cia\u0142o oplataj\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 \u015brodka znakomicie nasuwa na my\u015bl owe wspomniane wy\u017cej centrum. Czy za\u015b w owym splotach umie\u015bcimy Jajo czy Drzewo \u2013 to ju\u017c troch\u0119 inna sprawa, zale\u017cna od kultury, czasu, a mo\u017ce nawet mitografa. W ka\u017cdym razie kaduceusz to laska boga Hermesa owini\u0119ta dwoma w\u0119\u017cami i zwie\u0144czona skrzyd\u0142ami, za\u015b laska Eskulapa, p\u00f3\u0142boga – lekarza to laska owini\u0119ta w\u0119\u017cem. Oba ideogramy z laskami, kt\u00f3re s\u0105 skr\u00f3towym przedstawieniem Drzewa \u017bycia m\u00f3wi\u0105 same za siebie, a my zajmiemy si\u0119 bli\u017cej drugim z nich, albowiem wy\u017cej pad\u0142o ju\u017c okre\u015blenie \u201elekarz\u201d. Dodam tylko, \u017ce pierwowzorem Eskulapa by\u0142 grecki Asklepios, a w po\u015bwi\u0119conym mu miejscu na ziemi greckiej, w Epidauros, znajduje si\u0119 kolista budowla, w kt\u00f3rej wedle ustale\u0144 badaczy trzymano w\u0142a\u015bnie w\u0119\u017ce. Przejd\u017amy teraz do mo\u017ce najstarszym mitycznych idei \u0142\u0105cz\u0105cych w\u0119\u017ca i lekarza.<\/p>\n\n\n\n W Sumerze ju\u017c w IIII tys. p.n.e. wypracowano koncepcj\u0119 zwi\u0105zku drzewo – w\u0105\u017c – lekarz. Na przyk\u0142ad b\u00f3g\u00a0 Ningiszzida nazywany jest \u201ePanem Prawego Drzewa\u201d, za symbol ma on rogatego w\u0119\u017ca i jest bogiem uzdrowicielem. Jest przy tym synem Nanazu, boga podziemnego, kt\u00f3rego imi\u0119 znaczy \u201ePan-lekarz\u201d. Przy okazji, skoro mowa o \u201eprawym drzewie\u201d znaczy to, \u017ce musia\u0142o by\u0107 i \u201elewe\u201d. Nie jest to zatem klasyczny obraz Drzewa \u017bycia, kt\u00f3re w nowszych warstwach mitycznych jest jedno; podw\u00f3jno\u015b\u0107 drzewa odsy\u0142a nas do symboliki Bramy, podw\u00f3jnych S\u0142up\u00f3w (w ikonografii sumeryjskiej pomi\u0119dzy dwoma g\u00f3rami wy\u0142ania si\u0119 sam b\u00f3g S\u0142o\u0144ca, Samasz), jednak to jednak troch\u0119 inny temat (zob. art. o podw\u00f3jnej g\u00f3rze).<\/p>\n\n\n Kolejne b\u00f3stwo o imieniu Isztaran to s\u0119dzia, ale i lekarz, a jego wys\u0142annikiem jest Nirah, kt\u00f3ry jak ju\u017c wiemy przejawia si\u0119 w postaci w\u0119\u017ca. Na zwi\u0105zek funkcji lekarza i s\u0119dziego natrafiamy te\u017c w postaci bogini o imieniu Iszhara, kt\u00f3ra jest bogini\u0105 s\u0105du i przysi\u0119gi, a jej przydomek brzmi Hulmittu, co znaczy \u201ew\u0105\u017c, jaszczurka\u201d. W mitach indyjskich tak\u017ce pojawiaj\u0105 bogowie lekarze, jak Dhanwantari, zwi\u0105zek z w\u0119\u017cem wykazuje tak\u017ce Rudra, kt\u00f3rego w\u0119\u017ce s\u0105 jednym z atrybut\u00f3w, a pod przydomkiem \u015aambu sprawuje on funkcj\u0119 lekarza. Tak\u017ce \u015aiwa, wieloma cechami przypominaj\u0105cy Rudr\u0119, mia\u0142 \u201eswojego\u201d w\u0119\u017ca o imieniu Dhritarasztra. Na wa\u017cny trop zwi\u0105zku sztuki lekarskiej z w\u0119\u017cem natrafimy, bior\u0105c pod uwag\u0119 przydomek boga Damu, syna bogini zdrowia, kt\u00f3ry sam ma zdolno\u015b\u0107 leczenia; ot\u00f3\u017c jeden z jego przydomk\u00f3w brzmi \u201ewielki zaklinacz\u201d. Choroby zatem si\u0119 \u201ezaklina\u201d. Warto w tym kontek\u015bcie zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce do dzi\u015b w j\u0119zyku przetrwa\u0142o okre\u015blenie, jakim obdarzamy fakir\u00f3w indyjskich – \u201ezaklinacz <\/strong>w\u0119\u017c\u00f3w\u201d. Po\u0142\u0105czmy to z obrazem pn\u0105cego si\u0119 w\u0119\u017ca – tak zachowuj\u0105 si\u0119 przecie\u017c \u201ezaklinane w\u0119\u017ce\u201d, rzekomo reaguj\u0105ce na melodi\u0119 wygrywan\u0105 przez fakira (rzekomo, gdy\u017c w\u0119\u017ce s\u0105 g\u0142uche i reaguj\u0105 nie na d\u017awi\u0119ki, ale na ruch i ciep\u0142o). Taki \u201etaniec w\u0119\u017c\u00f3w\u201d zachowa\u0142 si\u0119 w Indiach, zdarza si\u0119 w Turcji, a jak s\u0105dz\u0105 niekt\u00f3rzy badacze nie by\u0142 obcy kulturze minojskiej na Krecie z III i II tys. p.n.e. Niewykluczone, \u017ce znano sztuk\u0119 zaklinania w\u0119\u017cy r\u00f3wnie\u017c w Egipcie i Sumerze. W Egipcie w koneksje z w\u0119\u017cem wda\u0142a si\u0119 sama bogini Izyda – w pewnej opowie\u015bci ulepi\u0142a ona w\u0119\u017ca, by ten uk\u0105si\u0142 boga s\u0142onecznego Re, a bogini oferuj\u0105c pomoc w dolegliwo\u015bci, za\u017c\u0105da\u0142a w zamian wyjawienia prawdziwego, tajemnego imienia boga. Izyda przedstawiona by\u0142a na pewnej ilustracji jako posta\u0107 stoj\u0105ca z wysoko uniesionymi r\u0119kami, w kt\u00f3rych wije si\u0119 w\u0105\u017c \u2013 co zreszt\u0105 przypomina wizerunki s\u0142ynnych krete\u0144skich figurek, tzw. \u201ekap\u0142anek z w\u0119\u017cami\u201d. Tak te\u017c przedstawiano bogini\u0119 Asztarte.<\/p>\n\n\n W\u0105\u017c obecny jest tak\u017ce w sferze niebios, jako konstelacje gwiezdne, w staro\u017cytnej astrologii znalaz\u0142o si\u0119 miejsce na gwiazdozbi\u00f3r W\u0119\u017ca, Smoka i W\u0119\u017cownika, a tak\u017ce W\u0119\u017ca Wodnego, czyli Hydry, kt\u00f3ry strze\u017ce grupy gwiazd zwanej Pucharem. Przypomn\u0119 w tym miejscu o wy\u017cej wspomnianym pucharze z wod\u0105 \u017cycia strze\u017conym przez w\u0119\u017ca, co zosta\u0142a nam w dziedzictwie przez tysi\u0105clecia i widoczne jest do dzi\u015b w emblemacie na przyk\u0142ad aptek i innych przybytk\u00f3w zwi\u0105zanych ze zdrowiem, pomijaj\u0105c ju\u017c mo\u017cliwe dalekie konotacja \u0142\u0105cz\u0105ce si\u0119 z uzdrawiaj\u0105c\u0105 moc\u0105\u2026 \u015bwi\u0119tego Graala! Ale \u015bwi\u0119ty Graal to ju\u017c inna historia. <\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n W dawno napisanym artykule dotycz\u0105cym symboliki w\u0119\u017ca stara\u0142am si\u0119 uj\u0105\u0107 temat poczynaj\u0105c od najstarszych mit\u00f3w i przedstawie\u0144 plastycznych, ale\u00a0 nie wiedzia\u0142am jeszcze \u2013 nikt nie wiedzia\u0142 \u2013 \u017ce czas powstania zaawansowanej kultury ludzkiej zaistnia\u0142ej\u00a0 na interesuj\u0105cym mnie obszarze \u015ar\u00f3dziemnomorza i okolic trzeba b\u0119dzie przesun\u0105\u0107 o\u2026 tysi\u0105ce lat! Dotyczy to tak\u017ce symbolu w\u0119\u017ca. O czym mowa? […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3857,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,3],"tags":[],"class_list":["post-3947","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","category-mity-i-symbole"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3947","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3947"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3947\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3948,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3947\/revisions\/3948"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3947"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3947"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3947"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Fragment-reliefu-skalnego-w-Mahabalipuram-VII-w.-p.n.e.-Za-A.-Kondratow-tlu.-S.-Michalski-W-wa-1988-s.-114.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/P.-Carus-Historia-diabla-Wroclaw-2014-s.-26.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Bog-Apollo-z-wezem.-Muzeum-wloskie-nie-pamietam-ktore.-Fot.-autorki.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Bogini-Atena-z-Erichtoniosem-jako-dziecko-wylaniajace-sie-z-ziemi-w-rekach-Gai-po-prawej-Kekrops-z-wezowa-polowa-ciala.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Kriszna-i-waz.-Muzeum-w-Berlinie.-Kartka-pocztowa-zbiory-prywatne-735x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/na-bloga-do-wezy-scaled.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/caduceus-2730761_1280-821x1024.png\"){kind=spacer}
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Karmiaca-Bogini-z-wezami-i-ptakiem-na-glowie.-Kartka-pocztowa-zbiory-wlasne-682x1024.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n