![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Nil-swieta-woda-Egiptu.-Fot.-wlasna-autorki-1-1024x768.jpg\")
\u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wiele centr\u00f3w cywilizacyjnych powsta\u0142o nad wielkimi rzekami: nad Nilem, Eufratem i Tygrysem, Gangesem i Indusem. Nic w tym dziwnego. Podobnie zreszt\u0105 rzecz si\u0119 mia\u0142a w przypadku ziem polskich: pierwsze osady odnajdowane przez archeolog\u00f3w, – zwi\u0105zane np. z ludami tzw. kultury ceramiki wst\u0119gowej, kt\u00f3re dosz\u0142y na obecne ziemie polskie zza Karpat, znad Dunaju i kt\u00f3re przynios\u0142y umiej\u0119tno\u015bci rolnicze – r\u00f3wnie\u017c powstawa\u0142y w dolinach rzek. Rzeka, woda musia\u0142a z ca\u0142kiem prozaicznego powodu by\u0107 w pobli\u017cu osad. Nic w tym tajemniczego. Tajemnicze jest raczej to, \u017ce w my\u015bleniu naszych przodk\u00f3w rzeczy zdawa\u0142oby si\u0119 banalne, oczywiste, praktyczne przybiera\u0142y r\u00f3wnoleg\u0142e znaczenia na wy\u017cszym, symbolicznym poziomie. Tak w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 z wod\u0105.<\/p>\n\n\n\n
To dlatego w ka\u017cdej ze wspomnianych wy\u017cej kultur Wielka Rzeka p\u0142yn\u0119\u0142a tak\u017ce w Innym \u015awiecie, w \u015bwiecie wy\u017cszym, boskim, w niebiosach, nawet wi\u0119cej \u2013 tam, w niebiosach bra\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek. Tak wierzono w Egipcie \u2013 \u201ezwyk\u0142y\u201d Nil mia\u0142 sw\u00f3j niebia\u0144ski odpowiednik po\u015br\u00f3d gwiazd. Tak s\u0105dzili przodkowie Hindus\u00f3w \u2013 \u017ce Ganges jest odbiciem niebia\u0144skiej Gangi, rzeki bog\u00f3w. I oto rzeka nabra\u0142a cech sakralnych \u2013 sp\u0142ywa wszak na nasz\u0105 ziemi\u0119 wprost z nieba. \u017beby poj\u0105\u0107 jak taka analogia by\u0142a mo\u017cliwa, musimy zdawa\u0107 sobie spraw\u0119 jak wyobra\u017cano sobie budow\u0119 uniwersum, struktur\u0119 \u015bwiata. Zachowa\u0142y si\u0119 ryty na kamieniu, zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce opowie\u015bci mityczne i na tej podstawie mo\u017cemy s\u0105dzi\u0107, \u017ce \u015bwiat jawi\u0142 si\u0119 np. Sumerom jako przestrzenna kula, poci\u0119ta p\u0142aszczyznami, z kt\u00f3rych jedn\u0105 jest ziemia, na kt\u00f3rej bytujemy, pod ni\u0105 rozci\u0105ga si\u0119 teren pod-ziemi\u0105, a nad ni\u0105 \u2013 strefy niebios (najcz\u0119\u015bciej kilka, np. siedem; tak stary rodow\u00f3d ma potoczne powiedzenie o \u201esi\u00f3dmym niebie\u201d. Sama liczba jest liczb\u0105 znanych w staro\u017cytno\u015bci cia\u0142 niebieskich: s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc i pi\u0119\u0107 planet). Ca\u0142o\u015b\u0107 za\u015b owej kuli otacza Wielka Rzeka, nazywana Okeanosem przez Grek\u00f3w, kt\u00f3rzy wiele odziedziczyli po starszych kulturach i wcale si\u0119 tego nie wypierali. Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, wody Wielkiej Rzeki, otaczaj\u0105ce kul\u0119 uniwersum sta\u0142a si\u0119 Granic\u0105 \u015awiata. Tak\u017ce w \u015bwiecie ziemskim rzeki cz\u0119sto stawa\u0142y si\u0119 granicami domen i by\u0107 mo\u017ce nie tylko z pragmatycznych powod\u00f3w, ale te\u017c w zwi\u0105zku ze znaczeniami symbolicznymi, jakie rzekom przypisywano. Nikomu zapewne nie trzeba przypomina\u0107 o greckiej rzece Styks znanej z mit\u00f3w, kt\u00f3ra oddziela \u015bwiat \u017cywych od \u015bwiata umar\u0142ych. <\/p>\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Zbiornik-wodny-w-Karnaku-w-Egipcie.-Fot.-wlasna-autorki-1024x686.jpg\")
Ale to nie wszystkie konsekwencje powsta\u0142e w wyniku przyj\u0119tego obrazu \u015bwiata. \u015awi\u0119te wody Wielkiej Rzeki otaczaj\u0105cej \u015bwiat i bior\u0105cej pocz\u0105tek w g\u00f3rze, nabra\u0142y cech sakralnych w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 owego Pocz\u0105tku<\/em><\/strong>. W my\u015bli egipskiej, sumeryjskiej, indyjskiej Ziemia wy\u0142oni\u0142a si\u0119 z Praw\u00f3d, w pierwszej wody. Egipcjanie zwali wzg\u00f3rek wy\u0142oniony z Wody benben<\/em>. Kszta\u0142t piramid oraz sumeryjskich zikkurat\u00f3w mia\u0142 odwzorowywa\u0107 w\u0142a\u015bnie \u00f3w pierwszy l\u0105d, na kt\u00f3rym pocz\u0119\u0142o si\u0119 \u017bycie. Budowle sakralne w dawnych kulturach zawsze na\u015bladowa\u0142y kszta\u0142t mitycznych, boskich, \u015bwi\u0119tych kszta\u0142t\u00f3w, niejako \u201etransmituj\u0105c\u201d ich \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 w \u015bwiat ziemski, ludzki. A skoro rzek\u0142o si\u0119 o zikurratach<\/em>, to warto doda\u0107, \u017ce mia\u0142y one kilka stopni, cz\u0119sto siedem \u2013 dok\u0142adnie tyle, ile jest sfer kosmicznych – i by\u0142y otoczone kana\u0142ami wodnymi lub sta\u0142y w pobli\u017cu rzek; innymi s\u0142owy budowla mia\u0142a oddawa\u0107 budow\u0119 kosmosu i w\u0142a\u015bnie dlatego<\/em><\/strong> by\u0142a \u015bwi\u0119ta. To archetypowe analogie, typowe dla my\u015blenia mitycznego, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w pr\u00f3bach \u201ez\u0142apania\u201d w naszym \u015bwiecie \u015bwiata wy\u017cszego, a przejawiaj\u0105ce si\u0119 w dzie\u0142ach sztuki, architekturze, plastyce, oraz w mitach (cho\u0107 nie zawsze dotar\u0142 do nas przekaz ca\u0142o\u015bciowy ze wzgl\u0119du na zniszczenia, czas, fragmentaryczno\u015b\u0107 odkry\u0107 archeologicznych, etc.). Przejawem \u201echwytania\u201d \u015bwi\u0119tych w\u00f3d w sferze ziemskiej s\u0105 drobniejsze elementy architektoniczne – mam na my\u015bli baseny przy\u015bwi\u0105tynne. Ludy zamieszkuj\u0105ce ziemie pomi\u0119dzy pot\u0119\u017cnymi rzekami (\u201eMezopotamia\u201d znaczy w\u0142a\u015bnie: mi\u0119dzy rzekami) dzieli\u0142y wody na \u201edobre\u201d, s\u0142odkie wody zwane abzu<\/em> i \u201ez\u0142e\u201d gorzkie wody. Rytualne baseny w \u015bwi\u0105tyniach konstruowanych jako model \u015bwiata zawiera\u0142y owe dobre wody. Zachowa\u0142y si\u0119 resztki basen\u00f3w, nierzadko z p\u0142askorze\u017abami przedstawiaj\u0105cymi boskie istoty. A skoro tak, czas powiedzie\u0107 o bogach i mitycznych istotach zwi\u0105zanych z wodami. W Sumerze za sfer\u0119 w\u00f3d (\u201edobrych\u201d) odpowiada\u0142 b\u00f3g Enki, uwa\u017cany za m\u0119drca. Jego odpowiednikiem babilo\u0144skim by\u0142 b\u00f3g Ea. Ka\u017cdej sferze i aspektowi \u015bwiata odpowiada\u0142 konkretny b\u00f3g, a z etymologii ich imion mo\u017cna wysnu\u0107 fascynuj\u0105ce wnioski! Zauwa\u017cmy zatem, \u017ce w j\u0119zyku sumeryjskim \u201ewoda\u201d to \u201ea\u201d, za\u015b owo kr\u00f3tkie s\u0142\u00f3wko znajduje si\u0119 w imieniu boga w\u00f3d i w nazwie oceanu \u201edobrych w\u00f3d\u201d \u2013 abzu<\/em>, a jeszcze w nazwie pewnych mitycznych stworze\u0144 \u2013 ap-kallu.<\/em> Apkallu,<\/em> co znamienne, cz\u0119sto rze\u017abieni na rytualnych basenach, to mityczne istoty na p\u00f3\u0142 ludzkie, na p\u00f3\u0142 rybie, kt\u00f3re przyp\u0142yn\u0119\u0142y z Pierwotnych W\u00f3d i przynios\u0142y ludziom znajomo\u015b\u0107 najwa\u017cniejszych umiej\u0119tno\u015bci, to wi\u0119c rodzaj heros\u00f3w kulturowych, a tak\u017ce prototypy siedmiu m\u0119drc\u00f3w (przy okazji raz jeszcze pojawia si\u0119 motyw \u0142\u0105czenia m\u0105dro\u015bci, wiedzy z wodami, do czego jeszcze powr\u00f3c\u0119).<\/p>\n\n\n W mitologii hinduskiej mamy mityczne istoty, boginki rzeczne, a nazywano je ap-sarasami<\/em>, w egipskich wierzeniach za\u015b pojawia si\u0119 istota w\u0119\u017cowa zwana Ap-opis<\/em>. Innymi s\u0142owy, je\u015bli podobie\u0144stwa systemu wierze\u0144 potwierdzaj\u0105 inne zbie\u017cno\u015bci, w tym imion istot boskich, to mo\u017cemy z wi\u0119ksza pewno\u015bci\u0105 przyj\u0105\u0107 teorie o \u0142\u0105czno\u015bci kulturowej i wzajemnych kontaktach na ogromnych przestrzeniach! Tymczasem dodajmy, \u017ce baseny spotykamy tak\u017ce przy \u015bwi\u0105tyniach egipskich, cho\u0107by w Karnaku, tyle \u017ce wi\u0119ksze, co mo\u017cna humorystycznie skwitowa\u0107, \u017ce w pa\u0144stwie faraon\u00f3w wszystko musia\u0142o by\u0107 wi\u0119ksze, monumentalizm jest rysem cywilizacji znad Nilu. A jednak przekaz wydaje si\u0119 podobny. A dotyczy to r\u00f3wnie\u017c cywilizacji Indusu, gdzie odkryto wielki basen w Mohend\u017co Daro i mniejsze miejsca z wod\u0105. I mimo up\u0142ywu czasuwci\u0105\u017c mo\u017cna znale\u017a\u0107 podobne zbiorniki w \u015bwi\u0105tyniach hinduskich, zw\u0142aszcza na po\u0142udniu w krajach tamilskich, gdzie mamy do czynienia i z wielopi\u0119trowymi, najcz\u0119\u015bciej dziewi\u0119ciostopniowymi \u015bwi\u0105tyniami. Baseny spotkamy r\u00f3wnie\u017c na Krecie w pa\u0142acach-\u015bwi\u0105tyniach pochodz\u0105cych z okresu kultury minojskiej, wsp\u00f3\u0142czesnej egipskiej i mezopotamskiej. Baseny na Krecie maj\u0105 prostok\u0105tny kszta\u0142t i kilka stopni sprowadzaj\u0105cych na dno. Uwa\u017cane s\u0105 za baseny puryfikacyjne, czyli miejsca, gdzie dokonywano rytualnych oczyszcze\u0144 przed uczestnictwem w obrz\u0119dzie. Pomijaj\u0105c tezy niekt\u00f3rych badaczy, \u017ce konstrukcje owe nie musia\u0142y by\u0107 zawsze basenami, \u017ce niekt\u00f3re by\u0142y miejscami \u201enaj\u015bwi\u0119tszymi ze \u015bwi\u0119tych\u201d (tzw. adytony<\/em>), to pojawia si\u0119 tu kwestia oczyszcze\u0144<\/em><\/strong>. I znowu rzecz banalna przekszta\u0142ca si\u0119 w rzecz wy\u017cszego rz\u0119du \u2013 woda s\u0142u\u017cy do mycia, sprawa oczywista, ale specjalna <\/em><\/strong>woda, woda \u201eschwytana\u201d z g\u00f3rnego \u015bwiata s\u0142u\u017cy do oczyszcze\u0144 rytualnych, czyli nie-zwyk\u0142ych. Zmywa nie brud materialny, jak \u201ezwyk\u0142a\u201d, nie wyodr\u0119bniona woda, lecz brud duchowy, zmazy przewinie\u0144. Bliskie to znanej nam tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej, a si\u0119ga tysi\u0119cy lat wstecz! Ale wed\u0142ug mnie nast\u0105pi\u0142a jednak zmiana znaczeniowa i nast\u0105pi\u0107 musia\u0142a, ze wzgl\u0119du na kontekst religijny. Nawet intuicyjnie mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce woda w basenach przy\u015bwi\u0105tynnych prastarych kultur, w kt\u00f3rych rz\u0105dzi\u0142 mit, by\u0142a \u015bwi\u0119ta ju\u017c przez sam akt wydzielenia jej<\/em><\/strong>, poniewa\u017c pochodzi\u0142a ze \u015bwi\u0119tego, niebia\u0144skiego \u015bwiata. Woda za\u015b w naszych ko\u015bcio\u0142ach, w chrzcielnicach jest \u015bwi\u0119ta nie \u201esama z siebie\u201d, lecz za spraw\u0105 u\u015bwi\u0119cenia jej przez kap\u0142ana. To nie sama woda ma kontakt z sacrum, to kap\u0142an go ma i przekazuje rzeczy u\u015bwi\u0119canej. Przy okazji warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wczesne baptysteria chrze\u015bcija\u0144skie by\u0142y rodzajem basen\u00f3w s\u0142u\u017c\u0105cych do zanurzenia ca\u0142ego nagiego cia\u0142a. Nie wystarczy\u0142o skropi\u0107 chrzczonego kilkoma kropelkami\u2026 Lecz \u2013 co r\u00f3wnie\u017c trzeba podkre\u015bli\u0107 \u2013 motyw oczyszczaj\u0105cy pozosta\u0142, woda z chrztu zmywa \u201ebrud\u201d grzechu pierworodnego, jak niegdy\u015b zmywa\u0142a innego rodzaju moralne b\u0105d\u017a rytualne zmazy.<\/p>\n\n\n Poniewa\u017c wyobra\u017cenia symboliczno-mityczne w\u0119druj\u0105, rozga\u0142\u0119ziaj\u0105 si\u0119 w ustawicznym poszukiwaniu form, trzeba czasem \u0142\u0105czy\u0107 w\u0105tki, by nie oddziela\u0107 sztucznie tego, co widziano razem<\/strong>, tote\u017c musimy raz jeszcze, acz z innej strony, przyjrze\u0107 si\u0119 wodzie jako substancji Pocz\u0105tku. Podst\u0119pnie mo\u017cna zapyta\u0107: jak to si\u0119 dzieje, \u017ce woda, zw\u0142aszcza w aspekcie \u201ewody \u017cycia\u201d (powszechnie znanym cho\u0107by w Europie) niemal zawsze wi\u0105zana jest z postaciami kobiecymi? Tak\u017ce tu wykryjemy zwi\u0105zek z \u201epierwotno\u015bci\u0105\u201d – lecz teraz akcent po\u0142o\u017cony zostanie na pocz\u0105tek biologicznego \u017cycia, czyli po prostu\u2026 na por\u00f3d! To kobiety rodz\u0105, a narodzone dziecko przychodzi na \u015bwiata w \u201etowarzystwie\u201d w\u00f3d p\u0142odowych. Pilnym obserwatorom, jakimi byli nasi przodkowie da\u0142o to wiele do my\u015blenia i stworzy\u0142o ca\u0142y kompleks mityczny. Ale po kolei!<\/p>\n\n\n\n W powszechnym mniemaniu postaci kobiece zazwyczaj \u0142\u0105czone s\u0105 z ziemi\u0105 poprzez prost\u0105 analogi\u0119: ziemia rodzi ro\u015bliny jak kobieta rodzi dziecko. Pami\u0119ta\u0107 jednak nale\u017cy, \u017ce ziemia, podziemie zawsze w mitach \u0142\u0105czona jest z wodami, a \u015bci\u015blej: z podziemnymi wodami (uczenie powiada si\u0119 o aspekcie akwatyczno-chtonicznym). Na dow\u00f3d przywo\u0142a\u0107 mo\u017cna chocia\u017cby mezopotamsk\u0105 bogini\u0119 Bau, sk\u0105din\u0105d zwi\u0105zan\u0105 z ziemi\u0105, lecz b\u0119d\u0105c\u0105 matk\u0105 pana w\u00f3d abzu<\/em> – Enkiego. Podobne imi\u0119 nosi indyjska Bhu, bogini bytuj\u0105ca na dnie oceanu, wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z jego pierwotnych w\u00f3d z b\u0142\u0119kitnym lotosem w d\u0142oniach. Tego typu boginie przedstawiano cz\u0119sto z szeroko rozstawionymi nogami, nieraz ukazywano je w pozycji odwr\u00f3conej, jakby rodz\u0105ce ku g\u00f3rze. Taka pozycja nazywana bywa\u0142a bau<\/em> jeszcze w czasach greckich, a przekaz jest oczywisty \u2013 z pomi\u0119dzy \u017ce\u0144skich ud wychodzi \u017cycie; wychodz\u0105 tak\u017ce wody. Zatem – bogini \u201erodzi\u201d wody, podobnie jak dziecko, jest ich tw\u00f3rczyni\u0105. Z czasem motyw wysubtelnia\u0142 i zmieni\u0142 si\u0119 w kszta\u0142t kobiety trzymaj\u0105cej puchar z Wod\u0105 \u017bycia.<\/p>\n\n\n\n Zatem najpierwotniejszy fakt, \u017ce dziecko przebywa w wodzie (w wodach p\u0142odowych) sta\u0142 si\u0119 najpewniej podstaw\u0105 mitologicznych obraz\u00f3w kobiet strzeg\u0105cych pucharu z wod\u0105, opiekunek \u017ar\u00f3de\u0142, rzecznych boginek, etc. Takie obrazy s\u0105 najstarsze, dopiero z p\u00f3\u017aniejszych czas\u00f3w pochodz\u0105 przekazy \u0142\u0105cz\u0105ce z wodami postacie m\u0119skie, co zapewne ma zwi\u0105zek z przemianami spo\u0142ecznymi, cho\u0107 mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c wynikiem subtelnych odcieni znaczeniowych, kt\u00f3re prawdopodobnie s\u0105 ju\u017c dla nas nieuchwytne. We\u017amy archetypowy symbol Wodnika w postaci m\u0119skiej, widzianej jako wylewaj\u0105cego wod\u0119 w d\u00f3\u0142. Ot\u00f3\u017c w\u0142a\u015bnie! Boginie z pucharami z wod\u0105 \u017cycia zdaj\u0105 si\u0119 czerpa\u0107 wod\u0119 z podziemi, ich woda pochodzi jakby \u201eze spodu\u201d wielopi\u0119trowego uniwersum, tymczasem Wodnik wylewa wod\u0119 z g\u00f3ry, a jest to stary obraz, by przywo\u0142a\u0107 indyjsk\u0105 nazw\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z bogiem Wisznu przedstawionym jako Wodnik z waz\u0105 w d\u0142oni – ot\u00f3\u017c \u00f3w atrybut, waza, nazywa si\u0119 kalasa<\/em>. Pewne za\u015b sumeryjskie b\u00f3stwa nazywa\u0142y si\u0119 kall<\/em> i mia\u0142y charakter wodny w sensie, o jakim jeszcze nie by\u0142o mowy \u2013 chodzi o deszcz (naukowo powiada si\u0119 o aspekcie pluwialnym). Woda przecie\u017c nie pojawia si\u0119 w \u015bwiecie pod jedn\u0105 postaci\u0105 \u2013 bywa woda morska (z\u0142a), rzeczna, kt\u00f3rej ju\u017c po\u015bwi\u0119cili\u015bmy sporo uwagi, bywa \u017ar\u00f3dlana i bywa woda lej\u0105ca si\u0119 z nieba, czyli deszczowa. Uog\u00f3lniaj\u0105c mo\u017cna rzec, \u017ce z rzekami oraz \u017ar\u00f3de\u0142kami cz\u0119\u015bciej \u0142\u0105czono postaci kobiece, za\u015b z deszczowymi, burzowymi \u2013 m\u0119skie (rzecz jasna, nie jest to absolutna regu\u0142a, bo takowej w my\u015bleniu mitycznym nie ma).<\/p>\n\n\n Istniej\u0105 jeszcze wody, o kt\u00f3rych napomkn\u0119\u0142am wy\u017cej. \u201eZ\u0142e\u201d, gorzkie wody, przeciwstawione ju\u017c w czasach Sumeru s\u0142odkim wodom abzu<\/em>. To wody morskie, nie nadaj\u0105ce si\u0119 do picia, gorzko-s\u0142one, niebezpieczne. Nic zatem dziwnego, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 galeri\u0119 potwor\u00f3w znajdziemy w powi\u0105zaniu z morzem i to do niedawnych czas\u00f3w, gdy wierzono, \u017ce na morskich \u015bmia\u0142k\u00f3w czeka w otch\u0142ani straszliwy Kraken. W Sumerze straszliwym przeciwnikiem bog\u00f3w by\u0142a Tiamat, nieraz przedstawiana jako smok. Czas przeto, by przyjrze\u0107 si\u0119 wodom pod innym k\u0105tem i zbada\u0107, jakie postaci z nimi wi\u0105zano, powiedzie\u0107 o potworach<\/em><\/strong>pierwotnych, przedstawianych w postaci w\u0119\u017cy i smok\u00f3w. O Tiamat, potworze pokonanym przez boga Marduka wspomnia\u0142am, a podobny stw\u00f3r \u017cy\u0142 na wybrze\u017cach palesty\u0144skich, a jego imi\u0119 brzmia\u0142o Jama. By\u0142 to smoczo-w\u0119\u017cowy potw\u00f3r, mia\u0142 siedem g\u0142\u00f3w i symbolicznie uciele\u015bnia\u0142 s\u0142one wody, dok\u0142adnie jak Tiamat. Przypomnijmy jeszcze wielog\u0142ow\u0105 hydr\u0119 z morskiej zatoki ko\u0142o Lerny, kt\u00f3r\u0105 pokona\u0142 grecki heros Herakles, a b\u0119dziemy mieli niemal komplet prototyp\u00f3w naszych siedmiog\u0142owych smok\u00f3w! Ten rodzaj istot to w rzeczywisto\u015bci nie po prostu potwory, ale uosobienie Chaosu<\/strong>, ich pokonanie za\u015b jawi si\u0119 jako czyn ustanawiaj\u0105cy \u015bwiat, czyli Porz\u0105dek<\/strong>, bo to w\u0142a\u015bnie znaczy etymologicznie s\u0142owo kosmos<\/em>. Jednak w mitach natkniemy si\u0119 na ich kuzyn\u00f3w odpowiedzialnych za to, \u017ce we w\u0142asnych cia\u0142ach uwi\u0119zi\u0142y dobre wody w stworzonym ju\u017c \u015bwiecie. W egipskim hymnie do Amona pojawia si\u0119 w\u0105\u017c Naka, zwi\u0105zany z Otch\u0142ani\u0105, kt\u00f3rego b\u00f3g Amon-Re przebijaj\u0105c w\u0142\u00f3czni\u0105, zmusi\u0142 do oddania tego, co poch\u0142on\u0105\u0142 \u2013 wody. By zrozumie\u0107 ten obraz, trzeba uwzgl\u0119dni\u0107 zjawisko zwi\u0105zane z Nilem, czyli cykliczne wylewy nawadniaj\u0105ce pola. Wraz z wylewami odradza\u0142 si\u0119 kraj, wszak\u017ce, gdy wody brakowa\u0142o, zadawano sobie pytania, gdzie si\u0119 zapodzia\u0142a?! Pami\u0119tajmy, \u017ce wiele zdawa\u0142oby si\u0119 fantastycznych opowie\u015bci ma przyczyn\u0119 w pr\u00f3bach wyt\u0142umaczenia sobie zjawisk naturalnych; i st\u0105d zapewne wzi\u0105\u0142 si\u0119 bezlik opowie\u015bci o wodach uwi\u0119zionych przez smoka lub ogromnego w\u0119\u017ca w \u015brodku mitycznej g\u00f3ry i o bohaterach, kt\u00f3rzy, jak Amon-Re, musz\u0105 pokona\u0107 go, aby odda\u0142, co ukrad\u0142 najcenniejszego. Wod\u0119. Spotkamy podobny motyw w Grecji, Anatolii, Indiach. A przy okazji Indii, warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wa\u017cne rdzenie wyrazowe bywaj\u0105 podobne czy to za spraw\u0105 kontakt\u00f3w, czy si\u0119gaj\u0105c niepami\u0119tnych czas\u00f3w, kiedy j\u0119zyki by\u0142y mniej zr\u00f3\u017cnicowane, a ludy nios\u0142y je ze sob\u0105 na odleg\u0142e tereny w ci\u0105gu setek lat i pokole\u0144; ot\u00f3\u017c imi\u0119 egipskiego w\u0119\u017ca Otch\u0142ani brzmi Naka<\/strong>, a w Indiach w\u0119\u017cowe istoty strzeg\u0105ce w\u00f3d nazywano niezwykle podobnie \u2013 Naga<\/strong>. Dodajmy, \u017ce w Sumerze wyraz nag<\/strong> ma zwi\u0105zek z wod\u0105 i znaczy \u201epodlewa\u0107\u201d, a nagia <\/strong>to siatka na ryby.<\/p>\n\n\n W\u0119\u017ce bardzo cz\u0119sto w mitach maj\u0105 zwi\u0105zek z wodami, tak\u017ce podziemnymi. Pierwsi herosi, czyli przodkowie naszych ba\u015bniowych rycerzy, walczyli pierwotnie o wyzwolenie w\u00f3d, albowiem to ona by\u0142a najwi\u0119kszym skarbem. A skoro ju\u017c pad\u0142o to s\u0142owo \u201eskarb\u201d\u2026 Owszem, pierwszym skarbem w najstarszych mitach jest woda, lecz przybiera\u0142a ona posta\u0107 przedmiotu z ni\u0105 uto\u017csamionego – na przyk\u0142ad pucharu, w kt\u00f3rym wod\u0119 przechowywano. Wszak woda sama w sobie nie ma \u017cadnego kszta\u0142tu… I oto w podziemnej G\u00f3rze ba\u015bniowy smok nie chowa ju\u017c wody, ale puchar. Woda, nast\u0119pnie woda w naczyniu i wreszcie sam puchar sta\u0142 si\u0119 przedmiotem \u201emagicznym\u201d i tym samym celem najpierw boga, potem herosa, w ko\u0144cu bohatera-rycerza. Acz puchar multiplikowa\u0142 si\u0119 i oto smoki w ba\u015bniach pilnuj\u0105 nie jednego, cho\u0107by i szczeroz\u0142otego pucharu, lecz wielu skarb\u00f3w, jak niezapomniany Smug z \u201eHobbita\u201d R.R. Tolkiena. Ale w czasach, kiedy powstawa\u0142y opowie\u015bci Grek\u00f3w, smok pilnowa\u0142 jeszcze wody lub \u017ar\u00f3d\u0142a, a heros musia\u0142 go pokona\u0107. Tak czyni za\u0142o\u017cyciel greckich Teb Kadmos. Ju\u017c nie uwalnia\u0142 z niewoli w\u00f3d kosmicznych, wa\u017cnych w skali ca\u0142ego uniwersum, jak egipski Amon-Re, sprawia\u0142 jedynie, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a wody w zak\u0142adanym nowym mie\u015bcie stawa\u0142y si\u0119 dost\u0119pne dla ludzi. Motyw ma rozmaite warianty – przywo\u0142ajmy jeden z nich, by ujawni\u0142 si\u0119 nowy rys.<\/p>\n\n\n W mitach Europy karze\u0142 (czasem wyst\u0119puj\u0105cy pod postaci\u0105 szczupaka) o imieniu Adwarim strzeg\u0142 skarbu i magicznego pier\u015bcienia w wodach rzeki, a zosta\u0142 pokonany przez podst\u0119pnego boga Lokiego. Loki to b\u00f3g norma\u0144ski, a powy\u017cszy motyw sta\u0142 si\u0119 kanw\u0105 przekaz\u00f3w o s\u0142ynnych Nibelungach. Wody staj\u0105 si\u0119 tu miejscem przebywania skarbu oraz jego stra\u017cnika, kt\u00f3rym nie jest smok, ale inna niecodzienna posta\u0107 quasi-mityczna: karze\u0142 potrafi\u0105cy zmienia\u0107 kszta\u0142t. Z kolei w opowie\u015bciach arturia\u0144skich wyst\u0119puje pani w\u00f3d, Dama z Jeziora i to ona strze\u017ce magicznego miecza kr\u00f3la Artura, Eskalibura, to ona daje Lancelotowi magiczny pier\u015bcie\u0144 oraz lanc\u0119. Jeszcze w innych przekazach \u0142\u0105cz\u0105cych wod\u0119 i skarb pojawia si\u0119 Kr\u00f3l W\u0119\u017cy z koron\u0105 na g\u0142owie, zamieszkuj\u0105cy studni\u0119, i z takimi w\u0142a\u015bnie opowie\u015bciami spotkamy si\u0119 na ziemiach polskich. Zapewne wszyscy pami\u0119tamy tak\u017ce ba\u015b\u0144 o warszawskim bazyliszku, a podobne znajdziemy r\u00f3wnie\u017c na \u015al\u0105sku. Niedawno jeszcze opowiadano o piwnicy pewnego domu w \u015awidnicy, gdzie w g\u0142\u0119bokiej studni \u017cy\u0142 straszliwy bazyliszek, porywaj\u0105cy dziewcz\u0119ta, kt\u00f3rego pokona\u0142 m\u0142ody cz\u0142owiek, stosuj\u0105c podst\u0119p ze zwierciad\u0142ami \u2013 ot\u00f3\u017c naszyte na ubranie lusterka, ukazuj\u0105c potworowi jego w\u0142asne odra\u017caj\u0105ce, straszliwe oblicze spowodowa\u0142y, \u017ce skamienia\u0142. Oto przyk\u0142ad \u017cywotno\u015bci prastarych opowie\u015bci! Przecie\u017c\u00a0 identyczny motyw znajdziemy w micie greckim o Gorgonie i Perseuszu, micie tysi\u0105ce lat starszym! Tak. Mity i legendy zwi\u0105zane z wod\u0105 zdaj\u0105 si\u0119 najstarsze w dziejach, najbardziej uniwersalne, niezapominane. Ostatecznie Woda to jeden z \u017cywio\u0142\u00f3w, a jednocze\u015bnie najbardziej podstawowa esencja \u017cycia, o czym jeszcze powiem w drugiej cz\u0119\u015bci opowie\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Czas, aby zaj\u0105\u0107 si\u0119 wod\u0105 w nowym uj\u0119ciu, mianowicie odkry\u0107, co dzieje si\u0119 pod jej tafl\u0105. Wod\u0119 \u0142atwo spersonifikowa\u0107, \u201eubra\u0107\u201d w rozmaite formy, jako \u017ce sama jest bezkszta\u0142tna, tote\u017c liczni bogowie zwi\u0105zani z wod\u0105 r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105, sumeryjski Enki lub grecki Achelloos, b\u00f3stwa morskie w typie Posejdona, b\u00f3stwa-potwory jak Tiamat, smoko-w\u0119\u017cowe hybrydy, jak niezliczone stwory z mit\u00f3w, podobni do tzw. Starc\u00f3w Morskich, jak grecki Nereus. Te ostatnie s\u0105<\/em> wod\u0105, upostaciowiaj\u0105 j\u0105. Inne boskie istoty wody strzeg\u0105<\/em>, a wtedy wyst\u0119puj\u0105 nie jako personifikacja samej wody, lecz jej wyabstrahowanych mocy. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w: u irlandzkich Celt\u00f3w \u015bwi\u0119tej wody w studniach strzeg\u0142a pi\u0119kna Seghais, lecz to, \u017ce sta\u0142a na stra\u017cy w\u00f3d to nie wszystko – je\u015bli obdarzy\u0142a kogo\u015b mi\u0142o\u015bci\u0105, stawa\u0142 si\u0119 niezwykle m\u0105dry (do zagadnienia \u0142\u0105czenia wody z m\u0105dro\u015bci\u0105 niebawem powr\u00f3c\u0119). Na angielskiej ziemi \u017ar\u00f3de\u0142 wodnych w Bath tak\u017ce strze\u017ce kobieca posta\u0107, Sulis, jednak na modl\u0119 greck\u0105 i rzymsk\u0105 przedstawiana by\u0142a z obliczem Gorgony, kt\u00f3rej spojrzenie zamienia\u0142o w kamie\u0144; mamy tu do czynienia z akcentem na niebezpiecze\u0144stwo \u0142\u0105czone z wodami, a nie ich pi\u0119kno lub m\u0105dro\u015b\u0107. Kobiece postacie napotkamy te\u017c w legendach p\u00f3\u0142nocnej Europy, w kt\u00f3rych stra\u017cniczkami \u015bwi\u0119tych \u017ar\u00f3de\u0142 Urd, wyp\u0142ywaj\u0105cych spod Drzewa \u015awiata Iggdrasila s\u0105 boginie losu, Norny, co wskazuje na kolejny atrybut \u0142\u0105czony z wodami, mianowicie na ich wymiar wr\u00f3\u017cebny. Strzeg\u0105cych w\u00f3d postaci jest oczywi\u015bcie znacznie wi\u0119cej i by\u0142y one obecne r\u00f3wnie\u017c w naszej, s\u0142owia\u0144skiej tradycji, jednak ich imiona ulecia\u0142y z czasem. Niekt\u00f3rzy powiadaj\u0105, \u017ce w znanej opowie\u015bci o Wandzie \u201eco Niemca nie chcia\u0142a\u201d i rzuci\u0142a si\u0119 w nurt Wis\u0142y, kryj\u0105 si\u0119 echa przekaz\u00f3w o bogince wodnej lub stra\u017cniczce w\u00f3d.<\/p>\n\n\n Jednak zauwa\u017cmy, \u017ce pewne postacie w wodach po prostu przebywaj\u0105<\/em>. Z greckich mit\u00f3w wiemy o wspania\u0142ym pa\u0142acu Posejdona i jego ma\u0142\u017conki Amfitrydy, o niezliczonym orszaku nereid \u017cyj\u0105cych w morzu, z drugiej strony za\u015b znamy przekazy o syrenach wodz\u0105cych \u015bpiewem marynarzy na manowce. I w tym miejscu przyda si\u0119 uwaga: ot\u00f3\u017c syrena w greckiej sztuce przedstawiana by\u0142a jako kobieto-ptak, wcale nie jak kobieto-ryba! Bajkowe syrenki i najs\u0142ynniejsza z nich stoj\u0105ca w Warszawie w pobli\u017cu Wis\u0142y kszta\u0142t zawdzi\u0119czaj\u0105 nie syrenom<\/strong>, lecz greckim nereidom<\/strong> i Trytonessie<\/strong> – p\u00f3\u0142-ludzkiej i p\u00f3\u0142-rybiej podwodnej bogince, za\u015b wzorowanych na tych ostatnich \u201esyrenek\u201d czy Panien Wodnych jest sporo w polskiej sztuce plastycznej, ju\u017c to u st\u00f3p \u015bwi\u0119tego Krzysztofa przekraczaj\u0105cego rzek\u0119 z ma\u0142ym Jezusem na ramieniu, ju\u017c to \u00a0w herbach obudowanych szlacheckimi legendami o pocz\u0105tkach rodu. W przekazach ludowych funkcjonuj\u0105 te\u017c istoty odmiennego rodzaju. Wodne demony, niekt\u00f3re niegdy\u015b b\u0119d\u0105ce lud\u017ami. W stawach, jeziorach, rzekach spotkamy zatem boginki wodne, rusa\u0142ki, mamuny i liski, mo\u017cna je zobaczy\u0107, jak wychodz\u0105 na brzeg w okre\u015blone noce, aby na brzegach pra\u0107 odzienie albo ta\u0144czy\u0107, zw\u0142aszcza majow\u0105 por\u0105, gdy trwa\u0142 Tydzie\u0144 Rusa\u0142ek. Zapuszczaj\u0105 si\u0119 niekiedy do wsi i zamieniaj\u0105 dzieci; we wsiach takie wymienione dzieci nazywano \u201epodciepami\u201d. Najs\u0142ynniejszym jednak stworem wodnym jest, zw\u0142aszcza na \u015al\u0105sku, utopiec, topik,\u00a0 wodnik; nazwy s\u0105 rozmaite. Co okre\u015bla t\u0119 klas\u0119 wodnych istot, utopc\u00f3w, topielic? Ot\u00f3\u017c s\u0105 to zwyczajni ludzie maj\u0105cy nieszcz\u0119\u015bcie utopi\u0107 si\u0119 w nieodpowiednim czasie (w znaczeniu czasu rytualnego). Czas ludzkiego \u017cycia zosta\u0142 bowiem uporz\u0105dkowany w cykle rozdzielone obrz\u0119dami, zwanymi obrz\u0119dami przej\u015bcia<\/em>, a najwa\u017cniejszymi by\u0142y narodziny, za\u015blubiny, \u015bmier\u0107. Je\u015bli panna utopi\u0142a si\u0119, zanim wysz\u0142a za m\u0105\u017c, mia\u0142a wielkie szanse sta\u0107 si\u0119 rusa\u0142k\u0105 albo topielic\u0105, dlatego \u017ce cykl \u017cycia zosta\u0142 naruszony, przerwany. \u015amier\u0107 niezwyk\u0142a, tragiczna, przedwczesna, w tym \u015bmier\u0107 w wodzie wywo\u0142ywa\u0142a \u201eza\u015bwiatowe\u201d konsekwencje, naruszaj\u0105c Odwieczny \u0141ad. Przypomnijmy (p. I cz\u0119\u015b\u0107 artyku\u0142u) niemal uniwersalne mityczne prze\u015bwiadczenie, \u017ce ocean lub przedwieczna Wielka Rzeka op\u0142ywa wszystkie sfery uniwersum, a wody widoczne na powierzchni ziemi s\u0105 zaledwie miejscami jej wyp\u0142ywu. Innymi s\u0142owy, Wody znajdowa\u0142y si\u0119 na styku Tego i Tamtego \u015bwiata, w p\u0119kni\u0119ciach, na granicach, a ka\u017cda substancja tak postrzegana nosi\u0142a cechy ambiwalentne. Albowiem co\u015b, co nie przynale\u017cy w pe\u0142ni do okre\u015blonej strefy, lecz sytuuje si\u0119 pomi\u0119dzy,<\/em> jest nieokre\u015blone, niejasne, zatem niebezpieczne, jest tabu<\/em> lub jak to okre\u015bla si\u0119 w etnologii, jest mediacyjne<\/em>. Woda jest mediatorem<\/em>, jako pochodz\u0105ca troch\u0119 st\u0105d<\/em>, troch\u0119 stamt\u0105d<\/em>. Dlatego powszechnie jest u\u017cywana do obrz\u0119d\u00f3w oraz wr\u00f3\u017cb i to od najdawniejszych czas\u00f3w. W staro\u017cytnej Grecji, np. w Delfach, w okr\u0105g\u0142ych pomieszczeniach trzymano w\u0119\u017ce, mitycznie zwi\u0105zane z wod\u0105, dlatego \u017ce lubi\u0142y pomieszkiwa\u0107 w grotach, a wilgotne groty i istniej\u0105ce w nich \u017ar\u00f3de\u0142ka, rozlewiska, podziemne rzeczu\u0142ki by\u0142y uwa\u017cane za miejsca styku ziemi z podziemnym Oceanem. Trzymano zatem w\u0119\u017ce przy \u015bwi\u0105tyniach, gdy\u017c jednym ze zwyczaj\u00f3w staro\u017cytnych by\u0142 charakterystyczny spos\u00f3b wr\u00f3\u017cenia: mianowicie do kadzi z wod\u0105 wrzucano w\u0119\u017ce i z tego, jak porusza\u0142y si\u0119 wyczytywano znaki na przysz\u0142o\u015b\u0107. Dlaczego do wody? Ot\u00f3\u017c objawia si\u0119 znacz\u0105ca cecha wody, o kt\u00f3rej wy\u017cej napomyka\u0142am. Woda jest \u201epierwsz\u0105 materi\u0105\u201d (materia prima<\/em>) i jako taka z konieczno\u015bci zawiera w sobie nie tylko zarodki \u017cycia, ale i zarodki m\u0105dro\u015bci; uwa\u017cano przecie\u017c, \u017ce pierwsze<\/strong><\/em> jest zarazem najbardziej istotne<\/em><\/strong>. W zmodyfikowany spos\u00f3b uwa\u017cano tak jeszcze w IV w. p.n.e., kiedy rodzi\u0142a si\u0119 grecka filozofia przyrody i Woda by\u0142a uwa\u017cana za podstaw\u0119 bytu, za arche<\/em>. W my\u015bleniu mitycznym, kt\u00f3re wszak jest pod\u0142o\u017cem filozoficznego, wod\u0119 (a raczej jej spersonalizowane wcielenia) uwa\u017cano za wcielenie m\u0105dro\u015bci jako istniej\u0105c\u0105 u pocz\u0105tku \u015bwiata. Nic dziwnego, \u017ce w wodzie szukano odpowiedzi! Opr\u00f3cz techniki \u201ew\u0119\u017cowej\u201d, u\u017cywano innych, na przyk\u0142ad Sumerowie do naczynia z wod\u0105 lali oliw\u0119, aby pozna\u0107 przysz\u0142e losy. C\u00f3\u017c, czy\u017c nie przypomina to naszych andrzejkowych zwyczaj\u00f3w, gdy lejemy na wod\u0119 wosk? Tysi\u0105ce lat, a zwyczaje \u201emagiczne\u201d trzymaj\u0105 si\u0119 dobrze\u2026<\/p>\n\n\n Woda u\u017cywana by\u0142a tak\u017ce w wyroczniach umar\u0142ych. Cz\u0142owiekowi pragn\u0105cemu ujrze\u0107 bliskich zmar\u0142ych kap\u0142ani podstawiali pod oczy naczynie z wod\u0105, by wpatrywa\u0142 si\u0119 we\u0144 w skupieniu. Przecie\u017c poprzez wod\u0119 wida\u0107 wi\u0119cej, gdy\u017c przesi\u0105ka do naszego \u015bwiata z Tamtego, z za\u015bwiata, jest oknem na boski wymiar! Raz jeszcze wspomnijmy Tolkiena, \u015bwietnie znaj\u0105cego mity Europy, kt\u00f3ry pi\u0119knie wykorzysta\u0142 identyczny motyw w scenie, gdy kr\u00f3lowa Elf\u00f3w proponuje Frodowi spojrze\u0107 w lustro wody.S\u0142owo lustro<\/em><\/strong> pad\u0142o nieprzypadkowo \u2013 ot\u00f3\u017c kilka przedmiot\u00f3w sta\u0142o si\u0119 ekwiwalentem wody, a jednym z nich jest w\u0142a\u015bnie lustro, magiczne zwierciad\u0142o, kt\u00f3rego tafla przypomina g\u0142adk\u0105 to\u0144 jezior i staw\u00f3w. Co ciekawe, lustra wk\u0142adano do grob\u00f3w np. na minojskiej Krecie, jakby poprzez lustro analogicznie jak poprzez wod\u0119, mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 do krainy za\u015bwiatu.<\/p>\n\n\n\n Woda obecna by\u0142a tak\u017ce w obrz\u0119dach magicznych. Systemy magii by\u0142y rozpowszechnione w ca\u0142ym pasie kultur \u015br\u00f3dziemnomorskich, a jeden z najbardziej rozwini\u0119tych istnia\u0142 w hetyckiej Anatolii, gdzie dzia\u0142a\u0142y tzw. Staruchy \u2013 zapewne prototyp \u201eczarownicy\u201d. Staruchy u\u017cywa\u0142y wody w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b, np. do odczyniania, kiedy przy wt\u00f3rze zakl\u0119\u0107 usuwano z \u201epacjenta\u201d z\u0142y czar, oczyszczano z uroku. Choroby d\u0142ugo uwa\u017cano za efekt z\u0142ego czaru lub duchowej czy moralnej u\u0142omno\u015bci, a woda, jak ju\u017c wiemy, ma moc oczyszczania nie wy\u0142\u0105cznie w dos\u0142ownym sensie. Woda nie tylko zmywa<\/em><\/strong>, pozwalaj\u0105c pozby\u0107 si\u0119 niepo\u017c\u0105danego elementu \u2013 woda tak\u017ce tworzy<\/em><\/strong> element po\u017c\u0105dany, zmienia stan na lepszy, wy\u017cszy, bardziej zaawansowany. To w\u0142a\u015bnie istota chrztu. Najbardziej znany chrzest to oczywi\u015bcie chrzest Jezusa w rzece Jordan. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce historycznie rzecz ujmuj\u0105c, nie by\u0142 to precedens. Obmywania i k\u0105piele rytualne dokonywane by\u0142y w Egipcie w kulcie Izydy, na minojskiej Krecie i zapewne w wielu kultach misteryjnych. Rytualne k\u0105piele by\u0142y zwyczajem sekty mandait\u00f3w, kt\u00f3rzy powo\u0142ywali si\u0119 na Jana Chrzciciela, by\u0142y tak\u017ce, jak uwa\u017caj\u0105 niekt\u00f3rzy badacze, stosowane na ziemi judejskiej w klasztorze w Qumran. <\/p>\n\n\n\n Zwyczajowych k\u0105pieli, o odmiennej symbolice, za\u017cywali nasi poga\u0144scy przodkowie w wodach rzek i jezior, gdy wraz z wiosn\u0105 nastawa\u0142 nowy czas. Woda musia\u0142a by\u0107 \u201eogrzmiana\u201d, czyli zosta\u0107 oczyszczona przez niebia\u0144ski ogie\u0144 pierwszego grzmotu wiosennej burzy. S\u0142u\u017cy\u0142a tak\u017ce do mi\u0142osnych wr\u00f3\u017cb, kiedy to panny rzuca\u0142y w p\u0142yn\u0105cy nurt wianki oraz do odczynie\u0144, podobnych do dokonywanych setki lat wcze\u015bniej przez hetyckie Staruchy. W swoistej \u201emagii naturalnej\u201d s\u0142u\u017cy\u0142a te\u017c do pokropie\u0144, na przyk\u0142ad drzewek na wiosn\u0119, by ros\u0142y zdrowe i silne, jakby w gospodarskim zabiegu mia\u0142a u\u017cyczy\u0107 im \u201ewrodzonej\u201d sobie \u017cyciodajno\u015bci. Rzecz jasna, rozr\u00f3\u017cniano wody \u201elepsze\u201d i \u201egorsze\u201d, te lepsze by\u0142y wodami p\u0142yn\u0105cymi, czyli \u017cywymi<\/em><\/strong>, dlatego ceniono najbardziej wody \u017ar\u00f3de\u0142; wody stoj\u0105ce, zastane, nieporuszaj\u0105ce si\u0119, jak na mokrad\u0142ach lub w bajorkach uwa\u017cano za z\u0142owr\u00f3\u017cbne.<\/p>\n\n\n Woda r\u00f3wnie\u017c w obrz\u0119dach chrze\u015bcija\u0144skich pe\u0142ni donios\u0142\u0105 rol\u0119, nie jedynie w chrzcie. Warto zastanowi\u0107 si\u0119 nad kamiennymi pojemnikami znajduj\u0105cymi si\u0119 przy wej\u015bciach do ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Usytuowane s\u0105 wszak na granicy dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w – profanicznego, z kt\u00f3rego przychodzimy i sakralnego, do kt\u00f3rego zamierzamy wkroczy\u0107, lecz zanim to nast\u0105pi zanurzamy d\u0142o\u0144 w po\u015bwi\u0119conej wodzie, aby uczyni\u0107 znak krzy\u017ca. A gest pokropienia wod\u0105, kto wie jak dawnych czas\u00f3w si\u0119gaj\u0105cy, ma miejsce w naszych \u015bwi\u0105tyniach przy okazji specjalnych dni. \u015awi\u0119to\u015b\u0107 wody, cho\u0107 zmieniona czasem i kontekstem, wci\u0105\u017c nam towarzyszy.<\/p>\n\n\n\n Czym\u017ce zatem w mitycznym, religijnym, legendarnym, czyli poza pragmatycznym aspekcie jest woda? Jest tworzywem \u015bwiata, jednym z czterech \u017cywio\u0142\u00f3w (obok ziemi, powietrza i ognia). Jeszcze w Biblii znajdziemy passus, \u017ce Duch Bo\u017cy unosi\u0142 si\u0119 nie gdzie indziej, lecz \u201enad Wodami\u201d. Stanowi granice ca\u0142ego uniwersum jako Wielka Rzeka, Okeanos. W swym kosmogonicznym aspekcie jawi si\u0119 jako \u201edobra\u201d i \u201ez\u0142a\u201d, a z\u0142a uosabiana by\u0142a w postaci \u201epotwora\u201d Tiamat lub \u017cydowskiego Lewiatana. Nawet w polskiej tradycji ludowej dobry \u015bwiat powsta\u0142, gdy Panb\u00f3cek (tak nazywa si\u0119 Pana Boga, w zapisie fonetycznym) rzuci\u0142 gar\u015b\u0107 ziemi na wod\u0119<\/em><\/strong>; za\u015b miejsca \u201ez\u0142e\u201d pojawi\u0142y si\u0119, gdy diabe\u0142, nieudolnie Boga na\u015bladuj\u0105c utworzy\u0142 pustkowia i moczary, czyli tereny obce, nie nadaj\u0105ce si\u0119 do zamieszkania.<\/p>\n\n\n \u017bycie zrodzi\u0142o si\u0119<\/em><\/strong>z wody, lecz nie tylko dlatego, \u017ce stworzy\u0142a ona podstaw\u0119, jak w obrazie egipskiego wzg\u00f3rza benben<\/em>. Woda zrodzi\u0142a \u017cycie<\/em><\/strong> dzi\u0119ki obserwacji, \u017ce dzieci na \u015bwiat przychodz\u0105 otoczone wodami p\u0142odowymi. W antropologicznym sensie obraz dziecka w \u0142onie pe\u0142nym wody jest w mikrokosmosie odbiciem obrazu makrokosmicznego, to jest kosmosu, ogromnej ca\u0142o\u015bci tak samo otoczonej wodami pierwotnymi, \u201ep\u0142odowymi\u201d. Co na g\u00f3rze, to na dole, co na dole, to w g\u00f3rze\u2026 Tote\u017c woda per se<\/em> nabra\u0142a cech \u017cyworodno\u015bci i dlatego w zasobach mitycznych metafor, opowie\u015bci i symboli nie brakuje motywu z\u0142otych zarodk\u00f3w \u017cycia p\u0142ywaj\u0105cych w wodzie albo Jaja Kosmicznego unosz\u0105cego si\u0119 na wodach, a zawieraj\u0105cego esencj\u0119 wszelkich rzeczy.<\/p>\n\n\n\n Woda stanowi granic\u0119 \u015bwiat\u00f3w i dlatego np. Styks nabra\u0142 wielkiego znaczenia mitycznego, a przeprawa przez nie sta\u0142a si\u0119 synonimem umierania. Dlatego niekt\u00f3re obrz\u0105dki pogrzebowe polega\u0142y na z\u0142o\u017ceniu umar\u0142ego do lodzi i puszczeniu jej na fale, dlatego te\u017c urz\u0105dzano cmentarzyska na wyspach op\u0142ywanych falami, jak np. Psira u brzeg\u00f3w Krety. <\/p>\n\n\n\n Ze wszystkich wymienionych powod\u00f3w woda sta\u0142a si\u0119 substancj\u0105 cudown\u0105. Nie ma drugiej \u201erzeczy\u201d na \u015bwiecie, kt\u00f3ra obros\u0142aby tak rozbudowanymi skojarzeniami, opowie\u015bciami, obrz\u0119dami. Woda jest samym \u017byciem.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Najbardziej podstawowy czynnik w Naturze, rdze\u0144 wszelkich istot, warunek \u017cycia, sk\u0142adnik, bez kt\u00f3rego \u017cadne \u017cywe stworzenie nie mog\u0142oby funkcjonowa\u0107 \u2013 o czym mowa? Oczywi\u015bcie o wodzie! Zwyk\u0142ej, zdawa\u0142oby si\u0119 wodzie, kt\u00f3r\u0105 pijemy, kt\u00f3rej u\u017cywamy co dnia i kt\u00f3ra w naszym bytowaniu wydaje si\u0119 czym\u015b tak oczywistym, \u017ce w XXI wieku rzadko zastanawiamy si\u0119 nad jej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3827,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-3962","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-mity-i-symbole"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3962","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3962"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3962\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3969,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3962\/revisions\/3969"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3827"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3962"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3962"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3962"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Rekonstrukcja-zikkuratu-Nanna-Urnammu-ok.-2100-r.-p.n.e.-Najwyzszy-taras-byl-prawdopodobnie-hieros-gamos.-Zrodla-il.-nie-ustalono.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Knossos-basen-lustralny.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Magna-Mater-1024x662.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Tybetanska-wersja-nagow.-Za-periodykiem-Nieznany-Swiat-779x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/do-wodnego-potwora-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Archelaoos-i-Herakles-Kerenyi.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Delfy.-Miejsce-gdzie-byc-moze-trzymano-swiete-weze.-Fot.-autorki.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/Babtysterium-w-Pizie.-Fot.-wlasna-autorki-768x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/DSC_1178-1024x662.jpg\")
\n