Religioznawcy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto terminem \u201emitologem\u201d. Najpro\u015bciej mo\u017cna go t\u0142umaczy\u0107 jako znak obros\u0142y w znaczenia metaforyczne, czyli wykraczaj\u0105ce poza dos\u0142owne rozumienie jakiej\u015b konkretnej \u201erzeczy\u201d. I dobrze wiedzie\u0107, \u017ce jak w przypadku epifanii, czyli \u201eznaku\u201d bosko\u015bci – jak chcia\u0142 wielki religioznawca Mircea Eliade \u2013 mitologemem mo\u017ce by\u0107 dos\u0142ownie wszystko, co w ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci jawi si\u0119 jako wa\u017cne. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 z danego kr\u0119gu kulturowego okre\u015bla jego znaczenie i daje mu moc oddzia\u0142ywania na wyobra\u017ani\u0119, postawy, dzia\u0142ania. Ludzie, kt\u00f3rzy wieki temu w\u0119drowali przez stepy Azji, nomadowie, pasterze nie mieli wielu bogactw, ale mieli co\u015b, co w ich oczach stanowi\u0142o o przetrwaniu grupy. Stada zwierz\u0105t. Na wielkich obszarach r\u00f3wninnych by\u0142o to najcz\u0119\u015bciej byd\u0142o, na g\u00f3rskich p\u0142askowy\u017cach, na Bliskim Wschodzie czy w Grecji \u2013 owce i kozy. Ich mleko stanowi\u0142o podstaw\u0119 diety, a posiadanie stad nie tylko gwarantowa\u0142o przetrwanie, ale sta\u0142o si\u0119 oznak\u0105 statusu. Nie przypadkiem \u0142aci\u0144skie s\u0142owo pecunia<\/em> na oznaczenie pieni\u0119dzy pierwotnie znaczy\u0142o \u201ebyd\u0142o\u201d (od pecu<\/em>) i nie przypadkiem w Indiach do dzi\u015b powiada si\u0119, \u017ce \u201ekto ma krow\u0119, ten ma wszystko\u201d – wszak krowa to mleko, a jego przetwory to mas\u0142o, ser, \u015bmietana, o innych \u201edobrach\u201d jak mocz, odchody czy wreszcie mi\u0119so, sk\u00f3ra, \u015bci\u0119gna nie wspominaj\u0105c. Je\u015bli b\u0119dziemy w stanie wczu\u0107 si\u0119 w sytuacj\u0119 naszych praprzodk\u00f3w, \u0142atwiej b\u0119dzie nam zrozumie\u0107, jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce pewne wa\u017cne dla wsp\u00f3lnoty elementy \u015bwiata przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w donios\u0142e symbole. I z tak\u0105 w\u0142a\u015bnie sytuacj\u0105 mamy do czynienia w przypadku mleka!<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy, \u017ce pojedynczy \u201eobiekt\u201d, kt\u00f3ry stanowi rdze\u0144 mitologemu funkcjonuje w wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, w\u0142a\u015bnie w micie, opowie\u015bci, kt\u00f3ra nadaje \u015bwiatu i \u017cyciu sens – i tak w\u0142a\u015bnie, szeroko b\u0119dziemy rozumieli s\u0142owo \u201emit\u201d. Innymi s\u0142owy, dany przedmiot uwik\u0142any jest w opowie\u015b\u0107 o naturze uniwersum, a to uwik\u0142anie stanowi o jego symbolicznej sile. Dodajmy, \u017ce dla my\u015blenia mitycznego charakterystyczne jest budowanie system\u00f3w podobie\u0144stw, analogii i homologii, jest to wi\u0119c odmienny spos\u00f3b porz\u0105dkowania \u015bwiata od funkcjonuj\u0105cego w racjonalnym my\u015bleniu opartym na zasadzie przyczyny i skutku (co oczywi\u015bcie nie oznacza, \u017ce nasi praprzodkowie nie potrafili my\u015ble\u0107 racjonalnie \u2013 ale\u017c potrafili i to jeszcze jak!).<\/p>\n\n\n\n I wreszcie, uzbrojeni w niezb\u0119dne klucze terminologiczne, mo\u017cemy wkroczy\u0107 na rozleg\u0142e pole ludzkich opowie\u015bci, w kt\u00f3rych mityczn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 zwyczajny zdawa\u0142oby si\u0119 p\u0142yn \u2013 mleko. Zobaczymy jednak, \u017ce wydobywaj\u0105c sensy z tego prostego zdawa\u0142oby si\u0119 sk\u0142adnika diety, udamy si\u0119 w podr\u00f3\u017c dos\u0142ownie kosmiczn\u0105! C\u00f3\u017c bowiem pocz\u0105\u0107 z j\u0119zykowym faktem, \u017ce nasz \u015bwiat, nasza planeta, nasze \u017cycie toczy si\u0119 dos\u0142ownie w\u2026 mleku? Czy\u017c bowiem nie bytujemy na planecie po\u0142o\u017conej w galaktyce<\/em>, kt\u00f3r\u0105 do dzi\u015b zwiemy Drog\u0105 Mleczn\u0105<\/strong>? W\u0142a\u015bnie \u2013 \u201emleczn\u0105\u201d. Tak oto prastara nazwa \u201egalaktyka\u201d wywodz\u0105ca si\u0119 z greki, obecna do dzi\u015b w mowie wszystkich niemal Europejczyk\u00f3w, zdradza pok\u0142ady znacze\u0144 sprzed tysi\u0119cy lat\u2026 Aby za\u015b rozwik\u0142a\u0107 g\u0142\u0119bokie znaczenia zwi\u0105zane z mitologemem mleka, musimy i\u015b\u0107 powolutku, krok po kroczku.<\/p>\n\n\n Zatem najpierw banalne pytanie \u2013 sk\u0105d \u201ebierze si\u0119\u201d mleko? Abstrahuj\u0105c od humorystycznie traktowanych odpowiedzi miejskich dzieci, \u017ce \u201emleko bierze si\u0119 z supermarketu\u201d, mo\u017cna i\u015b\u0107 o zak\u0142ad, i\u017c najcz\u0119\u015bciej odpowiadaliby\u015bmy: \u201emleko daje krowa\u201d (mo\u017ce kto\u015b doda\u0142by: mleko daje koza albo owca). W naszym kr\u0119gu kulturowym krowa, koza i owca uchodz\u0105 za \u201edawczynie\u201d mleka (dlatego te\u017c pomijamy np. mleko wielb\u0142\u0105dzie). Zanim powiem o zwi\u0105zanych z tymi zwierz\u0119tami mitycznych skojarzeniach, zwr\u00f3c\u0119 uwag\u0119 na co innego, niby oczywistego, a przecie\u017c cz\u0119sto pomijanego: ot\u00f3\u017c najpierwotniejsz\u0105 dla ka\u017cdego z nas dawczyni\u0105 mleka jest\u2026 w\u0142asna matka! To matka \u2013 przekszta\u0142cona w symbolicznym my\u015bleniu w Matk\u0119 (r\u00f3\u017cnica w pisowni pocz\u0105tkowych liter zamierzona) staje si\u0119 archetypem Dawczyni:<\/strong> mleka, czyli pokarmu, czyli zaspokojenia, czyli bezpiecze\u0144stwa, itd. I oto dochodzimy do obiecanego wymiaru kosmicznego – Matka, Wielka Matka, Bogini Matka jest najpierwotniejsz\u0105 fundatork\u0105 \u017bycia. A w konsekwencji \u2013 miejsca do \u017cycia, czyli \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Nasz najbli\u017cszy planetarny kosmos to nasza galaktyka <\/strong>zwana Mleczn\u0105 Drog\u0105, a jak ju\u017c wiemy s\u0142owo to pochodzi z greki. Ot\u00f3\u017c – \u201egalaksias kyklos\u201d znaczy \u201emleczne ko\u0142o\u201d (od gala<\/em> \u2013 mleko). Jego u\u017cycie na oznaczenie galaktyki po\u015bwiadczone jest od VI wieku p.n.e., ale mo\u017cna i\u015b\u0107 o zak\u0142ad, \u017ce u\u017cywano go du\u017co wcze\u015bniej. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wyra\u017anie odcinaj\u0105ca si\u0119 z przestworu nocnego nieba Droga Mleczna bardzo wcze\u015bnie znalaz\u0142a si\u0119 w centrum zainteresowania naszych przodk\u00f3w, a wkr\u00f3tce r\u00f3wnie\u017c w centrum opowie\u015bci, jakie snuli, pragn\u0105c uj\u0105\u0107 w uporz\u0105dkowane ramy jawi\u0105c\u0105 si\u0119 przed ich oczami rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Staro\u017cytni Grecy opowiadali, \u017ce Droga Mleczna uformowa\u0142a si\u0119, gdy bogini Rea karmi\u0142a Zeusa, a jej mleko trysn\u0119\u0142o w niebo (por. greckie rhei <\/em>\u2013 p\u0142ynie). Inna wersja mitu zak\u0142ada, \u017ce sta\u0142o si\u0119 tak, gdy bogini Hera karmi\u0142a znanego z greckiej mitologii herosa Heraklesa (r\u00f3\u017cnice w imionach bogi\u0144 nie s\u0105 w tym miejscu istotne). Ale Rea ma tak wiele cech minojskiej Wielkiej Bogini, \u017ce prawie pewne jest opowiadanie tej historii ju\u017c na Krecie (III-II tys. p.n.e.) oraz na pobliskich wyspach, na d\u0142ugo przed Grekami. Rzeczywi\u015bcie, w muzealnych zbiorach znajduje si\u0119 pewna scena na pier\u015bcieniu minojskim, przedstawiaj\u0105ca adorowan\u0105 posta\u0107 kobiec\u0105, zapewne bogini\u0119, siedz\u0105c\u0105 pod drzewem i uciskaj\u0105c\u0105 swe piersi. Przed ni\u0105 stoi kobieta z mak\u00f3wkami (mleczko<\/strong> makowe), w g\u00f3rze za\u015b widnieje znak podw\u00f3jnego topora oraz zarys kszta\u0142tu interpretowanego w\u0142a\u015bnie jako\u2026 Mleczna Droga!<\/p>\n\n\n Mleczna Droga jest najlepiej widoczna, gdy ksi\u0119\u017cyc zbli\u017ca si\u0119 do nowiu. Co ciekawe, w mitach pojawia si\u0119 zawsze jako rzeka<\/strong>. Pami\u0119tajmy, \u017ce chodzi o mityczn\u0105 Wielk\u0105 Rzek\u0119, czy te\u017c Wielki Praocean op\u0142ywaj\u0105cy uniwersum, jak w g\u0142\u0119bokiej staro\u017cytno\u015bci wyobra\u017cano sobie wszech\u015bwiat. W wielu kulturowych centrach prastarych cywilizacji, np. w Sumerze \u2013 nasz ludzki \u015bwiat znajdowa\u0142 si\u0119 w \u015brodku kilku sfer, zazwyczaj siedmiu lub dziewi\u0119ciu, zamkni\u0119tych Praoceanem, Wielk\u0105 Rzek\u0105, Okeanosem<\/em><\/strong>. Ta ostatnia nazwa pos\u0142u\u017cy\u0142a na oznaczenie oceanu<\/em>, lecz ma\u0142o kto wie, \u017ce pierwotnie oznacza\u0142a rzek\u0119.<\/p>\n\n\n\n Warto doda\u0107, \u017ce w Egipcie uwa\u017cano Drog\u0119 Mleczn\u0105 za niebia\u0144skie mleko wielkiej bogini wyobra\u017canej jako krowa \u2013 bogini Hathor. Dok\u0142adnie tak jak w przedgreckim micie o mleku bogini Rhei\u2026 I nie jest przypadkiem, \u017ce tak\u017ce w Indiach opowiadano sobie mit o wy\u0142onieniu si\u0119 wielu cudownych przedmiot\u00f3w z Mlecznego Oceanu, kt\u00f3ry istnia\u0142 zanim na dobre zaistnia\u0142 \u015bwiat.<\/p>\n\n\n Wspomnia\u0142am wy\u017cej o obrazie \u015bwiata jako pi\u0119trowym uk\u0142adzie z ziemi\u0105 po\u015brodku i rozci\u0105gaj\u0105c\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 Wielk\u0105 Rzek\u0105. Za ni\u0105 za\u015b znajduj\u0105 si\u0119 za\u015bwiatowe G\u00f3ry. Na marginesie warto zauwa\u017cy\u0107, jak dok\u0142adnie ba\u015bnie rozpoczynaj\u0105ce si\u0119 s\u0142owami: \u201eza siedmioma rzekami, za siedmioma g\u00f3rami\u201d przechowa\u0142y tamten obraz kosmosu\u2026 Nadmieni\u0142am ju\u017c, \u017ce my\u015bl mityczna lubowa\u0142a si\u0119 w seriach podobie\u0144stw \u2013 i tak w sztuce plastycznej Rzek\u0119 <\/strong>przedstawiano cz\u0119sto jako Kosmicznego W\u0119\u017ca<\/strong>. W\u0105\u017c obecny w sferze niebios widziany by\u0142 przez naszych przodk\u00f3w ju\u017c to jako konstelacje gwiezdne, ju\u017c to w\u0142a\u015bnie jako Droga Mleczna. Akadowie, lud zamieszkuj\u0105cy obok Sumer\u00f3w ziemie Mezopotamii, u\u017cywali specjalnej nazwy dla \u201emlecznego\u201d niebia\u0144skiego W\u0119\u017ca, a brzmia\u0142a ona Labbu. Mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 o hipotez\u0119, \u017ce smok z mitu greckiego strzeg\u0105cy mitycznego ogrodu Hesperyd i z\u0142otych jab\u0142ek, po kt\u00f3re wybra\u0142 si\u0119 Herakles, mo\u017ce by\u0107 prastarym W\u0119\u017cem uosabiaj\u0105cym Mleczn\u0105 Drog\u0119, jego imi\u0119 bowiem niedaleko odbiega od brzmienia akadzkiego: brzmi bowiem Ladon. Co ciekawe, Mleczny Ocean bogowie indyjscy ubijali za pomoc\u0105 swoistej \u201etrzepaczki\u201d \u2013 mianowicie wielkim kosmicznym W\u0119\u017cem<\/strong>. Najwyra\u017aniej mitologem Mlecznego Oceanu-Rzeki-W\u0119\u017ca podziela\u0142y wszystkie wielkie centra kulturotw\u00f3rcze g\u0142\u0119bokiej staro\u017cytno\u015bci. A \u0142\u0105czenie mleka z w\u0119\u017cami przetrwa\u0142o w tradycji ludowej, cho\u0107 zapewne bez u\u015bwiadomienia sobie jak dawnych czas\u00f3w si\u0119ga: W wielu chatach i cha\u0142upach przecie\u017c stawia\u0142o si\u0119 spodeczek z mlekiem dla w\u0119\u017cy, uosabiaj\u0105cych dusze przodk\u00f3w, domowe duszki opieku\u0144cze etc.<\/p>\n\n\n\n I jeszcze jedno\u2026 Przywo\u0142any kszta\u0142t kosmosu: \u015bwiat otoczony Rzek\u0105 \u2013 W\u0119\u017cem – Mlecznym Oceanem to jeden z najpowszechniejszych obraz\u00f3w wyra\u017caj\u0105cych intuicj\u0119 o \u017cyciu PO\u015aRODKU. Idea centrum, czyli \u015bwiata znanego, bezpiecznego, to znana w antropologii kulturowej idea, uczenie zwana orbis interior<\/em>. \u015awiat w \u015brodku. Na zewn\u0105trz za\u015b znanego, bezpiecznego \u015bwiata rozci\u0105ga si\u0119 obcy, nieznany \u015bwiat, a owa otaczaj\u0105ca Rzeka znajduje si\u0119 na granicy <\/strong>Tego i Tamtego \u015awiata. Najs\u0142ynniejsz\u0105 tego rodzaju rzek\u0105 jest znany wszystkim Styks. Granice s\u0105 za\u015b niebezpieczne, otoczone tajemnic\u0105, sakralne. To w\u0142a\u015bnie dlatego Drog\u0119 Mleczn\u0105 – pami\u0119tajmy o jej mitycznym kszta\u0142cie OKR\u0118GU – widziano w mitologiach jako drog\u0119 dla dusz umar\u0142ych<\/strong>. To droga, kt\u00f3r\u0105 trzeba przej\u015b\u0107 po ziemskim \u017cyciu. Jak jeszcze zobaczymy, to wa\u017cny element wi\u0105\u017c\u0105cy \u201emleczno\u015b\u0107\u201d z za\u015bwiatami. Warto uzupe\u0142ni\u0107, \u017ce w innych kulturach, g\u0142\u00f3wnie pasterskich, wierzono w istnienie Mlecznego Jeziora w niebie, kt\u00f3re by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cycia na ziemi. Wydaje si\u0119 to jednak uproszczonym obrazem, nie tak nasi\u0105kni\u0119tym znaczeniami jak Praocean otaczaj\u0105cy kr\u0119gi po\u015brodku. <\/p>\n\n\n Po \u201ekosmicznych\u201d wycieczkach czas na kolejny krok. Przyjrzyjmy si\u0119 zatem Tej, kt\u00f3ra daje mleko \u2013 matce oraz w wymiarze kosmicznym \u2013 Bogini Matce. Zaczniemy od bohaterki mitu z zabytku minojskiego (por. wy\u017cej) i innym wizerunkom, kt\u00f3rych typ nazwa\u0142am niegdy\u015b zbiorczo \u201ebogini podtrzymuj\u0105ca piersi\u201d. Figurynki albo ryty na ceramice lub innym materiale ukazuj\u0105ce posta\u0107 kobiec\u0105 z r\u0119kami pod piersiami albo d\u0142o\u0144mi podtrzymuj\u0105c\u0105 piersi, s\u0105 bardzo rozpowszechnione i stare. Znane s\u0105 z Anatolii, Syrii, Mezopotamii, predynastycznego Egiptu, Indii, itd. W tym typie obrazowania chodzi\u0142o o ukazanie karmi\u0105cej, zapewniaj\u0105cej pokarm Wielkiej Bogini. Co ciekawe, wiele statuetek i to sprzed kilku tysi\u0119cy lat znajdowano na cmentarzach, np. na terenach Mezopotamii, jakby boginie karmi\u0142y swym \u017cyciodajnym p\u0142ynem zmar\u0142ych w za\u015bwiatach – wszak cmentarze to nic innego jak obszar za\u015bwiatowy w ziemskim wymiarze. Trudniejsze do akceptacji b\u0119dzie zapewne to, \u017ce jeszcze w kulturze ludowej uwa\u017cano, \u017ce z za\u015bwiat\u00f3w przychodz\u0105 r\u00f3wnie\u017c dzieci. Tak, tak! Dzieci i zmar\u0142ych \u0142\u0105czy jedno: musz\u0105 przekroczy\u0107, oczywi\u015bcie w odwrotnych kierunkach, granice Tego i Tamtego \u015bwiata, s\u0105 blisko nich. Dlatego w wielu kulturach ci\u0119\u017carne kobiety by\u0142y otaczane tabu<\/em>, podobnie jak kobiety ju\u017c po urodzeniu dziecka karmi\u0105ce oseski mlekiem. W zgodzie z \u201elogik\u0105\u201d mitu, skoro dzieci przychodz\u0105 z Tamtego \u015bwiata, tak\u017ce substancja od\u017cywiaj\u0105ca je, czyli mleko, musi z niego pochodzi\u0107. To spostrze\u017cenie pomaga zrozumie\u0107 sk\u0105d wzi\u0119\u0142a si\u0119 ogromna rola mleka w my\u015bleniu mitycznym, i to od niepami\u0119tnych czas\u00f3w \u2013 wszak owe boginie \u017cywi\u0105ce swym mlekiem bog\u00f3w, w\u0142adc\u00f3w, zmar\u0142ych to przewa\u017cnie najstarsze boginie z panteonu. Na pewnej minojskiej piecz\u0119ci z Krety wida\u0107 posta\u0107 bogini karmi\u0105cej z piersi gryfy, mityczne zwierz\u0119ta stoj\u0105ce na stra\u017cy staro\u017cytnej Krety. Boginie karmi\u0105 nie tylko mityczne zwierz\u0119ta, cz\u0119sto stra\u017cnik\u00f3w r\u00f3\u017cnych sfer \u015bwiata; karmi\u0105 te\u017c w\u0142adc\u00f3w. Egipski faraon nie by\u0142 po prostu w\u0142adc\u0105, jak dla nas jest premier, prezydent czy nawet monarcha; by\u0142 wcieleniem boga na ziemi, gwarantem Porz\u0105dku przeciw Chaosowi. Dlatego karmi\u0105c\u0105 go mamk\u0105 (matk\u0105) jest nie byle kto \u2013 jest ni\u0105 sama bogini, najcz\u0119\u015bciej Hathor. Wizerunki karmionego przez boginie faraona, wyryte na \u015bcianach \u015bwi\u0105ty\u0144, nie nale\u017c\u0105 do rzadko\u015bci. Na Krecie postaciami obna\u017caj\u0105cymi piersi s\u0105 s\u0142ynne \u201ekap\u0142anki z w\u0119\u017cami\u201d; uwa\u017ca si\u0119 je za karmicielki m\u0142odego boga Dionizosa, a raczej jego krete\u0144skiego odpowiednika o nieznanym imieniu. Wszystko sk\u0142ania do wniosku, \u017ce sens podobnych scen by\u0142 donio\u015blejszy ni\u017c wydaje si\u0119 na pierwszy rzut oka. Pokarm bogini \u2013 jej mleko – \u017cywi bog\u00f3w, w\u0142adc\u00f3w, zmar\u0142ych, daj\u0105c im moc Tamtego \u015awiata. A skoro boginie s\u0105 nie\u015bmiertelne czy nakarmieni nimi ludzie tak\u017ce staj\u0105 si\u0119 nie\u015bmiertelni? <\/p>\n\n\n Oto co pisze znany badacz religii: \u201ePocz\u0105tkowo prawdopodobnie po\u017cywienie, na kt\u00f3rym opiera\u0142o si\u0119 \u017cycie, spo\u017cywano w sensie religijnym, tzn. wedle p\u00f3\u017aniejszych poj\u0119\u0107 – sakramentalnym… Pierwotna, szacowna potrawa (np. mleko czy mi\u00f3d<\/strong>) sta\u0142a si\u0119 po\u017cywieniem bog\u00f3w czy te\u017c potraw\u0105 krainy bog\u00f3w. Mog\u0142a jednak sama by\u0107 traktowana jako boska: w\u00f3wczas posi\u0142ek staje si\u0119 ofiar\u0105\u201d (Gerardus van der Leeuw, Fenomenologia religii<\/em>). Do motywu posi\u0142ku jako ofiary jeszcze powr\u00f3c\u0119, teraz jeszcze dodam kilka s\u0142\u00f3w o specyfice mitycznego my\u015blenia, w kt\u00f3rym jeden obraz m\u00f3g\u0142 by\u0107 zast\u0105piony przez inny za spraw\u0105 podobie\u0144stwa kszta\u0142tu czy funkcji. Je\u015bli zatem w Egipcie na jednym malowidle widzimy faraona karmionego przez bogini\u0119, a na innym wprost z wymiona niebia\u0144skiej Krowy – nie dziwmy si\u0119. Zast\u0119powalno\u015b\u0107 obraz\u00f3w nie oznacza rozmycia znacze\u0144. Przeciwnie. Wci\u0105\u017c pozostajemy w kr\u0119gu tej samej intuicji symbolicznej, za\u015b analogie to norma w mitycznym \u015bwicie: kobieta<\/strong> w opowie\u015bciach d\u0142ugo pozostawa\u0142a ekwiwalentem krowy<\/strong>, i wcale nie mia\u0142o to obra\u017aliwych konotacji, jak dzi\u015b. Kobieta = krowa (niebia\u0144ska) = pier\u015b = sk\u00f3rzany buk\u0142ak = mleko z piersi = chmura = opady deszczu \u2013 takie w\u0142a\u015bnie ci\u0105gi swoistej logiki znaczeniowej budowali staro\u017cytni! Poprzesta\u0144my na kilku symbolicznych obrazach – bogini Hathor karmi\u0105ca mlekiem faraona by\u0142a przedstawiana w ludzkiej postaci, ale te\u017c jako posta\u0107 ludzka z g\u0142ow\u0105 krowy, a jeszcze inaczej jako krowa. Krowa daje mleko. Tak jak<\/strong> kobieta. Krowa (mityczna, niebia\u0144ska) ma rogi. Na nocnym niebie wida\u0107 rogi, gdy ksi\u0119\u017cyc jest w okre\u015blonej kwadrze. Zatem Tam \u2013 czyli w niebie \u2013 musi istnie\u0107 niebia\u0144ska krowa. Wszystko si\u0119 zgadza, czy\u017c nie? Zwi\u0105zek ksi\u0119\u017cyca z krow\u0105, z kobiet\u0105, z rogiem jest w \u015bwiecie \u015br\u00f3dziemnomorskim rozpowszechniony. Pami\u0119tamy mo\u017ce s\u0142ynne przedstawienia sprzed ponad 20 tys. lat w typie tzw. Wenus z Willendorfu?<\/p>\n\n\n Niekt\u00f3re z figurek trzymaj\u0105 r\u00f3g zwierz\u0119cia, co mo\u017ce mie\u0107 ksi\u0119\u017cycowe konotacje za spraw\u0105 podobie\u0144stwa rogu do naszego satelity w okre\u015blonej kwadrze (zachowa\u0142y si\u0119 \u015blady naci\u0119\u0107 jakby zaznaczano na rogach fazy ksi\u0119\u017cyca). A mo\u017ce to tak\u017ce prototyp wszystkich ba\u015bniowych \u201erog\u00f3w obfito\u015bci\u201d? \u00a0Rogata krowa to cz\u0119sta posta\u0107 bogini w Egipcie, tak przedstawiano nie tylko Hathor, ale te\u017c np. Izyd\u0119. W Sumerze w tym kszta\u0142cie postrzegano bogini\u0119 Engill\u0119, w Indiach – Prishni, w Grecji – wspomnian\u0105 wy\u017cej Rhe\u0119 (ale te\u017c np. Io). Nieraz wyst\u0119powa\u0142a z boskim ma\u0142\u017conkiem, \u00a0czyli Wielkim Bykiem, zap\u0142adniaj\u0105cym, pe\u0142nym si\u0142 witalnych. Rozumiana by\u0142a jako Pramatka. Co ciekawe, nocna posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 rozpoznajemy na niebie za spraw\u0105 \u201erog\u00f3w\u201d ksi\u0119\u017cyca (poza nimi jest niewidoczna), za dnia przemienia\u0142a si\u0119 wedle wierze\u0144 w\u2026 chmur\u0119. Dzi\u015b na chmur\u0119 mawiamy \u201ebaranek\u201d ( sk\u0105din\u0105d to tak\u017ce ma prastare symboliczne odniesienia), wcze\u015bniej ob\u0142ok widziano jako jeszcze jeden ekwiwalent krowy. Chmury daj\u0105 deszcz tak jak krowa daje mleko, a opady deszczu pochodz\u0105 z otaczaj\u0105cego sfer\u0119 ziemsk\u0105 Praoceanu, kt\u00f3rego nurt pe\u0142en jest mleka! Przynajmniej w pewnych mitach \u0142atwo odnale\u017a\u0107 podobne skojarzenia. W indyjskich tekstach zwanych Wedami<\/em>\u00a0 i w innych \u015bwi\u0119tych pismach, deszczowe chmury uwa\u017cane by\u0142y za krowy niebia\u0144skie (uraniczne), a Krowa – Chmura to jedna z g\u0142\u00f3wnych postaci Pramatki. Nie bez kozery wody rzeczne nazywane by\u0142y w Indiach \u201ekrowami Somy\u201d i jak wierzono bra\u0142y one pocz\u0105tek w g\u00f3rach lub w niebia\u0144skim oceanie. R\u00f3wnie\u017c wody deszczowe uto\u017csamiano z mlekiem krowim, a tak\u017ce z miodem \u2013 st\u0105d wynika\u0142o skojarzenie ich z Som\u0105, kt\u00f3ry jest imieniem b\u00f3stwa, ale r\u00f3wnie\u017c nazw\u0105 sakralnego napoju, kt\u00f3rego sk\u0142ad wci\u0105\u017c jest nie ustalony, a kt\u00f3ry mo\u017ce w\u0142a\u015bnie by\u0142 po\u0142\u0105czeniem owych mitycznych pokarm\u00f3w: mleka i miodu.\u00a0 Mi\u00f3d i mleko to esencja \u017bycia. \u017bycia, kt\u00f3rego uosobieniem jest karmi\u0105ca Matka, Bogini, \u017cyj\u0105cy Kosmos (dodam, \u017ce Wielkie karmi\u0105ce Boginie by\u0142y przedstawiane tak\u017ce w postaci pszczo\u0142y, jak s\u0142ynna Artemida, kwestia ta jednak wymaga osobnego opracowania). \u017bycia tak przepe\u0142nionego bosko\u015bci\u0105, \u017ce daj\u0105cego nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, przynajmniej wybra\u0144com. I o tym, a tak\u017ce o mitycznych zwierz\u0119tach opowiem w nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Z dotychczasowego przegl\u0105du \u201emlecznych\u201d motyw\u00f3w wynika, \u017ce staro\u017cytni wyobra\u017cali sobie kosmos jako darz\u0105cy \u017cyciem, dos\u0142ownie \u2013 KARMI\u0104CY. To najpewniej z tego spostrze\u017cenia wy\u0142oni\u0142 si\u0119 symboliczny obraz Kosmicznej Krowy jako Karmi\u0105cej Pramatki. Ale przecie\u017c postaci\u0105 karmi\u0105c\u0105 bog\u00f3w, w\u0142adc\u00f3w, dzieci i umar\u0142ych – wszystkich pochodz\u0105cych z Tamtego \u015awiata \u2013 nie by\u0142a wy\u0142\u0105cznie krowa, cho\u0107 ona wydaje si\u0119 motywem najcz\u0119stszym. Zdarzaj\u0105 si\u0119 przecie\u017c inne, co oczywiste, bior\u0105c pod uwag\u0119 zwyczaje spo\u0142eczne, klimat czy szeroko\u015b\u0107 geograficzn\u0105 sprzyjaj\u0105ca danym gatunk\u00f3w, w\u0142\u0105czanym w mit. Zapewne jako Europejczycy pami\u0119tamy, \u017ce w jaskini na Krecie narodzi\u0142 si\u0119 ma\u0142y Zeus, kt\u00f3rego wykarmi\u0142a Amalteja, przedstawiana nieraz jako nimfa, w kobiecej postaci, ale nieraz jako koza<\/strong>. Nimfy tak\u017ce by\u0142y istotami z Tamtego \u015awiata, a w\u0142a\u015bnie takie istoty by\u0142y szczeg\u00f3lnie predysponowane do wykarmienia szczeg\u00f3lnych bohater\u00f3w: bog\u00f3w, heros\u00f3w, kr\u00f3l\u00f3w. A \u017ceby i\u015b\u0107 konsekwentnie za logik\u0105<\/em> my\u015bli mitycznej, musimy uzna\u0107, \u017ce tak\u017ce owo \u201ewykarmienie\u201d musia\u0142o dokona\u0107 si\u0119 w Tamtym \u015awiecie, innymi s\u0142owy, wykarmiony za\u015bwiatowym mlekiem bohater stamt\u0105d czerpie swe niezwyk\u0142e moce.<\/p>\n\n\n \u201eKarmi\u0105cymi\u201d postaciami by\u0142y tak\u017ce gwiezdne siostry, zwane Plejadami – do dzi\u015b nazywamy tak dobrze widoczny gwiazdozbi\u00f3r. W Indiach zachowa\u0142 si\u0119 ciekawy mit, przechowuj\u0105cy by\u0107 mo\u017ce elementy z czas\u00f3w kultury Harappy (III-II tys. p.n.e.), z drugiej za\u015b strony og\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0105 przypominaj\u0105cy mity \u015ar\u00f3dziemnomorza. Opowiada o pewnym bohaterze, zwanym Skand\u0105, kt\u00f3rego wykarmi\u0142y w\u0142asnym mlekiem siostry-gwiazdy, w\u0142a\u015bnie Plejady. Przysz\u0142y one do Skandy na brzeg Wielkiej Rzeki Gangi dzisiejszego Gangesu). Znowu ukaza\u0142a nam si\u0119 Wielka Rzeka, tu Ganga, o kt\u00f3rej Hindusi powiadaj\u0105, \u017ce p\u0142ynie z nieba \u2013 co oczywi\u015bcie stanowi kolejny przejaw otaczaj\u0105cego ziemski kr\u0105g Praoceanu! W ca\u0142ym pasie kultur \u015br\u00f3dziemnomorskich \u2013 a Indie by\u0142y w\u00f3wczas w bliskim kontakcie nie tylko z Sumerem, istnia\u0142y szlaki morskie i l\u0105dowe, karawany przemierza\u0142y tamten \u015bwiat, a wraz z nimi opowie\u015bci – wierzono powszechnie, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a wielkich rzek, nad kt\u00f3rymi powstawa\u0142y centra cywilizacyjne, Nilu, Eufratu, Indusu, bior\u0105 pocz\u0105tek w Tamtym \u015awiecie, w ogromnym Praocenia, Wielkiej Rzece otaczaj\u0105cej uniwersum. Niebiosa by\u0142y wtedy postrzegane jako p\u0142ynne raczej, ani\u017celi \u201epowietrze\u201d jak w klasycznej mitologii greckiej, dlatego najpierw to \u0142odzie przemierza\u0142y Niebiosa, a nie rydwan jak p\u00f3\u017aniej\u2026<\/p>\n\n\n\n Zr\u00f3bmy teraz kolejny krok \u2013 b\u0119dzie on zwi\u0105zany z mlekiem jako pokarmem kontek\u015bcie wsp\u00f3lnych uczt i ofiar. Wybrane potrawy otoczono mitycznym nimbem, stawa\u0142y si\u0119 z czasem \u015bwi\u0119te, nieraz nabieraj\u0105c cech \u201esakramentu\u201d. A skoro tak, to pami\u0119tajmy, \u017ce \u015bwi\u0119ty pokarm \u0142\u0105czy si\u0119 z za\u015bwiatami \u2013 bo to one zawieraj\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, spo\u017cywaj\u0105ca go za\u015b wsp\u00f3lnota u\u015bwi\u0119ca si\u0119 w akcie po\u017cywienia, czemu s\u0142u\u017c\u0105 szczeg\u00f3lne uczty. Nie ma spo\u0142ecze\u0144stw bez wsp\u00f3lnych uczt! S\u0105 istotnym sk\u0142adnikiem kultury. Bywa nierzadko, \u017ce w\u0142a\u015bnie mleko pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 \u0142\u0105cznika z za\u015bwiatami (z Mlecznym Praoceanem), ale tak\u017ce dzi\u0119ki wsp\u00f3lnym ucztom \u0142\u0105czy\u0142o ka\u017cdego uczestnika z ca\u0142\u0105 grup\u0105. By\u0107 mo\u017ce, najbardziej wyrazi\u015bcie by\u0142o to widoczne jeszcze do niedawna w Indiach, zw\u0142aszcza u ludu Tod\u00f3w. O kulcie \u015bwi\u0119tej krowy ka\u017cdy chyba s\u0142ysza\u0142, Todowie co prawda nie hoduj\u0105 kr\u00f3w (zebu<\/em>), ale posiadaj\u0105 \u015bwi\u0119te bawolice, a ich mleko jest ich g\u0142\u00f3wnym po\u017cywieniem. Takich lud\u00f3w nie brakowa\u0142o i nie brakuje w\u015br\u00f3d ludzkich plemion, ale najciekawsze u Tod\u00f3w jest co innego – mianowicie pewna specjalna instytucja. Ot\u00f3\u017c jest ni\u0105\u2026 mleczarnia, czy raczej obora. Na opiekuna tego og\u00f3lnie powa\u017canego przybytku Todowie powo\u0142uj\u0105 co jaki\u015b czas kap\u0142ana, kt\u00f3ry jest naznaczony swoistym tabu, nie wolno dotyka\u0107 ani jego, ani obory; mo\u017cna to robi\u0107 tylko dwa razy w tygodniu, gdy ludno\u015b\u0107 pobiera mleko z owego \u015bwi\u0119tego przybytku. R\u00f3wnie\u017c w Indiach, w \u0142onie g\u0142\u00f3wnej religii, funkcjonuje \u015bwi\u0105tynia w Karnataki, gdzie kap\u0142ani w jej murach doj\u0105 krowy i rozdaj\u0105 wiernym mleko, kt\u00f3re spo\u017cywa si\u0119 uroczy\u015bcie, jakby by\u0142o sakramentem. Raz jeszcze Indie okazuj\u0105 si\u0119 skarbnic\u0105 gdzie indziej mocno zmodyfikowanych albo zapomnianych rytua\u0142\u00f3w. Bo warto przytoczy\u0107 fakt, \u017ce takie specjalne \u201emleczne \u015bwi\u0105tynie\u201d istnia\u0142y niegdy\u015b w czasach g\u0142\u0119bokiej staro\u017cytno\u015bci, np. w Egipcie faraon\u00f3w. W \u015bwi\u0105tyniach bogi\u0144 karmi\u0105cych faraon\u00f3w, jak Hathor czy Izydy, stawiano dwa dzbany z mlekiem na znak ofiary. Istnia\u0142 tu r\u00f3wnie\u017c specjalny b\u00f3g ofiar mlecznych zwany Iaty, przedstawiany z dzbanem mleka na g\u0142owie. Tak\u017ce zachowany zabytek z Sumeru sprzed czterech tysi\u0119cy lat uzmys\u0142awia nam, \u017ce niegdy\u015b mleczarnie, ud\u00f3j kr\u00f3w traktowano z prawdziw\u0105 czci\u0105.<\/p>\n\n\n A skoro pad\u0142o s\u0142owo \u2013 \u201eofiara\u201d, raz jeszcze zacytujmy van der Leeuwa: \u201ePierwotna, szacowna potrawa (np. mleko czy mi\u00f3d) sta\u0142a si\u0119 po\u017cywieniem bog\u00f3w czy te\u017c potraw\u0105 krainy bog\u00f3w. Mog\u0142a jednak sama by\u0107 traktowana jako boska: w\u00f3wczas posi\u0142ek staje si\u0119 ofiar\u0105\u201d.<\/em> Posi\u0142ek staje si\u0119 OFIAR\u0104\u2026 Nie zawsze sobie u\u015bwiadamiamy, \u017ce w istocie sk\u0142adane b\u00f3stwom ofiary s\u0105 elementem wsp\u00f3lnego z nimi posi\u0142ku. Po\u017cywienie w funkcji ofiary staje si\u0119 przeto po\u015brednikiem mi\u0119dzy obu \u015bwiatami, Tym i Tamtym. Wida\u0107 to najwyra\u017aniej w czasie \u015bwi\u0105tynnych rytua\u0142\u00f3w albo rytua\u0142\u00f3w dokonywanych poza budynkami \u015bwi\u0105ty\u0144, lecz na \u015bwi\u0119tych terytoriach, a takimi s\u0105 np. cmentarze. Z bada\u0144 archeologicznych wiemy, jak wa\u017cne by\u0142y ofiary dokonywane na cmentarzach i to od niepami\u0119tnych czas\u00f3w. A jedn\u0105 z ofiar by\u0142o mleko.<\/p>\n\n\n\n W \u015bwiecie \u015br\u00f3dziemnomorskim o p\u0142ynnych ofiarach, zwanych libacjami wspomina np. Homer. By\u0142y to najcz\u0119\u015bciej woda, wino, mleko, mi\u00f3d, czasem oliwa. Ale ju\u017c z czas\u00f3w du\u017co wcze\u015bniejszych, z okresu minojskiego pochodz\u0105 znalezione na Krecie w okr\u0105g\u0142ym grobowcu (zwanym tolosem<\/em>) na cmentarzysku w Furni ma\u0142e naczynka s\u0142u\u017c\u0105ce w\u0142a\u015bnie do takich ofiar. To ok. po\u0142owa II tys. p.n.e., jakie\u015b 700-800 lat przed Homerem! W Egipcie zmar\u0142ym do grob\u00f3w dawano dzbany zawieraj\u0105ce wa\u017cne z punktu widzenia systemu wierze\u0144 p\u0142yny, a b\u00f3g zmar\u0142ych Ozyrys opr\u00f3cz innych ofiar np. z chleba, dostawa\u0142 tak\u017ce mleko. Przyk\u0142ad\u00f3w mo\u017cna by mno\u017cy\u0107, lepiej przyjrze\u0107 si\u0119 wybranym aspektom ofiary. Mianowicie \u201emlecznym\u201d konotacjom zwi\u0105zanym z obfito\u015bci\u0105 w praktycznym, by tak rzec \u2013 ludowym – zastosowaniu. I tak, przyk\u0142adowo: patronk\u0105 p\u0142odno\u015bci w Indiach jest m.in. bogini zwi\u0105zana z w\u0119\u017cami, mianowicie \u201ekr\u00f3lowa\u201d w\u0119\u017cy o imieniu Manasa i \u2013 uwaga! – jeszcze dzi\u015b wiele kobiet indyjskich pragn\u0105cych mie\u0107 dziecko sk\u0142ada ofiary przed jej wizerunkiem w postaci kobry, a s\u0105 to g\u0142ownie miseczki z mlekiem. To prastary, archetypowy gest \u0142\u0105czenia w\u0119\u017cy z obfito\u015bci\u0105, dostatkiem z jednej, a z mlekiem z drugiej strony – przypomnijmy zatem motyw pierwotnego kosmicznego Oceanu pe\u0142nego mleka, oblewaj\u0105cego ziemi\u0119 i jego obrazowy ekwiwalent \u2013 Kosmicznego W\u0119\u017ca. I dodajmy, \u017ce w europejskiej kulturze ludowej stawiano miseczki z mlekiem dla polnych w\u0119\u017cy, aby zapewni\u0107 domostwu dostatek (np. na Litwie). <\/p>\n\n\n\n Ofiara zatem to forma komunikacji z Tamtym \u015awiatem. Kontakt za\u015b bywa\u0142 gro\u017any, jak ka\u017cdy kontakt ze sfer\u0105 sakraln\u0105 – dlatego wymaga\u0142 oczyszczenia. I mleko ju\u017c od najstarszych dziej\u00f3w pe\u0142ni\u0142o funkcj\u0119 zmywania skaz. Tak\u017ce ze wzgl\u0119du na czynnik, o kt\u00f3rym jeszcze nie powiedzia\u0142am – o barw\u0119. Mleko jest, jak wiadomo, bia\u0142e. Symbolika kolor\u00f3w to doprawdy wielki temat i nie miejsce tu na dog\u0142\u0119bn\u0105 analiz\u0119, jednak \u0142atwo orzec, \u017ce biel jest zwi\u0105zana z czysto\u015bci\u0105. I rzeczywi\u015bcie, u\u017cywano mleka w rytua\u0142ach oczyszczaj\u0105cych, np. przed lub po z\u0142o\u017ceniu ofiary. Skrapiano nim miejsce z\u0142o\u017cenia ofiary, r\u0119ce ofiarnika, pos\u0105g b\u00f3stwa. Innymi substancjami do tego przeznaczonymi by\u0142y np. krew i wino, kt\u00f3re zapewne by\u0142y u\u017cywane w innym aspekcie rytua\u0142u lub w innej jego fazie. Mleka u\u017cywano tak\u017ce w rytua\u0142ach uzdrawiania albo oczyszczania \u201epacjenta\u201d ze zmazy. Bywa\u0142o, na przyk\u0142ad w Anatolii, \u017ce jeden z kap\u0142an\u00f3w dokonuj\u0105cych rytu u\u017cywa\u0142 naczynia z wod\u0105 i zio\u0142ami, a drugi z \u2013 z mlekiem i z oliw\u0105. Mleko s\u0142u\u017cy\u0142o tak\u017ce do wytwarzania napoj\u00f3w przeznaczonych do wypicia, a maj\u0105cych tak\u0105 sam\u0105 moc, jak w przypadku dzia\u0142a\u0144 na zewn\u0119trz \u201eobiektu\u201d \u2013 oczyszczania. Najcz\u0119\u015bciej mieszane by\u0142o wtedy z innymi istotnymi czynnikami: oliw\u0105, winem, piwem, zio\u0142ami. Uczyniona z takich element\u00f3w substancja magiczna mia\u0142a oczyszcza\u0107 delikwenta wewn\u0119trznie albo chroni\u0107 go przed z\u0142ymi mocami.<\/p>\n\n\n\n Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pewne w\u0142a\u015bciwo\u015bci mleka jako po prostu substancji, innymi s\u0142owy zapyta\u0107: czym jest i jakie jest mleko? Pierwsza odpowied\u017a nasuwa si\u0119 od razu \u2013 jest p\u0142ynem. O tym powiedzia\u0142am wy\u017cej, wystarczy przypomnie\u0107 znaczenie imienia bogini Rhea: od rhei <\/em>\u2013 p\u0142ynie. Druga odpowied\u017a tak\u017ce wydaje si\u0119 oczywista: mleko jest bia\u0142e. O tym tak\u017ce powiedzieli\u015bmy. Biel objawia mi\u0119dzy innymi: czysto\u015b\u0107, duchowo\u015b\u0107, doskona\u0142o\u015b\u0107, \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, m\u0105dro\u015b\u0107, szcz\u0119\u015bcie, pok\u00f3j. Nic przeto dziwnego, \u017ce w Biblii i w og\u00f3le w kulturze \u017cydowskiej mleko jawi si\u0119 jako pokarm duchowy, znak czystej, zbawiennej prawdy. Ciekawe, \u017ce kamie\u0144 filozoficzny nazywano nieraz Mlekiem Dziewicy, a by\u0142o ono synonimem napoju daj\u0105cego nie\u015bmiertelno\u015b\u0107. Maj\u0105c na uwadze powy\u017csze rozwa\u017cania o mitycznych, kosmologicznych znaczeniach mleka, wiemy dlaczego si\u0119gano po takie por\u00f3wnania\u2026 <\/p>\n\n\n\n Cz\u0119stokro\u0107 w my\u015bleniu mityczno-symbolicznym mamy do czynienia nie tylko z ci\u0105gami analogii i homologii, ale z budowaniem znacze\u0144 na zasadach kontrastu, dychotomii albo dope\u0142nie\u0144. Nic zatem dziwnego, \u017ce mleko bywa kontrastowane np. z krwi\u0105. By nie wdawa\u0107 si\u0119 w zbyt zawi\u0142e om\u00f3wienia, wystarczy jeden znamienny przyk\u0142ad: w niekt\u00f3rych kulturach plemiennych odbywa\u0142y si\u0119 rytua\u0142y inicjacyjne dotycz\u0105ce ch\u0142opc\u00f3w. Doro\u015bli m\u0119\u017cczy\u017ani, na czele z ojcami inicjowanych, porywali ich z wioski, czemu towarzyszy\u0142a formu\u0142a mniej wi\u0119cej taka: \u201eDo tej pory matka karmi\u0142a was mlekiem, teraz ojcowie b\u0119d\u0105 was karmi\u0107 krwi\u0105\u201d. Innymi s\u0142owy, ch\u0142opcy przechodzili pod piecz\u0119 ojc\u00f3w, czemu towarzyszy\u0142y cz\u0119sto bolesne – co symbolizuje krew – rytua\u0142y przej\u015bcia. A przy okazji wyodr\u0119bni\u0142 si\u0119 tu wyrazi\u015bcie problem dychotomii – mleko z\u0142\u0105czone zosta\u0142o (co zreszt\u0105 zrozumia\u0142e z biologicznego punktu widzenia) z matk\u0105, z kobieco\u015bci\u0105; krew z ojcem, \u015bwiatem m\u0119skim.<\/p>\n\n\n\n Opr\u00f3cz \u201ep\u0142ynno\u015bci\u201d i \u201ebia\u0142o\u015bci\u201d mleko posiada jeszcze inne cechy. Zapewne najwa\u017cniejsza z nich jest taka: ot\u00f3\u017c mleko w naturze po prostu JEST. To wcale nie takie banalne, jakby si\u0119 wydawa\u0142o; zastan\u00f3wmy si\u0119: wino, tak\u017ce obarczane nie byle jakimi konotacjami mitycznymi, magicznymi, rytualnymi, religijnymi, nie zjawia si\u0119 w naturze od razu gotowe, trzeba je wytworzy\u0107. Podobnie chleb. Mleko natomiast znajdujemy niejako bez wysi\u0142ku, w formie danej; jest zatem DAREM w pe\u0142nym s\u0142owa tego znaczeniu. Jak mi\u00f3d. Dlatego w\u0142a\u015bnie te dwie rzeczy mog\u0142y si\u0119 sta\u0107 synonimem krainy \u201emlekiem i miodem p\u0142yn\u0105cej\u201d, jako symbole tego co Matka Natura daje sama z siebie. Inna sprawa, \u017ce mityczne substancje bywaj\u0105 r\u00f3\u017cnie \u0142\u0105czone. \u201eKraina mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105ca\u201d to obraz z obszaru Palestyny, znany w Starym Testamencie, ale mniej os\u00f3b wie, \u017ce u Rzymian, a \u015bci\u015blej u Owidiusza w jego s\u0142ynnych Metamorfozach<\/em>, mowa jest o krainie, gdzie: \u201eRzeki wzbiera\u0142y mlekiem i winem\u201d\u2026 (co prawda, mi\u00f3d pojawia si\u0119 zaraz w nast\u0119pnym wersie). Rzymianie nazywali zreszt\u0105 mleko \u201ewinem starych ludzi\u201d, a dla porz\u0105dku uzupe\u0142nijmy jeszcze, i\u017c wino by\u0142o niejako zast\u0119pcz\u0105 form\u0105 krwi. Dodajmy, \u017ce opis \u00f3w odnosi si\u0119 do znanego z mitologii Z\u0142otego Wieku, symbolizuj\u0105cego najlepszy, pierwotny okres ludzko\u015bci \u2013 to w owym Praczasie rzeki by\u0142y pe\u0142ne mleka. Tak jak <\/strong>w ludzkim Praczasie, w niemowl\u0119ctwie matka karmi nas w\u0142asnym mlekiem\u2026 Doprawdy nigdy do\u015b\u0107 przypominania o zasadzie jakiej ho\u0142dowali staro\u017cytni: \u201eco w g\u00f3rze, to w dole, co w dole, to w g\u00f3rze\u201d. W bardziej uczonej terminologii mowa jest o odpowiednio\u015bci mi\u0119dzy makrokosmosem i mikrokosmosem, do kt\u00f3rej ci\u0105gle d\u0105\u017cono w trudzie porz\u0105dkowania \u015bwiata. <\/p>\n\n\n Po tym przegl\u0105dzie najwa\u017cniejszych skojarze\u0144 zwi\u0105zanych z mlekiem \u0142atwiej zapewne b\u0119dzie zrozumie\u0107 sens przys\u0142\u00f3w ludowych, kt\u00f3rymi wci\u0105\u017c si\u0119 pos\u0142ugujemy: \u201emie\u0107 mleko pod nosem\u201d na oznaczenie m\u0142odzie\u0144czo\u015bci, czyli etapu zanim ch\u0142opiec stanie si\u0119 m\u0119\u017cczyzn\u0105, \u201echcie\u0107 ptasiego mleka\u201d na oznaczenie kogo\u015b, kto ma wszystko, a chce niemo\u017cliwego; \u201ep\u0142aka\u0107 nad rozlanym mlekiem\u201d, na powiedzenie o daremnym \u017calu. Jak si\u0119 bowiem okaza\u0142o, mleko to substancja w pe\u0142nym tego s\u0142owa znaczenia niezwyk\u0142a<\/strong> \u2013 istniej\u0105ca gotowa w \u015bwiecie, w piersiach kobiet, zwierz\u0119cych samic, Bogi\u0144\u2026 Pierwotna, stoj\u0105ca u pocz\u0105tku \u017cycia, i w\u0142a\u015bnie dlatego daj\u0105ca moc, oczyszczaj\u0105ca. M\u00f3wi\u0105c nieco \u017cartobliwie: znany wsp\u00f3\u0142czesny slogan \u201ePij mleko, b\u0119dziesz wielki\u201d, je\u015bli odnie\u015b\u0107 go do czas\u00f3w sprzed tysi\u0105cleci spodoba\u0142by si\u0119 zapewne niejednemu faraonowi, cho\u0107 on wskaza\u0142by na inne, bardziej mityczne ni\u017c dietetyczne powody\u2026<\/p>\n\n\n\n Mleko nie ma ju\u017c dzi\u015b mocy formowania wyobra\u017ani, zbanalizowa\u0142o si\u0119, jak wszystkie \u015bwi\u0119te p\u0142yny, zio\u0142a, potrawy. Cho\u0107 jeszcze nawet do II – III wieku n.e. odgrywa\u0142o niebagateln\u0105 rol\u0119 w kultach kraj\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich, cz\u0119sto by\u0142a to rola okryta tajemnic\u0105, co dotyczy zw\u0142aszcza kult\u00f3w misteryjnych, takich jak wtajemniczenia zwi\u0105zane z Mitr\u0105 lub Attisem tote\u017c si\u0142\u0105 rzeczy niewiele da si\u0119 o nich rzec. Na gruncie za\u015b cywilizacji chrze\u015bcija\u0144skiej rola \u015bwi\u0119tych substancji przypad\u0142a winu i chlebowi, pewnie te\u017c \u015bwi\u0119temu olejowi w namaszczaniu kr\u00f3l\u00f3w, mleko odesz\u0142o na margines, cho\u0107 ci\u0105gle jeszcze odwiedzana jest mleczna grota, gdzie pono\u0107 Maryja karmi\u0142a Pana Jezusa. W wersji zwulgaryzowanej i u\u017cytej przeciwko kobietom w okresie \u201epolowania na czarownice\u201d pojawi\u0142 si\u0119 obraz karmi\u0105cych swoje koty mlekiem z magicznego, trzeciego sutka z\u0142ych wied\u017am; w wersji bardziej jeszcze z\u0142owrogiej powiadano, \u017ce karmi\u0105 ze\u0144 samego Szatana. C\u00f3\u017c, \u017cyciodajne, pe\u0142ne delikatno\u015bci i wigoru obrazy odchodz\u0105 w cie\u0144 wraz z upadkiem system\u00f3w wierze\u0144, przychodz\u0105 inne, a te dawne, przebrzmia\u0142e zostaj\u0105 w ba\u015bniach, przys\u0142owiach, dzieci\u0119cych wyliczankach. I wbrew wszystkiemu trwaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kt\u00f3\u017c z nas nie zna powiedzonka o \u201ekrainie mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105cej\u201d? Na zasadzie skojarzenia wyniesionego z lat dzieci\u0144stwa przywykli\u015bmy odnosi\u0107 niniejsze sformu\u0142owanie do pi\u0119knych ba\u015bni, a owa ba\u015bniowa kraina w naszych dzieci\u0119cych wyobra\u017ceniach sta\u0142a si\u0119 synonimem szcz\u0119\u015bcia, obfito\u015bci, dostatku\u2026. Rzadko jednak u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce obrazy, z jakimi spotykali\u015bmy si\u0119 w ba\u015bniach (tych \u201eklasycznych\u201d, jak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":916,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-3955","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mity-i-symbole"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3955","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3955"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3955\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3961,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3955\/revisions\/3961"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3955"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3955"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3955"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/theartofsounds2001-starry-sky-2051448_1920-1-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Muzeum-w-Heraklionie-Kreta-sygnet-ze-scena-z-boginia-i-najpewniej-Droga-Mleczna-powyzej.-Fot.-zbiory-wlasne.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Bogini-Hathor-czesto-przedstawiana-w-postaci-Krowy.-Fot.-wlasna-autorki-940x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/armillar-ball-3408811_1920-1024x533.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/03\/Bogini-z-Krety-pomiedzy-wezami-661x1024.jpg\"){kind=spacer}
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/800px-Venus_von_Willendorf_01-545x1024.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Bogini-z-terenow-anatolijskich-zn.-w-Kultepe-XVIII-w.-p.n.e.-w-typie-Bogin-podtrzymujacych-piersi.-Za-M.-Popko-Wierzenia-ludow-starozytnej-Azji-Mniejszej-wkladka.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Fryz-ze-swiatyni-bogini-narodzin.-Sumeryjscy-kaplani-doja-krowy.-Historia-swiata-praca-zbiorowa-s.-92-1024x456.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/Plakietka-fajansowa-ze-skrytki-w-swietym-miejscu.-Knossos.-A.-Michailidou-Cnossos-fot.-nr-64-1024x711.jpg\")
\n