Na początku opowiem bajkę… Ależ tak! To znakomity punkt wyjścia do podróży poprzez tysiąclecia, która poprowadzi nas szlakiem tylko jednego, ale niezwykle znaczącego w dziejach kultury symbolu: ryby. „Mieszkańcy zameczku nad wodą patrzyli niechętnie, gdy ktoś łowił ryby w stawach lub rzekach dokoła. A dlatego, że dawno temu rybak złowił w stawie zamkowym ogromnego szczupaka. Radość była jeszcze większa, gdy przy patroszeniu ryby okazała się, że w jej wnętrznościach znajduje się pierścień. Był wielce misternej roboty, wyrzeźbiono nań znaki trudne do odczytania. Pierścień zaniesiono panu zamku, który był człowiekiem uczonym, a nawet biegłym w tajemnych praktykach. Nikt podobnego pierścienia przenigdy

Najbardziej podstawowy czynnik w Naturze, rdzeń wszelkich istot, warunek życia, składnik, bez którego żadne żywe stworzenie nie mogłoby funkcjonować – o czym mowa? Oczywiście o wodzie! Zwykłej, zdawałoby się wodzie, którą pijemy, której używamy co dnia i która w naszym bytowaniu wydaje się czymś tak oczywistym, że w XXI wieku rzadko zastanawiamy się nad jej niezbędnością, a tym mniej rozmyślamy  o jej pradawnej symbolice. Inaczej jednakże było w przeszłości. Mało jest substancji, która obrosła w tak doniosłe i powszechne na całym świecie skojarzenia mityczne, symboliczne, rytualne, jak właśnie woda. Zaczniemy nasz przegląd od najstarszych wyobrażeń wody uchwytnych w zapisach i

Któż z nas nie zna powiedzonka o „krainie mlekiem i miodem płynącej”? Na zasadzie skojarzenia wyniesionego z lat dzieciństwa przywykliśmy odnosić niniejsze sformułowanie do pięknych baśni, a owa baśniowa kraina w naszych dziecięcych wyobrażeniach stała się synonimem szczęścia, obfitości, dostatku…. Rzadko jednak uświadamiamy sobie, że obrazy, z jakimi spotykaliśmy się w baśniach (tych „klasycznych”, jak baśnie braci Grimm) mają historię o wiele starszą, sięgającą czasów, w których nie baśń, ale mit rządził ludzką świadomością i był „matrycą” poszukiwania sensu rzeczywistości. Trzeba zdawać sobie sprawę, że jeśli użyjemy słowa „mit” w potocznym sensie, jako tożsamego z „nieprawdą”, nigdy nie dojdziemy do

W dawno napisanym artykule dotyczącym symboliki węża starałam się ująć temat poczynając od najstarszych mitów i przedstawień plastycznych, ale  nie wiedziałam jeszcze – nikt nie wiedział – że czas powstania zaawansowanej kultury ludzkiej zaistniałej  na interesującym mnie obszarze Śródziemnomorza i okolic trzeba będzie przesunąć o… tysiące lat! Dotyczy to także symbolu węża. O czym mowa? O odkryciu w Turcji prastarego kompleksu Gobekli Tepe. Odkryto tam mianowicie wiele ogromnych kolistych budowli, najpewniej kultowych, z charakterystycznymi słupami megalitycznymi w kształcie litery T pośrodku o wadze dziesiątków ton. Na niektórych widnieją wizerunki zwierząt, na przykład lisa i sępa, owadów, jak pająk, ale obecne

Często zdarzało mi się namawiać Czytelników do przyglądania się nocnemu niebu, aby lepiej poznać proces tworzenia się mitów, jednak choć taka obserwacja jest pomocna, to sama w sobie nie wystarczy. Trzeba wielu lat dociekliwych badań, by ustalić, jak budowała się mitologia związana z nocnym niebem i jaki kierunek tu zachodził: czy opowieści mityczne „rzutowano w górę”,  poszukując form odpowiadających tym z opowieści np. plemiennych, czy odwrotnie – sytuacja na gwieździstym niebie inspirowała narracje, które mityczną sytuacją „ściągały” na ziemię. Prawdopodobnie oba procesy zachodziły równocześnie, nakładały się na siebie, przenikały… Jedno jest pewne: zanim uporządkowano system gwiezdny, tworząc odziedziczony przez nas

Ludzie od zawsze pragnęli wiedzieć skąd wziął się świat i jak jest zbudowany. Dla Sumerów (IV, III tys. p.n.e.) podstawowym czynnikiem formotwórczym byli An i Ki, gdzie An oznaczał niebo, a Ki ziemię. Z połączeń tych dwóch czynników (nieraz upostaciowionych) powstali bogowie, a wraz z nimi rozpoczął się proces różnicowania bytów i „stwarzania” coraz to nowych istot. Według Sumerów świat  miał budowę strefową (oczywiście nie tylko Sumerowie tak uważali, wiele różnych ludów postrzegało świat jako złożony z kilku lub kilkunastu warstw). Rekonstruując budowę świata wedle wierzeń mezopotamskich za autorkami „Mitologii Mezopotamii” K. Łyczkowską i K. Szarzyńską, można wyróżnić, zaczynając od