![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/mountains-3977947_1920-1024x230.jpg\")
Intuicji mitycznej, kt\u00f3ra np. nada\u0142a tak wielkie sakralne pi\u0119tno G\u00f3rze, nigdy jednak nie nale\u017cy ogranicza\u0107 do jednej interpretacji, sprowadzaj\u0105cej si\u0119 np. do prostej konstatacji: g\u00f3ra wybija si\u0119 z krajobrazu, najbli\u017cej z niej do Niebios \u2013 c\u00f3\u017c wi\u0119c dziwnego, \u017ce obros\u0142a w mitologiczne konotacje.<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c to nie jest takie proste, a ka\u017cdy prawdziwie wielki symbol zawsze jest wielowarstwowy, a bywa, \u017ce ambiwalentny. I cho\u0107 o motywie G\u00f3ry pisano wielokrotnie (co zwalnia nas z obowi\u0105zku wyczerpania tematu!), spr\u00f3bujemy zrobi\u0107 to troch\u0119 inaczej, by nakre\u015bliwszy og\u00f3lnie pewne mo\u017cliwe dla\u0144 konteksty, powiedzie\u0107 o ideach mniej pewnie znanych \u2013 o przenikaniu si\u0119 mitologemu G\u00f3ry z mitologemem Byka oraz o G\u00f3rze Podw\u00f3jnej z tym ostatnim tak\u017ce pozostaj\u0105cej w zwi\u0105zku.<\/p>\n\n\n\n
Aby uwypukli\u0107 znaczenie G\u00f3ry w micie, musimy zacz\u0105\u0107 od wyobra\u017ce\u0144 uniwersum, kt\u00f3re dzieli\u0142y ze sob\u0105 ludy basenu morza \u015ar\u00f3dziemnego i Orientu. Wedle wierze\u0144 kosmologicznych ca\u0142y \u015bwiat mia\u0142 uk\u0142ad strefowy, a ka\u017cda z g\u0142\u00f3wnych stref dzieli\u0142a si\u0119 na pomniejsze (st\u0105d np. \u201esi\u00f3dme niebo\u201d), za\u015b ca\u0142o\u015b\u0107 uniwersum otacza\u0142y wody Praoceanu. Pomi\u0119dzy stref\u0105 Nieba i Ziemi rozci\u0105ga\u0142a si\u0119, powsta\u0142a na skutek ich rozdzielenia, kolejna strefa \u2013 powietrza. Ta r\u00f3wnie\u017c, jak dwie pozosta\u0142e, posiada\u0142a swoich bog\u00f3w, na przyk\u0142ad w Sumerze by\u0142 to Enlil, a w Egipcie Szu. Ale, by utrzyma\u0107 to rozdzielenie tak, by mog\u0142a trwa\u0107 przestrze\u0144, tw\u00f3rcy starych mit\u00f3w wprowadzili motyw wspornika, kt\u00f3ry jeszcze w p\u00f3\u017anym micie greckim znamy pod postaci\u0105 Atlasa podtrzymuj\u0105cego strop niebia\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n
Trzeba wyra\u017anie powiedzie, \u017ce kult g\u00f3r by\u0142 znany w wielu kulturach, ale ich sakralno\u015b\u0107 nie wynika\u0142a tylko z jednej mitycznej funkcji, lecz z wielu. G\u00f3ra by\u0142a wspornikiem, ale i osi\u0105 \u015bwiata, jak \u015bwi\u0119te drzewo czy filar w \u015bwi\u0105tyni (por. prace M. Eliadego, cho\u0107by Sacrum i profanum<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Kult g\u00f3r pozostawa\u0142 te\u017c w bezpo\u015brednim zwi\u0105zku z mitem kosmogonicznym, a wi\u0119c z obrazem pocz\u0105tku \u015bwiata, kiedy to jako pierwsze z w\u00f3d pierwotnych wy\u0142oni\u0142o si\u0119 Prawzg\u00f3rze (np. benben <\/em>w Egipcie).<\/p>\n\n\n\n Tymczasem odejdziemy od m\u00f3wienie explicite<\/em> o G\u00f3rze i powiemy o innym wielkim obrazie mitologicznym \u2013 o Byku, tylko pozornie odchodz\u0105c od tematu. Systemy religijne, z kt\u00f3rych b\u0119dziemy czerpa\u0107 dane, s\u0105 systemami wyros\u0142ymi na gruncie spo\u0142ecze\u0144stw agrarnych czyli zwi\u0105zanych z upraw\u0105 ziemi i hodowl\u0105 zwierz\u0105t. Jak wiadomo w mitach i kultach agrarnych wielk\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 aspekt p\u0142odno\u015bci Natury, bujno\u015bci ro\u015blin, mocy zap\u0142adniaj\u0105cej zwierz\u0105t… Chyba nie trzeba nikogo przekonywa\u0107, co do ogromnej roli symbolicznej, jak\u0105 w tamtych mitach, odziedziczonych potem przez Grek\u00f3w, odgrywa\u0142a posta\u0107 Byka. Ale przekonanie, \u017ce Byk po prostu per s<\/em>e uosabia wielk\u0105 moc prokreacji jest tylko ko\u0144cowym, uproszczonym zwie\u0144czeniom d\u0142ugiej drogi mitycznych wyobra\u017ce\u0144 pierwotnych. I my musimy nieco wysili\u0107 sw\u0105 wyobra\u017anie. Ujrze\u0107 anatolijski krajobraz, gdzie ponad r\u00f3wninami wznosi\u0142y si\u0119 g\u00f3ry o bia\u0142ych szczytach, z kt\u00f3rych wiosn\u0105 sp\u0142ywa\u0142y \u017cyciodajne potoki „zap\u0142adniaj\u0105ce” uprawne poletka, nad szczytami gromadzi\u0142y si\u0119 chmury, z kt\u00f3rych niechybnie rodzi\u0142a si\u0119 burza, a obfita ulewa rosi\u0142a ziemi\u0119 wysychaj\u0105c\u0105 latem. W dodatku ryk grzmotu dziwnie przypomina ryk rozjuszonego byka… Tu w\u0142a\u015bnie, w Anatolii pierwszy raz cz\u0142owiek zmierzy\u0142 si\u0119 z dzikim bykiem, tu rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces udomowiania byd\u0142a, tu rodzi\u0142 si\u0119 kult tego zwierz\u0119cia, tu na tynkach dom\u00f3w w najstarszym obok Jerycha mie\u015bcie \u015bwiata \u00c7atal H\u00fcj\u00fck namalowano jego wizerunek i czczono jego czaszk\u0119 i rogi.<\/p>\n\n\n\n A Anatoli\u0119 przecina grzbiet g\u00f3rski o nazwie Taurus. Mo\u017ce przypomnimy sobie w tym momencie greckie opowie\u015bci o Minotaurze, byku<\/em> kr\u00f3la Minosa z Krety. Wszak \u201etaur\u201d to po grecku \u201ebyk\u201d. I mo\u017ce Grecy \u201eprzet\u0142umaczyli\u201d nazw\u0119 tych g\u00f3r; w takim razie nak\u0142adanie si\u0119 znacze\u0144 s\u0142\u00f3w \u201eg\u00f3ra\u201d i \u201ebyk\u201d mia\u0142by zaiste prastar\u0105 proweniencj\u0119…<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Oba mitologemy Byka i G\u00f3ry by\u0142y obrazami p\u0142odno\u015bci w szerokim sensie tego s\u0142owa. Wszak jeszcze d\u0142ugo deszcz traktowany by\u0142 jako boskie nasienie spadaj\u0105ce z nieba na ziemi\u0119 i zap\u0142adniaj\u0105ce j\u0105. Mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie z podobnych obserwacji rodzi\u0142y si\u0119 mity… Tak wi\u0119c wydaje si\u0119 bardzo prawdopodobne, \u017ce oczy niegdysiejszych poet\u00f3w, wieszcz\u00f3w i kap\u0142an\u00f3w zobaczy\u0142y poza<\/em> i ponad<\/em> zwyk\u0142ym zjawiskiem atmosferycznym seksualno-prokreacyjny zwi\u0105zek Byka z G\u00f3r\u0105 i Burz\u0105. <\/p>\n\n\n\n Za\u015b teriomorficzn\u0105 form\u0105 symboliczn\u0105 ziemi, w kt\u00f3r\u0105 wsi\u0105ka zap\u0142adniaj\u0105cy deszcz, nierzadko (i w wielu mitologiach) by\u0142a krowa. Ale nie tylko \u2013 odpowiednikiem krowy w mitach jest ekwiwalentnie traktowana chmura1<\/sup><\/a><\/sup>. Chmura deszczowa \u201erozdzierana\u201d przez wysokie szczyty uruchamia\u0142a skojarzenie z rozdzieraj\u0105cymi w\u0142a\u015bciwo\u015bciami byczych rog\u00f3w. To \u201er\u00f3g\u201d rozdzieraj\u0105c chmur\u0119, wywo\u0142ywa\u0142 \u017cyciodajny deszcz, byk stawa\u0142 si\u0119 oto symbolem sprawcy p\u0142odno\u015bci. Byczy r\u00f3g m\u00f3g\u0142 mie\u0107 te\u017c zwi\u0105zek z fallusem, w\u0142a\u015bnie jako \u017ce jeden i drugi by\u0142 „sprawc\u0105” p\u0142odno\u015bci. A \u017ce taka analogia mog\u0142a istnie\u0107 w \u00f3wczesnej wyobra\u017ani religijnej \u015bwiadcz\u0105 nazwy: czy to np. nie dziwne, \u017ce imi\u0119 sumeryjskiego boga burzy brzmi\u0105ce Iszkur t\u0142umaczono nieraz jako \u201epot\u0119\u017cny fallus\u201d? A czy w innym s\u0142owie z obszaru Mezopotamii Gu-tar-us oznaczaj\u0105cym penisa w stanie erekcji nie pobrzmiewa echo nazwy g\u00f3r Taur-us? I dlaczego, je\u015bli nie traktowano symbolu G\u00f3ry i Byka w pewnych przynajmniej znaczeniach wymiennie, nazywano by boga Enlila w Sumerze raz Wielkim Bykiem, raz Wielk\u0105 G\u00f3r\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wiele mitycznych znacze\u0144, kt\u00f3re wypracowano w kontek\u015bcie G\u00f3ry \u201ew og\u00f3le\u201d zosta\u0142o przeniesionych na specjalny jej rodzaj \u2013 G\u00f3r\u0119 Podw\u00f3jn\u0105. Powiedzieli\u015bmy o zwi\u0105zku G\u00f3ry i Byka nie bez powodu, kt\u00f3ry, jak mamy nadziej\u0119, zaraz stanie si\u0119 jasny.<\/p>\n\n\n\n W Egipcie kult G\u00f3ry przybra\u0142 specyficzn\u0105 form\u0119. W Tebach co prawda czczono g\u00f3r\u0119 Meretseger, kt\u00f3r\u0105 na malowid\u0142ach mo\u017cemy zobaczy\u0107 jako r\u00f3\u017cow\u0105 g\u00f3r\u0119, zza kt\u00f3rej wy\u0142ania si\u0119 niebia\u0144ska krowa, ale to nie jedyny spos\u00f3b przedstawiania G\u00f3ry i chyba dla Egiptu nie najbardziej specyficzny. Niezmiernie interesuj\u0105cym zwyczajem plastycznym maj\u0105cym swe umocowanie w mitach jest natomiast zwyczaj przedstawiania g\u00f3ry o podw\u00f3jnym wierzcho\u0142ku \u2013 podw\u00f3jnej g\u00f3ry, wygl\u0105daj\u0105cej jak… rogi. Prastary fresk znaleziony w \u00c7atal H\u00fcj\u00fck, na kt\u00f3rym widzimy podw\u00f3jny wierzcho\u0142ek pobliskiego wulkanu namalowany jest barw\u0105 r\u00f3\u017cow\u0105 \u2013 kusz\u0105ce by\u0142oby szuka\u0107 tutaj jaki\u015b zwi\u0105zk\u00f3w z r\u00f3\u017cow\u0105 barw\u0105 egipskiej Meretseger, ale o ile rzecz wydaje si\u0119 godna wzmianki, o tyle chyba jednak tak nik\u0142y \u015blad nie umo\u017cliwia postawienia hipotezy o istniej\u0105cej tu zale\u017cno\u015bci. A podw\u00f3jno\u015b\u0107 wierzcho\u0142ka? Bardzo zastanawiaj\u0105ce…<\/p>\n\n\n\n Dla Egiptu podw\u00f3jna g\u00f3ra jest bardzo charakterystyczna i zapewne wcale nie oddaje konkretnego kszta\u0142tu widzianego w naturze, lecz jest przejawem my\u015blenia symbolicznego, kt\u00f3re upodoba\u0142o sobie \u201ew og\u00f3le\u201d formy dualne. Cytuj\u0105c za Eliadem: \u201eDualistyczne formy kr\u00f3lestwa Egiptu nie wynikaj\u0105 z wydarze\u0144 historycznych. S\u0105 one uciele\u015bnieniem tej specyficznej egipskiej koncepcji, wedle kt\u00f3rej na ca\u0142o\u015b\u0107 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 przeciwie\u0144stwa\u201d2<\/sup><\/a><\/sup>. W tym wypadku mowa o Dolnym i G\u00f3rnym Egipcie nie musi mie\u0107 umocowania w jaki\u015b zamierzch\u0142ych wydarzeniach politycznych, lecz jest wynikiem tego w\u0142a\u015bnie sposoby my\u015blenia o \u015bwiecie. Tak\u017ce podziemny \u015bwiat jest podw\u00f3jny: zwany Duat i Amenti<\/em>; r\u00f3wnie\u017c \u201eraj\u201dto: Secht-Hoep i Secht-Jaru<\/em>. Sw\u00f3j kraj Egipcjanie zwali krajem Czarnym i krajem Czerwonym. W takim razie idea podw\u00f3jnej g\u00f3ry jest jeszcze jednym oddaniem tej intuicji. G\u00f3r\u0119 t\u0105 zwano Akhet<\/em>, G\u00f3r\u0105 Podw\u00f3jnego Horyzontu. W Egipcie poj\u0119cie \u201eg\u00f3ra\u201d oddawano w\u0142a\u015bnie przez hieroglif podw\u00f3jnej g\u00f3ry. Znaczenia \u201eg\u00f3ra\u201d i \u201ehoryzont\u201d przecina\u0142y si\u0119. Na farao\u0144skie piramidy powiadano tu \u201ehoryzont\u201d. W tek\u015bcie, wskazuj\u0105cym jak symbol podw\u00f3jnej g\u00f3ry w\u0142\u0105czony zosta\u0142 w bardzo subtelne, by nie powiedzie\u0107 filozoficzne rozwa\u017cania, powiada si\u0119, \u017ce je\u017celi duch akh<\/em> nie nab\u0119dzie przez magi\u0119 hakau<\/em> mocy w\u0119\u017cowej sekhem<\/em>, nie stanie si\u0119 akhet<\/em> (akh<\/em> \u2013 \u201edusza\u201d, het<\/em> \u2013 „cia\u0142o”) czyli \u201epodw\u00f3jnym horyzontem\u201d (\u201emy powiedzieliby\u015bmy podw\u00f3jnie urodzonym\u201d twierdzi autor pracy, z kt\u00f3rej przytoczyli\u015bmy ostatni fragment: Andrzej Szyjewski 3<\/sup><\/a><\/sup>), jako \u017ce akh<\/em>, kt\u00f3re pomy\u015blnie przejd\u0105 s\u0105d nad zmar\u0142ymi naradz\u0105 si\u0119 powt\u00f3rnie na Sekhet Jaru<\/em> (Pola Trzcin, \u201eraj\u201d Egipcjan).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Wszyscy, kt\u00f3rzy kiedykolwiek ogl\u0105dali egipskie malowid\u0142a spotkali si\u0119 z ilustracj\u0105 takiego podw\u00f3jnego wierzcho\u0142ka, spomi\u0119dzy kt\u00f3rego wy\u0142ania si\u0119 kula s\u0142o\u0144ca. Wa\u017cne, jak si\u0119 wydaje, jest w\u0142a\u015bnie to \u201epomi\u0119dzy\u2019. S\u0142o\u0144ce w\u0119druje po horyzoncie ze wschodu ku zachodowi \u2013 to S\u0142o\u0144ce, b\u00f3g Re nazywany odmiennym przydomkiem, gdy symbolizuje wschodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce i innym, gdy \u2013 zachodz\u0105ce. Kula s\u0142o\u0144ca przedstawiana jest tak\u017ce pomi\u0119dzy dwoma rogami byk\u00f3w. Inn\u0105 jeszcze wersj\u0105 takiego obrazowania jest umieszczenie s\u0142o\u0144ca i podw\u00f3jnej g\u00f3ry mi\u0119dzy dwoma odwr\u00f3conymi do siebie ty\u0142em lwami lub panterami. <\/p>\n\n\n\n Te przedstawienia egipskie s\u0105 og\u00f3lnie znane, jednak zaskoczeniem mo\u017ce by\u0107 to, \u017ce uwzgl\u0119dniaj\u0105c r\u00f3\u017cnic\u0119 stylu, spotkamy je tak\u017ce w Sumerze! Na pewnej sumeryjskiej tabliczce widzimy podw\u00f3jny wierzcho\u0142ek wygrawerowany w formie prostok\u0105tnym, a w \u015brodku wy\u0142ania si\u0119 g\u0142owa boga s\u0142o\u0144ce Utu. Na jednym ze \u201ewzg\u00f3rz\u201d stoi bogini Inanna (ze skrzyd\u0142ami), a przy niej wida\u0107 ro\u015blin\u0119, na drugi wierzcho\u0142ek wchodzi w\u0142a\u015bnie b\u00f3g Enki, za kt\u00f3rym stoi b\u00f3stwo o podw\u00f3jnym obliczu4<\/sup><\/a><\/sup>. Nie jest wykluczone, \u017ce mamy tu do czynienia z zapo\u017cyczeniem, wi\u0119cej \u2013 to niemal pewne. Temu podw\u00f3jnemu wierzcho\u0142kowi nadano nazwy: p\u00f3\u0142nocny wierzcho\u0142ek zwano w Mezopotamii sad am tate<\/em>, po\u0142udniowy ursag kurkurra<\/em>. Wedle sumeryjskiej kosmologii zar\u00f3wno na zachodzie, jak i na wschodzie, na rubie\u017cach \u015bwiata, znajduj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bnie podw\u00f3jne wierzcho\u0142ki… <\/p>\n\n\n\n Nie jest te\u017c wykluczone, cho\u0107 to trudniej udowodni\u0107, \u017ce znany fakt przyozdabiania \u015bwi\u0105ty\u0144 krete\u0144skich w znak interpretowany jako rogi, mo\u017ce wskazywa\u0107 na przyswojenie sobie tak\u017ce przez mieszka\u0144c\u00f3w wyspy podw\u00f3jnej g\u00f3ry Egipcjan. Je\u015bli odwiedzi si\u0119 Kret\u0119 \u2013 w\u0142a\u015bciwie traci si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce i tu musia\u0142<\/em> istnie\u0107 kult G\u00f3ry. <\/p>\n\n\n\n Tajemniczy, staro\u017cytny lud Krete\u0144czyk\u00f3w, dodajmy – lud przyby\u0142y w IV tys. p.n.e. z obszaru najprawdopodobniej Anatolii (b\u0105d\u017a Syrii), sytuowa\u0142 swe pa\u0142ace o \u015bwiecko-sakralnym charakterze oraz sanktuaria g\u00f3rskie w taki spos\u00f3b, \u017ce kto je widzia\u0142, ten nabiera pewno\u015bci, \u017ce na Krecie istnia\u0142 kult G\u00f3ry i to Podw\u00f3jnej G\u00f3ry! Naj\u015bwi\u0119tsze szczyty, jak ten widziany z pa\u0142acu z Fajstos albo s\u0142ynna g\u00f3ra Juktas, z sanktuarium na szczycie i drugim na zboczu (w kt\u00f3rym przed trz\u0119sieniem ziemi z\u0142o\u017cono w ofierze cz\u0142owieka) to g\u00f3ry wielowierzcho\u0142kowe. Ogl\u0105dane z pewnego oddalenia wci\u0105\u017c wygl\u0105daj\u0105 jak rogi podziemnego Wielkiego Byka, kt\u00f3ry budzi\u0142 si\u0119 nieraz w gniewie i wtedy dr\u017ca\u0142a ca\u0142a ziemia5<\/sup><\/a><\/sup>. G\u00f3ra Ida, kt\u00f3r\u0105 widzimy z pa\u0142acu w Fajstos jest niemal idealnie podw\u00f3jn\u0105 g\u00f3r\u0105.<\/p>\n\n\n\n Juktas jest wielowierzcho\u0142kowa, ale gdy patrzy si\u0119 z oddalenia po pewnym k\u0105tem, mo\u017ce uchodzi\u0107 za g\u00f3r\u0119 o podw\u00f3jnym szczycie. Takich podw\u00f3jnych wierzcho\u0142k\u00f3w na wyspie jest wi\u0119cej i dziwi\u0107 by si\u0119 raczej nale\u017ca\u0142o, gdyby kult podw\u00f3jnej g\u00f3ry tu si\u0119 nie rozwin\u0105\u0142. Niemal ka\u017cdy pa\u0142ac i wi\u0119ksze osiedle usytuowane jest tak, by widzie\u0107 kt\u00f3r\u0105\u015b z g\u00f3r. Je\u015bli jeszcze ma si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce na Krecie postrzegano rzeczywisto\u015b\u0107 dualistycznie, co znalaz\u0142o odbicie tak\u017ce w formach sprawowania kultu, to powinno si\u0119 koniecznie przejrze\u0107 dane na temat sanktuarium w Anemospilia, w zboczu Juktas. Jego plan jest tr\u00f3jdzielny, \u015brodkowa cz\u0119\u015b\u0107 nale\u017ca\u0142a do Wielkiej Bogini wszechrzeczy, za\u015b nas interesuj\u0105 bardziej oba skrzyd\u0142a usytuowane zgodnie z stronami \u015bwiata na wschodzie i zachodzie. Istnieje tu wyra\u017any podzia\u0142 ze wzgl\u0119du na rodzaj ofiar, jakich tu dokonywano dla Bogini. W cz\u0119\u015bci wschodniej by\u0142y to ofiary p\u0142ynne, mo\u017ce z mleka, wody, wina, a tak\u017ce z kwiat\u00f3w i owoc\u00f3w \u2013 jednym s\u0142owem by\u0142y to ofiary bezkrwawe. W zachodnim \u2013 przeciwnie. Tu sprawowano kult krwawy, przypuszczalnie sk\u0142adano tu ofiar\u0119 z Byka. Ale \u2013 ostatni\u0105 ofiar\u0105 by\u0142a ofiara z cz\u0142owieka, skr\u0119powanego w\u0142a\u015bnie tak, jak kr\u0119powano Byka i tak samo zabitego przez przeci\u0119cie t\u0119tnicy szyjnej6<\/sup><\/a><\/sup>. Mo\u017ce by\u0142 to kr\u00f3lewskiej krwi m\u0142odzieniec? O zwi\u0105zkach Byka z w\u0142adz\u0105 kr\u00f3lewsk\u0105 nie trzeba chyba przypomina\u0107 (mo\u017ce jeszcze raz wspomnimy Minosa i jego byka \u2013 Minotaura). Posuni\u0119to si\u0119 do drastycznego czynu \u2013 to w\u0142a\u015bciwie jedyny, na pewno stwierdzony przypadek sk\u0142adania ofiary z cz\u0142owieka na Krecie \u2013 jako \u017ce okoliczno\u015bci by\u0142y niezwyk\u0142e: wielkie trz\u0119sienie ziemi niszczy\u0142o wysp\u0119, chciano przeb\u0142aga\u0107… mo\u017ce podziemnego Wielkiego Byka, kt\u00f3rego rogi tylko, w postaci podw\u00f3jnych g\u00f3r, mog\u0142y by\u0107 przez ludzi widziane…<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Jak wiadomo grecka mitologia wiele zawdzi\u0119cza wcze\u015bniejszej \u2013 minojskiej. Mo\u017ce i topos podw\u00f3jnej g\u00f3ry? Oto sam Parnas, w st\u00f3p kt\u00f3rych le\u017c\u0105 Delfy, cho\u0107 jest wielowierzcho\u0142kowym szczytem, zwany by\u0142 \u201edwuszczytowym\u201d (tak zreszt\u0105 widzi si\u0119 go z okre\u015blonej strony). I do tego dwaj bogowie z Delf: Dionizos i Apollo \u2013 i dwa wierzcho\u0142ki… A same Delfy? wiadomo przecie\u017c, \u017ce miejscem sakralnym by\u0142y na d\u0142ugo przed Grekami.<\/p>\n\n\n\n Co za\u015b dotyczy uto\u017csamienia: podw\u00f3jna g\u00f3ra = dwa bycze rogi, to nie wydaje si\u0119, \u017ce by\u0142a to wy\u0142\u0105czcie krete\u0144ska symbolika. Znak podobny do krete\u0144skich rog\u00f3w albo do egipskiej podw\u00f3jnej g\u00f3ry widnieje, co ciekawe, na murach niekt\u00f3rych \u015bwi\u0105ty\u0144 sumeryjskich7<\/sup><\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Kult byczych rog\u00f3w objawia\u0142 si\u0119 na Krecie jeszcze inaczej: mianowicie istnia\u0142 obrz\u0105dek funeralny, kt\u00f3ry polega\u0142 m.in. na z\u0142o\u017ceniu ofiary z byka \u2013 potem taka ofiara zosta\u0142a wyparta przez indoeuropejskich Achaj\u00f3w przez ofiar\u0119 z konia (pozosta\u0142o\u015bci z\u0142o\u017conego w ofierze pogrzebowej konia archeolodzy odkryli w tolosie na cmentarzysku w Furni, ko\u0142o Anemospilia, u st\u00f3p g\u00f3ry Juktas), przy czym szczeg\u00f3lne znaczenie mia\u0142a bycza g\u0142owa, kt\u00f3r\u0105, jak s\u0105dzi wielu badaczy, oddzielano od cia\u0142a i preparowano tak, by z czaszki pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 z rogami; mo\u017ce wk\u0142adano j\u0105 do specjalnej wn\u0119ki w grobowcach.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Na Krecie stiukowe rogi byka, zwane przez religioznawc\u00f3w \u201ekonsekracyjnymi\u201d, bo mia\u0142y moc u\u015bwi\u0119cania, trzymane by\u0142y nierzadko na specjalnych podp\u00f3rkach w formie sto\u017cka (miniatura g\u00f3ry?) \u2013 takich samych, na jakich trzymano labrysy, rytualne, podw\u00f3jne topory.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce zatem i labrys \u2013 tak\u017ce podw\u00f3jny<\/em> \u2013 by\u0142 rytualnym i mitycznym ekwiwalentem rog\u00f3w byczych? Oczywi\u015bcie istniej\u0105 minojskie przedstawienia plastyczne, na przyk\u0142ad na ceramice, na kt\u00f3rych wyra\u017anie wida\u0107 zarys byczej g\u0142owy ze sporej wielko\u015bci rogami, pomi\u0119dzy kt\u00f3rymi namalowano labrys. Nieraz te\u017c rogi stiukowe mia\u0142y w \u015brodku otw\u00f3r, by wbi\u0107 w niego trzonek labrysa, a mo\u017ce te\u017c przy innego rodzaju ceremoniach \u2013 ga\u0142\u0105zk\u0119 oliwn\u0105…<\/p>\n\n\n\n Historyk grecki Herodot, w cz\u0119\u015bci swego dzie\u0142a po\u015bwi\u0119conej egipskim obyczajom, zauwa\u017ca, \u017ce i w Egipcie sk\u0142adano w ofierze byka, przy czym wa\u017cn\u0105 faz\u0105 obrz\u0119du by\u0142o oddzielenie \u0142ba od cia\u0142a; nieraz te\u017c zakopywano g\u0142ow\u0119 byka do ziemi, tak \u017ce sponad powierzchni wystawa\u0142y tylko rogi8<\/sup><\/a><\/sup>. To bardzo interesuj\u0105ce, szczeg\u00f3lnie je\u015bli idzie o paralele z obrz\u0119dami minojskimi.<\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119 zatem, \u017ce rogi mia\u0142y wybitne znaczenie jako archetypowa forma \u201edw\u00f3jni\u201d, obiekt, kt\u00f3ry ma znaczenie jako \u201erama\u201d \u2013 rama dla czego\u015b \u201epomi\u0119dzy\u201d. Bogini Izyda nosi rogi \u201epomi\u0119dzy\u201d kt\u00f3rymi mie\u015bci si\u0119 tarcza s\u0142o\u0144ca. Tak i podw\u00f3jna g\u00f3ra, kt\u00f3rej ekwiwalentem mitycznym mog\u0142y by\u0107 rogi niebia\u0144skiej krowy lub byka, by\u0142y ramami mi\u0119dzy kt\u00f3rymi zawiera\u0142a si\u0119 w\u0119dr\u00f3wka s\u0142o\u0144ca.<\/p>\n\n\n\n A w Indiach? W jednym z miast prastarej cywilizacji Harappy pochodz\u0105cej z czas\u00f3w, kiedy jeszcze tw\u00f3rcy Wed Indoariowie nie dotarli na subkontynent indyjski, znaleziono tabliczk\u0119 z wielu wzgl\u0119d\u00f3w szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105c\u0105; nas w tej chwili intryguje to tylko, \u017ce widoczny jest na niej zarys rog\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wije si\u0119 ro\u015blina (nieco dalej widoczna jest krowa lub byk). <\/p>\n\n\n\n Z kolei topos podw\u00f3jnej g\u00f3ry jeszcze w nowszych czasach w Indiach zdaje si\u0119 by\u0107 obecny. Oto w po\u0142udniowych Indiach znajduje si\u0119 \u015bwi\u0119ta G\u00f3ra, g\u00f3ra rishich \u2013 m\u0119drc\u00f3w, zwana Arunaczala. Nazwa ta znaczy G\u00f3ra Rudego P\u0142omienia. A zwi\u0105zany jest z ni\u0105 mit, kt\u00f3ry pozwoli wysnu\u0107 przypuszczenie, i\u017c stary archetyp podw\u00f3jnej g\u00f3ry tak\u017ce i Indiom nie by\u0142 obcy. Praojciec ludzko\u015bci Kasjapa mia\u0142 dwie \u017cony, nas w tym miejscu interesuje jedna z nich zwana Winata albo Danu. Ot\u00f3\u017c urodzi\u0142a ona dwa jaja (nawiasem m\u00f3wi\u0105c ca\u0142kiem jak Leda z greckiego mitu, matka bli\u017aniak\u00f3w<\/em> Kastora i Polluksa oraz Heleny zwanej troja\u0144sk\u0105 i Klitajmestry). Gdy niecierpliwa niewiasta roz\u0142upa\u0142a skorup\u0119 jednego z nich, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce uczyni\u0142a to zbyt wcze\u015bniej, gdy\u017c przysz\u0142y potomek nie by\u0142 jeszcze w pe\u0142ni ukszta\u0142towany. Z tego w\u0142a\u015bnie jaja wyszed\u0142 Aruna \u2013 b\u00f3g, kt\u00f3ry da\u0142 nazw\u0119 g\u00f3rze, a kt\u00f3rego imi\u0119 znaczy \u201eRudy, Zachodz\u0105cy\u201d. Z drugiego jaja wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w odpowiednim czasie bia\u0142y orze\u0142 Garuda (p\u00f3\u017aniej zostanie wierzchowcem Ramy). Co ciekawe Aruna zwany by\u0142 te\u017c Amuru, czyli \u201eBeznogi\u201d, kulawy. Czy\u017c nie przypomina si\u0119 nam w tym miejscu kulawiec Hefajstos, kt\u00f3ry okula\u0142, gdy Hera zrzuci\u0142a go ze szczytu G\u00f3ry? Wiele wskazuje na to, \u017ce Hefajstos ma cechy b\u00f3stwa przedgreckiego, mo\u017ce pelazgijskiego. I \u017ce \u201ekulawo\u015b\u0107\u201d ma zwi\u0105zek z wierzcho\u0142kiem podw\u00f3jnej g\u00f3ry, tym mianowicie, kt\u00f3ry po\u0142\u0105czono z obrazem zachodz\u0105cego, \u201ekulawego\u201d, wybrakowanego, umieraj\u0105cego s\u0142o\u0144ca. Drugi wierzcho\u0142ek „z\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119” ze \u015bwitem, nowym \u015bwiat\u0142em i bia\u0142\u0105 barw\u0105. Imi\u0119 Aruna nie zostawia wielu w\u0105tpliwo\u015bci \u2013 by\u0142 bogiem zachodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca, kt\u00f3rym podporz\u0105dkowana by\u0142a barwa czerwona. Zwi\u0105zek cia\u0142 niebieskich, cyklu obiegu s\u0142o\u0144ca, podw\u00f3jnych b\u00f3stw, nieraz bli\u017ani\u0105t, podw\u00f3jnych wzg\u00f3rz i odpowiadaj\u0105cych im kolor\u00f3w musia\u0142y by\u0107 obecne w mitologiach wszystkich kr\u0119g\u00f3w kulturowych, o kt\u00f3rych m\u00f3wimy.<\/p>\n\n\n\n Za religioznawc\u0105 A. Szyjewskim mo\u017cemy powiedzie\u0107, i\u017c archetyp podw\u00f3jnego wierzcho\u0142ka zawarty jest w prastarym dziedzictwie chamito-semickim9<\/sup><\/a><\/u><\/sup>. Te \u201ekosmiczne g\u00f3ry\u201d o rozwidlonym szczycie odsy\u0142aj\u0105 tak\u017ce do innego rodzaju mitycznego dualizmu: do symboliki lunarnej i solarnej. Jeszcze i w Biblii znajdziemy tego \u015blady \u2013 g\u00f3ra Synaj to g\u00f3ra ksi\u0119\u017cycowa, kt\u00f3rej nazwa wywodzi si\u0119 od imienia boga ksi\u0119\u017cyca Sina, za\u015b g\u00f3ra Horeb to g\u00f3ra s\u0142o\u0144ca, \u017caru.<\/p>\n\n\n\n Podsumujmy: aby zrozumie\u0107 prost\u0105 z pozoru przes\u0142ank\u0119 ka\u017c\u0105c\u0105 wznosi\u0107 \u015bwi\u0105tynie na szczytach g\u00f3rskich, albo imitowa\u0107 G\u00f3r\u0119, projektuj\u0105c budowle jak piramidy czy zikkuraty, musimy wpierw zrozumie\u0107, czym by\u0142 ideogram G\u00f3ry w czasach mo\u017cliwie najdawniejszych i w\u0142\u0105czy\u0107 go w szeroki kontekst mitycznych znacze\u0144, analogii, zwi\u0105zk\u00f3w. Czym zatem by\u0142a G\u00f3ra w oczach naszych przodk\u00f3w? Po pierwsze by\u0142a miejscem \u201epocz\u0105tkowym\u201d dla opad\u00f3w, a zatem w konsekwencji obszarem widzianym jako obszar wzmo\u017conej potencji w sensie, jaki nada\u0142y jej kulty p\u0142odno\u015bci; po drugie: by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 kosmologii \u2013 rozdziela\u0142y Ziemi\u0119 od Nieba i jako wsporniki podtrzymywa\u0142y strop niebieski, by nie upad\u0142 z powrotem na ziemi\u0119, zaprzepaszczaj\u0105c w ten spos\u00f3b proces powstawania \u015bwiata z Chaosu; po trzecie jako element pionowy, analogom s\u0142upa czy kolumny, typ axis mundi, G\u00f3ra przechodzi\u0142a przez wszystkie sfery uniwersum, stanowi\u0105c sam \u015brodek ich styku, sk\u0105d mo\u017cliwa by\u0142a transmisja mocy sakralnych ze wszystkich sfer uniwersum. I jest jeszcze g\u00f3ra podw\u00f3jna – obraz intuicji o dychotomicznej zasadzie uniwersum…1<\/sup><\/a>0<\/sup> Jakikolwiek z podanych znacze\u0144 mitycznych i mistycznych zaakcentowa\u0107, jedno jest pewne: z G\u00f3ry jest bli\u017cej do bog\u00f3w, G\u00f3ra to sam \u015brodek \u015bwiata…<\/p>\n\n\n\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1<\/a> Zob. K. Miko\u015b, Boginie deszczu. Studium por\u00f3wnawcze<\/em>, Krak\u00f3w 1997, s. 145 i in.<\/p>\n\n\n\n 2<\/a> Frankfort, cyt. za: Eliade, Historia idei i wierze\u0144 religijnych<\/em>, Warszawa 1988, t. I, s. 280.<\/p>\n\n\n\n 3<\/a> A. Szyjewski, Symbolika kruka<\/em>, Krak\u00f3w 1991, s. 113.<\/p>\n\n\n\n 4<\/a> Zob. np. ilustracj\u0119 w: M. Roaf, Mezopotamia<\/em>, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki 1998, s. 77.<\/p>\n\n\n\n 5<\/a> Sam odkrywca pa\u0142acu w Knossos Artur Evans prze\u017cy\u0142 tu trz\u0119sienie ziemi i pisa\u0142 potem, \u017ce s\u0142ysza\u0142 ryk pot\u0119\u017cnego byka wydobywaj\u0105cy si\u0119 z pod ziemi…<\/p>\n\n\n\n 6<\/a> Por. J. et E. Sakellarakis, Crete. <\/em>Archanes<\/em>, Athenes 1991.<\/p>\n\n\n\n 7<\/a> Zreszt\u0105 problem \u015bwi\u0105ty\u0144 jako takich jest w kontek\u015bcie tematu niezmiernie ciekawy. Gdy przyjrze\u0107 si\u0119 fasadom \u015bwi\u0105ty\u0144, szczeg\u00f3lnie egipskich, to wida\u0107 taki mniej wi\u0119cej schemat: pomi\u0119dzy dwoma pot\u0119\u017cnymi bocznymi skrzyd\u0142ami muru znajduje si\u0119 obni\u017cona cz\u0119\u015b\u0107, w kt\u00f3rej umocowana jest brama. Mo\u017ce mamy tu do czynienia w istocie z identycznym \u201eprzes\u0142aniem\u201d, jak w przypadku obrazu podw\u00f3jnej g\u00f3ry?<\/p>\n\n\n\n 8<\/a> Herodot, Dzieje<\/em>, Warszawa 1959, t. 1, s 137. Herodot podaje te\u017c, \u017ce usi\u0142uj\u0105c dowiedzie\u0107 si\u0119 o \u017ar\u00f3d\u0142ach Nilu otrzyma\u0142 informacj\u0119 od zarz\u0105dcy maj\u0105tku \u015bwi\u0105tyni w Sais, \u017ce Nil tryska z samego \u015brodka mi\u0119dzy dwoma ostro zako\u0144czonymi szczytami zwanymi Krofi i Mofi. To oczywi\u015bcie obraz mityczny, obraz archetypowej podw\u00f3jnej g\u00f3ry (tam\u017ce, s. 130).<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Kopiec-nagrobny-z-wizerunkiem-weza.-Waza-attycka.-Za-George-Thomson-Egea-prehistoryczna-s.-95.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Malunek-byka-z-Catal-Hujuk.jpg\")
<\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/James-s-144-Hetycki-bog-i-bogini-oddaja-czesc-Bykowi.-Rzezba-w-skale-Alaja-Huyuk-polowa-II-tys.-p.n.e..jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Tzw.-tauromachia.-Kreta.-Pocztowka-zbiory-wlasne-1024x681.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Takze-tauromachia-z-Indii-okresu-tzw.-kultury-Harappy-polowa-III-tys.-p.n.e.-Rysunek-na-podstawie-tabliczek..jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/DSC1298-678x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Glowa-byka-zdobiaca-harfe-znaleziona-w-jedneym-z-tzw.-grobow-krolewskich-w-Ur.-Za-N.-Fyson-Klejnoty-swiata-s.-11-586x1024.jpg\")
G\u00f3ra podw\u00f3jna<\/h5>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Po-lewej-bogini-Izyda-z-krowimi-rogami.-Edfu-zbiory-prywatne-autorki-edited-2-640x1024.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Straznicy-przy-podwojnej-gorze-z-kula-zachodzacego-slonca-pomiedzy.-Za-S.-Ikram-Smierc-i-pogrzeb-w-starozytnym-Egipcie-tlu.-J.-Aksamit-W-wa-2004-s-51.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Okres-akadyjski-ok.-2200-p.n.e.-Bog-slonca-Szamasz-wylania-sie-spomiedzy-dwoch-wierzolkow.-Za-M.-Roaf-Mezopotamia-s.-77.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Podwojna-gora-Kreta-Psychro-p-solarna-s.-108.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Fajstos-w-glebi-podwojny-wierzcholek-gory-Ida-1024x768.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Rekonstrukcja-rogow-konsekracyjnych-z-Knossos.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Muzeum-w-Heraklionie-sarkofag2-1024x768.jpg\")
Fot. w\u0142asna<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/fot1.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/arbormundi.pl\/\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Scena-z-tabliczki-siedem-matrik.jpg\")