![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/DSCN3656-768x1024.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\nKiedy Achajowie tu przybyli – a jak przypuszczaj\u0105 niekt\u00f3rzy archeologowie, nast\u0105pi\u0142o to w jaki\u015b czas po wybuchu wulkanu na wyspie Santoryn, kt\u00f3ra to pot\u0119\u017cna katastrofa maj\u0105ca miejsce ok. 1600 r. p.n.e. zniszczy\u0142a kwitn\u0105c\u0105 kultur\u0119 minojsk\u0105 i przez wielu badaczy uwa\u017cana jest za prawzorze Plato\u0144skiej Atlantydy – po wej\u015bciu przez bram\u0119 ujrzeli g\u0105szcz pomieszcze\u0144 o zawi\u0142ym planie, by\u0107 mo\u017ce ju\u017c w\u00f3wczas cz\u0119\u015bciowo le\u017c\u0105cych w gruzach, a wszystko to razem ukazywa\u0142o pewien wz\u00f3r. Istny labirynt! Setki lat p\u00f3\u017aniej mniej okrzesani ni\u017c Achajowie plemiona Dor\u00f3w, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na Krecie dopiero musieli by\u0107 zaskoczeni ogromem podupad\u0142ej budowli\u2026 Czy tak rodzi\u0142 si\u0119 mit o labiryncie?<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/E4-Santoryn-1024x768.jpg\")
<\/span><\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n
Ale nie by\u0142o labiryntu na Krecie. Ten z Egiptu, o kt\u00f3rym wspomina Herodot to te\u017c p\u00f3\u017ana budowla – je\u015bli w og\u00f3le istnia\u0142a! Efekt labiryntu jako budowli<\/strong> to p\u00f3\u017aniejsza reinterpretacja wynik\u0142a z na\u0142o\u017cenia si\u0119 na siebie mit\u00f3w \u015br\u00f3dziemnomorskich lud\u00f3w o \u015bwiecie podziemnym oraz zawalonych budowli ogl\u0105danych oczami naje\u017ad\u017ac\u00f3w, a tak\u017ce, zapewne, rozmaitych kr\u0105\u017c\u0105cych pog\u0142osek i odprysk\u00f3w pradawnych wierze\u0144 przekazywanych ustnie.<\/p>\n\n\n\n Jednak w mitach greckich wymienia si\u0119 nawet imi\u0119 architekta, kt\u00f3ry mia\u0142 rzekomo wznie\u015b\u0107 labirynt na Krecie. Brzmia\u0142o ono Dedal i jest zapewne znane wi\u0119kszo\u015bci Europejczykom do dzi\u015b dnia. <\/p>\n\n\n\n A jest to najprawdopodobniej s\u0142owo minojskie, czyli pochodz\u0105ce sprzed ok. 4 tys. lat, oznaczaj\u0105ce kunszt rzemios\u0142a i sztuki w og\u00f3lno\u015bci, zatem s\u0142owo pospolite. Grecy uczynili ze\u0144 imi\u0119 w\u0142asne. Daidallein<\/em> w j\u0119zyku greckim znaczy: sporz\u0105dza\u0107, ozdabia\u0107. A trzeba koniecznie wspomnie\u0107, \u017ce na pochodz\u0105cych z ok. XV w. p.n.e. tabliczkach z tzw. pismem linearnym B pojawia si\u0119 s\u0142owo da-da-re-jo<\/em> (badacze starych pism i j\u0119zyk\u00f3w uwa\u017caj\u0105, \u017ce j\u0119zyk, w jakim m\u00f3wili Minojczycy, acz nie odszyfrowany, ukaza\u0142 kilka specyficznych cech, np. wymienno\u015b\u0107 \u201el\u201d i \u201er\u201d.) Wielce prawdopodobne, \u017ce ten sylabowy zapis by\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142em dla czasownika zwi\u0105zanego ze sztukami rzemie\u015blniczymi, a dopiero potem przekszta\u0142ci\u0142o si\u0119 w imi\u0119 w\u0142asne.<\/p>\n\n\n\n Dedal wynalaz\u0142 pono\u0107 wiert\u0142o, poziomic\u0119, szyd\u0142o, a tak\u017ce \u201epos\u0105gi, kt\u00f3re si\u0119 poruszaj\u0105\u201d. A tak\u017ce, co znacz\u0105ce, podw\u00f3jny top\u00f3r, czyli labrys minojski. To cz\u0119sty znak na zabytkach kultury minojskiej, czyli zauwa\u017cmy: \u201elabirynt\u201d znaczy dos\u0142ownie \u201edom labrysu\u201d, czyli podw\u00f3jnej siekiery i najpierw wcale nie oznacza\u0142 zawi\u0142ej budowli. Dedal r\u00f3wnie\u017c zbudowa\u0142 labirynt, uczy\u0142 ta\u0144ca, skonstruowa\u0142 skrzyd\u0142a, a ze wzgl\u0119d\u00f3w osobistych specjalnie poparzy\u0142 kr\u00f3la Minosa gor\u0105c\u0105 wod\u0105 p\u0142yn\u0105c\u0105 do wanny z wodoci\u0105gu. Zanim przejd\u0119 do pr\u00f3by interpretacji, przywo\u0142am elementy biograficzne, w jakie tradycja wyposa\u017cy\u0142a owego bohatera.<\/p>\n\n\n\n Dedal by\u0142 synem Metiona, a wnukiem pierwszego cz\u0142owieka urodzonego z ziemi<\/em>,<\/strong> tj. za\u0142o\u017cyciela Aten p\u00f3\u0142-w\u0119\u017ca Erechteusza, kt\u00f3ry z kolei wywodzi\u0142 si\u0119 wprost od bogini ziemi Gai i boskiego kowala-rzemie\u015blnika mieszkaj\u0105cego w G\u00f3rze \u2013 boga Hefajstosa. Powinowactwa Dedala s\u0105 rozleg\u0142e, i tak na przyk\u0142ad drugi kr\u00f3l Aten – zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 z w\u0119\u017cowymi nogami – by\u0142 bratem Metiona. Zatem Dedal by\u0142by stryjem Tezeusza, tego\u017c samego, kt\u00f3ry zabi\u0142 na Krecie Minotaura, czyli uwi\u0119zionego w labiryncie p\u00f3\u0142-byka, p\u00f3\u0142-cz\u0142owieka. Co z tej informacji z mitu wynika? Ano ojciec Tezeusza, Egeusz, okazuje si\u0119 by\u0107 uzurpatorem, bo to Mentionowi, ojcu Dedala nale\u017ca\u0142a si\u0119 w\u0142adza nad Atenami, poniewa\u017c by\u0142 pierwszym<\/u> cz\u0142owiekiem zrodzonym z ziemi<\/em>,<\/strong> cokolwiek ta fraza znaczy\u0142a dla \u00f3wczesnych ludzi; by\u0142 pierwszym<\/strong>, czyli starszym bratem, tote\u017c Dedal powinien po nim dziedziczy\u0107 jako syn, a nie m\u0142odszy brat ojca Dedala.<\/p>\n\n\n\n Tak wi\u0119c obaj bohaterowie mitu zwi\u0105zanego z labiryntem, to znaczy Dedal i Tezeusz s\u0105 kuzynami, ale wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 wobec siebie adwersarzami.<\/p>\n\n\n\n Dalej \u2013 Dedal by\u0142 krewnym Talosa, ukazywanego w opowie\u015bciach jako cz\u0142owiek-byk strzeg\u0105cy wyspy Kreta. A nie jest wykluczone, \u017ce Talos to inne imi\u0119 Minotaura, jak sugeruje badacz mit\u00f3w R. Graves. W takim razie, by\u0142by on str\u00f3\u017cem Krety, a nie jego przekle\u0144stwem ukrytym w labiryncie, kt\u00f3rego pokona\u0142 dopiero dziarski junak Tezeusz, syn uzurpatora ate\u0144skiego i wr\u00f3g Dedala.<\/strong><\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Wszystko to wskazuje na propagandowy aspekt mitycznego cyklu o Tezeuszu, powsta\u0142ego zapewne w okresie, gdy Ateny wysun\u0119\u0142y si\u0119 na czo\u0142o pa\u0144stw-miast Grecji l\u0105dowej i wyspiarskiej. Zauwa\u017cmy, \u017ce imi\u0119 syna Dedala Ikar pasuje do schematu mit\u00f3w za\u0142o\u017cycielskich (m\u00f3wi\u0105c uczenie: eponimicznych) – da\u0142 wszak imi\u0119 morzu Ikaryjskiemu. Zapewne wszystkie te opowie\u015bci wywodz\u0105 si\u0119 z jednego czasu; problem polega na wyznaczeniu, o jaki czas mo\u017ce chodzi\u0107.<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Na razie wracaj\u0105c do Dedala, nale\u017cy doda\u0107, \u017ce istnieje inna od powszechnie znanej wersja dotycz\u0105ca jego los\u00f3w. Opowiada ona, \u017ce Dedal musia\u0142 uchodzi\u0107 z Attyki, czyli z okolic Aten, poniewa\u017c dopu\u015bci\u0142 si\u0119 zbrodni<\/strong>. Zrzuci\u0142 ze ska\u0142y z ate\u0144skiego Akropolu swego siostrze\u0144ca – w\u0142a\u015bnie wspomnianego wy\u017cej Talosa, kt\u00f3remu zazdro\u015bci\u0142 talentu wynalazczego, np. wynalezienia pi\u0142y wzorowanej na z\u0119bach w\u0119\u017ca. Tego\u017c w\u0142a\u015bnie ch\u0142opca spadaj\u0105cego ze ska\u0142y bogowie zamienili w ptaka. A by\u0142 on synem siostry Dedala o imieniu Perdiks – Kuropatwa. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce kuropatwa by\u0142a, jak utrzymuje R. Graves, jednym ze \u015bwi\u0119tych ptak\u00f3w Minojczyk\u00f3w. I rzeczywi\u015bcie, wizerunki tego ptaka widniej\u0105 na \u015bcianach tajemniczej budowli, zwanej kr\u00f3lewsk\u0105 will\u0105, niedaleko pa\u0142acu w Knossos na Krecie.<\/p>\n\n\n\n Czy nie za du\u017co tu \u201eptasich\u201d, skrzydlatych w\u0105tk\u00f3w w opowie\u015bciach o Dedalu? Przecie\u017c uciekaj\u0105c z Krety, gdzie znalaz\u0142 si\u0119 po opuszczeniu Aten, tak\u017ce zamieni\u0142<\/em><\/strong> siebie i swego syna, Ikara, w ptaki, czyli wymy\u015bli\u0142 skrzyd\u0142a, kt\u00f3re unios\u0142y ich poza zasi\u0119g pogoni, co dla Ikara, jak wiemy, zako\u0144czy\u0142o si\u0119 tragicznie. Kt\u00f3\u017c \u015bciga\u0142 go tym razem? Ot\u00f3\u017c sam kr\u00f3l Minos z Krety.<\/p>\n\n\n\n A \u015bciga\u0142 go za u\u0142atwienie ucieczki Ariadnie, kt\u00f3ra pomog\u0142a Tezeuszowi zabi\u0107 Minotaura w labiryncie, darowuj\u0105c mu, jak pami\u0119tamy, ni\u0107, dzi\u0119ki kt\u00f3rej Tezeusz nie zgubi\u0142 drogi w zawi\u0142ych, kr\u0119tych korytarzach. W pogoni Minos, ojciec zbieg\u0142ej dziewczyny (a raczej bogini zwi\u0105zanej z wegetacj\u0105; Grecy w mitach przydawali bohaterom prastarych poda\u0144 zbyt du\u017co cech ludzkich) dotar\u0142 a\u017c na Sycyli\u0119. Tu w podzi\u0119ce za go\u015bcinno\u015b\u0107 lokalnego kr\u00f3la, wzni\u00f3s\u0142 \u015bwi\u0105tyni\u0119 Afrodyty na g\u00f3rze Eryx oraz ul ze z\u0142ota<\/strong>. Zwracam uwag\u0119 na \u00f3w podarunek \u2013 ul, bo motyw ten zwi\u0105zany z pszczo\u0142ami, miodem i nazw\u0105 pewnej koloni minojskiej pojawi si\u0119 jeszcze poni\u017cej (o motywie ula opowiem niebawem w osobnym tek\u015bcie, akcentuj\u0105cym \u201emetafizyczny\u201d aspekt tych element\u00f3w, zwi\u0105zanych ze \u015bmierci\u0105 i odrodzeniem w wierzeniach minojskich).<\/p>\n\n\n\n I tam, przez podst\u0119p Dedala, kt\u00f3ry sprawi\u0142, \u017ce podczas k\u0105pieli z rur zacz\u0119\u0142a lecie\u0107 zbyt gor\u0105ca woda, poparzony Minos zmar\u0142. Jeszcze d\u0142ugo pokazywano \u201egr\u00f3b Minosa\u201d, cho\u0107 powiada si\u0119, \u017ce pewien sycylijski kr\u00f3l odes\u0142a\u0142 prochy Minosa na Kret\u0119. Warto doda\u0107, \u017ce na Sycylii rzeczywi\u015bcie archeolodzy znale\u017ali \u015blady osadnictwa greckiego.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce przyda si\u0119 kr\u00f3tka informacja o tym, \u017ce w pogoni Minosa za Dedalem bra\u0142y udzia\u0142 przedstawicielstwa wszystkichkrete\u0144skich miast, opr\u00f3cz Polichni i Praissos, poniewa\u017c mo\u017ce si\u0119 to okaza\u0107 znacz\u0105ce dla tajemnicy zwi\u0105zanej z Minosem. Ot\u00f3\u017c w drugim z wymienionych miast mieszkali tzw. Eteokrete\u0144czycy<\/strong> \u2013 to znaczy Prawdziwi Krete\u0144czycy<\/strong> i dlatego zasadne wydaje si\u0119 pytanie, czy nie brali udzia\u0142u w po\u015bcigu w\u0142a\u015bnie dlatego<\/em>, \u017ce nie nale\u017celi do wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w Minosa? Czy zatem Minos nie by\u0142 Krete\u0144czykiem<\/strong>? Czy by\u0142 w\u0142adc\u0105 achajskim z okresu, gdy Knossos zosta\u0142o przej\u0119te po wybuchu wulkanu, kt\u00f3ry ogromnie uszczupli\u0142 flot\u0119 i si\u0142y witalne minojskiej cywilizacji, co czyni\u0142o j\u0105 podatn\u0105 na najazdy? Czy jeszcze p\u00f3\u017aniejszym? Przypomn\u0119, \u017ce w\u00f3dz Achaj\u00f3w udaj\u0105cych si\u0119 pod Troj\u0119, Agamemnon by\u0142 wedle mitu \u017conaty z Klitajmestr\u0105 (zreszt\u0105 siostr\u0105 Heleny troja\u0144skiej), ta za\u015b uchodzi\u0142a za wnuczk\u0119 Minosa. A wojna troja\u0144ska wydarzy\u0142a si\u0119 (o ile si\u0119 wydarzy\u0142a w spos\u00f3b opisany przez Homera w \u201eIliadzie\u201d) ok. roku 1200 p.n.e., w okresie tu\u017c przed kryzysem w epoce br\u0105zu, gdy tzw. Ludy Morza, stopniowo atakowa\u0142y i niszczy\u0142y wielkie centra kulturowe np. Hetyt\u00f3w. Warto doda\u0107 (zreszt\u0105 pisa\u0142am o tym w innym tek\u015bcie), \u017ce \u201eMinos\u201d jest raczej tytu\u0142em zarezerwowanym dla w\u0142adcy Krety, a nie imieniem w\u0142asnym i opowie\u015bci zwi\u0105zane z Minosami dotycz\u0105 kilku postaci, a nie jednego kr\u00f3la. <\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n W ka\u017cdym razie w w\u0105tku zwi\u0105zanym z pogoni\u0105 za Dedalem pojawia si\u0119 jeszcze jedna znamienna wiadomo\u015b\u0107: ot\u00f3\u017c towarzysze Minosa, chc\u0105c pom\u015bci\u0107 jego \u015bmier\u0107, wyl\u0105dowali w Minoi<\/strong> i oblegali gr\u00f3d Camikos<\/strong>. I tu zaskoczy\u0142a ich katastrofa, wielkie fale, trz\u0119sienia ziemi tak, \u017ce nie mogli wr\u00f3ci\u0107 na Kret\u0119. Zapewne w tym samym czasie zosta\u0142a za\u0142o\u017cona kolonia minojska na po\u0142udniu Italii, zwana Hyria<\/strong>. Odt\u0105d zwani byli Messapianami Japygijskimi. Zatrzymajmy si\u0119 teraz przy nazwie Hyria i przywo\u0142amy posta\u0107 mityczn\u0105, Oriona, kt\u00f3rego imieniem nazwano znany gwiazdozbi\u00f3r. Istnieje pewna, raczej mniej znana wersja historii o jego narodzinach i wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z buk\u0142akiem z byczej sk\u00f3ry (a takim w\u0142a\u015bnie pojemniku wyrabiano pitny mi\u00f3d). Powiada si\u0119, \u017ce mieszka\u0142 w Beocji bezdzietny Hyreieus, kt\u00f3remu bogowie obiecali potomka – w celu spe\u0142nienia tej obietnicy oddali swe nasienie do buk\u0142aka i tak narodzi\u0142 si\u0119 Orion<\/strong> – z boskiego nasienia, w buk\u0142aku z wo\u0142owej sk\u00f3ry… Rzecz dzia\u0142a si\u0119 w miejscowo\u015bci zwanej Hyria<\/strong> (tereny Beocji na Peloponezie greckim). Jak powiada nieoceniony Karl Kerenyi: \u201eHyria ma co\u015b wsp\u00f3lnego z pszczo\u0142ami i Kret\u0105: wed\u0142ug Hesychiosa hyron<\/em><\/strong> by\u0142o krete\u0144skim s\u0142owem oznaczaj\u0105cym r\u00f3j pszczeli i ul<\/strong>. Hyria znaczy \u201emiejsce hodowli pszcz\u00f3\u0142\u201d (Dionizos<\/em> s. 51). Istnia\u0142a podobno jeszcze jedna osada identycznie si\u0119 nazywaj\u0105ca jak ta w Beocji – na po\u0142udniowych kra\u0144cach p\u00f3\u0142wyspu apeni\u0144skiego, a mieli ja za\u0142o\u017cy\u0107 krete\u0144scy \u017ceglarze, kt\u00f3rzy nie mogli powr\u00f3ci\u0107 na rodzinna wysp\u0119. Dziwnie te\u017c pobrzmiewa nam hyria<\/em> w nazwie Scheria, kt\u00f3rej u\u017cy\u0142 Homer w Odysei<\/em> na okre\u015blenie osady Feak\u00f3w, wiele zreszt\u0105, jak uwa\u017cam, maj\u0105cych wsp\u00f3lnego z Minojczykami. Wygl\u0105da na to, \u017ce Krete\u0144czycy po katastrofie rozproszyli si\u0119 w ca\u0142ym egejskim \u015bwiecie, a mo\u017ce i dalej i zak\u0142adali kolonie, osady, miasta obdarzaj\u0105c je nazwami pochodz\u0105cymi z zasob\u00f3w w\u0142asnej kultury, terminami nacechowanymi wielkim znaczeniem. Pszczo\u0142a, ul, kuropatwa, taniec \u017curawia \u2013 to symbole wielce znacz\u0105ce dla pradawnych Krete\u0144czyk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Istniej\u0105 opinie, \u017ce opis katastrofy z przywo\u0142anego wy\u017cej mitu nale\u017cy \u0142\u0105czy\u0107 z wybuchem na Santorynie, kiedy rozerwana wyspa pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 w morzu, a fale tsunami dociera\u0142y kilometry dalej, siej\u0105c zniszczenie. Czyli nasz Minos to w\u0142adca z tego okresu (ten za\u015b z okresu wojny troja\u0144skiej by\u0142by jego nast\u0119pc\u0105 setki lat p\u00f3\u017aniej). Pami\u0119tajmy te\u017c, \u017ce pami\u0119\u0107 ludzka jest co prawda zdumiewaj\u0105ca, jak i oralne zdolno\u015bci lud\u00f3w staro\u017cytnych przekazuj\u0105cych sobie opowie\u015bci przez setki lat, niemniej mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce mityczne opowie\u015bci pozwala\u0142y na nak\u0142adanie si\u0119 na siebie w\u0105tk\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z r\u00f3\u017cnych okres\u00f3w, kultur etc. Mit to nie kronika historyczna! Pami\u0119\u0107 o ogromnej katastrofie mog\u0142a przetrwa\u0107 i dostawa\u0107 si\u0119 do opowie\u015bci setki lat p\u00f3\u017aniej, wzbogacaj\u0105c przekaz dotycz\u0105cy jednak p\u00f3\u017aniejszych wydarze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do wzmiankowanej wy\u017cej Minoi<\/strong> warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na podobie\u0144stwo nazwy do imienia Minosa<\/strong>, od kt\u00f3rego odkrywca pa\u0142acu w Knossos A. Evans uku\u0142 termin na okre\u015blenie kultury staro\u017cytnej Krety; tak naprawd\u0119 nie wiemy jak \u201eMinojczycy\u201d nazywali sami siebie, w zapisach egipskich nazywani s\u0105 Keftiu,<\/em> a w pismach akadyjskich Kreta nazywana jest Kaptara<\/em>. Katastrofy w basenie morza \u015ar\u00f3dziemnego zdarza\u0142y si\u0119 niejednokrotnie, cho\u0107 ta z 1600-1650 r. p.n.e. by\u0142a najpowa\u017cniejsza. Niemniej nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce niemal ca\u0142kowita zag\u0142ada pa\u0142acu w Knossos to okres ok.<\/strong> 1450 p.n.e. I po tej dacie nast\u0119puje wzrost wp\u0142yw\u00f3w myke\u0144skich, czy achajskich, powstaj\u0105 nowe miasta i mniejsze pa\u0142ace. Wydaje si\u0119, \u017ce podania o Minosie zwi\u0105zane z jego \u017con\u0105 Pazifee, Ariadn\u0105 jako ich c\u00f3rk\u0105 i ate\u0144skim herosem Tezeuszem oraz Dedalem dotycz\u0105 raczej tego okresu<\/strong> i przej\u0119cia Krety na dobre przez w\u0142adc\u00f3w achajskich, kt\u00f3rych j\u0119zyk starogrecki zapisano w pi\u015bmie linearnym B. I \u017ce to oni namalowali Czerwonego Byka szar\u017cuj\u0105cego na drzewo u p\u00f3\u0142nocnej bramy.<\/p>\n\n\n\n Wr\u00f3\u0107my jeszcze do Tezeusza\u2026 Po porzuceniu Ariadny pop\u0142yn\u0105\u0142 on na Delos, aby zata\u0144czy\u0107 taniec \u017curawia; na Delos znajdowa\u0142 si\u0119 jeszcze d\u0142ugo o\u015brodek kultowy. By\u0142 to taniec labiryntowy<\/em> \u2013 co podaj\u0119 za R. Gravesem, ta\u0144czonym przed o\u0142tarzem z rogami. Takie \u201erogate\u201d o\u0142tarze znamy z Krety z okresu minojskiego. Wynika z tego, \u017ce mit sytuuje Tezeusza w okresie, gdy wp\u0142ywy minojskie jeszcze trwa\u0142y, ale wiele element\u00f3w ich kult\u00f3w ju\u017c nie by\u0142y rozumiane. Zapytajmy te\u017c dlaczego Tezeusz – jak widzimy wcale nie bojkotuj\u0105cy krete\u0144skich zwyczaj\u00f3w, przeciwnie – zostawia Ariadn\u0119 na pobliskiej wyspie? I dlaczego wok\u00f3\u0142 nazwy tej wyspy jest takie zamieszanie?<\/p>\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c u p\u00f3\u0142nocnych wybrze\u017cy Krety znajduje si\u0119 wyspa zwana Dia<\/strong>. Tu mia\u0142a zgin\u0105\u0107 Ariadna, kt\u00f3r\u0105 zabi\u0142a strza\u0142\u0105 z \u0142uku bogini Artemida. Ale jest jeszcze jedna wyspa nazywana identycznie Dia<\/strong>. Potem zosta\u0142a przemianowana na Naksos. \u017beby by\u0142o ciekawiej, \u201eDia\u201d znaczy \u201eBogini\u201d. Na Naksos \u2013 albo na Dii \u2013 Tezeusz mia\u0142 zostawi\u0107 Ariadn\u0119, tutaj r\u00f3wnie\u017c opowiadano o \u015bmierci wa\u017cnej dziewczyny, kt\u00f3ra jednak tym razem mia\u0142a \u201ezawisn\u0105\u0107 na drzewie\u201d. Znowu \u015bmier\u0107! Tu te\u017c ujrza\u0142 j\u0105 i pokocha\u0142 b\u00f3g \u015bmierci i zmartwychwstania, wina i ofiar z byka – Dionizos. Ariadna zatem \u0142\u0105czona jest z Dionizosem, co wskazuje, \u017ce pierwotnie czczono j\u0105 jako bogini\u0119 wegetacji, a czczono j\u0105 jeszcze d\u0142ugo\u2026 Podobnie jak Dionizosa, kt\u00f3rego zreszt\u0105 znawca kultury greckiej K. Kerenyji wywodzi z Krety. Wed\u0142ug jednej z wersji by\u0142 synem Zeusa i Semele, siostry Ino. Za\u015b rodzicami owych si\u00f3str by\u0142 znany nam ju\u017c Kadmos, brat Europy, matki Minosa.<\/strong> Innymi s\u0142owy, wszystko zostaje w rodzinie, czyli wci\u0105\u017c mamy do czynienia z mitami za\u0142o\u017cycielskimi (eponimicznymi).<\/p>\n\n\n\n Gdy Kadmos uda\u0142 si\u0119 do wyroczni Apolla w Delfach, podano mu wskaz\u00f3wk\u0119, by za\u0142o\u017cy\u0142 gr\u00f3d, pod\u0105\u017caj\u0105c za krow\u0105, i gdzie ona spocznie, tam ma powsta\u0107 miasto. I powsta\u0142y Teby w Beocji. A z z\u0119b\u00f3w zabitego smoka powstali Zasiani – Spartanie. Czy naiwne jest pytanie, dlaczego greckie Teby nosz\u0105 to samo miano, kt\u00f3rym Grecy ochrzcili miasto egipskie, to w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3re przej\u0119\u0142o w\u0142adz\u0119 po wyp\u0119dzeniu obcych Hyksos\u00f3w? Czy Kadmos by\u0142 Hyksosem, wygnanym z ziemi faraon\u00f3w? Czy nie jest dziwne, \u017ce w\u0142a\u015bnie ko\u0142o Teb greckich pojawia si\u0119 posta\u0107 sfinksa, stwora hybrydalnego mocno zwi\u0105zanego z Egiptem? Czy powtarzaj\u0105ce si\u0119 elementy \u0142\u0105cz\u0105ce Grecj\u0119, Kret\u0119, wybrze\u017ca kanaaejskie i Egipt to tylko przypadek, czy \u015blad pami\u0119ci o \u0142\u0105cz\u0105cych te krainy wi\u0119zach bardzo starej daty?<\/p>\n\n\n\n Wracaj\u0105c do Minosa\u2026 Istnieje niewielka wzmianka w mitach, \u017ce brat Minosa by\u0142 wodzem i stawa\u0142 na czele rozmaitych wypraw, np. na wysp\u0119 Eube\u0119, potem musia\u0142 ucieka\u0107 z Krety i znalaz\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Beocji! Tu po\u015blubi\u0142 sam\u0105 Alkmen\u0119, czyli matk\u0119 najs\u0142ynniejszego greckiego bohatera, Heraklesa. Z kolei \u017con\u0105 Minosa by\u0142a Pazifae, z kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 4 syn\u00f3w i 4 c\u00f3rki. Oto ich imiona: Katreus, Deukalion, Glaukos i Androgeos oraz Ariadna, Fedra, Akalle i Ksenodike. Mia\u0142 mie\u0107 te\u017c 4 syn\u00f3w z nimfy Parei i jednego z Deksitei. Z niekt\u00f3rymi postaciami wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 znane opowie\u015bci, jak z Ariadn\u0105 i Fedr\u0105. Dw\u00f3m pozosta\u0142ym c\u00f3rkom mity po\u015bwi\u0119ci\u0142y znacznie mniej uwagi. Z syn\u00f3w w I cz. tekstu z cyklu \u201eMinos \u2013 jeden czy wielu?\u201d poznali\u015bmy Androgeosa, kt\u00f3rego \u015bmier\u0107 z r\u0105k zazdrosnych o jego sportowe sukcesy Ate\u0144czyk\u00f3w spowodowa\u0142a interwencj\u0119 ojca i rzekom\u0105 danin\u0119 dla Minotaura.<\/p>\n\n\n\n Opowie\u015b\u0107 r\u00f3wnie interesuj\u0105ca z powodu pewnych mitycznych motyw\u00f3w \u0142\u0105czy si\u0119 z Glaukosem. Kiedy by\u0142 jeszcze ma\u0142ym ch\u0142opcem, wpad\u0142 do beczki z miodem. Minos sprowadzi\u0142 wtedy wieszczka, kt\u00f3rego poprosi\u0142 o przywr\u00f3cenie syna do \u017cycia. Wieszczek zamkn\u0105\u0142 si\u0119 w izbie i wypu\u015bci\u0142 w\u0119\u017ce, a potem jednego z w\u0119\u017cy zabi\u0142. Drugi wype\u0142z\u0142 z pomieszczenia, by po jakim\u015b czasie wr\u00f3ci\u0107 z zielem nie\u015bmiertelno\u015bci w pysku, by o\u017cywi\u0107 martwego w\u0119\u017cowego towarzysza. Zmy\u015blny gad natar\u0142 cia\u0142o martwego towarzysza i ten od\u017cy\u0142! W ten spos\u00f3b wieszczek wynalaz\u0142 spos\u00f3b przywr\u00f3cenia do \u017cycia r\u00f3wnie\u017c zmar\u0142ego ch\u0142opaka. Ch\u0142opiec po tym wydarzeniu zapragn\u0105\u0142 zosta\u0107 uczniem wieszczka, ale poddany pr\u00f3bie nie sprosta\u0142 jej. Imi\u0119 Glaukos jeszcze nieraz pojawia si\u0119 w mitach, ale dotyczy ju\u017c innych os\u00f3b. Wspomnijmy tylko o pewnym rybaku, kt\u00f3ry wpada do wody, szukaj\u0105c pewnego ziela i zostaje zamieniony w morskie b\u00f3stwo. Co ciekawe rybak pochodzi\u0107 mia\u0142 z… Beocji. Innego znowu spotykamy pod Troj\u0105. W\u0142a\u015bnie – Troja. O ile w\u0105tki zwi\u0105zane z Minosem s\u0105 rozproszone i opr\u00f3cz Minosa zwanego przez Tukidydesa \u201epierwszym nosz\u0105cym to miano\u201d o innych nie mo\u017cemy zbudowa\u0107 zwartej historii, bo doprawdy pewne motywy nie pasuj\u0105 do innych, to o jednym mo\u017cemy powiedzie\u0107 wi\u0119cej. Tym mianowicie, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 mniej wi\u0119cej w okresie wojny troja\u0144skiej. O tym jednak w kolejnej cz\u0119\u015bci \u201esagi\u201d o Minosie\u2026<\/p>\n\n\n Teraz zbierzmy kr\u00f3tko rozproszone elementy w kontek\u015bcie Dedala i labiryntu krete\u0144skiego. Jego imi\u0119 pierwotnie oznacza\u0142o kunszt rzemie\u015blniczy i takim\u017c wspania\u0142ym rzemie\u015blnikiem mia\u0142 by\u0107 mityczny Dedal, kt\u00f3ry labirynt mia\u0142 zbudowa\u0107. Mity \u0142\u0105cz\u0105 go z okresem, jak mo\u017cna przypuszcza\u0107, w kt\u00f3rym Achajowie zajmowali Knossos, tj. ok. XVI i XV stulecia p.n.e. W tym te\u017c czasie nast\u0105pi\u0142y walki w Egipcie i faraon Ahmose wyp\u0119dzi\u0142 ostatecznie obcych w\u0142adc\u00f3w zwanych Hyksosami (ok. 1540 r. p.n.e.), oni za\u015b mog\u0105 mie\u0107 zwi\u0105zek z w\u0119dr\u00f3wkami np. do Beocji, gdzie za\u0142o\u017cono Teby na Peloponezie, a mo\u017ce te\u017c inne wspominane w tek\u015bcie kolonie, jak Hyria czy Minoi. Ale nawet nie to jest najwa\u017cniejsze, nie konkretne daty, ale to, \u017ce losy Dedala w relacji zmitologizowanej przez Grek\u00f3w ukazuj\u0105 nam, p\u00f3\u017anym potomkom i spadkobiercom dawnych kultur, jak przebiega\u0142 proces budowania mitycznego przekazu: posta\u0107 uosabia\u0142a np. ide\u0119 czy zbiorcze talenty spo\u0142eczno\u015bci \u2013 w przypadku Dedalu by\u0142aby to sztuka rzemie\u015blnicza, cudowne dzie\u0142a r\u0105k ludzkich, wynalazki\u2026 Podobnie labirynt \u2013 by\u0142 ide\u0105, nie konkretn\u0105 budowl\u0105, cho\u0107 by\u0107 mo\u017ce idea spotka\u0142a si\u0119 z rzeczywistym obrazem zawi\u0142ego planu krete\u0144skich pa\u0142ac\u00f3w. Co nie zmienia faktu, \u017ce dawne mity wci\u0105\u017c nas rozpalaj\u0105, o czym \u015bwiadczy np. sukces filmu Nolana o Odyseuszu, a tak\u017ce spory, jakie film wywo\u0142a\u0142. Mity \u017cyj\u0105, ale \u2013 do dzi\u015b \u2013 zmieniaj\u0105 si\u0119 w nich akcenty, jak zmienione s\u0105 w filmie. Tak pewnie by\u0142o te\u017c dawniej \u2013 aojdowie, mitografowie trzymali si\u0119 ko\u015b\u0107ca przekazu, ale ka\u017cdy zmienia\u0142 elementy. Mitoznawcy za\u015b pr\u00f3buj\u0105 ten dawno zawi\u0105zany supe\u0142 rozsup\u0142a\u0107, by poj\u0105\u0107 dawny \u015bwiat\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Przy p\u00f3\u0142nocnej bramie pa\u0142acu w Knossos na Krecie widnieje fresk przedstawiaj\u0105cy wielkiego czerwonego byka atakuj\u0105cego drzewo oliwne (oczywi\u015bcie fresk jest odrestaurowany). Malunek ten, jak i inne ogl\u0105dane w pa\u0142acu, pochodzi z do\u015b\u0107 p\u00f3\u017anego okresu, z czas\u00f3w \u201eokupacji\u201d myke\u0144skiej, ale przecie\u017c achajscy Myke\u0144czycy pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 ju\u017c j\u0119zykiem greckim, wiele zachowali z wcze\u015bniejszych w\u0105tk\u00f3w minojskich. Kiedy Achajowie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3985,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-3978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-swiaty-starozytne"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3978"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3978\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3989,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3978\/revisions\/3989"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3985"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arbormundi.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/statue-1418915_1920-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/icarus-2453926_1920-768x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/B2-Knossos-labrys-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/Praistos-wykopaliska-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A0000-Knossos-palac-rekonstrukcja-2_01.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/A6-Knossos-zrekonstruowane-rogi-konsekracyjne-768x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/maze-1804511_1920-1024x546.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n